https://virgool.io/feed/@Sara.Heydarian «نه نویسنده‌ام، نه شاعر؛ من تنها کسی هستم که در آغوشِ واژه‌ها به خویشتن بازمی‌گردد. شاید اینجا، راهی باشد به سوی قراری گمشده… هم برای من، هم برای تو.» fa 2026-06-15 21:34:25 https://files.virgool.io/upload/users/3994946/avatar/R0TRcU.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@Sara.Heydarian https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF-qdd59ytquwmz صبح آفتابی بود و درخشان. از آن صبح‌هایی که آدم را فریب می‌دهند؛ انگار جهان هیچ‌وقت جای بدی نبوده است.دختر روبه‌روی آینهٔ قدی ایستاده بود. لباس عروس مثل مه روی بدنش نشسته بود. پارچهٔ سفید آرام روی زمین کشیده می‌شد، مثل رد برفی که هیچ‌کس روی آن قدم نزده باشد.موهایش را ساده پشت سر جمع کرد. تور بلند را مرتب کرد.رژ لب قرمزی که او عاشقش بود به لبانش زد. همه چیز عالی بود... خیلی عالی.تا اینکه دسته گل سفید را برداشت.با حرکتی آرام، مثل اینکه سالها این کار را تمرین کرده باشد، هفت‌تیر کوچک را از زیر میز توالت درآورد و درون دسته‌گل جاسازی کرد. گلبرگها لوله‌ی سرد تفنگ را قورت دادند.بوسه ای رو به آینه برای خود فرستاد. آینه هیچ اعتراضی نکرد.نشست روی لبه‌ی تخت. هنوز وقت داشت. سکوت اتاق آنقدر عمیق بود که حتی صدای نفس کشیدنش هم غریبه به نظر می‌رسید. و خاطره‌ها، مثل سایه‌هایی که از زیر در وارد می‌شوند، آرام آرام آمدند.یادش آمد: کلاس دوم دبستان. پسری با موهای ژولیده که مداد قرمزش را به او قرص داده بود و گفته بود: «فقط قرض میدم، باید پسش بدی.» همان روزها بود که فهمید آدمها ، هیچ وقت پس نمی‌دهند ، فقط میگیرند. یادش آمد: شب تولد هفده سالگی‌اش.باران می‌بارید و خیابان خیس برق می‌زد.پسر دستش را گرفته بود و با صدایی که هنوز مردانه نشده بود گفت:«یک روز با هم ازدواج می‌کنیم.»آن شب اولین بوسه را از او گرفت و دختر گفته بود:« منم فقط یک بار عاشق می‌شوم، قول بده اذیتم نکنی»و دختر باور کرد که بعضی قول‌ها برای همیشه‌اند.اما جهان بلد است چطور قول‌ها را بشکند.یادش آمد: شش ماه پیش.پشت شیشهٔ بخارگرفتهٔ یک کافه.او داخل نشسته بود. روبه‌روی دختری دیگر.می‌خندید.همان خنده‌ای که زمانی فقط برای او بود.وقتی حلقه را از جیبش درآورد، دختر پشت شیشه فهمید که بعضی مرگ‌ها بی‌صدا اتفاق می‌افتند.خیانت صدایی ندارد. طعمی ندارد. فقط یک سوزن یخ است که آرام آرام فرو میرود تا کل وجودت بی‌حس شود.دختر اشکش را پاک کرد. دسته گل را برداشت.تاکسی جلوی در ایستاد.دختر سوار شد. راننده کمی تعجب کرد اما وقتی متوجه نگاه او شد گفت: «عروس خانم، تبریک میگم. چه روز قشنگی برای جشن گرفتن.»لبخند زد. گفت: «آره. روز قشنگیه.»چشمانش خشک بود. موهایش مرتب. لباس بدون چروک. اما دلش داشت مثل قلب یک پرنده‌ی گیر افتاده می‌تپید.به کلیسا رسید.کشیش داشت میگفت: «... و حالا عروس و داماد میتوانند یکدیگر را ببوسند.»در همان زمان در با صدای بلندی باز شد. همه سرشان را برگرداندند سمت در.دختر ایستاده بود توی قاب نور. لباس سفید زیر نور آفتاب میدرخشید. چشمانش آرام بودند.بیش از حد آرام.داماد او را دید.چهره‌اش رنگ باخت.اسمش را گفت—آهسته، شکسته، مثل کسی که ناگهان گذشته را وسط حال حاضر دیده باشد.دختر قدمی جلو آمد.هر قدم صدای خفیفی روی سنگ‌های سرد کلیسا می‌گذاشت.کسی چیزی نگفت.سکوت جمعیت مثل دیواری ضخیم بالا رفته بود.