https://virgool.io/feed/@Navidreza_keyvani fa 2026-06-17 11:29:47 https://files.virgool.io/upload/users/1444973/avatar/1bUS34.jpeg?height=120&width=120 https://virgool.io/@Navidreza_keyvani https://virgool.io/@Navidreza_keyvani/%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-vcilljv4ys6l پس از آن که در بخش گذشته شناخت نسبی در خصوص تاریخچه سیاستگذاری‌ها در اکوسیستم استارتاپی ایران مورد بحث قرار گرفت، در این بخش ورودی به بحث قوانین و مقررات حوزه کسب و کار در موضوع حقوق رقابت خواهیم داشت. با ابلاغ سیاست‌های کلی اصل 44 در سال 1384 _که در واقع انقلابی در تفسیر اصل 44 قانون اساسی بود و برخی آن را نقطه مقابل این اصل می‌دانند_ رویکرد تازه‌ای نسبت به بخش خصوصی پایه‌گذاری شد. مبتنی بر این سیاست‌ها قانون اجرای اصل 44 نیز پس از تصویب در مجلس در سال 87 با موافقت مجمع تشخیص مصلحت نظام رسمیت یافته و جهت اجرا به رئیس جمهور وقت ابلاغ شد.در این راستا، فقره سوم از بند «ه» سیاست‌های کلی اصل 44 که «جلوگیری از ایجاد انحصار، توسط بنگاه‌های اقتصادی غیردولتی ازطریق تنظیم و تصویب قوانین و مقررات» را از جمله سیاست‌ها و تکالیف دولت برشمرده در فصل نهم قانون اجرای اصل 44 متبلور شد. بر این اساس، فصل نهم این قانون تحت عنوان «تسهیل رقابت و منع انحصار» به عنوان اصلی‌ترین پشتوانه قانونی حقوق رقابت تکالیف متعددی را برای نهاد تنظیم‌گر و سایر دستگاه‌های دولتی پیش‌بینی نموده است.در خصوص رفتارهای ضدرقابتی و انحصارطلبانه شرکت‌های بزرگ استارتاپی مانند اسنپ، دیجی‌کالا و... می‌توان موارد ذیل را برشمرد:1- خرید شرکت‌های رقیب در یک اکوسیستم کوچک و نوظهور، خرید سهام یک شرکت نوپا توسط شرکت برتر بازار معنایی جز بلعیده شدن رقیب و حذف آن از میدان رقابت ندارد. گرچه این معامله تجاری در یک اکوسیستم بزرگ امری کاملا عادی و قانونی است اما در صورتی که منجر به ایجاد شرایط انحصار و یا شبه انحصار گردد، می‌تواند مورد منع قانونی قرار گیرد. از همین رو، ماده 48 قانون اجرای اصل 44 ادغام شرکت‌ها و بنگاه‌های تجاری را در حالاتی منع کرده است. این شرایط عبارتند از اینکه: الف) در جریان ادغام یا در نتیجه آن منجر به اخلال در رقابت شود.ب) هرگاه در نتیجه ادغام، قیمت کالا یا خدمت به طور نامتعارفی افزایش یابد.ج) هرگاه ادغام موجب ایجاد تمرکز شدید در بازار شود.د) هرگاه ادغام، منجر به ایجاد بنگاه یا شرکت کنترل‌کننده در بازار شود.تطبیق موارد ممنوعه در این ماده قانونی با واقعیت اکوسیستم استارتاپی ایران صرفا نیازمند یک اشراف و شناخت نسبی با این زیست‌بوم اقتصادی است. این در حالی است که علی‌رغم تعیین سازوکار قانونی و نهادسازی مناسب (ایجاد شورای رقابت به عنوان متولی نظارت بر شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی در موضوع حقوق رقابت)، شرکت‌های بزرگ به دور از هرگونه نظارت مناسب در حال بلعیدن رقبای ضعیف خود در اکوسیستم می‌باشند.2- دریافت حمایت‌های مالی دولتی از طریق رایزنی و لابی‌گریبه همان دلیلی که بانک‌ها تمایل بیشتری به اعطای تسهیلات کلان به فعالان اقتصادی شاخص و شرکت‌های بزرگ دارند، مدیران دولتی نیز تمایل بیشتری به ارائه تسهیلات و مشوق‌های دولتی به استارتاپ‌های بزرگ دارند. (ر.