تعادل در پرستش

چگونه عاشق خدا باشم ولی او را در حد معشوق پایین نیاورم؟

چگونه از او و جهنم بترسم اما عاشقش باشم؟

چگونه عاشق او باشم ولی فقط بندگی اش کنم؟

کلا عشق مانع این هاست؟

برای ایجاد این تعادل، می‌توان از این چند زاویه به موضوع نگاه کرد:

### ۱. باز تعریف «عشق» برای ساحت قدسی

شاید دلیل اینکه نمی‌خواهید خدا را «معشوق» بنامید، این است که در ذهن ما کلمه معشوق با نیاز، ضعف و محدودیت‌های انسانی گره خورده است. اما در ادبیات عالیِ توحیدی، عشق به خدا از جنس «نیاز» نیست، بلکه از جنس «تعظیم و انجذاب» است.

شما وقتی در برابر یک کهکشان عظیم یا یک منظره خیره‌کننده قرار می‌گیرید، همزمان هم می‌ترسید (از عظمتش) و هم شیفته‌اش هستید. عشق به خدا یعنی: «کششِ بی‌اختیارِ ذره به سمت خورشید». در اینجا شما او را پایین نیاورده‌اید، بلکه خودتان را در عظمت او محو کرده‌اید. این عشق، عین بندگی است.

### ۲. تقوا؛ «ترس» از جنس «پروا»

تعادل میان ترس و عشق در کلمه «تقوا» نهفته است. ترسِ مد نظر قرآن، ترس از یک موجود ترسناک نیست؛ بلکه ترس از «محرومیت» و «جدایی» است.

- ترسِ بنده عادی: ترس از شلاق و آتش (مثل ترس مجرم از قاضی).

- ترسِ بنده عاشق: ترس از اینکه کاری کند که نگاهِ محبوب از او برگردد (مثل ترس فرزند از رنجاندن مادری که عاشقانه دوستش دارد).

در اینجا، جهنم و بهشت «دلیل» بندگی نیستند، بلکه «نشانه» هستند. بهشت نشانه رضایت اوست و جهنم نشانه دوری از او. شما از جهنم می‌ترسید چون آنجا جایگاه کسانی است که از «حق» دور مانده‌اند.

### ۳. بندگیِ بی‌دلیل (احرار)

حضرت علی (ع) می‌فرمایند گروهی خدا را برای پاداش عبادت می‌کنند (بازرگانان)، گروهی از ترس (بردگان)، و گروهی چون «او را شایسته پرستش یافته‌اند» (آزادگان).

برای رسیدن به این تعادل:

- به بهشت و جهنم به عنوان «حقایقِ مسیر» نگاه کنید (ایمان به غیب).

- اما در لحظه نیت، بگوید: «خدایا! اگر بهشت و جهنمی هم نبود، باز هم تو شایسته این بودی که من در برابر تو سر به خاک بگذارم».

این‌گونه، هم به وعده خدا ایمان دارید (تقوا) و هم عملتان خالص برای خود اوست (بندگی محض).

### ۴. تفکیک مقام «ذات» و مقام «فعل»

- در برابر «ذات» خدا: غرق در حیرت و عظمت باشید و فقط بندگی کنید (چون او بی‌نیاز مطلق است).

- در برابر «تجلیات و مهربانی‌های» خدا: با او نجوای عاشقانه کنید.

او هم «الله» است (که نامی است عظیم و هیبت‌انگیز) و هم «رحمان و رحیم» است (که نام‌هایی هستند محبت‌آفرین).

تمرین:

دو رکعت نماز مستحبی عاشقانه ی آهسته