وقتی به چند قدمی او رسید، ایستاد.توی آن کت شلوار سیاه، آنقدر شیک، آنقدر جذاب... انگار خدا او را برای قاب عکس ساخته بود. اما مال او نبود. هیچوقت مال او نبود.اولین قطره‌ی اشک غلتید روی گونه‌اش.دست توی دسته‌گل برد. هفت‌تیر را بیرون کشید.جیغی کشیده نشد. نفسها حبس شد. داماد جلو آمد: «عزیزم، لطفا...»نگاهش کرد. همان نگاهی که زیر باران داشت. همان نگاه کلاس دوم دبستان. اما این بار سرد.دستش نلرزید.هفت‌تیر را به سمت قلبش همانجایی که همیشه سرش را میگذاشت نشانه رفت.اشکها یکی‌یکی سر خوردند. دیگر جلوشان را نمیگرفت. صدای هق هق آرام خودش را میشنید.بنگ.داماد روی زمین افتاد. پیراهن سفیدش قرمز شد. عروس دیگر فریاد زد. جمعیت ریخت سمت در. اما دختر ما فقط نگاهش کرد. نگاه عمیق. آخرین نگاه.دیگر چیزی نمی‌شنید.جهان دور سرش محو شده بود.او فقط آسمان روشن را از پنجرهٔ بلند کلیسا می‌دید.لبخند زد.فقط یک جمله گفت:«عروسیمون مبارک، عشق من.»و بعد...بنگ.شلیک آخر. شقیقه‌ی خودش.وقتی مردم به او رسیدند، دیگر خیلی دیر شده بود.لباس سفیدش روی سنگ‌های سرد کلیسا پخش شده بود؛آرام، بی‌حرکت— مثل بال‌های فرشته‌ای که پرواز را فراموش کرده باشد.دسته‌گل پرپر شده بود.چند گلبرگ سفید پراکنده روی زمین آرام آرام سرخ شدند.کسی گریه می‌کرد.کسی دعا می‌خواند.اما او دیگر هیچ‌کدام را نمی‌شنید.چشم‌هایش نیمه‌باز مانده بود،انگار هنوز جایی دور را نگاه می‌کند— جایی در گذشته، زیر بارانی قدیمی، کنار پسری با موهای ژولیده که قول داده بود یک روز با او ازدواج کند.و بیرون…خورشید همچنان می‌تابید.بی‌اعتنا.مثل همیشه.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Sun, 14 Jun 2026 22:24:36 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D9%BE%D9%8E%D8%B3%D8%AA%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D9%86-izfauz2vwhto هوش مصنوعیدر میان هق‌هقِ ناگزیر سکوت،ما حتی بلد نبودیمگریه‌مان را به شانه‌ای بسپاریم،شانه‌ای که امن باشد،و ما در آن ذوب شویم، مثل برفی دیررس.غم‌هامان را قورت دادیم،نه به قدر جرعه‌ای آب،که چون زهری تلخ،و هرچه درونمان مُرد،با شکوفه‌های دروغینِ لبخند پوشاندیم.لبخندی که سنگین‌ترین کفنِ جان بود.از ترسِ شکستنِ دلِ مادر،دلی که خود ترک‌های کهکشانی داشت،از ترسِ سنگین شدنِ شانه‌هایش،و باد،و باران،و پناهِ بی‌پناهیِ ما…زخم را در گورِ سینه دفن کردیمو روی گورِ خودمانگل کاشتیم.گل‌هایی که بوی عزا می‌دادند.گل‌هایی که هر صبحبا شبنمِ چشم‌هایی که نباریده بودندآبیاری می‌شدند.حالا اگر روزی خدا را ببینم،نه با خشم، که با لهجه‌ی یک سکوتِ مرطوب،فکر کنم فقط یک سؤال داشته باشم،تنها یک پرسش،که تمام هستی‌ام را به نخی ظریف آویخته:کدامین دردِ من،برای تو تماشا داشت، ای تماشاگرِ خاموش؟کدام شبِ بی‌خوابی‌ام،آن‌قدر در چشم‌هایت زیبا نشستکه ادامه‌اش دادی؟کدام گریه‌ی بی‌صدایمچنان سازِ غمگینی نواختکه خواستی ناتمام بماند؟کدام زخمِ بازِ دلم،آن چنان گل سرخی از رنج شدکه تو را به لبخند آوردو گفتی: باز هم... باز هم...ما که هیچ نگفتیم؛ما که غم را قورت دادیمتا مبادا زمین از اشک‌های ما گل آلود شود.درد را در پستوی تن پنهان کردیم،روی خستگیِ بی‌پناهمان گل کاشتیم،و با دل‌های نیمه‌مرده‌ایکه هر تپششان نوحه بود،باز هم ایستادیم.چون صخره‌ای در برابر فرسایشِ بی‌امانِ تقدیر.اما هر بار که از اعماق جان گفتیم: بسه...دیگر بس است این شرنگی که به نام زندگی می‌نوشیمش...