سرم تقویتی شامل چیست؟ | ترکیبات کلیدی و نقش هر ویتامین در ارتقای انرژی و ایمنی

وقتی نام سرم تقویتی را میشنویم، ذهن بیشتر ما بهسمت مخلوطی سرشار از ویتامینها و مواد معدنی میرود؛ اما واقعاً سرم تقویتی شامل چیست، یک سرم تقویتی استاندارد چه ترکیباتی دارد و بر چه مبنایی برای هر بیمار نسخه میشود؟ نسخۀ نهایی هر سرم تقویتی، عموماً ترکیبی از آب، الکترولیتها، کربوهیدراتها، آمینواسیدها، چربیهای امولسیونی، ویتامینها و ریزعناصر است که مقدار هر جزء از آنها را نتیجۀ آزمایشهای خون، سابقۀ بیماری و اهداف درمانی مشخص میکند. در ادامه، دقیق و قدمبهقدم توضیح میدهیم که سرم تقویتی شامل چیست و هرکدام از اجزای آن چه جایگاهی در بدن دارند، فرمولهای رایج دنیا چه تفاوتی با نسخههای موجود در ایران دارند و چگونه مرکز یارا درمان این فرمولها را در کلینیک یا با سرویس سرم تراپی در منزل برای شما آماده میکند. با ما همراه باشید.

سرم تقویتی شامل چیست؟ | ترکیبات کلیدی و نقش هر ویتامین در ارتقای انرژی و ایمنیسرم تقویتی و جایگاه آن در درمانهای وریدی

سرم تقویتی معادل فارسی اصطلاح Intravenous Nutrition / Vitamin Therapy است. در ادبیات علمی، اگر همۀ نیازهای تغذیهای بیمار از راه ورید تأمین شود به آن تغذیه وریدی کامل (TPN) میگویند؛ اگر سرم، فقط کمبودِ مشخصی را جبران کند، تغذیه وریدی جزئی (PPN) یا یک کوکتل ویتامینی محسوب میشود. کلینیک کلیولند یادآور میشود که TPN معمولاً از طریق یک کاتتر مرکزی به ورید اجوف فوقانی متصل میشود تا محلول پرکالری، بدون سوزش وریدی تزریق شود، درحالیکه PPN در ورید محیطی دست یا ساعد قابلانجام است.

آزمایشها نشان میدهد این روش، زمانی بر مصرف مکمل خوراکی ارجحیت دارد که دستگاه گوارش بیمار بهدلیل جراحی، سوءجذب یا بارداری سخت، نتواند جذب کافی از مواد مغذنی موردنیازش را داشته باشد.

سرم تقویتی شامل چیست؟ | ترکیبات کلیدی و نقش هر ویتامین در ارتقای انرژی و ایمنی

اجزای اصلی سرم تقویتی

اما یک سرم تقویتی شامل چیست و چه چیزهایی در خود دارد؟

آب و الکترولیتها

اما پایۀ هر سرم تقویتی شامل چیست؟ اول از همه، آب مقطر استریل است که با سدیم، پتاسیم، کلراید و بیکربنات به تعادل اسمزی بدن نزدیک میشود. تنظیم دقیق سدیم از ادم مغزی یا افت فشار پساز تزریق سریع پیشگیری میکند.

کربوهیدراتها

دکستروز ۵ درصد یا ۱۰ درصد منبع فوری انرژی است و از کاتابولیسم پروتئینهای عضلانی جلوگیری میکند. مایوکلینیک توصیه میکند مصرف دکستروز در سرمهای طولانیمدت باید با کنترل قند خون همراه باشد تا هایپرگلیسمی رخ ندهد.

پروتئینها و آمینواسیدهای شاخهدار

آمینواسیدهای ساختهشده در کارخانه (مانند مخلوط ۸ یا ۱۰ درصد) عامل اصلی حفظ نیتروژن مثبت هستند. در یک بیمار پساز جراحی یا مادر بارداری که کماشتهاست، مصرف ۱ تا ۱٫۵ گرم پروتئین برای ترمیم بافتها بهازای هر کیلو وزن بدن توصیه میشود.

چربیهای امولسیونی

چربی ۲۰ درصد بر پایۀ روغن سویا یا MCT با غلظت فسفولیپید و گلیسرید تنظیم میشود تا اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ را به نسبت متعادل برساند و التهاب سیستمیک را مهار کند.

ویتامینها

ویتامینهای محلول در آب (C و گروه B) هر ۲۴ ساعت در بدن به حداقل میرسند؛ بنابراین میتوانند در سرم تقویتی، بهشکل روزانه تکرار شوند. ویتامینهای محلول در چربی (A ، D ، E ، K) با فاصلۀ یک یا دو بار در هفته به سرم اضافه میشود تا خطر هیپرویتامینوز کنترل شود.

