وقتی کریسمس به دفتر روزنامه رسید
۲۵ دسامبر، برابر با ۴ دیماه، سالروز میلاد حضرت مسیح در تقویم است؛ مناسبتی که هر سال برای جامعه مسیحی ایران، بهویژه ارامنه، حالوهوایی متفاوت و سرشار از امید و طراوت به همراه دارد و یادآور آغاز سالی تازه است. همین فضای ویژه و پرحرارت بهانهای شد تا روز چهارشنبه، سوم دی، میزبان دو نفر از اساتید، یک نفر از کارکنان و شش نفر از دانشجویان ارامنهی مسیحی شریف باشیم و ساعتی را پای گفتوگویی گرم و دوستانه با آنها بنشینیم؛ گفتوگویی که قرار شد هم بازتاب تجربیات باشد و هم فرصتی برای شنیدن روایتهایی کمتر شنیدهشده از زبان همدانشگاهیها.
حوالی ساعت سیزده بود که درِ دفتر روزنامه باز شد و مهمانان، درست با هم و بهصورت همزمان، با یک جعبه شیرینی وارد شدند. فضای دفتر که به مناسبت این دیدار با درخت کریسمس، بادکنکها و چند عروسک و بابانوئل و... تزئین شده بود، خیلی زود رنگوبوی یک دورهمی خودمانی به خود گرفت و فاصلهی رسمی میزبان و مهمان را از میان برداشت.
پس از خوشآمدگویی و نشستن دور میز، گفتوگو با معرفی کوتاه حاضران آغاز شد؛ جمعی متنوع که از استاد باغرام، با بیش از ۲۰ سال سابقه حضور در خانوادهی شریف، تا وانه و بیورق، دانشجویان نوورود سال ۰۴، را دربرمیگرفت؛ ترکیبی بیننسلی که خود نوید گفتوگویی شنیدنی و جالب را میداد.
گفتوگو ابتدا به حالوهوای محیطهای آموزشی ویژهی ارامنه در ایران و ارزیابی مهمانان از فضای دانشگاه، بهویژه شریف، اختصاص یافت. دکتر باغرام، عضو هیئت علمی دانشکده فیزیک، در ابتدای سخنان خود، از پذیرابودن جامعهی ایران نسبت به اقوام و ادیان مختلف گفتند و تأکید کردند که ارامنه در تمام سالهای حضورشان در ایران، همواره در کنار دیگر ایرانیان زندگی مسالمتآمیزی داشتهاند؛ مردمی که در روزهای سخت تاریخ ایران، سختیها را دوشادوش دیگر اقوام تحمل کردهاند و در روزهای اوج نیز سهمی برابر از شادیها و موفقیتها داشتهاند.
در ادامه، دکتر خاچاطوریان، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی مواد، به توضیح مدارس ویژهی ارامنه در ایران پرداختند؛ مدارسی که سالهاست زیر نظر نظام آموزشی رسمی کشور فعالیت میکنند و نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و دینی ارامنه داشتهاند. ایشان توضیح دادند که دانشآموزان این مدارس، علاوه بر دروس مشترک با دیگر دانشآموزان ایرانی، بهجای تعلیمات دینی مسلمانان، آموزههای آیین مسیحیت را میآموزند و بهصورت فوقبرنامه با زبان و ادبیات ارمنی نیز آشنا میشوند. با این حال، او از این جنبه هم ابراز نگرانی کرد که بهدلیل مهاجرت ارامنه و افزایش حضور دانشآموزان ارمنی در مدارس غیردولتی و عادی، نقش و جایگاه مدارس دولتی ویژهی ارامنه تا حدی کمرنگ شده است.
وی در بخش دیگری از صحبتهایش، با خرسندی به فضای شریف اشاره کرد و از حاکمبودن شایستهسالاری و پذیرش افراد از قومیتها و ادیان مختلف در این دانشگاه گفت؛ نمونهاش هم مسئولیتهای خودش در محیطهای فرهنگی و دانشجویی دانشکده و دانشگاه.
خانم داودیان، کارمند فناوری اطلاعات دانشکدهی مکانیک، هم خاطرهای از نحوهی ورود خود به دانشگاه تعریف کردند. از تردیدی که در ابتدا نسبت به پذیرفتهشدن بهعنوان یک مسیحی داشتند و از اصرار پدرشان برای شرکت در آزمون و مصاحبهای که در نهایت به پذیرش ایشان انجامید. به باور وی، جامعهی فعلی شریف به بلوغی رسیده که در آن، توانمندی افراد بر هر برچسب هویتی دیگری اولویت دارد و فضای کلی دانشگاه عاری از تبعیض است.
کمی که گذشت داویت گریگوریان، ورودی ۰۲ مواد، دانشگاه را محیطی بسیار مناسب برای درک متقابل میان اقوام و ادیان مختلف توصیف کرد؛ فضایی که در آن، افراد با باورهای متفاوت، فرصت پیدا میکنند در کنار یکدیگر زندگی کنند، گفتوگو داشته باشند و شناخت عمیقتری از هم به دست آورند. اریک هارطونی، ورودی ۰۱ برق، هم از تجربههای خود در دانشگاه، بهویژه حضورش بهعنوان همیار دانشجو، سخن گفت و این نقش را فرصتی برای تعامل گستردهتر و مسئولانهتر با دیگر دانشجویان دانست.