باز هم سهمِ دیگری از غصه،سهمی سنگین‌تر از پیش،روی قلبِ ترک‌خورده‌مان گذاشتی.انگار خاکسترِ ماهنوز بوی دود می‌داد و توباز آتش تازه می‌خواستی.اگر روزی خدا را ببینم،نه برای گله،نه برای جنگ،فقط یک "چرا" دارم،چرایی به وسعت تمامِ این سکوتِ کبود:چرا آن‌قدر مرا ساختی،از جنسِ این همه رنج،این همه شکستِ بی‌فریاد،که حالااز پسِ خودم هم برنمی‌آیم؟چرا آن‌قدر محکمم کردیکه در آغوش خودم جا نمی‌شوم؟پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Mon, 08 Jun 2026 18:57:00 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%DA%A9%D8%A7%D8%B4-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%85-piflop2d5sa1 در آن اتاق کوچک، جایی که سکوت از هر فریادی سنگین‌تر بود، رضا چشم‌هایش را به سقف دوخته بود؛ سقفی ترک‌خورده که لکه‌های زردِ نمِ باران‌های پارسال هنوز رویش مانده بود. سرفه‌هایش، مثل همیشه‌، از اعماق سینه‌اش می‌جوشید و بالا می‌آمد. دردی که رفیق ثابت این سال‌ها بود، حتی لحظه‌ای رهایش نمی‌کرد. پاهایش زیر پتو بی‌حرکت مانده بودند، اما چشم‌هایش بیدارتر از آن بود که نشان می‌داد. سال‌ها با بدنش جنگیده بود؛ با ماهیچه‌هایی که فرمان نمی‌بردند، با دردی که شکل عوض می‌کرد اما نمی‌رفت.صدای چرخیدن کلید توی قفل پیچید. پدر بود. رضا مثل همیشه چشم‌هایش را بست. نمی‌خواست پدر او را بیدار ببیند؛ نمی‌خواست آن نگاهِ پر از سؤال و اضطراب را تحمل کند، نگاهی که پشتش یک دنیا خستگی پنهان شده بود. بوی روغن و آهن از تن پدر می‌آمد. معلوم بود امروز هم بیشتر از توانش کار کرده است.پدر کفش‌های کهنه‌اش را بی‌صدا درآورد؛ مبادا پسرش بفهمد این وقت شب تازه از سرِ کار برگشته. آرام رفت بالای سر رضا. اما لرزشِ ریزِ پلک‌ها و آن قطره اشکی که از گوشه‌ی چشم رضا سر خورده و روی بالش پخش شده بود، همه‌چیز را لو می‌داد.پدر آهسته گفت:«رضا جان…»رضا چشم‌هایش را باز کرد. در نور کم‌رمقی که از چراغ خیابان می‌تابید، صورت پدر را دید: خط‌های عمیق روی پیشانی و دور چشم‌ها، و موهای شقیقه که در چند ماه اخیر سفیدتر شده بودند. زیر نور زرد، پوستش رنگ‌پریده‌تر از همیشه به نظر می‌رسید.پدر با صدایی خسته و نگران پرسید:«چرا نمی‌خوابی؟ مگه نگفتم…»جمله‌اش نیمه‌کاره ماند. سرفه امان رضا را برید. پدر همان لحظه خم شد و دستمالی را که همیشه کنار تخت آماده بود، جلوی دهانش گرفت. دلش مثل هر بار ایستاد؛ مثل هر بار که منتظر می‌ماند ببیند این‌بار روی دستمال چه رنگی می‌ماند.رضا دستمال را از دست پدر گرفت و زیر بالش پنهان کرد. نمی‌خواست پدر ببیند؛ نمی‌خواست آن رگه‌های سرخ تازه را نشانش بدهد.دست پدر روی پیشانی‌اش نشست؛ دستی ترک‌خورده با شیارهایی که داستان بارهای جابه‌جا شده، آجرهای روی هم چیده و جعبه‌های سنگینِ حمل‌شده را روایت می‌کرد. اما حالا بوی دیگری هم می‌داد: بوی الکل و دارو.روی دیوار روبه‌روی تخت، تقویمی آویزان بود که از شدت خط‌خوردگی به دفتر حساب شبیه شده بود. کنار تاریخ‌ها عددهای کوچکی نوشته بود: مبلغ دارو، هزینه‌ی ویزیت، پول رفت‌وآمد، بدهی. اتاق بوی تند داروها را می‌داد. شیشه‌ها همیشه ردیف بودند، سرنگ‌ها در جعبه‌ی پلاستیکی، پارچه‌های تمیز کنار هم. پدر طوری در خانه راه می‌رفت که انگار یک بیمارستان کامل است.رضا بعد از چند نفسِ بریده، آهسته پرسید:«دکتر امروز چی گفت؟»پدر نگاهش را از صورت رضا دزدید و گفت:«هیچی… همون چیزایی که همیشه می‌گه.»