آموزش ویرایش عکس، قسمت دوم: مناظر آسمان شب

آسمان نیمه ابری توران، استان سمنان - فروردین ۱۳۹۷
آسمان نیمه ابری توران، استان سمنان - فروردین ۱۳۹۷

عکاسی آسمان شب با حداکثرهای دوربین و عکاس سر و کار دارد. محیط به قدری تاریک است که مجبور می‌شویم بازترین دیافراگم و مقادیر حداکثری حساسیت سنسور را به کار ببریم و همچنان نورگیری کافی نباشد و با ابزارهای ویرایش، تغییرات اساسی در تصویر ایجاد کنیم. همچنین همین محیط تاریک، کار عکاس را سخت می‌کند و به درصد اشتباهاتش افزوده می‌شود. تعدادی از این اشتباهات را می‌شود هنگام ویرایش عکس، رفع کرد.

همانطور که در قسمت اول نوشتم، در این مجموعه گام به گام ابزارهای ویرایش عکس را به طور خاص در پلاگین Adobe Camera Raw (مخفف آن ACR) معرفی و بررسی می‌کنم. در قسمت دوم، با یک عکس پُرچالش روبه‌رو هستیم و معجزه ویرایش عکس Raw را می‌بینیم که چگونه از یک تصویر غبارآلود و کم‌نور، به یک عکس قابل قبول می‌رسیم.

عکس ۲: پارک ملی توران و سایر مناطق چهارگانه محیط‌زیست ایران - وب‌سایت دیده‌بان محیط‌زیست iew.ir
عکس ۲: پارک ملی توران و سایر مناطق چهارگانه محیط‌زیست ایران - وب‌سایت دیده‌بان محیط‌زیست iew.ir

شاید نام توران یا خارتوران را شنیده باشید؛ پارک ملی، پروژه یوز، گور آسیایی، ... پارک ملی توران، منطقه بیابانی وسیعی در نزدیک شهرستان بیارجمند در استان سمنان است. در تعاریف سازمان محیط‌زیست «پارک ملی» جاییست که بیشترین جنبه مراقبتی و حفاظتی را دارد و چه بهتر که محدوده آن خود در دل یک «منطقه حفاظت شده» و یا «پناهگاه حیات‌وحش» قرار گیرد. چون حیات‌وحش به مرزهای تعیین شده توسط انسان قائل نیست، و نه تنها به بیرون پارک ملی، بلکه حتی در خارج منطقه حفاظت شده نیز قدم می‌گذارد. توران، چنین منطقه‌بندی‌ای دارد؛ منطقه حفاظت شده توران، در دل آن پناهگاه حیات‌وحش توران، و در دل آن پارک ملی توران (عکس ۲). از طرف دیگر، در یک تعریف بین‌المللی در یونسکو، «ذخیره‌گاه زیستکره توران» نیز بخش‌هایی از توران و مساحتی افزوده را در بر می‌گیرد. اگر منظور از حفاظت در تعریف پارک ملی به «حراست» نزدیک‌تر باشد، در تعریف ذخیره‌گاه زیستکره به «مشارکت» جامعه محلی و سایر ذی‌نفعان نزدیک‌تر است.

عکسی که قرار است ویرایش کنم، در ساعت ۳:۳۰ بامداد یک شب تاریک در ۲۰ کیلومتری جنوب کوه قلعه‌بالا ثبت شده؛ جایی که افق جنوبی آن تا ۲۵۰ کیلومتر خالی از سکنه و بدون نور است. در شب‌های ماه فروردین و اردیبهشت، مرکز کهکشان راه شیری در ساعات نزدیک به صبح در بالاترین ارتفاع قرار می‌گیرد و اگر ماه در آسمان نباشد، در یک منطقه تاریک هر آنچه به شما می‌رسد، نور ستاره و کهکشان است. تجربه جالبی بود که پس از چند دقیقه چشمانم به نور ستارگان عادت کرد و در چنان تاریکی‌ای پستی و بلندی‌های محل را تشخیص می‌دادم. البته آب و هوا با من یار نبود، و ابرهای سرگردان کم و بیش در پیش روی منظره مورد نظرم قرار می‌گرفتند.

عکس ۳: تصویر خام با اندکی اصلاح در اعوجاج و گوشه‌های تاریک لنز
عکس ۳: تصویر خام با اندکی اصلاح در اعوجاج و گوشه‌های تاریک لنز

گوشه‌های تاریک لنز

گرچه حساسیت ISO 6400 و دیافراگم f/2.8 تنظیم شده است، در عکس ۳ ببینید که با چه تصویر کم‌نور، کم‌کنتراست، و غبارآلودی روبه‌رو هستیم. نخستین گام اصلاح خطاهای لنز است که ACR خود پروفایل لنز را تشخیص می‌دهد و به کتابخانه خود رجوع می‌کند و با یک کلیک اصلاحات را اعمال می‌کند. در این بخش وینیِت (Vignette) به گوشه‌های تاریک لنز اشاره دارد که یک خطای طبیعی-اُپتیک لنز است.