ورژ گریگوریان، ورودی ۰۲ ارشد و ۰۴ دکترای فیزیک، که تنها فرد غیرتهرانی جمع و دارای سابقهی تحصیل در مدارس و دانشگاه تبریز بود، از فضای آموزشی آن شهر یاد کرد و معتقد بود همان احترام متقابلی که در شریف دیده میشود، در مدارس و دانشگاههای تبریز نیز وجود دارد. او همچنین بر این باور بود که تحصیل مسیحیان در مدارس عادی میتواند آنها را زودتر با زیست اجتماعی و همزیستی در جامعهی متنوع ایران آشنا کند.
مینه کلنتریان، ورودی ۰۰ برق، از فرهنگیکاران شناختهشدهی برق، از تجربهی حضورش در شورای صنفی، رسانا و برگزاری رویدادهای مختلف در آنها گفت؛ از اینکه در نگاهش، محیط فرهنگی دانشگاه را برای فعالیت ارامنه، فضایی پذیرا، امن و فرصتساز است.
در این میان، بیورق باغرامیان و وانه اوادیک، بهعنوان کمتجربهترهای جمع و ورودیهای ۰۴ مکانیک بیشتر شنوندهی گفتوگو بودند و با دقت به روایتها و تجربیات نسلهای پیش از خود گوش میدادند.
بخش دوم گفتگو به آیینها و رسوم ارامنهی ایران و میزان تأثیرپذیری فرهنگی آنان از سنتهای ملی ایران اختصاص یافت. در این بخش، دکتر باغرام به پراکندگی جغرافیایی ارامنه در ایران، پیشینهی تاریخی حضورشان و نقش کلیساها اشاره کرد و روایت مفصلش هم در بخش دیگر این پرونده به قلم وی نگارش شده است؛ به عقیدهی او تفاوت میان یک ارمنی ایرانی با یک ارمنی خارج از ایران کاملاً مشهود است، چرا که بخش مهمی از هویت ارامنهی ایران از آداب، رسوم و فرهنگ ایرانی تأثیر گرفته است.
در ادامه، دکتر خاچاطوریان توضیحی از مناسبتهای مذهبی ارامنه داد که سال نو میلادی برای آنها اول ژانویه است، اما جشن تولد حضرت مسیح یا همان کریسمس برای ارامنه که به کلیسای ارتدوکس نزدیکتر هستند، ششم ژانویه برگزار میشود. همچنین از «عید پاک» و «وارداوار» بهعنوان دیگر مناسبتهای مهم ارامنهی ایران هم پرداخته شد. مناسبتهایی که در کنارشان، استقبال همیشگی ارامنه از اعیاد ملی ایران مانند نوروز و یلدا هم به چشم میآید و در آنها هم میشود پیوند عمیق این جامعه با فرهنگ ایرانی را به وضوح تماشا کرد.
تفاوتهای نسلی و چالشهای نسل جدید با قدیمیترها که در تمام اقوام و ادیان، قابل مشاهده است، روی دیگر این بخش از گفتگوی ما بود که از تأثیر مدرنیته و فضای مجازی بر نگاه جوانان به آیینها و رسوم، مشابه آنچه در دیگر بخشهای جامعه دیده میشود، سخن به میان آمد. دانشجویان بیشتر از بابانوئل، سورتمه و خاطرات شیرین هدیههای کریسمس گفتند و نوورودیهای ۰۴، دریافت کادوی کریسمس را یکی از خاطرهانگیزترین لحظههای این مناسبت دانستند.
در ادامهی گفتوگو که با قصهگویی، معرفی کتاب و اشاره به مشاهیر پرشمار ارامنه در تاریخ ایران همراه بود، حاضران از ویژگیهای برجستهی آیین مسیحیت از نگاه خود سخن گفتند؛ ویژگیهایی مثل تأکید بر دوستداشتن انسانها، توجه به درون و انسانیت افراد، حمایت از حق و پرهیز از قضاوت بر اساس ظاهر.
در پایان، از همهی مهمانان خواستیم برای ایران و ایرانی در روزهای پایانی سال میلادی آرزویی داشته باشند. دکتر خاچاطوریان و خانم داودیان آرزوی صلح جهانی کردند؛ اریک از ایرانی آرام گفت؛ ورژ، ایرانی بهدور از بیخردی را آرزو کرد؛ داویت، ایرانِ شاد را از خدا خواست؛ مینه از بازگشت صمیمیت و پویایی اجتماعی و بهدستآوردن دوبارهی داشتههایی که از دست رفتهاند سخن گفت؛ وانه و بیورق نیز آرزوی ایرانی شاد را تکرار کردند.
در نهایت، دکتر باغرام با تاکید بر اینکه همهی ما، فارغ از دین، عقیده، فرهنگ و قومیت، ایرانی هستیم، یادآور شدند که تنها با تلاش در کنار یکدیگر میتوان ایرانِ آباد، پیشرفته و بهدور از مشکلات را ساخت؛ چرا که ایران، خانهی همهی ماست.