رضا لحظه‌ای مکث کرد؛ بعد نگاهش را به سقف دوخت.«بابا… بهم دروغ نگو.»پدر روی لبه‌ی تخت نشست. تشک زیر وزنش فرورفت. با صدایی لرزان—نه از خشم، از ناتوانی—گفت:«خاله‌ت زنگ زد… گفت خودش جواب آزمایش‌ها رو برده پیش دکتر»سکوت بینشان سنگین شد؛ سکوتی پر از کلمه‌های گفته‌نشده. رضا دستش را آهسته بالا آورد؛ آن‌قدر آهسته که انگار همه‌ی توانش را جمع می‌کرد. انگشت‌های سرد و نازکش روی دست پدر نشست. آن دست زبر و سخت، زیر این لمس سبک لرزید.رضا زمزمه کرد:«بابا… من می‌دونم.»پدر سریع سرش را برگرداند، انگار می‌خواست حرف را قطع کند.«نه… نگو.»رضا دست پدر را محکم‌تر فشار داد.«می‌دونم تو هم می‌دونی. فقط… فقط نمی‌خوام این‌قدر خودتو اذیت کنی. نمی‌خوام این همه کار کنی؛ صبح تا شب… برای چی؟»چشم‌های پدر پر شد. اشکش بی‌صدا راه افتاد و روی دست رضا چکید؛ تنها نشانه‌ی سیلی که داشت در خودش خفه می‌کرد. مردی که کمرش زیر بارهای آهن و سیمان خم نشده بود، حالا زیر نگاه پسرش می‌شکست.پدر با صدایی گرفته گفت:«من باید یه کاری بکنم… باید یه راهی پیدا کنم.»رضا نفس عمیقی کشید؛ نفسی که با سوت از گلوی تنگش بیرون آمد.«اگه یه روزی… اتفاق افتاد… تو باید بمونی. قول بده می‌مونی.»پدر نگاهش را بالا آورد. نگاهش خالی و پُر بود با هم؛ خالی از راه‌حل، پُر از عشق.«چطور بمونم؟ من چی دارم جز تو؟»رضا آهسته گفت:«با همون چیزی که منو تا الان زنده نگه داشته… با لجبازی‌ت. با این‌که هر روز می‌ری بیرون و برمی‌گردی و می‌گی درستش می‌کنم؛ حتی اگه… حتی اگه نشه.»پدر دست رضا را گرفت و به صورتش فشرد. گونه‌های خیس و زمختش به آن پوست نازک و سرد چسبید.«آخه من واسه کی کار کنم؟ واسه کی برگردم خونه؟ کی باشه بگه “بابا”…؟»کلمه‌ها در گلویش شکستند.رضا با نوک انگشت‌ها، اشکِ پدر را پاک کرد.«گوش کن بابا. من از مرگ نمی‌ترسم. از این می‌ترسم که تو تنهایی همه‌چیز رو توی خودت بریزی و هیچی نگی. بابا، نمی‌خوام دیگه جلوی من خودتو محکم نشون بدی. لازم نیست پیش من نقش بازی کنی.»پدر چشم‌هایش را بست؛ انگار سقف روی سرش آوار شده باشد.«من باید قوی باشم…»رضا گفت:«نه. من می‌دونم خسته‌ای. می‌دونم شب‌ها می‌ری تو آشپزخونه، صندلی رو می‌کشی، بعد هیچی… فقط ساکتی. یه جور سکوت که من می‌فهمم یعنی داری فرو می‌ری.»پدر با صدایی که دیگر شبیه خودش نبود گفت:«من نمی‌تونم… من نمی‌تونم تو رو از دست بدم.»رضا یک لحظه چشم‌هایش را بست. درد، مثل موجی کوتاه از سینه‌اش گذشت. بعد آهسته گفت:«قول بده… اگه یه روزی رفتنِ من اتفاق افتاد، خودتو گم نکنی، خودت رو از بین نبری، زندگی کن بابا... خواهش میکنم.»پدر صدایش شکست.«من…»رضا آرام اما محکم گفت:«قول بده.»پدر خیلی آهسته جواب داد:«قول می‌دم… سعی میکنم.»رضا نفسش را بیرون داد.«همین کافیه.»چند دقیقه گذشت. نفس‌های رضا منظم‌تر شد؛ نه از بهتر شدن، از خستگی. پدر دستش را دور سر رضا حلقه کرد. رضا صورتش را در گودی شانه‌ی پدر پنهان کرد؛ همان جای امنی که از بچگی می‌شناخت. دست‌های پدر هنوز همان دست‌ها بودند—با بوی روغن و کار—اما حالا بوی الکل و دارو هم گرفته بودند. با این حال، حتی وقتی می‌لرزیدند، کارشان را رها نمی‌کردند.در تاریکی، رضا آرام گفت:«بابا…»پدر بی‌درنگ جواب داد:«بیدارم.»