تاریخچه فعالیت‌های فرهنگی و دانشجویی شریف

تاریخچه فشرده فعالیت‌های فرهنگی و دانشجویی شریف از زمان تأسیس تا ابتدای دهه نود

در مورد علت تأسیس دانشگاه صنعتی شریف به‌عنوان اولین دانشگاه تخصصی فنی مهندسی در سال ۱۳۴۴ مطالب فراوانی بیان شده است. یکی از دلایل ذکر شده تشکیل دانشگاهی با کارکرد آموزش‌های فنی و به‌دور از فضای سیاسی و دانشجویی متداول در معدود دانشگاه‌های آن دوره (مانند دانشگاه تهران) است. اما در عمل از همان ابتدا فعالیت‌های غیردرسی به‌صورت گسترده آغاز گردید. افزون بر برجستگی علمی دانشگاه در میان دیگر دانشگاه‌ها، شریف باتوجه‌به کارکردهای فلسفی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی نیز پیشتاز بوده و نوآوری‌های مهمی در عرصه ملی ایجاد کرده است. بهره‌گیری از هوش و استعداد و فهم موضوعات توسط دانشجویان علاوه بر توانایی علمی می‌تواند موجب توانایی جامعه‌شناختی و فرهنگی و سیاسی تأثیرگذار گردد. فعالیت‌های دانشجویی دهه اول ابتدا در حوزه‌های ورزشی و سپس فعالیت‌های فرهنگی و هنری چون تئاتر، موسیقی جاز و سینما، شعر و ادب و نویسندگی و نقاشی، عکس و کوه گسترش یافت. البته حسب شرایط آن سال‌ها به جهت نخبگی و شهرستانی بودن اکثر بچه‌ها نگاه انتقادی به نظم سیاسی حاکم و وضعت تسلط آمریکا بر امور کشور، پر رنگ بود. فعالین مذهبی نیز در قالب نمازخانه (اتاقی در ابن سینا) و تعاونی مصرف دانشجویان، برنامه‌های متعددی به‌صورت جلسات سخنرانی و مطالعاتی ترتیب می‌دادند. چهره‌های شاخصی چون استاد شهید مطهری و مرحوم دکتر شریعتی دعوت می‌شدند. در این دوره فعالیت‌های دانشجویی عمداً تحت‌تأثیر اعضا و هواداران گروه‌های انقلابی و سازمان‌های مسلح بیرون دانشگاه رنگ‌وبوی سیاسی انتقادی داشتند. در سال‌های منجر به انقلاب ۵۷ نقش دانشجویان دانشگاه‌ها پیشرو بودن و آگاهی‌بخشی به توده‌های مردمی بوده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۵۸ و ۵۹ گروه‌های سیاسی عمدتاً چپ‌گرا در جامعه و به‌تبع فعالین دانشجویی آن‌ها در سطح دانشگاه گسترش یافت. در واقع دانشگاه به مرکز فعالیت آن‌ها که اقدامات مسلحانه‌ای هم در نقاط مختلف کشور انجام می‌دادند تبدیل شد. در این دوره فعالیت‌های دانشجویی تقریباً سیاسی و به شکل سخنرانی، تجمع‌های سیاسی و صدور بیانیه‌ها و انتشار نشریات گروه‌های متنوع و در فضای ملتهب و در گیر انجام می‌شد. با تعطیلی دانشگاه‌ها تعداد قابل‌توجهی از دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه با داشتن روحیه انقلابی و جهادی در تأسیس نهادهای انقلابی چون سپاه پاسداران، جهاد سازندگی و جهاد دانشگاهی شرکت جسته و جهت خدمت در عرصه‌های مختلف عازم مناطق محروم شدند. پس از بازگشایی دانشگاه در سال ۶۲ آرامش بر دانشگاه حاکم گشته بود. در این سال‌ها و دهه شصت که هم‌زمان با جنگ تحمیلی عراق بود دانشجویان دغدغه‌های انقلابی و عدالت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی قوی داشته و در حوزه دفاع از کشور به‌صورت اعزام به جبهه و شرکت در طرح‌های دفاعی جهاد دانشگاهی مشارکت قوی داشتند. مطالعات دانشجویان در زمینه علوم‌انسانی و دینی در این دوره وسیع بود. دانشگاه در این دوره فاقد ساختار مدیریتی خاص جهت نظارت و حمایت از فعالیت‌ها بود. در این دهه فعالیت‌های فرهنگی عمدتاً توسط دو نهاد انجام می‌شد اول بخش فرهنگی جهاد دانشگاهی که گروه‌هایی مثل کوه و عکس و تئاتر و موسیقی و شعر و کتابخانه و برگزاری مراسم‌ها و اردوهای آموزشی و جهادی و مذهبی را تحت پوشش داشت. دوم دفتر نمایندگی (دفتر نهاد مقام معظم رهبری فعلی) که برنامه‌ها و جلسات مطالعاتی و دینی و همایش‌های اجتماعی و اردوهای فرهنگی و مذهبی و فعالیت‌های فرهنگی در دو خوابگاه اصلی دانشگاه را تحت پوشش داشت. برگزاری همایش‌های مهم بررسی مسائل و مشکلات نسل جوان و وحدت حوزه و دانشگاه در اواخر دهه شصت و اردوهای متعدد فرهنگی و زیارتی و جلسات سخنرانی و مطالعاتی و شب‌شعر و مراسم‌های مناسبتی از مهم‌ترین فعالیت‌های دانشجویان بود.
