هوش هیجانی یا هوش عاطفی نوعی شناخت و کنترل درباره ی عواطف و هیجان های فردی و اجتماعی است. افرادی که هوش هیجانی بالاتری دارند، توان بیشتری برای هدایت و کنترل افراد اطراف خود دارند. یا به عبارتی دیگر، افراد دارای هوش هیجانی بیشتر، توانایی مدیریت افراد و سازمان های زیر دست را به سهولت دارند. بنابراین باید گفت، اولین مولفه ضروری برای مدیریت و کسب و کار، وجود هوش هیجانی نسبتا بالاست. در این مقاله، سعی شده است توضیحاتی مختصر و مفید درباره ی هوش هیجانی به خوانندگان ارائه شود که حتما مطالعه آن برایتان مفید خواهد بود. با وورکساز همراه باشید.
همان طور که همه ی ما می دانیم، انسان موجودی است که احساسات نقش تعیین کننده ای را در رفتار و کردار او دارد. بنابراین محرک های احساسی می تواند، کنترل رفتار و واکنش های انسانی را بر عهده بگیرد. به عبارت دیگر، انسان بر اثر محرک های احساسی رفتار می کند و تصمیم گیری می کند. با توجه به این مساله، به وضوح قابل درک است که توانایی انسان برای درک و کنترل محیط اطراف، می تواند او را در زندگی و روابط خود به موفقیت های اجتماعی و شغلی برساند.
برای ارائه تعریف درست از هوش هیجانی، دو مقوله هوش و هیجان را در یک تعریف کوتاه به شما ارائه می دهیم. تمام انسان ها، ترکیبی از هوش و هیجان هستند. قرار گیری این دو مفهوم در کنار یکدیگر، میزان توانایی و موفقیت های ما را در اجتماع تعیین خواهد کرد.
تعاریف متعددی برای هوش در جهان ارائه شده است که هنوز هم هیچ یک از تعاریف نتوانسته حد و حدود آن به طور کامل تعیین نماید. به طور کلی می توان هوش را توانایی یادگیری و کاربرد مهارت های لازم برای سازگاری با محیط، تعریف کرد.
اگر چه تعریف دقیق و کاملی از هیجان هم در دسترس نیست؛ اما می توان هیجان را یک واکنش عاطفی مربوط به ارگانیزم و موجودات زنده دانست. شادی، اندوه، تنفر، خشم و واکنش هایی ازین دست، از تظاهرات هیجان هستند.
در تعاریف فوق باید دو مفهوم هوش و هیجان را با یکدیگر ادغام کرد تا به مفهوم هوش هیجانی رسید. شایان ذکر است که تعاریف بالا بسیار کوتاه، خودمانی و قابل درک ارائه شده است و تعریف دقیق و علمی این مفاهیم، از حوصله بحث خارج است.
هوش هیجانی یا EL از واژه ی Emotional intelligence برگرفته شده است. دانشمندان و روان شناسان بسیاری در ارتباط با هوش عاطفی تعریف ارائه داده اند. داشتن هوش هیجانی بدین معنی است که بتوان انگیزه های رفتاری خود و دیگران را به خوبی شناخته و از این شناخت در تعاملات اجتماعی استفاده بهینه کنیم.
هوش هیجانی یا EL ، در تعریف ساده دو نوع مهارت را در بر می گیرد:
این آگاهی ها بدین معنی است که شخص بتواند احساسات خود را کنترل کرده و بتواند احساسات دیگران را در حیطه کنترل خود در آورد. به بیانی دیگر باید گفت، بالاترین سطح هوش هیجانی نقطه ای ست که فرد بتواند در شرایط ویژه و تحت فشار، فضای درونی و بیرونی خود را کنترل کند.