رضا گفت:«اگه فردا… نتونستم حرف بزنم… تو حرف بزن. از من. به جای من. بگو دوستت داشتم… بگو ممنون بودم. ببخش که نتونستم برای تو تکیه‌گاه باشم و فقط بارِ زندگی‌ت شدم. همیشه دلم میخواست برای یکبار هم که شده تو به من تکیه کنی، ببخش بابا»پدر دست رضا را محکم‌تر گرفت؛ آن‌قدر که انگار می‌خواست با فشار دادن، او را در همین دنیا نگه دارد.«فردا خودت حرف می‌زنی. این حرفا رو تموم کن.»رضا لبخند زد؛ لبخندی خسته.«باشه. ولی یادت باشه… اگه من رفتم، تو هنوز پدرِ منی. و بدون که دیگر درد ندارم؛ به آرامش رسیده‌م»پدر زیر لب زمزمه کرد:«تو نباید بری…»و رضا، در همان تاریکی، با آگاهی تلخی که مدت‌ها بود در وجودش جا خوش کرده بود، یک چیز را فهمید: گاهی آدم‌ها نمی‌میرند چون بدنشان کم می‌آورد؛ می‌میرند چون نمی‌خواهند شاهد شکستِ کسی باشند که دوستش دارند.بیرون، خیابان در سکوتِ سیاهِ نیمه‌شب فرو رفته بود. باد پشت پنجره می‌پیچید و ناله می‌کرد. و در آن اتاق کم‌نور، برای چند ساعت، هر دو زنده ماندند؛ نه به خاطر دارو، نه به خاطر نسخه، نه به خاطر پول—فقط به خاطر همان دست‌هایی که هم را رها نکردند.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Sun, 31 May 2026 11:01:01 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%88%DA%A9-%D8%B1%D9%90%DB%8C-dlu7tlchjxru ری در نقابِ شب، سنگین و خاموش بود. غباری از کهنگی بر کنگره‌های حصارِ شهر نشسته بود. ستاره‌ها، دور و بی‌تفاوت، بر فرازِ گنبدهایِ آجری و کوچه‌هایِ پیچ‌درپیچ می‌درخشیدند و شهر، گویی در میانِ دو دورانِ متفاوت -میانِ شکوهِ دیروز و بیمِ فردا- در تعلیقی سرد غوطه‌ور بود.از بالای باروی شهر، چراغ‌های پراکنده‌ی خانه‌ها چون ستارگانی کم‌جان در مهِ غبارآلود می‌سوختند. در دوردست، برفِ نشسته بر شانه‌های البرز در نورِ مهتاب می‌درخشید؛ گویی جهان، بیرون از دیوارهای ری، به چیزی جز برف و سکوت نمی‌اندیشید.در دلِ این شهرِ مردد، در قصری که آل‌بویه از سنگ و چوب و نفوذ ساخته بودند، سیده خاتون – ام‌الملوک، دخترِ عمادالدوله دیلمی، بیوه‌ی فخرالدوله، و مادرِ مجدالدوله – در تالارِ خلوتش نشسته بود.اتاق، نه بویِ خون می‌داد، نه بویِ آهن؛ بویِ کاغذِ کهنه و جوهر و عود می‌داد. در چهارگوشه‌ی تالار، چراغ‌های روغنی می‌سوختند و نورشان روی دیوارهایی که به نقوشِ تاک و سرو و کتیبه‌های خطِ کوفی آراسته بود، می‌لغزید.روی میزِ کوتاهی پیشِ رو، نسخه‌ای از رساله‌ای به خطِ ابن‌سینا گشوده بود؛ رساله‌ای در بابِ «نفس» و بقایِ آن. ابن‌سینا سالیانی نه‌چندان دور، در همین ری پناه یافته بود؛ در سایه‌ی حکومتِ مردی ضعیف و مادری استوار.سیده خاتون به یاد داشت شبی را که بوعلی در همین تالار، با همان بی‌حوصلگیِ مغرورانه‌اش، از «جوهرِ عقلانیِ نفس» سخن گفته بود و اینکه چگونه «نفس، اگر به عقل پیوند خورد، از مرگ در می‌گذرد».انگشتانِ ظریف اما استوارش روی حاشیه‌ی صفحه کشیده بود، بی‌آنکه کلمات را بخواند. ذهنش میانِ سطرهای کتاب و سطرهای نامرئیِ شهر در رفت‌وآمد بود. ری در ظاهر آرام بود، اما او می‌دانست که این آرامش را نه پسرش، مجدالدوله، بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌های ناپیدا – از جمله مهر و مدارا و چند پیمانِ پنهانی – نگه داشته است.صدای گام‌های شتاب‌زده در راهرو پیچید؛ نه آهنگِ ندیمه‌ای آرام، که ضربه‌های سنگینِ چکمه بر سنگ.پرده‌ی ضخیمِ ورودی تالار کنار رفت و قوام‌الدوله، سردارِ نگهبانانِ شهر، در آستانه ظاهر شد. ریشش غبارآلود بود و چشمانش براق، مثل کسی که میانِ هراس و وظیفه گیر کرده باشد.