در ابتدای دهه هفتاد دوره مدیریت دکتر صالحی جهاد دانشگاهی و بخش فرهنگی آن از دانشگاه خارج شدند. معاونت دانشجویی در این دوره از معاونت آموزشی جدا شده و مستقل شد. فوق‌برنامه به‌صورت یک دفتر زیر مجموعه مدیریت تربیت‌بدنی و فوق‌برنامه تحت پوشش معاونت دانشجویی قرار داشت. در این دوره پنج گروه مهم دانشجویی مستقل با حمایت مدیریت و دفتر نمایندگی شکل گرفت ۱. اولین هیئت مذهبی دانشجویی بنام هیئت متوسلین ۱۴ معصوم در خوابگاه طرشت که بعدها پایه هیئت الزهرا در مسجد دانشگاه گردید. ۲- دفتر مطالعات فرهنگی با هدف گسترش برنامه‌های مطالعاتی در مکاتب مختلف و تشکیل جلسات مطالعاتی و کتاب‌خوانی با حمایت دکتر باستانی ۳- شروع فعالیت‌های علمی دانشجویی و انتشار مجلات علمی با راه‌اندازی مجله عمران شریف ۴- راه‌اندازی کانون قران شریف که فعالیت‌ها و برنامه‌های متنوعی در زمینه آموزش و مفاهیم قران و جلسات تلاوت داشت ۵- اتاق جانبازان. حضور جانبازان دفاع مقدس در دانشگاه موجب شد گروهی توسط ایشان با هدف تمهید رفاهی ایشان تشکیل که برنامه‌های فرهنگی هم اجرا می‌نمودند.
پس از شروع ریاست آقای دکتر اعتمادی در سال ۷۲، برای اولین‌بار در سطح دانشگاه‌ها مدیریت فرهنگی و فوق‌برنامه در ساختار معاونت دانشجویی شکل‌گرفته و مسئولیت آن به بنده سپرده شد. با شکل‌گیری ساختار جدید زمینه و بستر برای شکل‌گیری بیشتر گروه‌های دانشجویی فراهم گردید. حمایت مدیران وقت دانشگاه خصوصاً دکتر اعتمادی و همراهی مسئولین دفتر نهاد (مرحوم حاج‌آقای علمی و حاج‌آقای مرتضوی) نقش مؤثری در گسترش فعالیت‌ها داشت. در این دوره بیش از ۲۵ گروه و کانون فرهنگی و هنری و مطالعاتی و اجتماعی فعال تشکیل شد که اکثرا تا کنون نیز ادامه فعالیت می‌دهند. در تمامی دانشکده‌ها مجله علمی دانشجویی وزین با مشارکت اساتید آماده می‌شد که در سطح دانشگاه‌های دیگر نیز منتشر می‌شد (ده مجله علمی). گروه‌های فوق‌برنامه دانشجویی در دانشکده‌ها نیز شکل‌گرفته و فعالیت‌های متنوعی انجام می‌دادند تعداد این مجموعه‌ها بالغ بر ۱۵ گروه می‌شد. چندین گروه کوه زیر مجموعه مجلات یا فوق‌برنامه دانشکده‌ها وجود داشت. تعداد زیادی نشریه و خبرنامه توسط این گروه‌های فرهنگی و مطالعاتی و فوق‌برنامه دانشکده‌ای منتشر می‌گردید. در این دوره همایش‌های علمی دانشجویی سراسری دانشگاه‌ها ابتدا از عمران شروع، سپس صنایع و برق و دیگر رشته ادامه یافت و بعدها در دهه هشتاد به‌صورت سازمان علمی دانشجویان با حمایت وزارت علوم بین دانشگاه‌ها متشکل شدند. در این دوره نشریه دانشجویی نقطه سر خط به‌صورت سراسری در سطح دانشگاه‌ها برای اولین‌بار به سبک نوآورانه در حوزه‌های فرهنگی منتشر گردید. بعدها در دهه هشتاد برخی مؤسسین آن نشریه، روزنامه دانشگاه را منتشر نمودند. در این دوره علاوه بر شورای فرهنگی جهت نظارت، شورایی بنام هماهنگی نهادهای فرهنگی مسئولیت هماهنگ‌سازی این مجموعه‌ها را به عهده داشت. مرکزیت و مکان فیزیکی فعالیت‌ها، منهای دو ساختمان ریاست بوده و فضاهایی در منهای یک و ساختمان ابن سینا و مرکز معارف در اختیار فعالیت دانشجویان قرار داشت. برگزاری اردوی معارفه دانشجویان جدیدالورود ابتدائاً دوروزه در دانشگاه در این دوره آغاز گردید. همچنین نمایشگاه سالانه معرفی فعالیت گروه‌های دانشجویی نیز اقدام دیگری بود که شروع گردید. در سال ۷۵ با جابه‌جایی کتابخانه مرکزی، ساختمان قبلی آن در اختیار مدیریت فرهنگی و گروه‌های دانشجویی قرار گرفت. این فضا با انجام اصلاحاتی و بکار گیری در سال ۷۹ به‌عنوان مرکز مدیریتی و فعالیت‌های دانشجویی دانشگاه و به‌ نام شهید رضایی شناخته شد.