اولین بار واژه هوش هیجانی در دهه ی ،1990 توسط روانشناسان مطرح شد و به شکل علمی و کاربردی بدان پرداخته شد. اگر چه رد پای این مفهوم را می توان در یک قرن گذشته جستجو و پیگیری کرد. جان مایر و پیتر سالووی، دو روانشناس معاصر هستند که اصطلاحEL یا هوش هیجانی را به شکل امروزی آن مطرح کردند. این دو روانشناس معتقدند، افرادی که از هوش عاطفی بالاتری برخوردار می باشند، کنترل مطلوبی بر احساسات و عواطف خود و اطرافیانشان خواهند داشت. این افراد به راحتی می توانند شرایط احساسی حاکم بر محیط را، کنترل کرده و به سمت نتیجه خوب و خواسته های مطلوب هدایت کنند.
دانیل گلمن، روانشناس و رفتار شناس دیگری بود که برای اولین بار این مفهوم را در کتاب خود بکار برد. او هوش هیجانی را استعداد، یا مهارتی اکتسابی دانست که این توانایی را می توان در عرصه زندگی افزایش داد.
این سوالی بود که پیتر سالووی و جان مایر در سال 1990 از خود پرسیدند! آن ها در پاسخ به این سوال، به کشف مفهوم هوش عاطفی رسیدند و به این نتیجه رسیدند که در موفقیت افراد، احتمالا از سایر جنبه های هوش غافل شده اند. این مساله، آن ها را به سمت و سوی پدیده هوش هیجانی سوق داد.
هوش هیجانی یکی از فاکتورهای مهمی است که در موفقیت افراد، نقش مهم و تعیین کننده ای دارد. در سال های گذشته تصور کارشناسان بر این بود که ضریب هوشی یا IQ دلیلی برای موفقیت افراد است. بدین معنی که هر چه افراد از ضریب هوشی بیشتری برخوردار باشند، موفقیت بیشتری کسب خواهند کرد. اما امروزه ثابت شده است که ضریب هوشی اگرچه برای موفقیت افراد مهم است، اما فاکتوری که باعث موفقیت افراد می شود، هوش هیجانی است.
حتما در طول زندگی افراد بسیاری را دیده اید که علی رغم داشتن هوش کافی، در عرصه های زندگی و کسب و کار خود موفق نبوده اند. امروزه مانند قرون گذشته، به مساله هوش و موفقیت نگریسته نمی شود. در دنیای امروز، موفقیت تحصیلی به هیچ عنوان برابر و مترادف با موفقیت شغلی یا زندگی نیست.
هوش هیجانی بیش از یک سده است که مورد توجه کارشناسان و روان شناسان جهان قرار گرفته است. کشف پدیده ای به نام هوش هیجانی، توانست تصور رایج افراد را نسبت به موفقیت، تغییری اساسی و بنیادین دهد. پیش از کشف مفهوم هوش هیجانی، تصور رایج آن بود که بالا بودن ضریت هوشی یا IQ، تضمینی برای موفقیت افراد است. اما با به وجود آمدن تعریف هوش هیجانی، تصور شکل گرفته عمومی در ذهن روان شناسان از بین رفت. تحقیقات کارشناسان به این نتیجه رسید که هوش هیجانی علت اصلی عملکرد مثبت و بهتر افراد موفق، نسبت به سایرین است.
هوش ریاضی یا IQ در طول زندگی تغییر نمی یابد و بلکه با گذر زمان و افزایش سن، به نوعی کاهش خواهد یافت. هوش ریاضی با عوامل ژنتیکی ارتباط مستقیم دارد و اکتسابی نیست. البته با روش ها و تمرین هایی می توان از میزان بیشتری از قابلیت های ضریب هوشی استفاده کرد. اما هوش هیجانی، یک خصوصیت اکتسابی است که با گذر زمان افزایش می یابد. هوش هیجانی در صورت آموزش، می تواند رشد کند و با یادگیری تقویت خواهد شد.
افزایش هوش هیجانی، نوعی مهارت است و با تلاش و کسب دانش، همچنین آموزش مهارت های کاربردی، افزایش خواهد پذیرفت.
در حوزه کسب و کار، هوش هیجانی با مدیریت و موفقیت ارتباط مستقیم و تنگاتنگ دارد. در واقع EI، یکی از ارزشمندترین و رایج ترین مباحث در حوزه مدیریت است.
