امروزه استفاده از استخرهای شنا بسیار گسترش یافته است. ضدعفونی کردن آب استخرها یکی از مراحل مهم و نهایی تصفیه آب استخرها جهت از بین بردن عوامل بیماریزا و تامین بهداشت عمومی است. در این سری از مقالات دانشنامه شفا به ضرورت ضدعفونی کردن آب استخرهای شنا و روشهای مختلف آن میپردازیم.
میکروارگانیسمها استخرهای شنا را آلوده میکنند. هر شناگر 1000000 تا 1000000000 میکروارگانیسم به آب میافزاید. آب نیز خودش شامل میکروارگانیسمهایی است. پس از اکسیداسیون باید یک ماده ضدعفونی کننده به آب اضافه شود تا میکروارگانیسمهای بیماریزا از بین برود.
ضدعفونی کننده آب استخرها باید ویژگیهای خاصی داشته باشند. آنها باید برای شناگران بیضرر و غیر تحریک کننده باشند. باید در غلظتهای کم فعال باشند و به مدت طولانی فعال باقی بمانند. برخلاف مواد ضدعفونی کننده آب آشامیدنی، مواد ضدعفونی کننده استخر شنا باید در خود استخر فعال باشند، زیرا آلایندهها و میکروارگانیسمهای بیماریزا دائماً به آب اضافه میشوند. بنابراین باید غلظت مشخصی از ضدعفونی کننده در آب حفظ شود. مواد ضدعفونی کننده باید به راحتی ردیابی و اندازهگیری شوند و استفاده از آنها بیخطر باشد.
کلر
کلر رایجترین ماده شیمیایی مورد استفاده برای تصفیه استخرهای خصوصی و عمومی است. کلر دارای مزایای ضدعفونیکنندگی بالا، مناسب برای حجمهای زیاد، سهولت در استفاده و بسیار اقتصادی است. ضدعفونی کنندههای با پایه کلر از جمله ضدعفونی کنندهها و اکسید کنندههای متداول برای تصفیه استخر شنا میباشد.
کلر معمولاً به صورت اسید هیپوکلروز (HOCl) یا هیپوکلریت (OCl-) اضافه میشود. در برخی از کشورها از هیپوکلریت سدیم برای اکسیداسیون و ضدعفونی کردن استخرها استفاده میشود. با افزودن هیپوکلریت سدیم به آب، pH افزایش مییابد. بهتر است از کلر به عنوان ضدعفونیکننده و اکسید کننده در محدوده pH 5/6 استفاده کرد. اغلب، برای کاهش مقدار pH اسید اضافه میشود.
کلر میکروارگانیسمهای بیماریزا موجود در آب را از بین میبرد. هنگامی که مقدار بیش از حد کلر وجود دارد، کلرامین تشکیل میشود که میتواند باعث سوزش غشای چشم و مخاط شود.
حداقل و حداکثر غلظت کلر مورد نیاز تعیین شده است. حداقل غلظت کلر در استخرهای شنا 5/0 میلی گرم در لیتر و حداکثر میزان آن 5/1میلی گرم در لیتر است. در هنگام استفاده از اسید سیانیک (تثبیت کننده) حداقل و حداکثر مقادیر به ترتیب 2 و 5 میلی گرم در لیتر تنظیم شده است. برای استخرهای روباز و استخرهای سرپوشیده کوچکتر از 20 متر مربع، حداکثر مقدار 5 میلی گرم در لیتر است. کاهش غلظت کلر نامطلوب است، زیرا خطر ابتلا به بیماریهای ناشی از آب را افزایش میدهد. از ضدعفونی کنندههای جایگزین نیز میتوان استفاده کرد، که میزان کلر مورد نیاز را کاهش میدهد.
مقدار pH به صورت روزانه اندازهگیری میشود. مقدار آن باید 8/6 تا 8/7 باشد. در pH 7 مقدار کلر آزاد موجود 70 درصد است، در حالی که این غلظت در pH 8 به 20 درصد کاهش مییابد.
دمای آب و هوا در استخرها معمولاً زیاد است. علاوه بر آن رطوبت زیاد است. این امر بر فعالیت ضدعفونی کنندهها و رفتار موادی که در هنگام ضدعفونی در استخر شنا ایجاد میشود، تأثیر میگذارد. هنگامی که از هیپوکلریت سدیم استفاده میشود، گاز کلر بر اثر واکنش با اسیدی که برای کاهش pH آب اضافه میشود، تشکیل میشود. گاز کلر باید از بین برود زیرا برای سلامتی انسان مضر بوده و اثر خورنده بر روی مواد دارد. کلرامینها، که از طریق واکنشهای اوره و ضدعفونی کنندههای کلرینه تشکیل میشوند، نیز خورنده هستند.
کلرامین، مادهای است که هنگام تعامل کلر با شناگران بویژه با عرق، بزاق و سایر ترشحات آنها ایجاد می شود. این ماده باعث تحریکات پوستی، چشم و تنفس میشود. به همین دلیل است که صاحبان استخرهای شنا ترجیح میدهند از روشهای جایگزین برای کلر استفاده کنند.
اصول آن ساده است: یک لامپ تولید اشعه ماوراء بنفش (اشعه UV-C) در مدار فیلتر قرار میگیرد. هنگامی که آب کثیف از لامپ عبور میکند، DNA میکروارگانیسمها توسط اشعه از بین میرود. اما در این روش آب کاملا ضدعفونی نمیشود و باید در کنار لامپ (نوع ایده آل اکسیژن فعال) از نوع دیگری از تصفیه استفاده شود.
یونیزاسیون مس و نقره در تصفیه آب استخر
یک محفظه یونیزهکننده در فیلتر قرار میگیرد. یونهای مس و نقره آزاد میکند که یونهای مس، جلبکها و یونهای نقره، باکتریهای موجود در استخر را از بین میبرد. این روش قادر به تصفیه جلبکها، قارچها و باکتریهاست. یونیزاسیون با فیلترهای کارتریج و دیاتومها ناسازگار است. برای بهینه شدن آن یک بار دیگر نیاز به تصفیه شیمیایی دارد.
یک تولیدکننده ازن در بخش پمپ استخر قرار میگیرد، که اکسیژن را از محیط اطراف گرفته و به ازن تبدیل میکند. ازن تولید شده به منظور ضدعفونی آب استخر کثیف، به درون آب کثیف آزاد میشود. سپس آب خالص شده به درون استخر بازگردانده میشود.
ازن باکتریها را از بین میبرد، اما علاوه بر آن: آب را شفافتر میکند، بوها را از بین میبرد و طعم خوبی به آب میدهد (از آن برای ضدعفونی کردن آب مورد استفاده در خانهها نیز استفاده میشود).
استفاده از برم در تصفیه آب استخر
برم مشابه کلر همان خاصیت (اکسیدکننده، ضدعفونیکننده و ضدجلبک) را دارد و از همان خانواده (هالوژنها) میباشد. این در زبانههای حل کند آهسته یا بریکت ها به سرعت حل می شود. همچنین میتوان یک تولید کننده برم (نفوذ آهسته نیمه اتوماتیک) را در مدار فیلتر قرار داد. به طور خلاصه، برم در استفاده و بازده نسبتا مشابه کلر است. اما تفاوتش در تولید برمامین است که برخلاف کلرامین حساسیت ایجاد نمیکند.
شبکه عرضه و تقاضای فناوری آب (شفا)، سعی دارد تا با ایجاد یک فضای فناورانه، مسیر بهبود روشهای تصفیه و ضدعفونی آب استخرها را در راستای بهبود و ارتقا بهداشت عمومی هموار کند.
