در گذشته، مردم دنداندرد را به عنوان یک لعنت از جانب خدا تلقی میکردند و درمان آن در معابد و مکانهای مقدس توسط روحانیون انجام میشد. این فقط یکی از هزاران داستان حیرتانگیز در زمینه شکلگیری دندانپزشکی در طول تاریخ است. در این راستا، به تاریخچه علم دندانپزشکی باستانی نگاهی خواهیم انداخت و به دوران پیش از پیر فوشار، بنیانگذار دندانپزشکی نوین، خواهیم پرداخت.
تاریخ دندانپزشکی به سه دوره باستان، میانه و نوین تقسیم میشود که در ادامه به بررسی تمامی این دورهها خواهیم پرداخت.
شاید جالب باشد که بدانید شواهد تاریخی نشان میدهند که دندانپزشکی به 7000 سال پیش از میلاد بازمیگردد. این ادعا بر اساس فسیلهای استخوانی کشفشده در پاکستان است که نشان میدهد دندانها با ابزاری مشابه سنگ سوراخ شدهاند. نخستین اشاره به پوسیدگی دندان در متنی از سومر که به 5000 سال قبل از میلاد تعلق دارد، ثبت شده است.
در این متن سومری، بیان شده که اصلیترین عامل پوسیدگی دندان، کرم دندان است، نظریهای که برای مدتی طولانی در بین اقوام مختلف بهطور وسیعی پذیرفته شده بود. اما در سال 1700، نادرستی این نظریه اثبات گردید و مردم متوجه شدند که مفهوم کرم دندان وجود ندارد. در دورانهای قدیم، دندانهای افراد با موم عسل پر میشد و اولین شواهد پر کردن دندان به 4500 سال پیش از میلاد مسیح مربوط میشود.
مدارک حاکی از آن هستند که فردی به نام هسی ری (Hesy-Ra یا Hesy-Re و یا Hesire)، یکی از مقامات ارشد مصر باستان در سال ۲۶۰۰ قبل از میلاد، نخستین دندانپزشک شناخته شده در تاریخ بوده است. او به عنوان یک پزشک سلطنتی، به مسائل بهداشتی دندانپزشکی کارگران مصری نیز توجه میکرد.
هسی ری با به کارگیری ابزاری به نام مته کمانی، اقدام به ایجاد سوراخهایی در دندانهای بیماران خود میکرد تا عفونتها را به طور کامل خارج کند. این امر نشاندهنده این است که درمان عفونت دندان از دیرباز یکی از نگرانیهای عمده انسانها بوده است. همچنین، این دندانپزشک در مصر باستان بیشتر به عنوان درمانگر دندانها شناخته میشد و این موضوع نشاندهنده تفکیک علم پزشکی و دندانپزشکی در آن زمان بود.
هوانگ تی، نخستین فرد چینی است که در زمینه بیماریهای دهان و دندان تحقیقات وسیعی انجام داده است. این دندانپزشک چینی در سالهای ۲۷۰۰ قبل از میلاد، توانست روشهای تشخیص و معالجه بیماریهای دهان را توسعه دهد.
هوانگ تی بیماریهای دهان را به سه گروه تقسیم کرده است: چانگ یا پوسیدگی دندان، فونگ یا بیماریهای التهابی و کان یا بیماریهای مرتبط با لثه. شواهد حکایت از آن دارند که هوانگ تی نخستین فردی بوده که خلال دندان را معرفی کرده و از سیم برای تثبیت دندانها بهره میبرده است.
برخی از درمانهایی که مردم باستان چین برای مشکلات دندانی به کار میبردند، شامل قرصهایی با ترکیبات سیر له شده، گیاهان دارویی، استخوانهای حیوانات و فضولات و... بوده است.
در خلال قرون وسطی و در تمدن روم، دندانپزشکی ترکیبی از علم، تعصب، جادوگری و خرافات به شمار میرفت. با این که آسمان در همه جا یکسان بود، اما دندانپزشکی در فرهنگهای مختلف جهان متفاوت جلوه میکرد. به عنوان نمونه، در حالی که دندانپزشکی در اروپا بیشتر به خرافات و جادو وابسته بود، در خاورمیانه که در اوج شکوفایی فرهنگی خود قرار داشت، شخصیتی مانند ابن سینا این علم را به طور کاملاً علمی پیگیری میکرد.
برخی بر این باورند که برخی ابزار و شیوههای آرایشگری به ابزارها و روشهای درمانی دندانپزشکی شباهت دارند. اکنون که شواهد و تحقیقات را به دقت مطالعه میکنم، به نظر میرسد این ادعا چندان هم بیاساس نیست. جالب توجه است که در گذشته و دوران میانه، بیشترین خدمات دندانپزشکی را آرایشگران و آهنگران انجام میدادند. در واقع، آرایشگران و آهنگران تنها افرادی بودند که ابزارهای فلزی تیز لازم برای انجام کارهای دندانپزشکی را در اختیار داشتند.
