🖋️ فاطمه اسماعیلی؛ خبرنگار
🔹 گفتوگو با محمدصادق باطنی؛ رئیس مرکز کودک و نوجوان سیما
🔸 تحولات فرهنگی و رسانهای سالهای اخیر نشان داده است که آینده هر جامعهای بیش از هر چیز درگرو نوع مواجهه آن با نسل کودک و نوجوان است؛ نسلی که امروز نهتنها مخاطب رسانه، بلکه کنشگری فعال در زیستبوم متنوع و چندلایه محتوایی به شمار میآید. در چنین شرایطی رسانه ملی با نگاهی نو، ساختارمند و آیندهنگر نقش خود را در تربیت، هویتبخشی و هدایت فرهنگی این نسل بازتعریف کرده و در دوره جدید مدیریتی با اتخاذ رویکردی تحولی اقدام به تجمیع و همافزایی ظرفیتهای پراکنده حوزه کودک و نوجوان کرد. شکلگیری مرکز کودک و نوجوان سیما از سال ۱۴۰۳ و قرار گرفتن شبکه کودک (پویا و نهال)، شبکه امید و مرکز پویانمایی صبا ذیل این ساختار جدید، نقطه عطفی در سیاستگذاری و برنامهریزی این حوزه رقم زده؛ ساختاری که مأموریت آن فراتر از تولید برنامه، دستیابی به مرجعیت زیستبوم تولید و مصرف محتوای هویتساز برای کودک و نوجوان است. در گفتوگوی پیش رو محمدصادق باطنی، رئیس مرکز کودک و نوجوان سیما، ضمن تشریح اهداف، مأموریتها و دستاوردهای این مرکز، مسیر طی شده، چالشهای پیش رو و افقهای آینده رسانه کودک و نوجوان در صداوسیما را تشریح میکند.
🔹 در آغاز اگر بخواهیم تصویری کلی از مأموریت دهیم با چه تغییری نسبت به گذشته مواجه هستیم؟
🔸 تحول در حوزه کودک و نوجوان برای سازمان صداوسیما یک انتخاب مقطعی یا طرحی کوتاهمدت نیست بلکه یک ضرورت راهبردی است. در دوره جدید مدیریتی این نگاه بهطورجدی تقویت شد که اگر رسانه ملی نتواند در زیستبوم کودک و نوجوان مرجعیت تربیتی، هویتی و محتوایی داشته باشد عملاً آینده فرهنگی جامعه را به بازیگران بیرونی واگذار کرده است.
🔸 بر همین اساس از سال ۱۴۰۳ سه ساختار مهم یعنی شبکه کودک، پویا و نهال، شبکه امید و مرکز پویانمایی صبا ذیل ساختاری یکپارچه با عنوان مرکز کودک و نوجوان سیما گرد هم آمدند. این همافزایی باعث شد از پراکندگی تصمیمها فاصله بگیریم و به سمت طراحی یک زیستبوم منسجم، تولید و مصرف محتوای هویتساز حرکت کنیم.
🔹 این زیستبوم که به آن اشاره میکنید دقیقاً چه مؤلفههایی دارد؟
🔸 وقتی از زیستبوم صحبت میکنیم منظورمان فقط آنتن تلویزیون نیست. زیستبوم کودک و نوجوان یعنی تولید، توزیع، مصرف، تعامل، آموزش و حتی بازارپردازی فرهنگی در یک منظومه واحد.
🔸 مرکز کودک و نوجوان مأموریت دارد محتواهایی را تولید کند که متناسب با ویژگیهای رشدی خردسال، کودک و نوجوان باشد؛ در قالبهای متنوع از تلویزیون و پویانمایی تا بازی، فیلم، سریال، مستند و محتوای تعاملی ارائه شود و درنهایت منجر به تربیت نسلی مؤمن متعهد، امیدوار و کنشگر گردد. این نگاه باعث شده هم در میدان واقعی (باشگاهها، رویدادها، محصولات جانبی) و هم در بسترهای مجازی و پلتفرمی حضور فعال داشته باشیم.
