گـدایـان عصــر ارتبـاطـات ...

حوالی سال‌های ۶۴ یا ۶۵ بود و کـلاس چهـارم ابتدایی بـودم. زنگ آخر ورزش داشتیم و بچه‌های کلاس، در دو گروه تشکیل تیم داده و فوتبال بازی کردن. البتـه زبونم لال، روم به دیوار از نوع شرطی. خدا از سر تقصیراتمون بگذره. درنهایت هم گند زدیم و شرطو باختیم. بنابراین هرچی تو جیبمون داشتیم ریختیم وسط و بعد از زنگ تعطیلی رفتیم کلّی هله‌هوله خریدیم ریختیم تو خیک اون اراذلی که ازشون باخته بودیم. البته اینو نفهمیدم من که اصلاً فوتبال بازی نکردم، چرا این وسط جوگیرشدم و پول دادم؟! (هنوزم به نتیجه نرسیدم)

وقتی رسیدم خونه، هرچی زنگ زدم جوابی نشنیدم. تازه دوزاریم افتاد که ای بابا! اهل منزل در اون روز، خونه عمه‌جان تشریف دارن و بنده هم باید می‌رفتم اونجا. پاک یادم رفته بود. حالا خونه عمه‌جان کجاست؟ اون سر شهر! منم بدون یک قرون پول.

چاره‌ای نبود. بنابراین مثل رهرویی که آهسته و پیوسته طی طریق می‌کنه، راه خونه عمه‌جان رو در پیش گرفتم تا شاید دم غروب برسم اونجا و صد البته کلی هم پشت‌سر عمه و اینکه چرا در این مناسبت بی‌ربط ما رو دعوت کرده صفحه گذاشتم (البته اون زمان هنوز فرهنگ ما اونقدر پیشرفت نکرده بود و فحش به عمه به سبک و سیاقی که امروز در جریانه وجود نداشت)

بین راه پیرزنی که به شغل شریف(!) تکدی‌گری (گدایی) مشغول بود جلومو گرفت و با لهجۀ غلیظ مشهدی گفت:

ـ پسرجان. یَک کمکی بُکُن.

منم به روشی که بزرگترها یادم داده بودن گفتم ببخشید مادرجان، و خواستم برم که دوباره با حالتی دردمند گفت:

ـ پسرجان. پول نِدِرُم. موخوام نون بِخِرُم. بخدا گُشنُمَه.

یه جورایی دلم کباب شد. بهش گفتم ببینین خانوم، بخدا من هیچی پول ندارم، الانم دارم پیاده میرم فلان‌جا (اسم منطقۀ سکونت عمه رو آوردم) چشمتون روز بد نبینه. اینو که گفتم ناگهان ورق برگشت و همه‌چی عوض شد. پیرزن یه سیلی آبدار به گونۀ خودش زد و گفت:

ـ الهی بیمیرُم!  

و بلافاصله دستشو از زیر گردنش برد توی لباسش (در اون دوران، قسمتی از اندام خانم‌های مسن که البته محل دقیقیش رو نمی‌دونم و چندان هم در موردش کنجکاو نیستم، نقش جیب و کیف و بانک و عابربانک و ایضاً صندوق امانات بانک رو یکجا ایفا می‌کرد!) و چند تا سکه درآورد و گفت:

ـ بیا بیگیر!

با خجالت گفتم: نه مرسی. نمی‌خوام خانوم.

گفت: نه نَـنَه‌جان. تا فلان‌جا پیاده مِری تلف مِری! بیا بیگیر بیبینُم.

ـ خُب نمی‌خوام خانوم.

ـ موگوم بیگیر توله سگ!

سر به دنبالم گذاشت و منم پا گذاشتم به فرار. صحنۀ جالبی بود. یه پسربچه فرار می‌کرد و یه پیرزن گدا دنبالش می‌دوید و به زور می‌خواست بهش پول بده!

خلاصه ماجرا اینکه دررفتیم و داستان تموم شد.

کاری به معضلات تکدی‌گری ندارم. علمای فن به اندازه کافی در موردش محتوا تولید کردن. کاری هم ندارم که چرا طبق آمار، رقم درآمد سالانۀ گداها در شهر تهران مجموعاً به ۵۰۰ میلیارد تومن رسیده! (فقط از این موضوع همه جام می‌سوزه که نامردا مالیاتی بابتش نمی‌دن)

بلکه قصد دارم بگم که گویا عمل گدایی در اعصار مختلف، به اشکال گوناگونی وجود داشته. احتمالاً در عصر حجر یه شکل بوده، در عصر برنز به روش دیگه و احتمالا در رنسانس و عصر اکتشافات و عصر تجارت، تفاوت‌های دیگری داشته.

زمان کودکیِ بنده هم نهایتاً فعل گدایی رو در حالتی می‌دیدیم که یکی میومد جلوتو می‌گرفت و درخواست پول یا کمک می‌کرد. اما نکته مهم این بود که گداهای اون زمان از بدبختی و مصیبت هموطنشون سوءاستفاده نمی‌کردن (تازه اگه پول نداشتی به زور بهت پول می‌دادن!)