به نظر من، در مورد مناظر آسمان شب، این انتظار در بیننده به وجود آمده است که گوشه‌ها را تاریک‌تر ببیند. چرا؟ به دو دلیل؛ ۱- اصولا ما آلودگی نوری را بیشتر در نزدیک افق می‌بینیم. ۲- نویزهای دیجیتال در سراسر سطح سنسور ایجاد می‌شوند، اما در مناطقی که تاریک‌تر هستند بیشتر رخ می‌دهند یا بیشتر آشکار می‌شوند. بنابراین عکاسان تلاش می‌کنند با تاریک نگه‌داشتن گوشه‌ها و یا تشدید آن، نویزها را مخفی کنند. به همین دلایل وینیت را فقط ۳۳٪ اصلاح کردم.

عکس ۴: استفاده از Masking برای حل پارادوکس بین وضوح و نویز
عکس ۴: استفاده از Masking برای حل پارادوکس بین وضوح و نویز

موازنه بین وضوح و نویز

ابزار وضوح (Sharpness یا Sharpening) با تشخیص لبه‌های تصاویر موجود در عکس، و افزایش کنتراست در لبه‌ها کار می‌کند. مشکل وقتی پیدا می‌شود که در مناطقی از عکس که قرار نیست لبه‌ای پیدا شود، به دلیل استفاده از حساسیت زیاد سنسور (ISO 6400)، نویزها به صورت لبه تشخیص داده می‌شوند. به این ترتیب افزایش شدت وضوح، به افزایش وضوح نویزها منجر می‌شود و عملا بافت پیکسل‌ها به هم می‌ریزد.

با ابزار Masking در بخش وضوح ACR می‌توان به کمک نرم‌افزار آمد تا لبه‌های واقعی تصویر (در این مثال، ستارگان) را تشخیص دهد و از افزایش وضوح نویزها چشم‌پوشی کند. اگر هنگام جابه‌جا کردن Masking کلید Alt (یا Option در Mac) را نگه دارید، لبه‌ها به رنگ سفید و سایر مناطق به رنگ سیاه در می‌آید (عکس ۴) و به این شکل می‌توانید مقدار مناسبی برای آن در نظر بگیرید که وضوح افزایش یابد، اما نویز تشدید نشود.

عکس ۵: تابع ضد بخار-غبار
عکس ۵: تابع ضد بخار-غبار

ضد بخار-غبار (Dehaze) در ACR ابزار جدیدی‌ست که تغییرات بنیادی در منظره و بافت پیکسل ایجاد می‌کند. پیشنهاد می‌کنم در استفاده از آن محتاطانه عمل کنید. در این مثال خاطره‌ای که از لحظه ثبت تصویر داشتم به من کمک کرد؛ به دلیل وجود همین ابرهای پراکنده، آسمان آن شب اندکی مه‌آلود بود و هاله کم‌نوری دور ستارگان پر نور دیده می‌شد. با این پیش‌فرض، ضدبخار را ۲۵ واحد اضافه کردم، پیش و پس از این عملیات را در عکس ۵ مقایسه کنید.

عکس ۶: تراز سفید با استفاده از نمونه‌گیری رنگ
عکس ۶: تراز سفید با استفاده از نمونه‌گیری رنگ

آسمان شب چه رنگی است؟

گوشه ذهن ما، آسمان شب آبی-سُرمه‌ای است، همانطور که می‌گوییم «گنبد کبود»... بی‌ربط هم نیست؛ در حضور آلودگی نوری (نورهای شهر یا مهتاب) طیف‌های سرخ شکست کمتری دارند و از جو خارج می‌شوند، و طیف‌های آبی و بنفش بیشتر می‌شکنند و به زمین باز می‌گردند. اما اگر آلودگی نوری نداشته باشیم، اساسا در فواصل بین ستارگان چیزی نیست که بخواهد نوری داشته باشد و آسمان شب را بایستی به رنگ سیاه ببینیم.