مواد معدنی و عناصر کمیاب

اما مواد معدنی سرم تقویتی شامل چیست؟ منیزیم برای متابولیسم انرژی، روی برای ترمیم بافت و سلنیوم بهعنوان آنتیاکسیدان در فرمول استاندارد سرم تقویتی وارد میشوند. جدول زیر به شما نشان میدهد که دوز مواد معدنی سرم تقویتی شامل چیست:

فرمولهای رایج در ایران؛ از TPN تا کوکتلهای ویتامینی

در داروخانههای بیمارستانی ایران سه دسته فرمول بیشتر دیده میشود: فرمول پیشساخته تغذیه وریدی کامل TPN، محلولهای جزئی (PPN) و کوکتلهای ویتامینی مثل مایرز یا ویتامین سی دوز بالا. TPN پرکالری بهطور معمول شامل 25% دکستروز، امولسیون چربی 20% و محلول آمینواسید 10% است و معمولاً زمانهاییکه دستگاه گوارش بههیچوجه قابلاستفاده نیست (مثلاً روده کوتاه یا انسداد بلندمدت) از این نوع تزریق تقویتی استفاده میشود؛ اما PPNها بهطور موقت استفاده میشوند و هرکدام بخشی از نیازهای تغذیهای را پوشش میدهند؛ اما در مورد کوکتل مایرز، این سرم تقویتی شامل چیست؟ کوکتل مایرز در نسخه ایرانی خود عموماً یک گرم ویتامین C، ۵۰ میلیگرم ویتامین B۶، ۱۰۰ میکروگرم B۱۲ و ۱ گرم منیزیم دارد که طی ۴۵ دقیقه انفوزیون میشودالبته باید بدانید که دوزهای بسیار بالای ویتامین C یا B بدون کمبود اثباتشده، ممکن است به اسهال اُسموتیک یا حتی آسیب کلیوی منجر شود. وبسایت healthline.com میگوید:

“Unbalanced levels of some vitamins may lead to side effects, including permanent nerve damage. It’s important to discuss any supplements or medications you take with a healthcare professional before getting a vitamin IV.”

«سطح نامتعادل (دریافت) برخی ویتامینها ممکن است منجر به عوارض جانبی از جمله آسیب دائمی به اعصاب، شود. مهم است که پیشاز دریافت ویتامین IV در مورد هرگونه مکمل یا دارویی که مصرف میکنید با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید.»

چگونه دوز و ترکیب برای هر بیمار شخصیسازی میشود؟

برای این کار توسط پزشک، ابتدا محاسبه انرژی براساس برخی پارامترها (مثلاً معادله شناختهشده Harris–Benedict) و فاکتور استرس بالینی انجام میشود؛ سپس نسبت کربوهیدرات به چربی با توجه به قند و تریگلیسرید خون تعیین میشود. تیم بالینی حداقل هفتهای یکبار الکترولیت، آنزیمهای کبدی و قند ناشتا را کنترل و در صورت نیاز فرمول را بازتنظیم میکند. این همان روشی است که راهنمای مشترک SCCM/ASPEN برای ایمنی تغذیه وریدی توصیه میکند.

کاربردهای بالینی مهم سرم تقویتی شامل چیست؟

بیماران گوارشی با بیماری کرون فعال یا سندرم روده کوتاه مهمترین گروهی هستند که به TPN طولانیمدت نیاز دارند. Mayo Clinic گزارش میدهد بسیاری از این بیماران پساز ماهها تغذیه وریدی بهطور موفق به رژیم دهانی برمیگردند، مشروط به آنکه تراپی بهتدریج قطع شود.

ورزشکاران استقامتی گاهی برای ریکاوری سریع، کوکتل الکترولیت و آمینواسید شاخهدار دریافت میکنند؛ اما انجمن پزشکی ورزشی آمریکا تأکید میکند شواهد اثربخشی این سرمها محدود است و اولویت با تغذیه دهانی متعادل است.

جراحیهای بزرگ شکم یا تزریقات شیمیدرمانی نیز بهطور موقت از محلولهای پرکالری استفاده میکنند تا از تحلیل عضلانی جلوگیری شود.

با همه این موارد، عوارض سرم تقویتی شامل چیست؟ در کنار فواید، عوارضی مانند عفونت کاتتر، تعادلنداشتن قند یا الکترولیت و نارسایی کبدی در درازمدت گزارش شده است. Healthline مواردی از آنافیلاکسی و ایجاد لخته در محل کاتتر را نیز ثبت کرده است.

فرایند اجرایی در یارا درمان

بیمار پساز دریافت نسخه تأییدشده، میتواند سرم را با یارا درمان بهشکل تزریق سرم در منزل دریافت کند. برای انجام سرم در منزل، پرستار مجرب با پمپ تزریق، کاتتر یکبارمصرف و کارت پایش بالینی به منزل اعزام میشود؛ این همان گزینهای است که در سایت مرکز با عنوان وصل سرم در منزل در کمتر از ۴۵ دقیقه معرفی شده است. تمام دادههای علائم حیاتی در اپلیکیشن اختصاصی مرکز ثبت و برای پزشک معالج قابلمشاهده است.

سخن پایانی

سرم تقویتی شامل چیست؟ سرم تقویتی واقعی چیزی فراتر از چند آمپول ویتامین است؛ ترکیبی مهندسیشده از آب، الکترولیتها، کربوهیدرات، پروتئین، چربی و ریزمغذیهاست که نسخۀ نهایی آن باید براساس آزمایش خون، وضعیت بیماری و استانداردهای علمی تنظیم شود. اگر پزشک شما تغذیه وریدی را توصیه کرده است یا میخواهید با آرامش خاطر، کوکتل ویتامینی استاندارد دریافت کنید، یارا درمان با مجوز رسمی، داروساز بالینی و امکان سرم تراپی در منزل آماده است تا در کمترین زمان، امنترین و مؤثرترین فرمول را برای شما فراهم کند. تنها کافی است از طریق وبسایت یا تماس تلفنی، نوبت خود را ثبت کنید و اولین قدم را برای بازیابی انرژی و سلامتی بردارید.