زعفران گیاهی است که در شرایط زیستی سخت قابلیت رشد دارد. این گیاه تنها در اول آبان به آب نیاز دارد و تا اول بهار باران و برف برایش کفایت میکند. زرپران گیاهی است که از نظر حمل و نقل نیز هزینه خاصی را دربر ندارد و بهصرفه است. این گیاه دارای خاصیت غذایی و مصرف دارویی است و به دلیل کشت محدود در ایران بسیار مورد توجه است. کشت این گیاه شغل اکثر مردم منطقه خراسان است و نقش ویژهای در زندگی مردم شمال شرق ایران دارد. امروزه خواص زعفران برای همه شناخته شده است و مهمترین ویژگی آن را شادیآوری آن دانستهاند که دارویی در مقابل افسردگی محسوب شده و به عنوان یک داروی طبیعی و گیاهی تسکیندهنده اعصاب مورد استفاده قرار میگیرد.
زعفران گیاهی است چند ساله که تا ارتفاع ۳۰ سانتیمتری نیز رشد میکند.این گیاه دارای گلهای بنفش با شش گلبرگ است. گلهای زرپران سه پرچم و یک مادگی منتهی به کلاله سه شاخه به رنگ قرمز دارند که قسمت مورد استفاده این گیاه انتهای خامه و کلاله سه شاخه است که با نام زعفران معروف است و دارای رنگ و بوی معطر است.گیاهی است که به دلیل ارزش فراوان به طلای سرخ معروف شده است و درآمد اصلی مردم در شهرهای خراسان از طریق آن است
سابقه کشت زعفران در ایران به عهد باستان برمی گردد. سپس از ایران به یونان و روم نیز برده شد. در دوره پارتها زرپران ایران به روم صادر میشد و بعدها در دوره مغول به چین صادر شد و چین نیز از جمله مشتریان این گیاه در ایران شد. گفته شده در دوره ساسانیان زعفران در قم نیز رایج شد. در دوره اسلامی به کشورهای عربی نیز برده شد و کشورهای اطراف مدیترانه نیز با طریقه کشت آن آشنا شدند.
در ابتدا ایران به عنوان تنها صادرکننده زعفران دنیا بود، اما در سالهای اخیر کشورهای دیگری نیز وارد تجارت شدند. در عصر جدید اسپانیا به عنوان رقیبی برای ایران مطرح و یکی از صادرکنندگان طلای سرخ محسوب میشود. امارات نیز بدون کشت saffron به یکی از صادرکنندگان تبدیل شده است. علاوه بر این بسیاری از کشورها مثل افغانستان، هند و.. در زمینه تجارت زعفران بسیار فعالشده و قسمتی از سهم بازار را از آن خود کرده اند
اگر بخواهیم در مورد کشت این گیاه با ارزش در ایران سخن بگوییم، اولین جایی که در ذهن تداعی می شود، خراسان است. استان خراسان در زمینه کشت زعفران در ایران همواره پیش قراول بوده است. کشت این گیاه در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی از جمله زاوه، تربت حیدریه، تربت جام، تایباد، باخزر، گناباد، کاخک،نیشابور، بجستان رایج است و این استان مقام اول کشت زعفران را به خود اختصاص داده است. در استان خراسان جنوبی نیز شهرستانهای قاینات، فردوس، بشرویه و بیرجند را میتوان نام برد. استان خراسان جنوبی بعد از استان خراسان رضوی دومین مقام در کشت زعفران ایران را دارد. در زمینه کمیت و کیفیت از خراسان رضوی در رتبه نخست قرار دارد.. بعد از استان خراسان رضوی ،خراسان جنوبی در رتبه دوم قرار دارد.و بعد از آن میتوان به استانهای کرمان، لرستان، فارس و.. اشاره کرد که به تازگی در زمینه کشت طلای سرخ فعال شدهاند.
یونانیان باستان ثروت بیانتهای خدایان را با توصیف تختی از زعفران برای زئوس بیان میکردند.
