همانطور که ساعت هورواث سن بیولوژیک بدن را از طریق خون میسنجد، دانشمندان «ساعت اپیژنتیک اسپرم» را نیز کشف کردهاند.
تفاوت با سن شناسنامهای: ممکن است یک مرد ۳۰ ساله به دلیل سیگار کشیدن، چاقی یا استرس، اسپرمهایی با سن بیولوژیک ۴۵ ساله داشته باشد.
پیامد: بالا بودن سن بیولوژیک اسپرم باعث میشود که زمان لازم برای بارور شدن همسر افزایش یابد و ریسک سقط جنین یا اختلالات رشدی در فرزند بالا برود.
یک پدیده علمی عجیب در مورد اسپرم وجود دارد: برخلاف تمام سلولهای بدن که با افزایش سن تلومرهایشان کوتاه میشود، تلومرهای اسپرم با افزایش سن شناسنامهای مرد بلندتر میشوند!
با این حال، این به معنای جوانتر شدن اسپرم نیست؛ بلکه صرفاً یک ویژگی فیزیولوژیک است. مشکل اصلی در جای دیگری یعنی شکستگی DNA نهفته است.
با افزایش سن بیولوژیک مرد، توانایی بدن برای ترمیم آسیبهای وارده به اسپرم کاهش مییابد.
عوامل مخرب: رادیکالهای آزاد (استرس اکسیداتیو) ناشی از تغذیه بد و آلایندههای محیطی باعث تکهتکه شدن زنجیره DNA در سر اسپرم میشوند.
نتیجه: حتی اگر تعداد و تحرک اسپرم در آزمایش معمولی (Semen Analysis) نرمال باشد، سن بیولوژیک بالای آن میتواند منجر به ناموفق بودن لقاح خارج رحمی (IVF) شود.
خبر خوب این است که سلولهای جنسی مردانه هر ۷۲ تا ۹۰ روز بازتولید میشوند. این یعنی شما میتوانید با کاهش سن بیولوژیک کل بدن، کیفیت اسپرم خود را در کمتر از ۳ ماه بهبود ببخشید:
مصرف آنتیاکسیدانها: موادی مثل L-Carnitine، روی (Zinc) و ویتامین C مستقیماً سن بیولوژیک اسپرم را کاهش میدهند.
دمای بیضهها: نشستن طولانیمدت یا استفاده از لپتاپ روی پا، سن بیولوژیک اسپرم را به شدت بالا میبرد (به دلیل حرارت).
ورزش هوازی: جریان خون بهتر به لگن، اکسیژنرسانی به سلولهای مادر اسپرمساز را بهبود میبخشد.
تحقیقات نشان میدهد مردانی که پیش از پدر شدن، سن بیولوژیک خود را از طریق ورزش و رژیم غذایی کاهش میدهند، نشانگرهای اپیژنتیک بهتری را به فرزندان خود منتقل میکنند که میتواند مقاومت فرزند در برابر بیماریهای متابولیک را در آینده افزایش دهد.
مردانی که سن اپیژنتیک اسپرم آنها بالاتر از سن تقویمیشان است، حتی اگر تعداد اسپرم نرمالی داشته باشند، احتمال موفقیت در باروری طبیعی یا IVF در آنها کمتر است.
پیری اپیژنتیک اسپرم میتواند باعث انتقال بیماریهای عصبی-تکاملی (مانند اوتیسم) به نسل بعد شود.
تحلیل اسپرم به عنوان یک «بیومارکر عمومی»، در واقع گذار از نگاه سنتی (باروری) به نگاه سیستمیک (سلامت کل بدن) است. این سلول به دلیل ویژگیهای منحصربهفردش، مانند یک سنسور بیولوژیک عمل میکند که کوچکترین اختلالات در سیستمهای حیاتی بدن را منعکس میکند.
در ادامه، جزئیات علمی ارتباط اسپرم با سه حوزه قلب، متابولیسم و پیری را بررسی میکنیم:
ارتباط بین کیفیت اسپرم و سلامت قلب بسیار تنگاتنگ است؛ به طوری که ارولوژیستها امروزه ناباروری مردان را «پیشدرآمد بیماریهای قلبی» میدانند.
نشانگر سلامت رگها: تولید اسپرم و مکانیسمهای مرتبط با آن به جریان خون دقیق و سلامت لایه داخلی رگها (اندوتلیوم) وابسته است. اختلال در تحرک اسپرم اغلب نشاندهنده نقص در عملکرد عروقی است که میتواند سالها قبل از بروز گرفتگی عروق کرونر ظاهر شود.
ژنهای مشترک: تحقیقات نشان دادهاند که برخی از مسیرهای ژنتیکی که مسئول سلامت قلب هستند، در تولید اسپرم نیز نقش دارند.
اسپرم یک سلول با متابولیسم بسیار بالا است و به شدت به تعادل هورمونی و سوختوساز بدن وابسته است.
آینه قند و چربی: مردان مبتلا به چاقی، دیابت نوع ۲ یا سندرم متابولیک، اغلب دارای اسپرمهایی با استرس اکسیداتیو بالا هستند.
میتوکندری به عنوان شاخص: «دم» اسپرم برای حرکت به انرژی عظیمی نیاز دارد که توسط میتوکندری تأمین میشود. اگر سیستم متابولیک بدن دچار اختلال (مثل مقاومت به انسولین) باشد، میتوکندریهای اسپرم اولین جایی هستند که افت عملکرد را نشان میدهند.
اسپرم یکی از دقیقترین ابزارها برای سنجش «سن واقعی» بدن در مقابل سن شناسنامهای است.
تکه تکه شدن DNA (Fragmentation): با افزایش سن بیولوژیک و کاهش قدرت ترمیم سلولی بدن، شکستگیهای DNA در اسپرم افزایش مییابد. این شاخص نشان میدهد که سلولهای بدن با چه سرعتی در حال فرسایش هستند.
تغییرات اپیژنتیک: الگوهای متیلاسیون در اسپرم تغییر میکنند. اسپرمی که از نظر بیولوژیک «پیر» محسوب میشود، حتی در یک مرد جوان، نشاندهنده سبک زندگی ناسالم، آلودگی محیطی یا استرس مزمن است که روند پیری کل بدن را تسریع کرده است.