سر تعظیم فرو آورد:– بانوی من… ام‌الملوک… قاصدی از غزنین به دروازه رسیده. از جانبِ سلطان محمود.سیده خاتون سرش را اندکی بلند کرد، اما هنوز کتاب را نبست.– در این ساعتِ شب، قاصدِ سلطانِ غزنین چه ارمغانی می‌آورد جز تهدید یا تکبر؟قوام‌الدوله مکثی کرد.– نامه‌ای به مهرِ سلطان. به زبانِ سیاست نوشته، اما بویِ شمشیر می‌دهد. اجازه می‌فرمایید قاصد به حضور آید؟سیده خاتون کتاب را بست. انگشتش را میانِ صفحات گذاشت تا جایِ متن گم نشود.– بگو وارد شود. اگر جهان با شمشیرِ او تعریف می‌شود، من می‌خواهم چهره‌ی این شمشیر را پیش از فرود آمدن ببینم.چند لحظه بعد، مردی میانه‌سال با لباسِ سوارانِ غزنوی وارد شد؛ قبای تیره، کمربند چرمی، و نامه‌ای ممهور به نقشِ محمود سبکتکین در دست. در چهره‌اش آن غروری بود که بیشتر از آنکه از خودش برخاسته باشد، از سایه‌ی پادشاهیِ پشت سرش می‌آمد.تعظیم کرد:– سلام از سلطانِ شرق، محمود بن سبکتکین، به سویِ خاتونِ ری.سیده خاتون سر تکان داد.– سلام بر هر آن‌که هنوز زبانِ سخن را بر شمشیر ترجیح می‌دهد؛ اگرچه از دربارِ غزنین آمده باشد. نامه را بخوان.قاصد لحظه‌ای مردد ماند.– رسمِ ما این است که نامه را تسلیم می‌کنیم تا امیر خود بخواند.سیده نگاهش کرد؛ نگاهی آرام، اما چنان نافذ که مرد بی‌اختیار سر فرود آورد.– و رسمِ من این است که صدای تهدید را با گوشِ خود بشنوم تا وزنِ سکوتِ پس از آن را بهتر بسنجم. بخوان.قاصد مهر را شکست و شروع کرد:– «بسمِ الله الرحمن الرحیم. از بنده‌ی خدا، محمود بن سبکتکین، سلطانِ خراسان و غزنین، به سویِ مجدالدوله، امیرِ ری…»صدایش در تالار پیچید. مضمونِ نامه روشن بود: محمود، که خود را شمشیرِ دین و دولت می‌دید، مجدالدوله را به ضعف، و حکومتِ آل‌بویه را به سستی و بدعت متهم می‌کرد. می‌گفت: «یا به طاعتِ ما درآیید و خطبه به نامِ ما خوانید و خراج بفرستید، یا ما ری را با سپاهِ خراسان و غزنین چنان درهم خواهیم کوبید که جز خاکستر از آن نمانَد.»وقتی قاصد خواندن را به پایان برد، سکوتی سنگین تالار را فرا گرفت. فقط صدای سوختنِ روغن در چراغ‌ها شنیده می‌شد.سیده خاتون به آرامی از جا برخاست. نه مثل حاکمی که بر تخت می‌نشیند، بلکه مثل معلمی که می‌خواهد در میانِ شاگردانش قدم بزند.چند گام میانِ نور و سایه برداشت، تا کنار پنجره رسید. باغِ انار زیرِ نور مهتاب غرق بود. لحظه‌ای در سکوت به باغ نگریست.بی‌آنکه برگردد گفت:– تو که حاملِ نامه‌ای، آیا می‌دانی چند بار در طولِ عمرت این جمله را شنیده‌ای: «تسلیم شوید، وگرنه شهر به خاک و خون کشیده می‌شود»؟قاصد، غافلگیر از این سؤال، زیرِلب گفت:– بارها، خاتون.– و چند بار پس از آن، خاکِ شهرها را دیده‌ای که با خون آغشته شده است؟مرد سکوت کرد. در چهره‌اش، خاطره‌ی شهرهایی می‌درخشید که به نامِ فتح و ایمان در آتش فرو رفته بودند.سیده خاتون برگشت و به او نزدیک شد. در چشمانش نه خشم بود، نه ترس؛ فقط نوعی اندوهِ عمیق، آمیخته به صلابت.– مردی که در غزنین بر تخت نشسته، گمان می‌کند که تاریخ را با تیغِ شمشیر می‌نویسد. اما تو و من می‌دانیم که فردا، وقتی شمشیرها زنگ بزند، این سطرهایی که من و او امروز می‌نویسیم، سرنوشتِ فرزندانِ ما را رقم می‌زند، نه لبه‌ی فولاد.قاصد لب‌هایش را به هم فشرد.– خاتون، من مأمورم. آمده‌ام فرمانِ سلطان را برسانم، نه داوریِ تاریخ را.او لبخندی بسیار کمرنگ زد.