اصطلاحات شطرنجی

سلام دوستان عزیز؛ نوشته‌های شطرنجی رو با یک بخش جدید پی می‌گیریم. امروز با چند اصطلاح شطرنجی آشنا می‌شیم. اگر بخش‌های قبلی رو بخواین می‌تونین از لینک‌های زیر استفاده کنید:

کایسا الهه شطرنج

حرکت مهره‌های شطرنج

بریم سراغ اصطلاحاتی که امروز قراره یاد بگیریم.

جناح

یک خط فرضی بین شاه و وزیر در نظر می‌گیریم: سمت راست میشه جناح شاه و سمت چپ میشه جناح وزیر.

جناح شاه و جناح وزیر
جناح شاه و جناح وزیر

مرکز

این مربع‌های وسط صفحه رو می‌گیم «مرکز». خونه‌های خیلی مهمی هستن و باید سعی کنیم کنترلشون کنیم، هم با پیاده‌ها و هم با سوارها.

مرکز
مرکز

کیش

وقتی شاه توسط مهره‌های حریف تهدید بشه می‌گیم شاه «کیش» شده. برای «رفع کیش» یا سعی می‌کنیم مهره حرف رو بزنیم، یا سعی می‌کنیم با یه مهره خودی مسیر کیش رو ببندیم و یا سعی می‌کنیم شاه رو از مسیر کیش خارج کنیم.

کیش
کیش

در تصویر بالا شاه سفید، به وسیله فیل سیاه کیش شده. سه راه داره حالا:

  • می‌تونه شاه رو ببره خانه f2.
  • می‌تونه با اسب، قیل رو بزنه.
  • می‌تونه با پیاده مسیر کیش رو ببنده.

کیش برخاست

این حرکت رو ببینید: فیل سفید از جلوی رخ سفید بلند میشه و مسیر کیش رو باز می‌کنه. در همین حال فیل سیاه رو هم تهدید می‌کنه؛ سیاه این وسط نمی‌تونه فیلش رو نجات بده چون رخ سفید هم به شاه کیش داده و سیاه مجبوره اول «رفع کیش» کنه. به این میگن «کیش برخاست».

کیش برخاست
کیش برخاست

کیش دوبل

سفید فیلش رو بلند می‌کنه و جایی می‌گذاره که با دو مهره، یعنی رخ و فیل به شاه حرف کیش بده. سیاه ناچاره شاهش رو جابجا کنه و بعدش هم که رخش پر!

کیش دوبل
کیش دوبل

چنگال

اسب سفید با یه حرکت به دو مهره حمله کرده، هم به شاه کیش داده و هم وزیر و رخ رو زیر ضرب گرفته. حالا اینجا که سیاه مجبوره اول رفع کیش کنه و درنتیجه بعدش رخ بی رخ! خیلی مراقب اسب‌های حریف باشین، مخصوصا اگه توی شطرنج تازه کار هستین.

چنگال
چنگال

کیش دائم

سفید چون داره می‌بازه دائما وزیرش رو بین دو خونه h5 و e8 جابجا می‌کنه و به شاه سیاه کیش میده تا از باخت نجات پیدا کنه. بعد از سه بار تکرار این وضعیت بازی مساوی میشه.

کیش دائم
کیش دائم

مات

این کلمه از «شاه مات» فارسی به انگلیسی رفته؛ وقتی که جوری به شاه حریف کیش داده بشه که نتونه «رفع کیش» کنه، بازی تمام میشه و اونی که کیش داده برنده هست و تونسته حریفش رو مات کنه.

مات
مات

به این مات خوب دقت کنید. بهش می‌گیم مات «عرض آخر». شاه و رخ سفید با کمک هم شاه سیاه رو در عرض آخر بازی گیر می‌ندازن و رخ کار رو تمام می‌کنه. این وضعیت توی بازی‌هاتون زیاد پیش میاد.

مات با دو رخ

اینجا تکنیک این هست که دو رخ دست به دست هم هی کیش میدن و عرض حرکتی شاه حریف رو محدودتر می‌کنن تا در نهایت شاه در عرض آخر گیر بیفته و مات بشه.

مات با دو رخ
مات با دو رخ

مات با رخ و وزیر

این بار وزیر و رخ با همکاری هم شاه حریف رو در عرض آخر گیر آوردن و مات کردن.

مات با رخ و وزیر
مات با رخ و وزیر

مات مختنق

شاه سیاه رو ببینین: بین همه مهره‌های خودش چه قشنگ جاش امن و محفو... ببخشید! ببخشید! در همین حین که داشتیم می‌گفتیم محفوظه، اسب سفید پیتیکو پیتیکو کنان اومد و مات! شاهی که بین مهره‌های خودی گیر افتاده باشه، جاش آن چنان هم خوب نیست. شاهتون رو فلج نکنین. همیشه یه راه فرار نگه دارین...

مات مختنق
مات مختنق

قلعه رفتن

قلعه حرکتیه که توی اون دو مهره شاه و وزیر رو با هم حرکت می‌دیم؛ هدفمون از قلعه همون طور که از اسمش پیداست، امن‌تر کردن جای شاهه. برای قلعه رفتن باید سه شرط رو رعایت کنیم:

  • بین شاه و رخ هیچ مهره‌ای نباشه.
  • شاه و رخش قبلش از جاشون حرکت نکرده‌ باشن.
  • شاه تو وضعیت کیش نباشه.

برای قلعه رفتن اول شاه رو بر می‌داریم و دو خونه می‌بریم سمت رخ، بعد رخ رو می‌گذاریم کنار شاه. دو جور قلعه داریم: قلعه جناح شاه و قلعه جناح وزیر.

قلعه جناح شاه
قلعه جناح شاه
قلعه جناح وزیر
قلعه جناح وزیر

پات

یک حالت پات یا تساوی رو قبلا دیدیم. در این وضعیت‌ها بازی مساویه:

  • وقتی شاه تهدید نشده باشه و هیچ مهره قابل حرکتی هم نداشته باشه.
  • وقتی 50 حرکت بدون راندن پیاده‌ها یا زدن سوارها بازی طول بکشه.
  • وقتی دو بازیکن با هم توافق کنن.

وقتی از نظر امتیازها و پوزیسیون عقب هستیم باید به دنبال کشوندن بازی به تساوی باشیم تا بتونیم نیم امتیاز از یک امتیاز بازی رو بگیریم.

پات
پات


خب درس امروز هم به پایان رسید. کم کم داریم به جاهای جدی‌تر نزدیک می‌شیم. امیدوارم که راضی باشین تا اینجا و لطفا اگه نظری برای بهتر شدن روند کار دارین، حتما بهم بگین.