سرگیجه نشانه چیست؟

سرگیجه یکی از شایع‌ترین شکایات مراجعه‌کنندگان به مطب‌های عمومی و تخصصی است. اغلب افرادی که این علامت را تجربه می‌کنند، نمی‌دانند دقیقاً باید نگران چه چیزی باشند یا این احساس از کجا نشأت می‌گیرد. آیا علت سرگیجه کم‌خونی است، نوسان فشار، مشکلی در گوش، یا شاید مسئله‌ای جدی‌تر مثل اختلالات مغزی یا قلبی در میان باشد!

واقعیت این است که سرگیجه می‌تواند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشد؛ از مسائل ساده و قابل کنترل گرفته تا شرایطی که نیازمند پیگیری فوری هستند. در این مقاله تلاش کرده‌ایم مهم‌ترین و رایج‌ترین علت‌های سرگیجه را به زبان ساده، علمی و بر پایه جدیدترین منابع پزشکی توضیح دهیم تا مسیر تشخیص و تصمیم‌گیری برای مراجعه به پزشک برایتان روشن‌تر شود.

سرگیجه نشانه چه بیماری است؟

در بیشتر مواقع سرگیجه ممکن است به خاطر خستگی زیاد، کاهش قندخون و آب بدن اتفاق بیفتد. اما اگر سرگیجه، مداوم و همیشگی باشد، میتواند نشانگر اختلالات گوش داخلی، منییر، لابیرنتیت، میگرن، مشکلات قلبی عروقی، اضطراب و استرس یا حتی تومور باشد! پس در برخی از مواقع علت سرگیجه و سنگینی سر وجود یک بیماری است که اگر زود اقدام کنید، می‌توان آن را به موقع درمان کرد.

 با توجه به اینکه در بسیاری از مواقع ممکن است دچار سرگیجه ناگهانی شوید و از علت آن بی‌خبر باشید و هم چنین با سوالاتی مانند آیا دچار شدن به سرگیجه خطرناک است؟ چه بیماری‌هایی به سرگیجه مرتبط هستند؟ و این عارضه چه علائمی دارد؟ مواجه می‌شویم؛ بنابراین، اگر شما یا یکی از اطرافیانتان مدام دچار حالت سرگیجه می‌شوند توصیه می‌کنیم تا پایان این مقاله همراه ما باشید تا درباره علت سرگیجه و اینکه سرگیجه نشانه چیست، بیشتر بدانید.

کم‌آبی بدن و سرگیجه ناگهانی

یکی از ساده‌ترین ولی دقیق‌ترین پاسخ‌ها به سؤال «علت سرگیجه» کمبود آب در بدن است. بدن بزرگسال معمولاً روزی حدود ۷ تا ۸ لیوان آب نیاز دارد که بخشی از آن از منابع غذایی تأمین می‌شود. وقتی دچار کم‌آبی می‌شویم:

• ادرار تیره و غلیظ‌تر می‌شود

• فشار خون کاهش می‌یابد

• گردش خون به مغز کم می‌شود

نتیجه؟ احساس سبکی سر یا سرگیجه‌ی ناگهانی. بهترین راهکار پیشگیری و درمان این مشکل، نوشیدن آب خالص، جلوگیری از نوشیدنی‌های کافئین‌دار (مثل چای یا قهوه) و توجه به رنگ ادرار است.

سرگیجه ناشی از بیماری منییر (Meniere’s Disease)

یکی از شایع‌ترین پرسش‌های کاربران این است: «آیا علت سرگیجه من می‌تواند بیماری منییر باشد؟» در این بیماری، مایع داخل گوش داخلی (لابیرنت) دچار انباشت می‌شود.

این اتفاق در نهایت سه علامت مهم دارد:

• سرگیجه‌های چرخشی شدید که از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشند

• کاهش شنوایی یا وز وز گوش در همان گوش دردناک

• تهوع و تعریق شدید همراه با سرگیجه

اگر این علائم به‌صورت دوره‌ای و با شدت بالا رخ دهد، احتمال بالای بیماری منییر وجود دارد. برای تأیید تشخیص لازم است به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه شود تا تست‌های مخصوص انجام شود و مسیر درمان حرفه‌ای آغاز گردد.