زعفران “خون هرکول” نامگذاری شده بود و به عنوان یک طلسم محافظتی و برای مراسم بخور استفاده میشد. کیک زعفران توسط فنیقیها به افتخار الههی باروری عشتروت و ماه پخته میشد. در فرهنگهای باستانی ناحیهی مدیترانه، این ادویه با قدرت، باروری، حساسیتهای سایکیک و قدرت جنسی همراه بود. اضافه کردن این گیاه به معجونها و آبداروهای عشق، یک آئین درمانی و تزکیهای محبوب بودهاست.
در عهد عتیق در بخش غزل غزلهای سلیمان نیز در کنار مُر حجازی، آلوئه، کالاموس و دارچین، این گیاه به عنوان یکی از با ارزشترین ادویهجات ذکر شدهاست. این گیاه تنها توسط زنانی چیده میشد که دارای رتبهی اجتماعی بالایی بودند، مانند راهبههایی، که لباس رنگ شده با زعفران میپوشیدند.
مصریان آن را با عسل مخلوط میکردند، و رومیان خواهان این گیاه بودند چرا که آن را داروی مقوی غرایز جنسی میدانستند و در شب ازدواج آن را روی بستر ازدواجشان میپاشیدند. این گیاه در طول تاریخچهاش در ترکیبات مخصوص شستشوی بدن به عنوان یک آرامشدهنده، در ظرفهای برگ خشک، در لوازم آرایشی، به عنوان یک داروی ضد افسردگی و البته – جهت رنگ و طعم دادن به غذاهای سنتی استفاده شدهاست.
این ادویهی خارقالعاده، بومی جنوب اروپا می باشد و امروز در بسیاری از کشورها، از جمله ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، ایران، یونان، ترکیه، و ایالت کشمیر و جامو در هند کشت میشود. کلالهی خشکشده در تولید لوازم آرایشی، داروسازی و صنایع رنگرزی پارچه و منسوجات و همینطور در پخت و پز اهمیت فراوانی دارد.
مردم در سراسر اروپا میتوانند زعفران تولید کنند، اما هزینهی بالای نیروی کار برای برداشت این محصول و مقدار کم تارهای زرران که در هر گل وجود دارد، باعث شده که عرضهی این محصول همواره کمتر از تقاضایی باشد که برای آن وجود دارد، با وجود این عرضه به اندازهای است که بسیاری از مردم میتوانند مقادیر کمی از این ادویه را برای مناسبتهای خاص داشته باشند. این مناسبتها عبارتند از روز سنت لوسیا در سوئد و جشنهای کریسمس در پرانس. برای تولید یک کیلو از این ادویهی خشک ۱۰۰،۰۰۰ گل با دست چیده شده لازم است.
با وجود اینکه رشد این گیاه در سوئد مشکل است، نویسندگان در فستیوالهای سوئدی عنوان کردهاند که این ادویهی شگفتانگیز مدت زمان زیادی است که به نانهای مخصوص روز سنت لوسیا اضافه شدهاست. بسیاری از فرهنگها استفاده از آن را به عنوان یک مادهی دارویی یا غذایی پذیرفتهاند، با وجود آنکه بیشتر افراد به ندرت میتوانند از آن استفاده کنند.
کروکوس ساتیووس، که معمولا به عنوان زعفران شناخته شدهاست، مواد خام یکی از ادویهجات بسیار گران قیمت در جهان است، و قرنها است که توسط انسان استفاده میشود. شفادهندگان مصر آن را را برای درمان بیماریهای دستگاه گوارش استفاده میکردند؛ همچنین در زمان روم باستان، این گیاه به منظور التیام زخم و تسکین مشکلات دستگاه تنفسی فوقانی استفاده میشد.