در علم مدیریت و کسب و کار، برای هوش عاطفی ارزش بسیار بالایی در نظر گرفته شده است. تصور رایج در حوزه مدیریت بر آن است که افرادی که هوش هیجانی بالاتری دارند، توان بیشتری در هدایت و کنترل افراد تحت نظر خود دارند. تحقیقات نشان می دهد، که بین وظیفه شناسی، احساس مسئولیت، وجدان کاری، و میزان بالای هوش هیجانی ارتباط مستقیم وجود دارد. بدان معنی که هر چه افراد هوش هیجانی پایین تری داشته باشند، نه تنها در روابط کاری و مدیریت افراد دچار چالش بیشتری هستند، بلکه در خصوصیات اخلاقی هم دچار عملکرد ضعیف و سطح پایین تری از سایر افراد هستند.
تا پیش از قرن بیستم، وجود هوش ریاضی یا ضریب هوشی نزد اندیشمندان، از ارزش بالایی برخوردار بود و تصور رایج عموم این بود که عامل موفقیت افراد، هوش ریاضی یا IQ است. بالا بودن هوش هیجانی تاثیر بسزایی در میزان رضایت افراد در زندگی دارد. چرا که افرادی که هوش عاطفی بالایی دارند می توانند با دنیای درون خود، ارتباط بهتری برقرار کنند و در مرحله ی بعد می توانند، با دنیای بیرون از خود و محیط اطراف هم ارتباط موثر و مفید تری برقرار کنند. وجود ارتباط بهینه با خود و سایر افراد می تواند رضایت و خوشنودی افراد را فراهم آورد.
بسیاری از افراد تصور می کنند که هوش هیجانی فقط برای مدیران و عاملان کسب و کار و یا سایر افرادی که رهبری گروه را بر عهده دارند، حائز اهمیت است. هوش عاطفی عاملی است که باعث تعادل در زندگی افراد می شود و نه تنها برای مدیران و رهبران کارساز و مفید است، بلکه عامل مهمی است برای موفقیت در تمام جنبه های زندگی. به عبارت دیگر هوش هیجانی توانایی درک و مدیریت افراد جامعه برای رفتار هوشمندانه و خردمندانه در ارتباطات انسانی و اجتماعی را فراهم می کند.
هوش هیجانی عاملی است که تعیین کننده رفتار ما در میان جمع و اجتماع است و عامل مهم شایستگی فردی و اجتماعی است. هوش هیجانی فاکتوری است که برای موفقیت تمام افراد در زندگی مهم است.
هوشی انتصابی یا بهره هوشی، یا IQ به ما می گوید که توانایی انجام چه کاری را داریم یا چه کاری را می توانیم انجام دهیم. اما هوش هیجانی یا EL به ما می گوید که چه کاری را باید انجام دهیم یا چه کاری درست است که انجام دهیم. بهره هوشی توانایی انسان را برای یادگیری ، تفکر انتزاعی و منطقی افزایش می دهد اما این هوش هیجانی است که تعیین می کند از بهره هوشی و یادگیری، چگونه باید در مسیر موفقیت در زندگی استفاده کرد. به همین دلیل است اگر توانایی هوش هیجانی در افراد با بهره هوشی بالا وجود نداشته باشد، موفقیت در زندگی با شکست مواجه خواهد شد.
افرادی که دارای هوش هیجانی بالاتری هستند، در مراوده و تعامل با دیگران، موفق تر هستند و می توانند به راحتی فضای احساسی و هیجانی اطراف خود را کنترل کنند.
نکته قابل تامل و مهم در ارتباط با هوش عاطفی این است که می توان این توانایی را، با مهارت های لازم و کاربردی در سنین کودکی، در بچه ها نهادینه و آموزش داد. نهادینه کردن هوش هیجانی در افراد و جامعه از سنین کودکی می تواند به بهداشت روانی افراد و جامعه کمک کند و جامعه را به سمت سلامت بیشتر هدایت نماید. ازین که با این محتوا همراه تیم وورکساز بوده اید، از شما سپاسگزاریم و امیدواریم این مطلب برایتان مفید واقع شود.
