از Plain Text تا Hash: فرآیند ورود کاربر در سیستم‌های امن

امنیت رمز عبور یکی از مهم‌ترین بخش‌های هر سیستم وب است. اگر رمزهای عبور به صورت Plain Text (متن ساده) ذخیره شوند، در صورت نفوذ هکرها، تمام اطلاعات کاربران به راحتی افشا خواهد شد. برای جلوگیری از این خطر، توسعه‌دهندگان از تکنیک‌های رمزنگاری و به‌ویژه هش کردن (Hashing) استفاده می‌کنند. در این مقاله، فرآیند تبدیل رمز عبور از حالت ساده به هش و نقش آن در ورود امن کاربران بررسی می‌شود.

📌 Plain Text چیست؟

Plain Text همان داده‌ی خام و بدون رمزنگاری است. اگر رمز عبور کاربر "mypassword123" باشد و به صورت مستقیم در دیتابیس ذخیره شود، هر فردی که به دیتابیس دسترسی پیدا کند می‌تواند آن را بخواند. این روش یکی از بزرگ‌ترین ضعف‌های امنیتی محسوب می‌شود و در بسیاری از حملات سایبری دیده شده است.

🎯 چرا نباید رمز عبور را به صورت Plain Text ذخیره کرد؟

افشای مستقیم اطلاعات کاربران در صورت هک دیتابیس
امکان سوءاستفاده در سرویس‌های دیگر چون بسیاری از کاربران رمزهای مشابه در چندین سایت استفاده می‌کنند
نقض قوانین و استانداردهای امنیتی مانند GDPR و OWASP

⚙️ فرآیند تبدیل Plain Text به Hash

وقتی کاربر رمز عبور خود را وارد می‌کند، سیستم آن را به جای ذخیره مستقیم، با الگوریتمی مثل bcrypt یا Argon2 هش می‌کند. این فرآیند شامل مراحل زیر است:

ورود رمز عبور توسط کاربر
افزودن salt تصادفی برای جلوگیری از تولید هش‌های مشابه
اجرای الگوریتم هش که رمز عبور را به یک رشته‌ی طولانی و غیرقابل برگشت تبدیل می‌کند
ذخیره هش در دیتابیس به جای رمز اصلی

🛡️ مقایسه رمز عبور در فرآیند ورود

وقتی کاربر دوباره وارد سیستم می‌شود:

رمز عبور وارد شده دوباره هش می‌شود.
سیستم هش جدید را با هش ذخیره‌شده در دیتابیس مقایسه می‌کند.
اگر برابر باشند، ورود موفقیت‌آمیز خواهد بود.

این روش باعث می‌شود رمز اصلی هیچ‌وقت ذخیره یا منتقل نشود و امنیت کاربر حفظ شود.

📊 الگوریتم‌های رایج هش در وب

MD5: قدیمی و سریع، اما امروزه ناامن شناخته می‌شود.
SHA-256: قدرتمند و پرکاربرد در بلاک‌چین و امنیت داده‌ها.
bcrypt: مخصوص رمز عبور، با قابلیت افزودن salt و تنظیم سطح سختی.
Argon2: الگوریتم مدرن و برنده مسابقات رمزنگاری، مقاوم در برابر حملات سخت‌افزاری.

📝 مثال ساده با bcrypt

const bcrypt = require('bcrypt');

const password = "mypassword123";
const hashed = await bcrypt.hash(password, 10);

console.log(hashed);
// خروجی: یک رشته‌ی طولانی غیرقابل برگشت

در این مثال، رمز عبور کاربر به هش تبدیل می‌شود و در دیتابیس ذخیره خواهد شد.

🎯 نتیجه‌گیری

ذخیره‌سازی رمز عبور به صورت Plain Text یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای امنیتی در وب است. با استفاده از الگوریتم‌های هش مانند bcrypt و Argon2، رمز عبور کاربران به رشته‌ای غیرقابل برگشت تبدیل می‌شود و امنیت سیستم به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد. فرآیند ورود کاربر در سیستم‌های امن دقیقاً بر پایه‌ی همین اصل بنا شده است: مقایسه هش‌ها به جای ذخیره رمزهای واقعی.

✅ بنابراین، اگر به دنبال ایجاد یک سیستم امن هستید، هرگز رمز عبور را به صورت Plain Text ذخیره نکنید و همیشه از الگوریتم‌های هش مدرن استفاده کنید.