مهارتهای این افراد عمدتاً به کشیدن دندانها برای کاهش درد و پاکسازی عفونت محدود میشد، اما این مهارتها به مرور زمان بهبود یافت. Guy de Chauliac به عنوان مشهورترین جراح آرایشگر قرن چهاردهم شناخته میشود. او مبتکر ابزاری به نام پلیکان دندانی بود. این ابزار برای کشیدن دندان مورد استفاده قرار میگرفت که نمونه مدرن آن فورسپس یا ریشهکش است.
جالب است که نخستین متون پزشکی با ارزش در دوران میانه تولید شدند که در این نوشتهها برای اولین بار با نگاهی نسبتاً علمی به حرفه دندانپزشکی پرداخته شده است. کتاب Artzney Buchlein به عنوان نخستین و مهمترین اثر پزشکی که در این دوران نوشته شده، شناخته میشود. در این کتاب کوچک ولی با ارزش، انواع بیماریهای مرتبط با دندان و همچنین ناتوانیهای جسمی دیگر بررسی شده است.
این کتاب به زبان آلمانی تألیف شده، اما برخی از بخشهای آن به زبان لاتین نوشته شده است. این اثر شامل 13 فصل است که توسط نویسندگان برجسته در طول سالها تألیف گردیده است. نخستین بار این کتاب در سال 1530 میلادی منتشر شد و آنچنان مورد توجه قرار گرفت که به سرعت در میان مردم و علاقمندان به علم پزشکی و دندانپزشکی توزیع شد.
قرن هجده میلادی تحولات عمدهای را در حوزه دندانپزشکی رقم زد. در این زمان، دندانپزشکی به طور کامل از خرافات و جراحیهای انجام شده توسط آرایشگران متمایز گردید. پس از این دوره، تنها افرادی که در این رشته تحصیل کرده بودند، به کار پرداختند. قرن هجدهم، نقطه عطفی در تاریخ دندانپزشکی به شمار میآید!
فرانسه به یکی از کشورهای پیشگام در توسعه دندانپزشکی تبدیل شد. به گونهای که بنیانگذار دندانپزشکی نوین فردی فرانسوی به نام پیر فاشارد (1676-1761) محسوب میشود. او در سال 1728 کتابی تحت عنوان Le chirurgien dentist یا رساله جراح دندان در مورد دندانها منتشر کرد. این اثر اولین توصیف علمی جامع از حرفه دندانپزشکی به شمار میرفت.
فاشارد در رساله دندانپزشکان، نظریه کرم دندان و دلایل پوسیدگی دندان را به طور کامل رد کرد. او مشخص کرد که اسیدهای ناشی از قندها عامل اصلی پوسیدگی دندانها هستند، نه کرمها!
فاشارد با نگاهی چندجانبه، آسیبشناسی دهان و دندان را بررسی نمود. او بر اهمیت حفظ دندانهای شیری تأکید ویژهای داشت. پیر فاشارد نخستین فردی بود که به بررسی اعصاب دندان پرداخت. یکی دیگر از مباحث مهمی که او به آن پرداخت، پیوند دندان از یک فرد به فرد دیگر بود.
علاوه بر این، پیر فاشارد سیستمی جامع برای مراقبت و درمان دندانها معرفی کرد که هنوز هم برخی از اصول آن مورد توجه قرار میگیرد. فاشارد برای نخستین بار فرآیند پر کردن دندان و استفاده از پروتزهای دندانی را به دنیای دندانپزشکی عرضه کرد. به همین دلایل، او به عنوان پدر علم دندانپزشکی شناخته میشود. تأثیر بینظیر فاشارد در دندانپزشکی مدرن غیرقابل انکار است.
جان بیکر به عنوان اولین دندانپزشک آموزشدیده و تحصیلکرده در سطح جهانی شناخته میشود. او در سال 1760 از انگلستان به آمریکا مهاجرت کرد و در آنجا مرکزی برای درمان مشکلات دهان و دندان راهاندازی کرد. جالب است که اولین دندان مصنوعی رئیسجمهور آمریکا توسط جان بیکر ساخته شد. او همچنین تکنیکهای ساخت و نصب دندانهای مصنوعی را به پل ریور جوان آموزش داد.
برای فهم بهتر تاریخچه دندانپزشکی، لازم است زمانی را صرف کنیم و ببینیم که نیاکان ما با اشتیاق بسیار برای ارتقاء این هنر به یک حوزه علمی و حرفهای مستقل، از طریق تدریس، نوآوری، همکاری، سازماندهی و وضع قوانین، تلاشهای بیپایانی را انجام دادند. از تجربیات گذشته بهرهبرداری کنید تا آیندهای زیباتر را بسازید.
منبع
تاریخچه دندانپزشکی از سایت دکتر چراغیان