ک بخش قبل در خصوص تمایل وزیر جوان به ایجاد 5 یونیکورن). این در حالی است که ماده 52 قانون اجرای اصل 44 صراحتا هرگونه کمک و اعطاء امتیاز دولتی (ریالی، ارزی، اعتباری، معافیت، تخفیف، ترجیح، اطلاعات یا مشابه آن)، به صورت تبعیض‌آمیز به یک یا چند بنگاه یا شرکت که موجب تسلط در بازار یا اخلال در رقابت شود را ممنوع اعلام نموده است.3- قیمت‌گذاری تهاجمیشرکت‌های بزرگ استارتاپی با توجه به انباشت سرمایه کافی و بسط ید در اتخاذ تصمیمات و راهبردهای پرریسک با ورود به حوزه جدید و در مواجهه با رقبای خود در آن حوزه، گاهاً اقدام به قیمت‌گذاری تهاجمی می‌نماید. منظور از قیمت‌گذاری تهاجمی، عرضه کالا یا خدمت به قیمتی پایین‌تر از هزینه تمام شده آن به نحوی که لطمه جدی به دیگران وارد کند یا مانه ورود اشخاص جدید به بازار شود است که در بند «د» ماده 45 به عنوان یکی از مصادیق اخلال در رقابت منع شده است. 4- سوءاستفاده از وضعیت اقتصادی مسلطشرکت‌های بزرگ استارتاپی با رسیدن به درصد قابل توجهی از حجم بازار هدفشان، به امکان جدیدی دست پیدا می‌کنند که در صورت عدم ورود نهاد تنظیم‌گر و محدودسازی قدرت این شرکت‌ها به نفع رقبای تازه‌‌وارد، این شرکت‌ها با ایجاد وضعیت انحصار در بازار مذکور چرخه حیات اکوسیستم را تهدید می‌نمایند. از همین رو بند «ط» ماده 45 قانون مارالذکر مصادیقی از سوءاستفاده از وضعیت اقتصادی مسلط را برشمرده و آن را منع نموده است. این موارد عبارت است از:الف) تعیین، حفظ و یا تغییر قیمت یک کالا یا خدمت به صورتی غیرمتعارف، ب) تحمیل شرایط قراردادی غیرمنصفانه، ج) تحدید مقدار عرضه و یا تقاضا به‌منظور افزایش و یا کاهش قیمت بازار، د) ایجاد مانع به‌منظور مشکل کردن ورود رقبای جدید یا حذف بنگاهها یا شرکتهای رقیب در یک فعالیت خاصه) مشروط کردن قراردادها به پذیرش شرایطی که از نظر ماهیتی یا عرف تجاری، ارتباطی با موضوع چنین قرار.موارد بیان شده در بالا صرفا چند مصداق از اقدامات ضدرقابتی رایج در اکوسیستم استارتاپی ایران است که با انفعال نهاد تنظیم‌گر در حال وقوع و شیوع است.نظر شما چیست؟موافقید یا مخالف؟ نویدرضا کیوانی نویدرضا کیوانی Sun, 14 Aug 2022 15:29:08 +0430 https://virgool.io/@Navidreza_keyvani/%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D9%88%D9%86-ufh8d2jotq0t این روزها که فضای لینکدین پر شده از نظرات ضد و نقیض راجع به کیفیت خدمات در دو پلتفرم اسنپ و تپسی، لازم دونستم که بحث این شرکت‌های بزرگ استارتاپی رو از جنبه متفاوتی بررسی کنم. سال 96 بود که وزیر جوان ارتباطات، در اولین اظهارنظر رسمی خودش از شرکت‌های استارتاپی نام برد و ایجاد 5 استارتاپ یونیکورن رو ظرف چهارسال وعده داد. استارتاپ یونیکورن، به شرکت‌هایی گفته میشه که ارزش بالای یک میلیارد دلار داشته باشن. در اون زمان، اسنپ، دیجی کالا، کافه بازار و... اصلی‌ترین نامزدهای رسیدن به درجه یونیکورنی در اکوسیستم استارتاپی ایران بودن و دقیقا از این بازه توجه نهادهای تنظیم‌گر و سیاست‌گذار از رشد کل اکوسیستم معطوف میشه به چند شرکت برتر اکوسیستم و تمام تلاش‌ها برای تبدیل اونها به یونیکورن صورت میگیره! هدفی که با افزایش تحریم‌ها و کاهش ارزش پول ملی به سرابی دوردست بدل شد.اما چرا حمایت وزیر جوان از شرکت‌های برتر استارتاپی و تبدیل اونها به یونیکورن اشتباه بود؟از جمله دلایل اهمیت دارا شدن استارتاپ یونیکورن در یک اکوسیستم بواسطه نقش فزاینده این غول‌های فناوری در حمایت از ایده‌های استارتاپی و رشد متوازن اکوسیستمه. به عبارت بهتر، سرمایه اندوخته این شرکت‌ها، با تزریق مجدد در اکوسیستم در قالب سرمایه‌گذاری در ایده‌های جدید، چرخ‌دنده‌های اکوسیستم رو روغن‌کاری میکنه و باعث میشه اکوسیستم به چرخه با ثباتی دست پیدا کنه. اما معمولا انگیزه سیاستمداران در خصوص حمایت از یونیکورن‌ها به تمایل شدیدشون نسبت به کارنامه‌سازی و رسیدن به اهداف کوتاه‌مدت اما چشمگیر برمیگرده‌! طبیعتا بدست آوردن 5 استارتاپ یک میلیارد دلاری اعتبار بیشتری برای یک وزیر به همراه میاره تا حمایت از استارتاپ‌های نوپا و تثبیت اکوسیستم. در واقع مدیران اصولا علاقه به یک خروجی عینی دارند تا یک وضعیت کیفی! آذری جهرمی هم از این قاعده مستثنی نبود! (هرچند که خدماتش به حوزه زیرساخت غیرقابل انکاره)حالا اتفاقی که در عمل افتاد چی بود؟ استارتاپ‌های بزرگی که در این مدت از حمایت‌های دولتی منتفع شدن، نه تنها به یونیکورن (اسب تک شاخ) اکوسیستم تبدیل نشدن؛ بلکه نقش یک دراگون (اژدها) را در اکوسیستم ایفا می‌کنند. اما چطور؟ مزیت اکوسیستم استارتاپی نسبت به سایر عرصه‌های اقتصادی به فضای شدیداً رقابتی بود که باعث رشد حیرت‌انگیر اون شد. اما در سال‌های اخیر شرکت‌هایی مثل اسنپ به جای حمایت از اکوسیستم از طریق سرمایه‌گذاری مولد، از سرمایه خودشون در راستای حذف رقبای ریز و درشتشون بهره بردن. اگر چند سال پیش چندین پلتفرم در عرصه غذا مثل «چنگال»، «ریحون»، «زودفود» و... وجود داشت، امروز با یه «سوپراپ اسنپ» مواجهیم که هیچ رقیبی نداره! بله، تمام تلاش‌های وزیر جوان نه تنها به اکوسیستم استارتاپی کمکی نکرد بلکه باعث ایجاد شرایط انحصار در اون شد. آیا حمایت از یونیکورن در عین دقت در حفظ شرایط رقابتی ممکن بود؟ قطعا بله! اما شتاب‌زدگی دولتی تأثیر خودش رو به اکوسیستم استارتاپی ایران گذاشت و از نظر من علائم بیماری اکوسیستم هر روز واضح‌تر داره میشه. نویدرضا کیوانی نویدرضا کیوانی Sun, 14 Aug 2022 15:17:52 +0430