– و من، مأمور در برابرِ مردمِ این شهرم؛ مردان و زنانی که نامشان هرگز در کتب نمی‌آید، اما زیر حصارِ همین دیوارها نفس می‌کشند. از من می‌خواهی آن‌ها را بر حسبِ میلِ مردی که دور از اینجا بر تخت نشسته، به ترس بفروشم؟قوام‌الدوله، که تا آن لحظه ساکت مانده بود، قدمی پیش گذاشت.– خاتون، تهدیدِ سلطان را نباید دست‌کم گرفت. سپاهِ او بارها شهرها را شکسته. ری توانِ یک محاصره‌ی طولانی را ندارد. بهتر است دستِ کم با مشاورانِ دیگر… با خودِ مجدالدوله…سیده خاتون سخنش را به نرمی برید:– مجدالدوله در خوابِ بیماری‌ست، قوام. من سال‌هاست که به جای او بیدار مانده‌ام تا این شهر نخوابد.سپس رو به قاصد کرد:– امشب، در رباطِ کنارِ بارو اتاقی برایت مهیا می‌کنند. فردا، پاسخِ من را با مهرِ من به سلطان می‌بری. امّا بدان: آن‌چه با خود می‌بری، فقط پاسخِ یک زن نیست؛ پاسخِ شهری‌ست که هنوز به زبانِ اندیشه حرف می‌زند، نه تنها به زبانِ ترس.آن شب، هنگامی که تالار خلوت شد و چراغ‌ها جز یکی خاموش شدند، سیده خاتون دوباره بر سر جایِ پیشین نشست و کتابِ ابن‌سینا را گشود. صفحه‌ای را که انگشت میانش بود یافت. جمله‌ای در حاشیه توجهش را جلب کرد:«نفسِ انسانی، اگر به عقل پیوند خورَد، از حدودِ مکان و زمان درمی‌گذرد و میراثِ او نه جسم، که اثرِ او در جهانِ معقول است.»زیرِلب زمزمه کرد:– میراث… در جهانِ معقول…به خود فکر کرد: میراثِ او چه خواهد بود؟ نامش در کدام سطر می‌آید؟ نمی‌داند فردا چه می‌شود. اگر روزی سپاهِ محمود بر دروازه‌ها بایستد، چه خواهد شد؟از جا برخاست و به سویِ طاقچه‌ای رفت که روی آن، چراغی کوچک کنار صندوقچه‌ای چوبی قرار داشت. صندوقچه را گشود. درونش نامه‌هایی بود از سال‌های گذشته: مکاتبات با حاکمانِ دیگر، با فقیهان، با حکیمان، و با خودِ ابن‌سینا. دست دراز کرد و یکی از نامه‌های قدیمیِ بوعلی را بیرون کشید؛ جایی که او نوشته بود:«اگر شهری، به جای شمشیر، به خرد تکیه کند، دیرتر سقوط می‌کند؛ و اگر هم سقوط کند، در ذهنِ مردمانِ آینده به صورتِ شهری عاقل بازمی‌گردد.»چشمانش برای لحظه‌ای نمناک شد. نه از ترس، که از نوعی حسِ مسئولیتی که بر شانه‌هایش فشرده می‌شد؛ مسئولیتِ «حفظِ عقل» در زمانی که «قدرت» مستِ خون بود.– اگر تقدیر، همه‌چیز را در هم می‌ریزد، شاید کارِ ما فقط این باشد که تا پیش از فرود آمدنِ تبر، بذرِ اندیشه را در خاکی پنهان کنیم.او نشست، کاغذ و دوات طلب کرد. ندیمه‌ای که سال‌ها در کنار او بود، آرام وارد شد و دوات و قلم بر میز گذاشت.– خاتون، کلمات، گاهی از شمشیرها خطرناک‌ترند. مطمئنید می‌خواهید خودتان بنویسید؟سیده خاتون لبخند زد.– خوب می‌دانی که پسرم بیمار است و قادر به تصمیم‌گیری نیست. پس من باید بنویسم. برای ری، برای این نفسی که می‌کشیم… و بعد، هر چه خواهد می‌شود.قلم را در جوهر زد. لحظه‌ای مکث کرد. سپس نوشت:«بسمِ الله الرحمن الرحیم. از بنده‌ی خدا، سیده، دخترِ عمادالدوله و مادرِ مجدالدوله، ام‌الملوکِ ری، به سوی سلطان محمود بن سبکتکین، که خداوند او را به راهِ انصاف راهنما باشد…»کلمات، یکی پس از دیگری، بر صفحه نشستند. لحنِ نامه نه خاضع بود، نه گستاخ؛ ترکیبی از احترامِ ظاهری و صلابتی پنهان.او نوشت که ری، شهری‌ست با تاریخ و دانش و کتاب، نه صرفاً سنگ و خاک. نوشت که حکومت بر مردمان با «ترس» و «آتش» دوام نمی‌آورد؛ همان‌گونه که خانه‌ای بر آب. نوشت که:«اگر سلطان، خود را شمشیرِ دین می‌داند، شایسته‌تر آن است که نخست، عدل را به تیغِ خود بیاموزَد، نه خون را. ما در ری، نمازِ خود را به سویِ همان قبله‌ای می‌خوانیم که شما، و کتابِ همان پیغمبری را می‌گشاییم که شما. اگر اختلافی هست، در شمارِ زرع نیست، در شمارِ کلمه است. کلمه را با کلمه باید پاسخ گفت، نه با آهن.»