مشاور کسب و کار
صنعت خودروی سایه در ایران: وقتی مشتریان برای «هیچ» پول میپردازند
در بازار آشفته و غیرشفاف خودروی ایران، شرکت نامآشنا—کرمانموتور و بمخودرو—با موج فزایندهای از اعتراضها و اتهامهایی مواجه شدهاند که بسیاری آن را «نقض سیستماتیک حقوق مصرفکننده» میدانند. این شرکتها در حالی از خریداران، مبالغ کامل خودرو را ماهها پیش از تحویل دریافت کردهاند که در عمل، بسیاری از خودروها یا تحویل داده نشدهاند، یا با تأخیرهای طولانیمدت و افزایش قیمت غیرقانونی مواجه شدهاند.
هزاران خریدار ایرانی، که خودروهایی چون BAC X3 Pro و دیگر محصولات مونتاژی این شرکتها را با پرداخت کامل پیشخرید کردهاند، اکنون در بلاتکلیفی مطلق به سر میبرند. موعدهای تحویل ماههاست گذشته، پاسخ مشخصی داده نمیشود و برخی گزارشها حاکی از آناند که خودروهای تخصیصیافته به این مشتریان در بازار آزاد و توسط نمایندگیهای وابسته، با قیمتهای بالاتر مجدداً فروخته میشود. آنها قیمت رسمی اعلام میکنند، اما وقتی نوبت تحویل میرسد، یا خودرو نیست، یا قیمتها عوض شده، یا باید پول اضافه داد تا ماشین رو آزاد کنند!
🔴 و بدتر از همه؟ هیچ نهادی هم نیست که واقعاً برخورد کنه. انگار این شرکتها منطقه آزاد خودشون رو دارن و در جمهوری مستقلی حکومت میکنن.
«پول را کامل گرفتند، فاکتور هم دادند، اما حالا نه خودرو میدهند، نه کسی پاسخگوست. فقط میگویند ‘تولید محدود است’ یا ‘شرایط بازار تغییر کرده’. یعنی هیچ!»
— یکی از خریداران معترض در کرمان، پس از گذشت ۸ ماه از موعد تحویل.
در یکی از پروندههای رسمی که اکنون در سازمان تعزیرات حکومتی در حال بررسی است، بیش از چند خریدار کرمانموتور، بابت بدعهدی در تحویل خودرو و عدم پایبندی به مفاد قرارداد، اقدام به شکایت جمعی کردهاند. این در حالیست که روند رسیدگی با کندی پیش میرود و مدیران شرکت، علیرغم اخطارهای قانونی، همچنان از ارائه پاسخ روشن سر باز میزنند.
واقعیت این است که شرکتهایی نظیر بمخودرو و کرمانموتور، در معنای واقعی کلمه «خودروساز» نیستند. آنها در عمل، تنها مونتاژگران کیتهای وارداتی از چین هستند که بدون فناوری بومی یا مسئولیتپذیری تولید، صرفاً به واردات قطعات، نصب آرم و فروش با برند ایرانی مشغولاند. بمخودرو و کرمانموتور نه تکنولوژی دارند، نه نوآوری، نه پاسخگویی. فقط وارد میکنند، مونتاژ میکنند و میفروشند. وقتی شما پول میدید، انتظار دارید ماشین بگیرید. ولی اونها فکر میکنن شما باید اول صبر کنید، بعد تورم رو بپردازید، بعد دوباره صبر کنید و آخرش... شاید ماشین بدن، شاید هم بگن «تمام شد»!
در غیاب رقابت واقعی و با حمایت ساختارهای دولتی و رسانهای، این شرکتها عملاً به بازارهایی انحصاری دست یافتهاند که در آن، هیچ التزام حقوقی جدی نسبت به مصرفکننده وجود ندارد.ما به اسم خودروساز، با واردکنندگانی طرفیم که فقط بلد شدن مردم رو بچرخونن؛ با یک پشتیبانی ضعیف، مونتاژهای بیکیفیت و قیمتهای عجیبوغریب.
با افزایش نارضایتی عمومی، فعالان اقتصادی و حقوقدانان خواستار ورود جدی دولت، مجلس و نهادهای نظارتی به این حوزه شدهاند. مهمترین مطالبات بهطور خلاصه شامل موارد زیر است:
۱. شفافسازی عمومی تعهدات فروش و میزان موجودی انبار شرکتها
۲. الزام به استفاده از حسابهای امانی برای دریافت پیشپرداختها
۳. وضع ضمانتهای اجرایی مؤثر در قراردادها از جمله جریمه دیرکرد و امکان فسخ یکطرفه توسط خریدار
۴. تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی از عملکرد مالی و حقوقی این شرکتها و روابط پنهان آنها با نهادهای قدرت
فراتر از ایران: الگویی از فروپاشی اعتماد در اقتصادهای رانتی
ماجرای کرمانموتور و بمخودرو صرفاً یک بحران منطقهای نیست. این مسئله، نمودی آشکار از وضعیتی است که در آن ترکیب ناکارآمدی ساختاری، ضعف نظارت و حذف رقابت سالم، منجر به تضعیف نهاد بازار و شکلگیری بیاعتمادی گسترده میشود.
در اقتصادی که تورم افسارگسیخته، سرمایه خانوارها را تهدید میکند، «پیشفروش کالایی که عملاً وجود ندارد» چیزی جز کلاهبرداری ساختاریافته نیست.
تا زمانی که سازوکارهای شفاف مالی، ابزارهای نظارتی مستقل و ضمانتهای حقوقی واقعی به بازار خودرو بازنگردند، مصرفکننده ایرانی همچنان قربانی بازی خطرناکی خواهد بود که در آن پول واقعی میدهد، ولی با دست خالی بازمیگردد.
مطلبی دیگر از این انتشارات
اقتصاد سایه، تحریمها و ظهور نظم مالی جدید
مطلبی دیگر از این انتشارات
از پول مردم تا سود تأخیر: خودروسازان حتی جریمه را هم منبع درآمد کردهاند
مطلبی دیگر از این انتشارات
خودروسازی که سرمایه مردم را بلعید، حالا به فرابورس میرود