سرگیجه ناشی از التهاب یا عفونت گوش داخلی و میانی

گاهی علت سرگیجه ما عفونت یا التهاب در گوش داخلی (عصب دهلیزی) یا میانی است. این نوع التهاب‌، مانند بیماری Vestibular Neuritis یا عفونت اوتیت مدیا، باعث می‌شود:

• حرکت مایعات در گوش مختل شود

• سرگیجه ناگهانی و شدید رخ دهد

• همراه با سردرد، درد گوش، تهوع و در مواردی کاهش شنوایی باشد

در این موارد، باید به پزشک مراجعه شود تا با تشخیص دقیق ویروسی یا باکتریایی بودن عفونت، درمان مناسب (مثل آنتی‌بیوتیک یا سایر داروها) تجویز شود. توصیه می‌شود خوددرمانی انجام نشود، چون ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کند.

سرگیجه ناشی از  افت یا نوسان سطح قند در بدن (هیپوگلیسمی یا هایپرگلیسمی)

یکی از پرتکرارترین دلایل علت سرگیجه در بیماران دیابتی، نوسان شدید قند خون است. چه وقتی قند خیلی پایین بیاید (هیپوگلیسمی) چه خیلی بالا (هایپرگلیسمی)، سرگیجه همراه با علائم دیگری مثل سردرد، تپش قلب، تعریق یا اضطراب رخ می‌دهد. این افراد باید:

• مرتب قند خون را چک کنند

• وعده‌های غذایی منظم داشته باشند

• مصرف داروها و انسولین را بر اساس توصیه پزشک تنظیم کنند

برای افراد غیر دیابتی، نخوردن غذا یا وعده‌های طولانی فاصله‌دار هم ممکن است سرگیجه ایجاد کند – این هم از جمله علت سرگیجه موقت اما قابل پیشگیری است.

سرگیجه ناشی از  افت فشار خون و مشکلات گردش خون

وقتی ناگهان از حالت نشسته یا دراز کشیده به ایستاده تغییر وضعیت می‌دهیم، ممکن است فشار خون فرد فعلاً کاهش یابد و مغز دچار کاهش جریان خون شود. این سرگیجه گذرا اما قابل توجه است. همچنین مشکلات قلبی مانند نارسایی احتقانی یا آریتمی‌های قلبی هم می‌توانند با کاهش جریان مغزی همراه باشند و علائم سرگیجه را ایجاد کنند.

اگر ضربان قلب نامنظم، تپش شدید، یا ضعف عمومی همراه با سرگیجه باشد، باید علت قلبی/عروقی بررسی شود.

سرگیجه ناشی از تغییرات طبیعی دوران بارداری

در دوران بارداری، به‌ویژه در سه‌ماهه اول، علت سرگیجه اغلب تغییر هورمون‌ها و فشار خون مادر است. گشاد شدن رگ‌ها و تغییر حجم خون می‌تواند گردش مغزی را مختل کند.

بنابراین بهتر است مادران باردار برای جلوگیری از سرگیجه، نکات زیر را مد نظر داشته باشند:

• وعده‌های غذایی کوچک و مداوم داشته باشند

• آب کافی مصرف کنند

• از بلند شدن سریع و بدون نشستن خودداری کنند

سرگیجه ناشی از کمبود ویتامین B12

یکی از علل علت سرگیجه ناشناخته اما شایع، کمبود ویتامین B12 است. این ویتامین در عملکرد سیستم عصبی نقش اساسی دارد و وقتی کم باشد، علائمی مانند سرگیجه، بی‌حسی اندام‌ها، خستگی، ضعف حافظه و احساس سرشدگی ایجاد می‌شود. بررسی نمونه خون و مصرف مکمل B12 تحت نظر پزشک روش درمانی مؤثری است.

سرگیجه ناشی از  میگرن و میگرن وستیبولار

میگرن معمولاً با سردرد همراه است، اما در نوعی خاص به نام میگرن وستیبولار ممکن است فرد بدون سردرد هم سرگیجه شدیدی داشته باشد؛ گاهی با تهوع یا حساسیت به نور. اگر سابقه میگرن دارید و گاهی بدون دلیل خاص سرگیجه دارید، احتمال دارد این نوع میگرن باعث آن بوده باشد. تشخیص و درمان آن شامل داروهای مخصوص میگرن و کنترل سبک زندگی می‌شود.

سرگیجه ناشی از شرایط عصبی و مغزی جدی

برخی از نادرترین اما مهم‌ترین علت‌های سرگیجه، مشکلات جدی‌تری هستند:

• سکته مغزی (Stroke): کاهش ناگهانی جریان خون به بخشی از مغز. اگر همراه با ضعف بازو یا پا، بی‌حسی، اختلال گفتار یا تاری دید باشد، باید به فوریت به بیمارستان مراجعه کرد.