🔹 یکی از نخستین خروجیهای این تحول، شبکه کودک با دو کانال پویا و نهال است. تفاوت نگاه این دو کانال چیست؟
🔸 تفکیک دقیق سنی یکی از نقاط قوت شبکه کودک است. کانال پویا مخصوص خردسالان طراحی شده؛ رسانهای امن، شاد و آموزنده که نخستین تجربه ارتباط کودک با رسانه را شکل میدهد. اینجا بیش از هر چیز روی رشد ذهنی، عاطفی و اجتماعی تمرکز داریم. در مقابل، کانال نهال مخاطب کودک را هدف گرفته است؛ کودکانی که در آستانه شکلگیری شخصیت، مهارتهای اجتماعی و هویتی قرار دارند. برنامههایی مانند «ماجراهای نوید»، «محفل ستارهها»، «سر سفره خدا»، «خانه آبنباتی» و بیش از ۱۰ تولید عروسکی جدید تلاش میکنند در کنار خانواده و مدرسه نقش تربیتی فعالی ایفا کنند.
🔸 بهویژه در شرایطی که نوجوان امروز با رسانههای متنوعتری روبهروست؛ شبکه امید دقیقاً برای پاسخ به همین چالش طراحی شده است. نوجوان امروز مخاطب منفعل نیست؛ او انتخابگر، پرسشگر و منتقد است؛ بنابراین شبکه امید باید الهامبخش، گفتوگومحور و هویتساز باشد.
🔸 برنامههایی مثل «شبکه بازی»، «مجری نو»، «برو پی کارت»، «باشگاه امید»، «اشاره» و «رفیق» تلاش کردهاند نوجوان را به صحنه بیاورند، نه اینکه فقط برایش محتوا پخش کنند. حتی رویدادهایی مانند اعتکاف نوجوانان نشان میدهد که شبکه امید با برنامهسازیهای خلاقانه، صرفاً یک آنتن نیست بلکه یک کنش فرهنگی فعال است.
🔹 به پویانمایـی برسـیم؛ حـوزهای کـه امـروز رقابت جهانـی در آن بسـیار جدی است. اداره کل صبا چه مسیری را دنبال میکند؟
🔸 هدفگذاری ما کاملاً روشن است تبدیل شدن به قطب پویانمایی دینی و هویتی در سطح منطقه و جهان.
🔸 در گام نخست باید بازار داخل را با محتوای پاک، باکیفیت و جذاب پوشش دهیم، سپس به بازارهای منطقهای و جهانی فکر کنیم. تولیدات متنوعی در حوزه خردسال، کودک و نوجوان در حال انجام است؛ از «آنیمانی» و «داینا کوچولوها» گرفته تا آثار نوجوانمحوری مثل «هفتخان اسفندیار»، «سه برادر» و «کشتیگیران».
🔸 در حال حاضر بیش از ۷۰ پروژه پویانمایی در مراحل مختلف تولید قرار دارد.
🔹 یکی از اقدامات نوآورانه مرکز ورود جدی به حوزه بازی است. شبکه بازی دقیقاً چه هدفی را دنبال میکند؟
🔸 بازی امروز فقط سرگرمی نیست؛ یک هنر-صنعت تربیتساز است. با تأسیس شبکه بازی تلاش کردیم هم در سطح سیاستگذاری و هم در سطح تولید حضور مؤثر داشته باشیم. تولید ۱۰ بازی ایرانی از سال ۱۴۰۳ تا سال ۱۴۰۵ و ساخت هشت برنامه تلویزیونی تخصصی بازی، باعث شد ۳۰ درصد مخاطب نوجوان و ۲۴ درصد مخاطب کودک جذب این حوزه شوند. این یعنی بازی اگر درست طراحی شود، میتواند هم جذاب باشد و هم تربیتی.
🔹 در حوزه فیلم و سریال کودک و نوجوان چه اتفاق تازهای رخ داده است؟
🔸 برای نخستین بار راهبری تولیدات نمایشی کودک و نوجوان بر اساس اسناد تحولی و رشدمدار انجام شد. کارگروه فیلم و سریال شکل گرفت و بیش از ۴۰ طرح نمایشی بررسی شد.
🔸 سریال رئال «هتل بسیار بسیار عجیب» پخش شد و «کارآگاهان کوچک» آماده پخش است، نگارش چهار سریال و سه پویانمایی سینمایی آغاز شده و حتی به مرچندایز آثار نمایشی هم توجه شده است؛ موضوعی که سالها مغفول مانده بود.
🔹 بازار پردازی فرهنگی یکی از کلیدواژههای پرتکرار در صحبتهای شماست. چرا این موضوع اهمیت دارد؟
🔸 اگر کاراکترها و ویژندهای کودک در زندگی واقعی بچهها حضور نداشته باشند، تأثیر رسانهای آنها ناقص میماند. به همین دلیل شیوهنامه بازپردازی فرهنگی تدوین شد. قرارگاه بازار پردازی به مرکز کودک و نوجوان منتقل شد و چندین قرارداد رسمی در این حوزه منعقد شد.
