کور شدن پسر نادرشاه توسط او.

روایت کور شدن رضاقلی میرزا به دست نادرشاه افشار

تاریخ پآکنده از تراژدی‌هایی است که در آن، قدرت، بدگمانی و خشونت، پیوندی ناگسستنی می‌ یابند. یکی از تلخ‌ترین این رخدادها، کور شدن رضاقلی میرزا، ولیعهد و فرزند ارشد نادرشاه افشار است؛ واقعه‌ای که نه‌تنها سرنوشت یک شاهزاده، بلکه آیندهٔ امپراتوری افشاری را دگرگون کرد.

رضاقلی میرزا؛ ولیعهدی محبوب و توانمند .

رضاقلی میرزا، پسر بزرگ نادرشاه، از همان جوانی نشانه‌های هوش، شجاعت و لیاقت را بروز داد. نادرشاه او را به‌عنوان ولیعهد رسمی معرفی کرده بود و در غیبت‌های طولانی خود، ادارهٔ بخش‌هایی از کشور را به او می‌سپرد.

منابع تاریخی او را چنین توصیف می‌کنند:

- باهوش و سیاست‌مدار

- مورد احترام سرداران

- محبوب در میان مردم و درباریان

در زمانی که نادرشاه مشغول لشکرکشی‌های پی‌درپی در هند، ماوراءالنهر و قفقاز بود، رضاقلی میرزا عملاً چهره‌ای قابل اتکا برای ثبات کشور به شمار می‌رفت.

آغاز بدگمانی نادرشاه

اما نادرشاه در سال‌های پایانی عمر خود، به‌تدریج دچار سوءظن شدید، خشونت افراطی و بی‌اعتمادی شد. مورخان این تغییر را ناشی از چند عامل می‌دانند:

- سال‌ها جنگ و فشار روانی

- بیماری‌های جسمی

- ترور نافرجام نادرشاه در سال ۱۱۵۵ قمری

پس از این ترور، نادرشاه تقریباً به همه، حتی نزدیک‌ترین افرادش، بدگمان شد.

توطئه یا سوءتفاهم؟

دشمنان رضاقلی میرزا در دربار، به‌ویژه برخی سرداران و اطرافیان نادرشاه، از این فضای بدگمانی بهره بردند. آن‌ها به نادرشاه القا کردند که:

- رضاقلی میرزا در غیبت پدر رفتار شاهانه دارد

- به دنبال جلب حمایت سرداران است

- شاید در ترور نافرجام نادرشاه دست داشته باشد

هرچند هیچ مدرک قطعی برای این ادعاها وجود نداشت، اما نادرشاهِ خشمگین و بی‌اعتماد، آمادهٔ شنیدن حقیقت نبود.

فرمان هولناک

در سال ۱۱۵۶ قمری (حدود ۱۷۴۳ میلادی)، نادرشاه دستور داد رضاقلی میرزا را دستگیر کنند. منابع تاریخی گزارش می‌دهند که حتی برخی از نزدیکان شاه، از جمله علما و سرداران، کوشیدند او را از این تصمیم منصرف کنند؛ اما بی‌فایده بود.

در نهایت، فرمانی صادر شد که در تاریخ ایران به‌عنوان یکی از بی‌رحمانه‌ترین احکام پدرانه شناخته می‌شود:

> کور کردن ولیعهد

رضاقلی میرزا را با میل داغ یا خنجر، نابینا کردند. شاهزاده‌ای که قرار بود وارث تاج‌وتخت باشد، در یک روز، همه‌چیز را از دست داد: قدرت، آینده و حتی بینایی.

پشیمانی دیرهنگام نادرشاه

پس از اجرای حکم، به‌گفتهٔ چند منبع تاریخی، نادرشاه دچار پشیمانی عمیق شد. گفته می‌شود که وقتی حقیقت ماجرا و بی‌گناهی احتمالی رضاقلی میرزا برایش روشن‌تر شد، شاه بارها گریست و خود را نفرین کرد.

اما این پشیمانی:

- بینایی رضاقلی میرزا را بازنگرداند

- ویرانی روحی شاه را درمان نکرد

- و از فروپاشی آیندهٔ سلسله جلوگیری ننمود

پیامدهای تاریخی

کور شدن رضاقلی میرزا، پیامدهایی فراتر از یک تراژدی خانوادگی داشت:

1. خلأ جانشینی: نادرشاه دیگر وارث شایسته‌ای نداشت.

2. تضعیف مشروعیت حکومت: بسیاری از سرداران نسبت به شاه بدبین شدند.

3. شتاب در فروپاشی افشاریه: پس از قتل نادرشاه در ۱۱۶۰ قمری، امپراتوری او به‌سرعت متلاشی شد.

بسیاری از تاریخ‌نگاران معتقدند اگر رضاقلی میرزا کور نمی‌شد، شاید افشاریه سرنوشتی متفاوت می‌یافت.

## منابع و مآخذ

1. میرزا مهدی‌خان استرآبادی، تاریخ جهانگشای نادری

2. لارنس لاکهارت، نادرشاه (Nadir Shah: A Critical Study)

3. عبدالحسین زرین‌کوب، تاریخ مردم ایران

4. حسن پیرنیا (مشیرالدوله)، تاریخ ایران باستان و دوره‌های پس از اسلام

5. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «نادرشاه افشار»

---زندگی نادرشاه. جونس هنوی به ترجمه اسماعیل دولتشاهی

تاریخ کامل ایران جلد سوم(از حمله مغول تا قاجاریه). عباس اقبال آشیانی

زندگی پر ماجرای نادرشاه. محمد حسین میمندی نژاد

نادرشاه افشار.صادق رضا زاده شفق.