استعمار داده، تهدیدی حیاتی برای عدالت اجتماعی

یاسمن یوسفی در رونمایی دبیان ۱۳:امروز داده‌ها در اختیار چند ابرشرکت است؛ مردم در تولیدش نقش دارند اما در منافعش نه. این دقیقاً همان تعریف استعمار است.

روز جمعه ۲۳ آبان ماه ۱۴۰۴، جشن رونمایی از دبیان ۱۳ در دانشگاه شریف برگزار شد. در این برنامه، یاسمین یوسفی، توسعه دهنده سامانه های اطلاعات جغرافیایی، در ارائه‌ی خود به موضوع عدالت اجتماعی پرداخت.

به گفتهٔ وی عدالت, مفهومی صفر و یک نیست و باید آن را به‌عنوان یک طیف در نظر گرفت؛ طیفی که جامعهٔ امروز در جای مطلوبی از آن قرار ندارد. وی اشاره کرد با همکاری جمعی میتوانیم این وضعیت را بهبود دهیم.

طی مصاحبه کنترل اِس با یوسفی، پرسیده شد که چرا جامعهٔ نرم‌افزار آزاد را به همکاری دعوت میکند. در پاسخ توضیح داد که ابزارهای آزاد، به‌ویژه پلتفرم‌ها و سیستم‌عامل‌های متن‌باز، زیرساخت لازم برای ایجاد دسترسی برابر به داده و مشارکت عمومی را فراهم می‌کنند.

به گفته یوسفی، فقدان ابزارهای متن‌باز و رایگان، شفافیت و نظارت دقیق بر فرآیند تولید داده را با مشکل مواجه می‌کند و سبب می‌شود تصمیم‌گیری‌ها صرفاً به گروه‌های محدود واگذار شود.

یوسفی به مسئلهٔ «استعمار داده» نیز اشاره کرد و آن را یکی از چالش‌های جدی امروز خواند:

«امروز داده‌ها در اختیار چند ابرشرکت است؛ مردم در تولیدش نقش دارند اما در منافعش نه. این دقیقاً همان تعریف استعمار است.»

او تأکید کرد که باز کردن بستر مشارکت عمومی، نه تنها هزینه‌های تولید داده را کاهش می‌دهد بلکه جریان انحصاری جمع‌آوری و استفاده از داده را مختل می‌کند. به باور او، این یک گام مهم برای نزدیک شدن به عدالت اجتماعی است.

در ادامه، به بحران‌های فعلی کشور نیز اشاره کرد و گفت که محدودیت و نابرابری در دسترسی به داده یکی از عوامل مهم تشدید این بحران‌هاست.

یوسفی افزود که ریشهٔ اصلی مشکل، نبود شفافیت و تمرکز بیش از حد قدرت در ساختار تصمیم‌گیری است؛ وضعیتی که مانع جریان آزاد داده و نظارت عمومی می‌شود.

در مجموع، هشدارهای وی دربارهٔ استعمار داده و ضرورت بهره‌گیری از ابزارهای متن‌باز، اهمیت شفافیت و مشارکت عمومی را بیش از پیش برجسته می‌کند.

اظهارات یوسفی نشان می‌دهد که چالش دسترسی آزاد به داده‌ها نه‌تنها یک معضل فنی، بلکه مسئله‌ای اجتماعی و حیاتی برای آینده مدیریت شهری و منابع کشور است.

در پایان این گزارش، تأکید یوسفی بر نقش جامعهٔ نرم‌افزار آزاد در بهبود فرایندهای تصمیم‌گیری و مقابله با تمرکز قدرت، نقطهٔ عزیمت مهمی برای تحقق عدالت اجتماعی به شمار می‌رود.