یکی از تغییرات قابل توجه در محیط اجتماعی قرن حاضر اشباع فرهنگ و زندگی افراد توسط اینترنت و فناوري هاي نوپدید (تلویزیون، موبایل ، تبلت و رایانه) است .
در دنیای امروز، فناوریهای دیجیتال بخش جداییناپذیر از زندگی کودکان شده و از همان سنین پایین با ابزارهای فناوری بزرگ میشوند.
◻◼◻نتایج یک نظرسنجی نشان داده که:
کودکان 1 تا 8 سال به طور میانگین 3 ساعت در روز از فناوري هاي نوپدید استفاده می کنند و این تغییر در سبک زندگی از فعال (بازي و فعالیت ها فیزیکی ) به منفعل (فزون کاربري از وسایل دیجیتال و تحرك کم) ممکن است بر سلامت و تحول کودکان تاثیرات مخربی داشته باشد.
دوران زیر دو سالگی یکی از حساسترین مراحل رشد کودک است؛ دورهای که مغز با سرعتی چشمگیر در حال شکلگیری است و یادگیری عمدتاً از طریق تجربههای حسی، حرکت، تعامل چهرهبهچهره و ارتباط عاطفی با مراقب اصلی اتفاق میافتد.
فناوری میتواند ابزاری قدرتمند برای یادگیری باشد، اما استفاده نامناسب از آن هم در سنین پایین، نگرانیهای جدی را به دنبال دارد:
اختلال در تحول مهارت هاي شناختی ، از قبیل:
◼تحول زبان
◻حافظه کوتاه مدت
◼پیشرفت تحصیلی
◻کارکردهاي اجرایی
علائم اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی
تأثیر بر تمرکز و توجه: همان طور که اشاره شد کودکان نوپا و خردسال، مغز در حال رشدی دارند که نیازمند تحریک تدریجی و عمیق است. صفحه نمایشهای پر زرق و برق با تصاویر سریع و وقفههای مداوم، میتوانند توانایی تمرکز طولانیمدت بر یک فعالیت را در آنها کاهش دهند. این امر میتواند منجر به بروز اختلال نقص توجه (ADD) یا تشدید علائم آن شود.
تأخیر در رشد زبان: قرار گرفتن بیش از حد در معرض نمایشگرهای از جمله تلویزیون ، تلفن همراه یا تبلت، بهویژه در سن های زیر دو سال، باعث این تاخیر می شود. زمانی که کودکان به جای تعامل کلامی با والدین یا مراقبان، بیشتر وقت خود را صرف تماشای محتوای غیرتعاملی میکنند، فرصت یادگیری واژگان، ساختار جملات و ظرافتهای زبان را از دست میدهند.
کاهش خلاقیت و تخیل: بازیهای دیجیتال، هرچند سرگرمکننده، اغلب چارچوب مشخصی دارند و تخیل کودک را کمتر به چالش میکشند. در مقابل، بازیهای فیزیکی، ساختوساز با لگو یا حتی نقاشی با انگشت، فضایی بازتر برای خلاقیت و پرورش تخیل فراهم میکنند که برای رشد شناختی ضروری است.
تأثیر بر مهارتهای حل مسئله: بعضی بازیهای دیجیتال، راهحلها را به سرعت در اختیار کودک قرار میدهند، در حالی که حل مشکلات در دنیای واقعی نیازمند تلاش، آزمون و خطا و تفکر عمیق است. این موضوع میتواند توانایی کودکان در مواجهه با چالشهای پیچیده را کاهش دهد
آسیبی که این دنیا جذاب دیجیتال بر زندگی کودکان وارد می کند به همین موارد ختم نمی شود
مشکلات رفتاری
مشکلات هیجانی، علائم اضطراب و افسردگی، شکایت هاي بدنی و پرخاشگری
مشکل در تعاملات اجتماعی و توانایی درک احساسات
کاهش تعاملات چهره به چهره: مهمترین بخش رشد اجتماعی در کودک، یادگیری خواندن حالات چهره، لحن صدا و زبان بدن است. وقتی زمان تعامل با انسانها با زمان صرف شده برای دستگاههای دیجیتال جایگزین شود، کودکان فرصت یادگیری این مهارتهای حیاتی را از دست میدهند.
تأثیر بر همدلی: عدم توانایی در درک احساسات دیگران (همدلی) یکی دیگه از این پیامدها است، که کودکان ممکن است در تشخیص و پاسخگویی به نیازهای عاطفی اطرافیان خود دچار مشکل شوند.
قُلدری سایبری: کودکانی که در معرض خطر جدی قلدری در فضای آنلاین قرار می گیرند. این تجربیات میتوانند آسیبهای روانی عمیقی به همراه داشته باشند و منجر به اضطراب، افسردگی و انزوای اجتماعی شوند.
وابستگی به فناوری: برخی کودکان ممکن است دچار وابستگی به بازیها یا اپلیکیشنهای خاص شوند. این وابستگی میتواند باعث تحریکپذیری، اضطراب و حتی علائم ترک در صورت محرومیت هم بشود.
تأثیر بر الگوی خواب: نور آبی ساطع شده از نمایشگرها میتواند تولید ملاتونین، هورمون خواب، را مختل کند و منجر به اختلال در الگوی خواب کودکان شود که خود تأثیرات منفی بر تمرکز، خلقوخو و سلامت عمومی دارد.
همچنین مطالعاتی نشان داده اند که:
استفاده بیش از حد از این فناوری ها با کاهش در هم تنیدگی ریزساختاري توده ماده سفید مغز
(که پشتیبان زبان و مهارت هاي خواندن و نوشتن در کودکان پیش دبستانی است) همراه خواهد بود
فناوری یک شمشیره دولبه است
هر چند فرصتهای بینظیری برای یادگیری و ارتباط فراهم میکند، اما
در دو سال نخست زندگی، مغز کودک بیش از هر چیز به رابطه انسانی، حرکت، لمس و پاسخ عاطفی نیاز دارد. فناوریهای دیجیتال در این دوره نهتنها ضروری نیستند
✖بلکه در صورت استفاده نادرست میتوانند مسیر رشد طبیعی کودک را مختل کنند.
✔با کاهش مواجهه کودک با فناوری ها و تقویت تعاملهای زنده، میتوان زمینه رشد
شناختی، زبانی و هیجانی سالمتری را برای او فراهم کرد.
