پویش نه به تصادف و اصلاح رفتار اجتماعی

پویش «نه به تصادف» از اسفندماه ۱۴۰۳ با هدف کاهش تصادفات جاده‌ای آغاز به کار کرد. این پویش در برنامه‌های صداوسیما و شبکه‌های اجتماعی بازتاب یافت و محوریت آن، فرهنگ‌سازی در حوزه ایمنی رانندگی و اصلاح رفتارهای پرخطر بود. با این حال، در ششم خرداد ۱۴۰۴، صداوسیما از افزایش ۸ درصدی تصادفات جاده‌ای در سال جاری خبر داد و این موضوع را به عنوان شکست پویش «نه به تصادف» مطرح کرد. اما آیا این افزایش، واقعاً پایان کار و ناکامی پویش را نشان می‌دهد؟

شماری از رانندگان بستن کمربند ایمنی، پرهیز از استفاده از تلفن همراه حین رانندگی و استراحت کافی پیش از سفر را امری ساده و گاهی غیرضروری تلقی می‌کنند و رعایت نمی‌کنند. در پاسخ، پلیس با دعوت از چهره‌های شاخص فرهنگی، هنری و ورزشی و روایت تجربه‌های آن‌ها از تصادفات، کوشید اهمیت رعایت این موارد را به رانندگان گوشزد کند تا بتوان از بروز حوادث ناگوار جلوگیری کرد.

دولت و پلیس در قالب این پویش تلاش کردند فراتر از شعار، بر آموزش مؤثر به رانندگان و خانواده‌هایشان تکیه کنند و رفتارهای غلط رانندگی را تعدیل داده، زمینه بروز تصادفات را کاهش دهند. اما با وجود افزایش آمار امسال، آیا می‌توان از شکست قطعی این پویش سخن گفت؟

در همین زمینه، علی‌محمد رجبی، کارشناس رسانه، در یادداشتی با عنوان «تغییر رفتار اجتماعی به صبر و استمرار نیاز دارد» آثار و پیامدهای اجتماعی این پویش را بررسی کرده است.

تغییر رفتار اجتماعی به صبر و استمرار نیاز دارد

تغییر رفتار اجتماعی فرایندی زمان‌بر و نیازمند صبر و استمرار است؛ نباید انتظار داشت ظرف یک‌سال و تنها با اجرای یک پویش، رفتار یک ملت به‌طور بنیادی دگرگون شود. فرهنگ رانندگی در ایران بازتابی از رفتار اجتماعی عموم مردم است و وجوه مثبت و منفی آن، در زندگی روزمره ما پیداست.

مقام معظم رهبری نیز در سال ۱۳۹۱ طی سفری به خراسان شمالی با اشاره به همین مسئله گفته‌اند: «چرا در زمینه‌ی فرهنگ رانندگی در خیابان، ما مردمان منضبطی به طور کامل نیستیم؟ این آسیب است. رفت‌وآمد در خیابان، یکی از مسائل ماست؛ مسئله‌ی کوچکی هم نیست، مسئله‌ی اساسی است».

اگر در این ۱۳ سال پاسخ مناسبی به این پرسش پیدا کرده بودیم، شاید امروز وضعیت کشته‌شدگان و مصدومان جاده‌ای چنین نگران‌کننده نبود. فرهنگ ترافیکی بخشی از فرهنگ عمومی است و تغییر آن در گرو اصلاح مجموعه‌ای از سبک زندگی مردم است؛ امری که همواره کمتر مورد توجه مسئولان قرار می‌گیرد.

در نهایت به نظر می‌رسد تمرکز بر اصلاح فرهنگ ترافیکی می‌تواند راهگشای تحول در سبک زندگی جمعی باشد؛ موضوعی که زمینه وفاق و اجماع ملی را نیز فراهم می‌کند.

نقش فرهنگ عمومی و تجربه‌های موفق جهانی در کاهش تصادفات رانندگی

مطالعات علمی تأکید می‌کنند که فرهنگ عمومی نقش مهمی در کاهش یا افزایش تصادفات رانندگی دارد. نگرش به قانون‌مداری، نحوه برخورد با تخلف و آموزش و آگاهی‌بخشی، از عوامل کلیدی در کاهش حوادث جاده‌ای هستند.

در سطح جهانی نیز کشورهایی چون سوئد (اجرای برنامه Vision Zero)، استرالیا (برپایی کمپین‌های اجتماعی گسترده)، هلند (آموزش سیستمی رانندگی ایمن) و ژاپن (فرهنگ آموزش و احترام اجتماعی) با اصلاح فرهنگ عمومی توانسته‌اند دستاوردهای برجسته‌ای در کاهش تصادفات به دست آورند.

تجربه‌های جهانی نشان داده‌اند که موفقیت پایدار، مستلزم آموزش مستمر، رسانه‌سازی، مشارکت دولت و جامعه و تثبیت هنجارهای فرهنگی مثبت است.