امروزه، زعفران به عنوان یک عامل ضد التهابی و ضد سرطان استفاده میشود، همچنین تاثیر آن در درمان نقصهای شناختی بررسی شدهاست. استفادههای دیگر زعفران در طب سنتی عبارت است از سقط جنین و همینطور درمان اسپاسم، تب، سرماخوردگی، برونشیت و بیخوابی. در طب سنتی و طب آیورودا، از این گیاه به عنوان یک خلطآور و ضد سرفه (اکسپکتورانت)، آرام بخش، ضد آسم، آداپتوژن (سازشزا) یا قاعدگیآور (دارو یا هر چیزی که برای تسریع یا تشدید خونروش در قاعدگی به کار میرود) استفاده میشود و در طول قرن ۱۶ تا ۱۹ برای تهیهی ترکیبات مختلف دارویی جهت تسکین درد استفاده میشد.
زعفران چاشنی و رنگ دهنده غذا می باشد این گیاه موجب كاهش چربی و كلسترول خون می گردد. زعفران آرام بخش، اشتها آور، ضد اسپاسم، پيشگيری كننده از بيماريهای قلبی و سرطان، تقويت کننده حافظه و كاهش دهنده فشار خون است. از این گیاه در درمان بیماری آسم، بيماريهاي پوستی، بیماری های چشم، عفونت ادراری، يرقان، پيش انداختن قاعدگی، رفع نفخ شكم ، درمان معده درد و درمان کم خونی استفاده می شود.
زعفران به هضم غذا کمک می کند و تقویت کننده معده می باشد و به عنوان مسکن بویژه در دردهای لثه کاربرد دارد.
بر اساس تحقیقات مرکز دانشگاهی ایتالیا زعفران در تنظیم کارکرد سلولهای بینایی موثر است و سلولهای بینایی را در مقابل آسیبها محافظت می کند و از پیشرفت بیماریهای چشم جلوگیری می کند و موجب احیای سلولهای آسیب دیده چشم می شود. زعفران در درمان اختلالات لکه زرد شبکیه که در سنین سالخوردگی ایجاد می شود موثر است. مصرف زعفران در رژیم غذایی از پیشرفت بیماریهای ژنتیک چشم جلوگیری می کند و به همین علت مصرف متعادل آن به سالخوردگان و افراد مبتلا به بیماری های چشم توصیه می شود.
مصرف زعفران در پیشگیری از بروز افسردگی موثر است. بر اساس تحقیقات امروزی نیز نتیجه گرفته شده است که طلای سرخ دارای خواص ضد افسردگی است و این در حالی است که بر اساس تب سنتی به زعفران خواص فرح بخشی و خنده آوری نیز نسبت داده اند. بر طبق نتایج این تحقیقات استفاده از زعفران در غذا و نوشیدن حداقل یك فنجان چای زعفران برای تمدد اعصاب توصیه می شود. زرپران افزایش دهنده تمرکز حواس است و در پیشگیری از آلزایمر و پارکیسون موثر می باشد زعفران در درمان دردهای عصبی و کم خوابی موثر می باشد.
زعفران خواص ضد سرطاني دارا می باشد و به عنوان يك داروي ضد تومور و جمع كننده راديكالهاي آزاد عمل ميكند. بر اساس تحقیقات پزشکی ثابت شده است که مواد آنتی اكسیدان موجود در زعفران خواص ضد سرطانی دارا می باشند. بر اساس نتایج این بررسی بنظر می رسد که استفاده از زعفران، از بروز توالی های ژنی سرطان زا جلوگیری می كند و در ترمیم مولكول های دی ان ای آسیب دیده تاثیر بسزایی دارد.پیشنهاد میکنیم مطلب خواص درمانی زعفران را مطالع بفرمایید
مصرف بی رويه زعفران مضر می باشد و باعث استفراغ، كاهش ضربان قلب، خون ريزي از بيني، خون ریزی از پلك ها و لب و موجب سر گيجه، بي حالي، زردي پوست و عوارض خطرناك ديگر می شود که این عواقب حتی می تواند منجر به مرگ شود.