بنابراین یک مقیاس خوب برای تعیین تراز سفیدی (White Balance) سنجش رنگ پیکسل‌های بین ستاره‌ای است. در عکس ۶ به کمک نمونه‌گیر رنگ (Color Sampler Tool) سه نقطه انتخاب کردم و تفکیک رنگ آنها را در طیفهای RGB می‌بینیم. با تغییر تراز آبی-زرد از ۳۵۵۰ به ۳۸۵۰ و تراز سبز-ارغوانی از ۱۰ به ۳، تلاش کردم که سه مقدار قرمز R، سبز G، و آبی B را به هم نزدیک کنم. برای مثال این مقادیر برای نمونه اول، به ۲۸ و ۲۹ و ۳۰ رسید که با تقریب خوبی بیانگر رنگ خاکستری تیره است.

عکس ۷: امکانات بیشتر برای اصلاح رنگ در Split Toning
عکس ۷: امکانات بیشتر برای اصلاح رنگ در Split Toning

کار اصلاح رنگ و تراز سفیدی را در بخش Split Toning ادامه دادم (عکس ۷). معیار انتخاب پیکسل‌ها برای اعمال تغییرات در این بخش، شدت روشنایی آن است. بنابراین می‌توان یک طیف رنگی خاص را فقط به پیکسل‌هایی که سطح روشنایی یا تاریکی خاصی دارند، اضافه کرد. اگر بافت پیکسل‌ها هنگام چاپ عکس برایمان مهم باشد، به طور کلی Split Toning تاثیر مخرب‌تر کمتری نسبت به HSL دارد.

عکس ۸: فیلتر تدریجی برای کاهش نویز در مناطق تاریک
عکس ۸: فیلتر تدریجی برای کاهش نویز در مناطق تاریک

همانطور که ذکر شد، برای کنترل نویز در نقاط تاریکتر تصویر، فیلتر تدریجی یا گرادیان (Gradient) نتیجه خوبی دارد.

عکس ۹: ویرایش شدت روشنایی، نورهای و سیاهی‌ها...
عکس ۹: ویرایش شدت روشنایی، نورهای و سیاهی‌ها...

آسمان شب تاریک است!

در تغییر روشنایی (Exposure) و کنتراست بایستی دقت کرد که بیننده انتظار دارد که عکس کم‌نور و تاریک باشد. بنابراین طبیعی‌ست که تجمع نمودار هیستوگرام در گوشه چپ (تاریک) باشد. من تغییرات را در این بخش با جابه‌جا کردن سفیدی (White) آغاز می‌کنم، تا جایی که نور ستاره‌ها در بیاید. سپس سایر پارامترها را جابه‌جا می‌کنم تا به ترکیبی خوب و نزدیک به واقعیت برسم (عکس ۹).

البته که چشم انسان هرگز نمی‌تواند منظره کهکشان راه شیری را با چنین وضوحی ببیند. و اینجا به این سوال بایستی پاسخ دهیم که معیار ما برای واقعیت آن چیزی هست که با چشمان خود می‌بینیم یا آن چیزی که با ریاضی و فیزیک و مهندسی به کیفیت آن پی برده‌ایم؟ من دومی را ترجیح می‌دهم.

عکس ۱۰: فیلتر قلمو برای تاکید بر کهکشان راه شیری
عکس ۱۰: فیلتر قلمو برای تاکید بر کهکشان راه شیری

در بخش قبل شدت رنگ (Saturation) را ۳۰ واحد کم کرده بودم. همانطور که در عکس ۱۰ پیداست، آن کاهش را با افزایش ۲۰ واحد در کنتراست و ۲۵ واحد در شدت رنگ برای محدوده کهکشان راه شیری جبران کرده‌ام. به این ترتیب کهکشان راه شیری، این پدیده بی‌همتا در مرکز توجه قاب قرار می‌گیرد.

عکس ۱۱: مقایسه پیش و پس از ویرایش عکس
عکس ۱۱: مقایسه پیش و پس از ویرایش عکس

پیش از پایان کار شاید لازم باشد، دوباره پارامترهای وضوح و نویز را دستکاری کنید؛ تراز سفیدی و هیستوگرام را بازبینی کنید. حتی پروژه را ذخیره کنید و روز بعد دوباره آن را باز کنید؛ شاید سلیقه‌تان عوض شده باشد. به هر ترتیب، عکس آسمان نیمه ابری توران را به همین شکل خروجی گرفتم. عکس فوق‌العاده‌ای نشده است و می‌توانست بهتر ثبت شود. اما تا حد قابل قبولی حقیقت یک شب ابری را نشان می‌دهد. تا نزدیک صبح غلظت این ابرها بیشتر شد و عصر آن روز باران چنان شدت یافت که برف پاک‌کن خودرو از آن عاجز شده بود!

در نوشته‌های بعدی، بیشتر در مورد جزئیات کار و مفاهیم ویرایش عکس می‌نویسم.