در اواخر دهه هفتاد و دهه هشتاد و مدیریت آقای دکتر سهراب‌پور با تداوم نگاه حمایتی مدیریت دانشگاه روند گسترش کانون‌های علمی و هیئات مذهبی تداوم یافت. در این دوره تمامی خوابگاه‌ها دارای هیئت مذهبی برای برگزاری مراسم‌ها و جلسات مذهبی فرهنگی شدند. هیئت الزهرا با حمایت دفتر نهاد و مدیریت دانشگاه در مسجد دانشگاه تشکیل گردید. انجمن‌های علمی در این دوره به شکل جدید تأسیس و فعال شدند. علاوه بر گروه‌های دانشکده‌ای، دفتر مطالعات تکنولوژی و کانون مدیریت و اقتصاد و گروه نخبگان و.. در این سال‌ها تشکیل شده و گروه‌های دانشجویی بالغ بر چهل گروه گردیدند. برگزاری جلسات فرهنگی و سخنرانی و سمینارهای فرهنگی چون سؤالات اساسی جامعه ما، آسیب‌شناسی یک انقلاب، و همایش‌های علمی، کارگاه‌های آموزشی، اردوها و بازدیدهای علمی و انتشار نشریات علمی از بارزترین فعالیت گروه‌ها بود. برگزاری مسابقات علمی از فعالیت‌های جدی گروه‌ها و انجمن‌های علمی بود. در سال ۷۶ ساختار و تنوع فعالیت‌های دانشجویی دانشگاه ما به‌صورت الگویی از سوی وزارت علوم به دیگر دانشگاه‌ها معرفی گردید. اولین پژوهشگاه علمی دانشجویی نیز در این دوره بنام پژوهشگاه شهید رضایی تشکیل شد. برگزاری مسابقات علمی در زمینه هواپیمای بدون سرنشین و خودروها و موتورهای الکتریکی در سطح ملی و حضور در مسابقات بین‌المللی روبوکاپ و acm و کسب رتبه‌های برتر در آن مسابقات و مسابقات علمی دانشجویان سراسر کشور در رشته ریاضی و... از جمله برجسته‌ترین فعالیت‌های علمی این دوره است که توسط دیگر دانشگاه‌ها الگوبرداری شده و موجب تقویت جایگاه دانشگاه گردید. در این دوره چندین گروه در زمینه‌های اجتماعی و خیریه چون فردای سبز، یاریگران، امام علی (ع)، جنبش عدالت‌خواهی فعال بودند. دوره مدیریت چهارده‌ساله دکتر سهراب‌پور باوجود بروز برخی چالش‌های سیاسی و صنفی، دوره گسترش فعالیت‌های علمی دانشجویی ماندگار محسوب می‌گردد. در این دوره فعالیت گسترده وبگاه شریف (خانواده شریف)، برنامه‌ها و کلاس‌های آموزشی فوق‌برنامه (بیش از ۳۰ عنوان) و برنامه‌ریزی جهت برگزاری مسابقات علمی دانش‌آموزی در سراسر کشور در موضوعاتی چون طراحی اسباب‌بازی و خلاقانه علمی و به‌صورت سالانه، برنامه‌ریزی فعالیت‌های مختلف برای ورودی‌های کارشناسی دانشگاه و خانواده ایشان و برگزاری همایش معرفی رشته‌های دانشگاهی برای کنکوری‌ها و مشارکت در برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های مختلف برای بزرگداشت چهلمین سالگرد تأسیس دانشگاه به کمک دانشجویان از دیگر اقدامان مدیریت فرهنگی و فوق‌برنامه بود. برگزاری مسابقات دانش‌آموزی موجب توجه و ارتباط بیشتر دانش‌آموزان مستعد با شریف می‌شد. در سال ۸۹ با سیاست وزارت علوم، مدیریت‌های فرهنگی در ساختار دانشگاه به معاونت فرهنگی ارتقایافته و مسئولیت آن به مدیر فرهنگی دانشگاه (بنده) سپرده شد. در مدت فعالیت معاونت تا سال ۹۱ گسترش ساختاری اتفاق نیفتاده و همان مجموعه کوچک اداری قبلی عهده‌دار هدایت و برنامه‌ریزی و پشتیبانی فعالیت‌ها بودند.
سیر تحولات و فعالیت‌های دانشجویی دانشگاه از زمان تأسیس تا دهه هشتاد مفصل‌تر در کتاب دانشجوی شریف در عرصه فرهنگ مرور شده است.

مهندس محمد میرزایی | اولین معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه