وقایع اینترنتیه - بخش ویژه شامگاهی ۳۰ دی ۱۴۰۴ - اینترنت طبقاتی، تعدیل و صحبت‌های پیرامونش

در این شماره، قرار است تحلیلی پیرامون مصاحبه ویدئویی نیما قاضی - ریاست انجمن تجارت الکترونیک - با رسانه دیجیاتو (لینک به ویدئو در آپارات) و سایر اخباری که از سراسر اینترنت شنیده‌ایم داشته باشیم. البته باید در نظر داشته باشیم که عمده این شماره، به همین ویدئوی حدودا پنجاه دقیقه‌ای مرتبط است.

ابتدا باید گفت که مرکز ملی فضای مجازی، اعلام کرده است که برای «تجار و بازرگانان» دسترسی مجدد برقرار شده‌ و قادر هستند که مانند سابق از دسترسی خود استفاده کنند. این خود مهر تاییدی بر طبقاتی شدن یا حداقل لایه‌بندی اینترنت است.

از طرف دیگر، اگر به ویدئوی نیما قاضی و دیجیاتو برگردیم، ابتدا آقای قاضی فرضی مبنی بر کاهش ۵ الی ۱۰ هزار میلیارد تومانی تراکنش‌های بخش اقتصاد دیجیتال مطرح می‌کند که اگر میانگین آن یعنی هفت و نیم هزار میلیارد تومان را هم در نظر بگیریم، قریب به صد هزار میلیارد تومان کاهش تراکنش در بخش اقتصاد دیجیتال را شاهد بوده‌ایم.

این کاهش، هنوز مشخص نیست چقدرش مربوط به سود و درآمد است. از طرفی، قاضی در این مصاحبه در مورد آسیب‌های قطعی ۲۸۸ ساعته (تا الان) صحبت می‌کند. او می‌گوید که برخی از آسیب‌ها مانند کاهش یا قطع درآمد، بخشی است که در کوتاه‌مدت خود را نشان می‌دهد. اما «امیدی که کشته می‌شود» یا موج مهاجرت و هم‌چنین کاهش تمایل به راه‌اندازی کسب و کار آنلاین و از طرفی دیگر کاهش تمایل به سرمایه‌گذاری توسط سرمایه‌گذاران خطرپذیر، سرمایه‌گذاران فرشته یا حتی شتاب‌دهنده‌ها، از عواقب درازمدت این خاموشی گسترده است.

در ادامه، اشاره می‌شود که بخش زیادی از دارایی‌های مردم که در کیف پول‌هایی مانند متاماسک یا فانتوم قرار دارند (وی در این ویدئو از کیف پول ها به عنوان «کیف پول های اینترنتی» یاد می‌کند و از کیف خاصی اسم نمی‌برد) نیز می‌تواند در طی این مدت هدفی برای حملات سایبری باشد و در صورتی که نرم‌افزارهای مربوطه به‌روزرسانی نشوند، این موضوع می‌تواند شدت زیادی پیدا کند.

از طرف دیگر به دارایی‌های معنوی کسب و کارها مانند رتبه‌ای که در موتور جستجوی گوگل داشتند، سرورهایی که نتوانستند تمدید کنند و ... نیز اشاره می‌کند. در واقع سال‌ها زحمات افراد در حوزه‌های مختلف، صرفا بخاطر نداشتن دسترسی به موتورهای جستجوی بین‌المللی مانند گوگل یا بینگ، دود شده و به هوا رفته است.

قاضی هم‌چنین دلیل قطعی‌های گسترده که از آبان سال ۹۸ تا ۱۸ دی ۱۴۰۴ شاهدش بوده‌ایم را «سوزاندن کارت فیلترینگ» می‌داند. چرا که تقریبا همه وبسایت‌های غیرایرانی (و بخش نسبتا بزرگی از وبسایت‌های ایرانی - حتی آن‌هایی که در بستر اینترنت ملی هستند) فیلتر شده‌اند و سیاست نظارت بر فضای مجازی، مانند کشورهای دیگر نیست که خط‌کشی‌های کشور مبتنی بر محتوا، با پلتفرم‌ها هماهنگ شده باشد.

همین امر - یعنی فیلترینگ گسترده - باعث شده است تا ۹۳٪ کاربران اینترنت در ایران به صورت دائمی، از فیلترشکن استفاده کنند که به خودی خود فیلترینگ را بی‌معنا ساخته و تنها سیاست کنترل بر محتوا، قطع کامل دسترسی شده است.

در این مصاحبه، صحبت از این به میان می‌آید که چرا صاحبین کسب و کار با حاکمیت گفتگویی در این باره ندارند و از اینترنت و حقوق دیجیتال نمی‌گویند، اینجا قاضی می‌گوید «باید این گفتگو خارج از بحران انجام شود» که حرف درستی هم هست، اما بگذارید در یک پاورقی شخصی‌تر بگویم که خارج از بحران، اکوسیستم استارتاپی چه کار خاصی جز رویدادهای رنگ و وارنگ انجام می‌دهد؟

یک روز یکی می‌گوید ما API چت‌جی‌پی‌تی را در سوپر اپمان گنجانده‌ایم و این را یک رویداد عریض و طویل می‌کند. یک روز یکی دیگر می‌گوید ما با کمک n8n توییت می‌زنیم و رویداد دیگری برگزار می‌کند. این‌ها اصلا مشکل نیست، ترند روز است و شما هم اتفاقا کار خوبی می‌کنید که این‌ها را اعلام می‌کنید، اما چرا تا به حال یک رویداد با محوریت آزادی‌های دیجیتال برگزار نشده است؟

چرا هیچ کدام از بزرگان و لیدرهای اکوسیستم، یک نماینده درست و رسمی در رویدادهایی مانند روز آزادی نرم‌افزار یا SFD ندارند که با این آزادی‌ها آشنا شوند و از آن مهم‌تر، چرا فعالین آزادی دیجیتال و نرم‌افزار آزاد هم ارتباط مستقیم و درستی با حاکمیت برقرار نمی‌کنند که این گفته‌ها به گوش آنان برسد؟ در هر حال در شرایطی هستیم که هرکسی دنبال این است که بگوید «کی بود کی بود من نبودم».

قاضی همچنین می‌گوید که این قطعی گسترده، موج عظیمی از تعدیل را پیش روی دارد که این هم اصلا عجیب نیست. بهانه‌های زیادی من‌جمله کرونا، اتفاقات سال ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه و حالا خاموشی گسترده از ۱۸ دی ۱۴۰۴ به دست بسیاری از شرکت‌ها افتاده تا تعدیل‌های گسترده داشته باشند. قاضی دلیل این تعدیل‌ها را قطع شدن جریان درآمد و همچنین عدم همکاری لازم از سمت اداره مالیات و بیمه با کسب و کارها دانست.

در انتهای مصاحبه، مجری برنامه از قاضی می‌پرسد که با توجه به مشاهدات ایشان از جلسات، بازگشایی اینترنت تا چه زمانی اتفاق می‌افتد؟ قاضی نیز پاسخ می‌دهد با توجه به جلسات برگزار شده و این که افرادی نیز هستند که مخالف باز شدن اینترنت و حتی موافق اعمال محدودیت بسیار بیشتر نیز هستند، احتمال می‌رود تا آخر همین هفته (که می‌شود سوم بهمن) دسترسی‌ها به تدریج برگردند.

از آنجایی که این گفتگو در مورد اینترنت بود و مهم بود این شماره هم نگاشته شد. در ادامه باید گفت که زیرنویسی از شبکه خبر اعلام کرده بود که بازگشایی اینترنت ممکن است «هفته‌ها» طول بکشد، که نمی‌دانیم این قضیه نوعی PsyOp است یا واقعا قرار است مدت زیادی را با همین فرمان طی کنیم.

امیدواری ما این است که این بار وعده اتصال مجدد، وعده‌ای «سر خرمن» نباشد بلکه یک وعده درست باشد و در طی سه روز آینده شاهد بازگشت دسترسی‌هایمان به قبل از ۱۸ دی ۱۴۰۴ باشیم. در حال حاضر، عمده درآمدها، سرگرمی‌ها، پروژه‌های آزاد و ...؛ متوقف شده‌اند.

در نهایت هم باید بگوییم که خستگی ما از این شرایط انکار ناپذیر است و متاسفانه این خستگی بیش از این که به کلافگی ختم شود، به روانی ناراحت و پرخاشگر منجر شده است. در این روزها، حتی یکی از ساده‌ترین راه‌های مراقبت از روان - یعنی موسیقی - هم به شدت محدود شده و تقریبا نمی‌توان راه فراری از بسیاری از سوهان‌های روح بخصوص سریال‌های کره‌ای تکراری صدا و سیما داشت 🙄