رقیه و سحر کامران سامانی در پژوهش خود با موضوع درمان سخت زائی با مصرف زعفران در همایش زعفران داروی گیاهی هزاره سوم ارائه شد، نشان دادند که خوردن زعفران در زمان حاملگی، شخص را برای زایمان آسان آماده می کند. بر طبق پژوهش آنان مصرف زعفران در دوران بحرانی بارداری یعنی سه ماه اول که دوران تشکیل اندامها ست میتواند به جنین صدماتی وارد نماید. مصرف زعفران در سه ماه اول حاملگی باعث افزایش هورمون پروستاگلاندین در رحم شده و اثرتحریکی مستقیم روی عضلات صاف رحم دارد و در نتیجه احتمال سقط جنین را به همراه دارد اما مصرف متعادل آن پس از سه ماه اول دوران بارداری مفید است و مادر را برای زایمان آسان آماده می کند. زعفران موجب خاصیت ارتجاعی در نسوج رحم می گردد و زایمان را آسانتر می سازد.
زعفرانی که پس از سه ماه اول حاملگی مصرف شده است تاثیر خود را چند ساعت قبل از زایمان با شروع شدن درد و با دریافت عصبی گیرنده های درد و تولید هورمون پروستا گلاندین که درهنگام وضع حمل باعث انقباض ماهیچه های دیواره رحم میشوند و اثرتحریکی مستقیم روی عضلات صاف رحم و اثر شل کنندگی سرویکس دارد می گذارد بنابراین با مصرف صحیح زعفران میزان پروستا گلاندین در رحم در زمان تولد نوزاد را افزایش داد و از سخت زائی جلوگیری کرد.
اگر به فکر سلامت پوست و زیبایی آن هستید حتما مطلب خواص زعفران برای پوست رو در سایت زعفرانیک مطالعه بفرمایید.
زعفران چیست و کاربرد های آن چیست
مصرف سه گرم زعفران برای هر نفر در ماه بسیار سالم و سودمند می باشد و مصرف بیش از 5 گرم آن برای هر نفر در ماه مضر می باشد. اما مصرف 5 گرم زعفران در يك وعده غذائی می تواند منجر به مرگ انسان گردد.
نگهداری از زعفران:
با توجه به قیمت بالای زعفران بهتر استدر انتخاب نوع زعفران برای خرید دقت نماییم.و زعفران را از جای معتبر بخریم بعد از خرید زعفران بدانیم که چطور زعفران رانگهداری کنیم.زعفران را بايد دور از نور و رطوبت نگهداری کرد این گیاه را درظروف شيشه اي يا فلزي دربسته نگهداري نمایید. توجه داشته باشید اسانس زعفران قابل تبخير شدن است، بنابر این درب ظرف زعفران را ببندید درصورت باز ماندن درب ظرف زعفران اثرات داروئی و کیفیت آن كاهش می یابد.
دم کردن زعفران
برای دم کردن زعفران معمولا ابتدا آنرا در یک هاون میسابند تا با خرد شدن آن طعم و رنگ زعفران سریعتر و بهتر آزاد شوددر بیشتر مناطق ایران و همچنین مناطق مرطوب با کمی شکر یا یک حبه قند ،زعفران را میسابند که تاثیر به سزایی در نسوختن زعفران و شیرین شدن زعفران میشود،که ما این روش با به عنوان بهترین روش و طریقه دم کردن زعفران به شما پیشنهاد میکنیم.
اما باید به این نکته نیز توجه داشته باشید که سابیدن زعفران با هاون های فلزی و یا سابیدن باسرعت ،سبب سوختن زعفران میشود و زعفران خاصیت و میزان رنگدهی خود را به مراتب از دست میدهد
زعفران به مواد غذایی عطر و رنگ مخصوص می دهد و به همین جهت از زعفران در صنايع غذایی مانند سوسیس سازی، در شيرينی سازی مانند تهیه پودرهای کیک، در داروسازی مانند داروهای ضد افسردگی، در نساجی مانند رنگ کردن پارچه های ابریشمی، در تولید مشروبات الکلی و غیر الکلی بعنوان طعم دهنده طبیعی و در صنايع لبنی و غیره استفاده می شود.