مثلاً زمانی در همین مملکت، زلزله‌های طبس، رودبار و بم اتفاق افتاد. معمولا در این مواقع، دزدها میرن سر وقت قربانیان حادثه و زیورآلاتشون رو سرقت می‌کنن. اما در اینجا هیچ گدایی نرفت برای گدایی!

چرا؟ چون از کسی که خودش هزار و یک درد و مصیبت داره نباید درخواست کمک کرد. اینو گداهای قدیم می‌دونستن. به قول معروف دودوتاچارتای کارشونو بلد بودن.

اما وقتی همین زلزله در عصر ارتباطات به سر مردم اومد، به وضوح دیدیم که برای گدایی یک لقمه محبوبیت و چند لایک بیشتر، حتی به مصیبت‌زدگان زلزله هم رحم نشد (زلزلۀ سال گذشته غرب ایران)

دیدیم که چه ماراتُن عجیبی بین گدایان عصر ارتباطات شکل گرفت برای اینکه کی بیشتر جلوی دوربین خودشو به معرض نمایش بذاره. کی بیشتر بتونه جلوی دوربین گریه کنه. کی بیشتر از دیگران واسه خودش محبوبیت کسب کنه و … (یعنی گدایی حتی به قیمت نمک پاشیدن به زخم هموطن مصیبت‌دیده)

ضمن اینکه در این نوع گدایی (عصر ارتباطات) حداقل بهمون اثبات شد که تفاوت محسوس و معناداری بین آدم عادی، غیرعادی، معروف، گمنام، سلبریتی (و حتی رئیس جمهور!) هم وجود نداره.

چند مورد از تفاوت گدایی دیروز و امروز:

دیروز، جلوتو می‌گرفتن و برای تلطیف فضا و اینکه فکر نکنی گدا هستن، بهت می‌گفتن من گدا نیستم و تا همین چندروز پیش کارخونه‌دار بودم و ورشکست شدم! امروز یقه‌تو می‌گیرن و برای تلطیف فضا و اینکه فکر نکنی گدایی می‌کنن، پشت نقاب پرسونال برندینگ مزاحمت میشن.

دیروز با پوشش پاره‌پوره و سر و وضع داغون میومدن سراغت. امروز در قالب لباس‌های مارک و تیپ‌های باکلاس و جملات سنگین و احساس خودفرهیخته‌انگاری روی اعصابت اسکی میرن!

دیروز اونقدر شعور و ادب داشتن که اگه بهشون یک کلام می‌گفتی پول ندارم (یا اصلاً دارم و بهت نمیدم) راهشونو کج می‌کردن و حتی گاهی اوقات، دعای عاقبت‌بخیری هم برات می‌کردن. اما گدایان امروز اونقدر ادب ندارن که بفهمن طرف مقابل همسن و سال پدرته و هرچقدر هم بد باشه (و مخالف افکار تو) اما جلوی میلیون‌ها بیننده و در صدا و سیمایی که گویا قرار بود دانشگاه باشه، حداقل الفبای ادب و شعور رو (حتی اگه در وجودت هم نباشه) رعایت کنی.

شخصاً نه تنها هیچ علاقه‎ای به آقای مسعود فراستی ندارم، بلکه از شنیدن هر گفتگویی "از جنس نقد" فراری هستم. چون وقت و اعصابم رو از تو جوب(جوی) آب پیدا نکردم. مخصوصاً اگه در پوشش روشنفکرانه باشه که دیگه بدتر. حالا چه برنامه هفت باشه چه برنامه نود یا هر چیز دیگری. شاید به این دلیل که خودم ماهیگیر هستم ولی هرگز از آب گل‌آلود ماهی نگرفتم! و بیزارم از این حرکت کثیف.

اما همیشه سعی کردم الفبای ادب، تربیت و شعور در محیط اجتماعی رو حتی اگر بلد هم نباشم اما حداقل تظاهر کنم که بلدم. 

اعتقاد دارم مجری نامحترمی که برای گدایی یک لقمه دیده شدن دست به سخیف‌ترین و بی‌ادبانه‌ترین حرکات در برابر شخصی که همسن پدرشه زد، آخرین نمونۀ گدایان عصر ارتباطاته که دیروز به چشم خودمون دیدیم. کسی چه می‌دونه شاید در آینده بسیار نزدیک، برای بهتر دیده شدن، شلوارمون رو هم جلوی دوربین تلویزیون از پامون دربیاریم و به زبون بی‌زبونی التماس کنیم:

در راه خدا به من عاجز نیم‌نگاهی بنداز…!


و چه بسا اگر سعدی شیرازی امروز در بین ما می‌زیست این بیت شعرش رو چنین تغییر می‌داد:

بـه کرشـمۀ عنـایت نگهی به ســوی ما کـن

کـه دعـای دردمنـــدان ز نیـــاز لایــک باشد.

منبع: شوکولاگ