🔸 نکته مهم این است که ما حتی برای ویژندهای بیرون از سازمان نیز فرصت ترویج بدون ادعای مالکیت IP ایجاد کردیم؛ یعنی یک نگاه ملی نه صرفاً سازمانی.
🔹 باشگاه امید چه نقشی در این مسیر دارد؟
🔸 باشگاه امید با هدف تربیت محوری با ابزارهای آموزش و حمایت از رویدادهای مسئلهمحور تولید و شبکهسازی با محوریت نوجوانان ۱۳ تا ۲۱ سال راهاندازی شده که دارای ۳۰۰۰ عضو عمومی و ۱۸۲ عضو هسته مرکزی شامل ۱۰۰ نفر دختر و ۸۲ نفر پسر است.
🔸 ضمناً باشگاه مادران پویا هم با هدف مشارکت دادن مادران در فرایند تربیتی شبکه کودک راهاندازی شد؛ چون بدون خانواده، رسانه موفق نخواهد بود.
🔹 مرجعیت در هدایت مصرف فرهنگی
🔹 این مرجعیت چگونه شکل گرفت؟
🔸 در ادامه اقدامات تحولی مرکز کودک و نوجوان سیما مجموعهای از فعالیتهای هدفمند در زیستبوم تولید و مصرف فرهنگی با محور معرفی محصولات سالم، هدایت ذائقه خانوادهها و ایجاد اعتماد عمومی نسبت به کیفیت محتواها شکل گرفته است. یکی از مهمترین دستاوردها در این مسیر دستیابی به مرجعیت در هدایت مصرف فرهنگی در حوزههای مختلف بوده است.
🔸 در حوزه سینما مرکز کودک و نوجوان طی چهار سال گذشته با هدایت و ترویج ۱۶ فیلم و پویانمایی سینمایی موفق به فروش ۴۳۵ میلیارد تومان و جذب ۹.۸ میلیون مخاطب شده است؛ آماری که نشاندهنده نقش مؤثر رسانه در جهتدهی به انتخابهای فرهنگی خانوادهها و کودکان است. در بخش کتاب و کتابخوانی نیز مرجعیت هدایت مصرف بهصورت ملموس محقق شده است. طی چهار سال ۴.۸ میلیون جلد کتاب کودک و نوجوان در نتیجه پویشهای کتابخوانی شبکه کودک به فروش رسیده و این رده سنی به پرفروشترین بخش نمایشگاه کتاب تبدیلشده است. همچنین در سال ۱۴۰۳، ۱۳ عنوان از کتابهای مورد ترویج شبکه کودک در فهرست آثار برتر نمایشگاه کتاب قرار گرفت که نشاندهنده پیوند مؤثر رسانه با صنعت نشر کودک و نوجوان است.
🔸 در حوزه تئاتر کودک نیز اقدامات کمسابقهای انجامشده است؛ بهطوریکه تنها در یکفصل پاییز بیش از ۱۰ اثر نمایشی از آنتن شبکه کودک پخش شد. علاوه بر این، تیزر تئاترها از برنامه «عروسکخونه» روی آنتن رفت و این برنامه با حضور فعال در جشنوارههای مختلف کشور به تقویت جایگاه تئاتر کودک در سبد مصرف فرهنگی خانوادهها کمک کرد.
🔸 در زمینه بازیهای رایانهای و بازیهای رومیزی نیز مرجعیت رسانهای بهطور جدی دنبال شده است. تولید روزانه سه ساعت محتوای اختصاصی در حوزه بازیهای رایانهای، ورود هدفمند به عرصه تولید بازی با محوریت بازارپردازی فرهنگی، نصب ۲۰۰ هزار پلتفرم «فراامید» و ثبت بیش از یکمیلیون اقدام به بازی نشان میدهد که این حوزه نیز بهعنوان یک ابزار تربیتی و فرهنگی بهدرستی در زیستبوم رسانه کودک و نوجوان جای گرفته است.
📝 هفتهنامه صداوسیما، شماره ۱۵۲۰، سال ۱۴۰۵ (ویژهنامه نوروز ۱۴۰۵)
🗓️ انتشار به مناسبت روز ادبیات کودک و نوجوان
#تحول_در_برنامهسازی_کودک_و_نوجوان