• تومورهای مغزی مانند آکوستیک نوروما یا پارگی مغزی در ناحیه تعادل. علائم آنها شامل سرگیجه مزمن، وزوز گوش، کاهش شنوایی، و گاهی اختلالات دیگر عصبی است. هر سرگیجه همراه با زنگ گوش یا اختلال شنوایی باید جدی گرفته شود.

این موارد برای طرح در محتواهای رپورتاژ اهمیت زیادی دارند؛ چرا که خطرات جدی را برجسته می‌کنند و حس ضرورت مراجعه را برای مخاطب ایجاد می‌کنند.

تحریک مغناطیسی مغز (TMS) و سرگیجه موقتی

برخی روش‌های درمانی نوین مانند تحریک مغناطیسی مغز (TMS) که برای درمان افسردگی یا سایر اختلالات روانی استفاده می‌شود، ممکن است به‌طور موقت باعث سرگیجه یا احساس سبکی در برخی افراد شود. این موضوع باید در مشاوره با متخصص اطلاع داده شود تا در صورت بروز علائم ناگهانی، واکنش مناسبی انجام شود.

چه زمانی علت سرگیجه خطرناک است و نیاز به درمان فوری دارد؟

در صورتی که سرگیجه همراه با هر یک از علائم زیر باشد، باید سریعا به پزشک مراجعه کرد:

1. اختلالات عصبی شدید؛ ضعف یک‌طرف بدن، دوبینی، دشواری تکلم، یا بی‌حسی صورت

2. مشکلات قلبی؛ درد قفسه سینه، تپش شدید، تنگی نفس

3. سردرد بسیار شدید و ناگهانی، به‌ویژه اگر اولین بار باشد

4. بی‌تعادلی یا افتادن ناگهانی

5. مشکلات شنوایی جدید­­­­—­­­­ کاهش شنوایی یا وزوز گوش

تشخیص بالینی و روش‌های رایج تشخیص علت سرگیجه

برای تعیین دقیق علت سرگیجه و راه درمان، پزشک معمولاً تشخیص را بر اساس موارد زیر انجام می‌دهد؛

• معاینه فیزیکی و تاریخچه؛ بررسی وضعیت فشار خون، قلب، گوش و علائم همراه

• آزمون‌های شنوایی و تعادل (VNG، ENG، تست Tinnitus)

• تصویربرداری مغزی (MRI یا CT scan) در صورت شک به تومور یا سکته

• آزمایش خون برای بررسی قند، کم‌خونی، کمبود ویتامین B12 و عفونت

پیشگیری و مدیریت سرگیجه: از سبک زندگی تا تغذیه

حتی بدون مراجعه به پزشک، روش‌هایی ساده اما مؤثر برای کاهش بروز سرگیجه وجود دارد:

• آب کافی بنوشید؛ ۸ تا ۱۰ لیوان روزانه

• غذاهای متعادل مصرف کنید؛ وعده‌های تقسیم‌شده، ترکیب کربوهیدرات، پروتئین و چربی

• ورزش سبک و منظم؛ مخصوصاً پیاده‌روی یا تمرینات هوازی ملایم

• دور بودن از مصرف الکل و کافئین زیاد

• بلند شدن تدریجی از حالت نشسته یا خوابیده

• مکمل‌های غذایی؛ در صورت نیاز و تشخیص، مصرف ویتامین B12 و آهن

• پیگیری شرایط قلبی یا گردش خون اگر سابقه دارید

• استراحت کافی و مدیریت استرس

سخن پایانی: سرگیجه را دست‌کم نگیرید

سرگیجه اگرچه یک علامت شایع است، اما می‌تواند‌ ناشی از علل مختلفی باشد، از ساده‌ترین مشکلات کمبود آب یا افت قند تا مسائل جدی مثل منییر، التهاب گوش، میگرن و در موارد نادری علت سرگیجه‌ شدید و خطرناک مثل سکته یا تومور مغزی!

بنابراین اگر سرگیجه‌تان مکرر یا شدید است یا همراه با علائم آزاردهنده می‌شود، حتماً با متخصص مشورت کنید. پزشک با بررسی تاریخچه، معاینه و انجام تست‌های دقیق، مناسب‌ترین مسیر درمان را با شما تعیین خواهد کرد. تشخیص زودهنگام می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کرده و کیفیت زندگی را به‌طور چشمگیری بالا ببرد.

منبع: کلینیک گوش تهران | tehranearclinic