به مدلسازی و تحلیل سیستمهای پیچیده در فرآیند تصمیمگیری و حل مسئله علاقهمندم.
اکوسیستم: نقش گونه کلیدی در تعادل سیستم (از گنجشک در چین تا گرگ در یلواستون)
اکوسیستمها به دلیل تنوع زیستی و توانایی خودترمیمی، میتوانند در مقیاس زمانی طولانی دوام بیاورند و نوعی جاودانگی نسبی داشته باشند. در مقابل انسانها، حیوانات و حتی شرکتها عمر محدودی دارند و چرخهای از تولد تا مرگ را طی میکنند. اکوسیستم مجموعهای از موجودات زنده و عوامل غیرزنده مانند هوا، خاک، آب و نور خورشید است که در تعامل با یکدیگر، چرخهای پایدار از انرژی و مواد را شکل میدهند. این نظام حساس و بههمپیوسته است و هرگونه تغییر در یک گونه میتواند کل تعادل آن را برهم زند. گونههای کلیدی نقش اساسی در حفظ تعادل اکوسیستم دارند و بیتوجهی به آنها پیامدهای جدی برای طبیعت و انسان خواهد داشت.
گرگها در پارک ملی یلواستون (Yellowstone National Park)
پارک ملی یلواستون در ایالات متحده، نمونهای برجسته از تأثیر گونههای کلیدی (Keystone Species) بر اکوسیستم است. گرگها در این پارک نقشی حیاتی در تنظیم جمعیت گوزنها و حفظ پوشش گیاهی ایفا میکنند.
در نتیجه حذف گرگها در دهه ۱۹۲۰ جمعیت گوزنها بهشدت افزایش یافت، گوزنها درختان جوان بید و صنوبر را بیشازحد چرا کردند، این مسئله منبع اصلی غذا و مصالح لانهسازی سگهای آبی را از بین برد و باعث کاهش شدید جمعیت آنها شد، با کاهش سگهای آبی و نبود سدسازی، جریان رودخانهها تغییر کرد و زیستگاه بسیاری از ماهیها، پرندگان و حشرات نابود شد.
و پس از بازگشت گرگها در سال ۱۹۹۵ جمعیت گوزنها کاهش یافت و رفتار آنها تغییر کرد؛ آنها دیگر کمتر در حاشیه رودخانهها چرا میکردند، این تغییر رفتاری باعث شد درختان بید و صنوبر دوباره رشد کنند، بازگشت پوشش گیاهی، زمینهساز بازگشت سگهای آبی شد. با ساخت دوباره سدها، زیستگاههای آبی احیا شدند، گونههای دیگری مانند ماهیها، قورباغهها، پرندگان آبزی و حتی حشرات نیز بازگشتند، بوفالوها نیز از پوشش گیاهی متنوعتر سود بردند و جمعیتشان افزایش یافت.
این فرایند نشان میدهد بازگشت یک گونه کلیدی چگونه میتواند کل شبکه اکولوژیک را بازسازی کند.
یکی از شگفتانگیزترین پیامدهای بازگشت گرگها، اثر غیرمستقیم آنها بر رودخانهها و فرسایش خاک (Soil Erosion) بود. پیش از بازگشت گرگها، جمعیت بالای گوزنها باعث نابودی گیاهان حاشیه رودخانه و در نتیجه، سستی خاک و فرسایش شدید میشد. این وضعیت مسیر رودخانهها را تغییر داده و زیستگاههای آبی را تضعیف کرده بود، پس از بازگشت گرگها، گیاهان دوباره در حاشیه رودخانهها رشد کردند، ریشه گیاهان خاک را تثبیت کرد، فرسایش کاهش یافت و رودخانهها مسیر طبیعیتری پیدا کردند، جریان آب پایدارتر شد و زیستگاههای آبی برای ماهیها، پرندگان آبزی و دوزیستان احیا گردید، این پدیده نمونهای روشن از زنجیره غذایی (Trophic Cascade) است که نشان میدهد حضور یک شکارچی راس هرم غذایی میتواند حتی ساختارهای فیزیکی محیط را تغییر دهد.
گنجشکهای درختی در چین: نمونهای دیگر از اثر حذف گونهها
در سال ۱۹۵۸، مائو تسهتونگ در چارچوب کمپین «چهار آفت» دستور نابودی گنجشکهای درختی را صادر کرد. هدف این اقدام افزایش بازدهی کشاورزی بود، اما حذف گنجشکها موجب افزایش شدید جمعیت آفات حشرهای شد. در نتیجه، محصولات کشاورزی کاهش یافت و قحطی بزرگ چین (Great Chinese Famine) رخ داد که میلیونها نفر جان خود را از دست دادند. این رویداد نشان میدهد حتی یک گونه کوچک میتواند تأثیری سرنوشتساز بر کل اکوسیستم داشته باشد.
برای درک بهتر تأثیرات گرگها بر اکوسیستم یلواستون، ویدئوی زیر را مشاهده کنید:
مطلبی دیگر از این انتشارات
طراحی بوم ناب و بوم کسبوکار در تولید آند
مطلبی دیگر از این انتشارات
اطلاعات نامتقارن و اثرات آن بر شکست بازارها
مطلبی دیگر از این انتشارات
الگوی تولد و جنگ