در پایان، جمله‌ای نوشت که خود، طعمِ تقدیر داشت:«ری، شهری‌ست که به شما جز دانش و داد سودی نمی‌رساند. آن را ویران کردن، مِثلی‌ست که گویی کسی کتابی نایاب را به آتش کشد، تا از آن خاکستری بی‌مصرف به دست آورد. شما، ای سلطان، می‌توانید در تاریخ، به صورتِ ویران‌کننده‌ی شهرها یاد شوید یا به صورتِ نگهدارنده‌ی آنان. اختیار با شماست. ما، در این سوی، راهِ صلح را می‌جوییم و بر آن می‌مانیم»وقتی نوشتن تمام شد، قلم را کنار گذاشت و نفسی عمیق کشید؛ نفسی شبیهِ آن لحظه‌ای که تیر از چله‌ی کمان رها می‌شود. نامه را با مهرِ خود – مُهری که نامِ «سیده» بر آن حک بود – ممهور کرد.سپیده که بر ری دمید، قصر رنگِ دیگری گرفت. قوام‌الدوله، قاصدِ غزنوی را تا تالار آورد. مرد، هنوز در چهره‌اش غروری خسته داشت، اما در نگاهش رگه‌ای از کنجکاوی دیده می‌شد.سیده خاتون، با همان وقارِ شبِ پیش، نامه را به او سپرد.– این، پاسخِ ری است به سلطانِ غزنین. پیش از آن‌که به مقصد برسی، بدان: در میانِ این سطرها، تهدیدی نخواهی یافت، اما ضعف نیز نه. من نه سپاهِ سلطان تو را دارم، نه طمعِ او را؛ اما چیزی دارم که شاید سلطانِ تو از آن غافل مانده باشد: ایمان به اینکه آن‌چه با کلمه حفظ شود، با هزار شمشیر هم شکسته نمی‌شود.قاصد، نامه را گرفت. برای لحظه‌ای درنگ کرد، انگار می‌خواست چیزی بگوید و منصرف شد. سپس فقط گفت:– خاتون، سخن شما را به یاد خواهم داشت.او رفت. دروازه‌های ری پشتِ سرش بسته شد.سه روز بعد، همان قاصد بازگشت. در حالی که گردِ غبارِ بازگشت هنوز بر جامه‌اش نشسته بود. نه با لشکر، نه با تهدیدی تازه – فقط با تکّه‌ای کوچک از کاغذی که به جای مهر، اثرِ انگشتِ غبارآلودِ یک سوارِ خسته بر آن بود.سیده خاتون، بدون آن که دست بلند کند، پرسید:– پاسخ؟قاصد گفت:– سلطان، پس از خواندنِ نامه، دیروز در مجلسِ امیران گفت: «این زنِ ری، مرا به خاطرِ جمله‌ای انداخت که هیچ فاتحی دوست ندارد بشنود: اینکه شمشیر، تاریخ را نمی‌نویسد؛ کسانی می‌نویسند که پیش از جنگ حرف می‌زنند.» آن‌گاه نامه را در آستین گذاشت و افزود: «به خاتون بگویید مرا آزمود. و من، هنوز نمی‌دانم در تاریخِ خود، ویرانگر خواهم بود یا نگهدارنده.»سیده خاتون لحظه‌ای چشمانش را بست. سپس، بی‌آنکه ذره‌ای از سنگینیِ شب از شانه‌هایش کم شود، زمزمه کرد:– او هم مثل همه‌ی مردانِ قدرت، هنوز نمی‌داند که گاه، همین «ندانستن» دروازه‌ی صلح است. بگذار برود و فکر کند. ری، تا آن روز، بیدار می‌ماند.قاصد رفت. این بار برای همیشه. و خبری از لشکرکشی محمود به ری نرسید. نه در آن سال، نه در سال‌های پس از آن که سیده خاتون هنوز زنده بود. تاریخ هیچ‌گاه ننوشت که آیا این «ندانستن» سلطان بود که ری را نجات داد، یا «نامه»ی آن زن. شاید هر دو. شاید هیچ‌کدام. شاید فقط تقدیری بود که گاهی به حاشیه‌نشستگان مهلت می‌دهد تا نفس بکشند.سال‌ها بعد، وقتی نامِ آل‌بویه از مرکزِ قدرت کنار رفت و سلسله‌ها یکی پس از دیگری آمدند و رفتند، نامِ بسیاری از مردان در متونِ تاریخ باقی ماند. نامِ او، اگر بود، در حاشیه‌ها بود.امّا در ری و در اصفهان، در قصه‌های پنهانی که مادران برای دخترانشان می‌گفتند، از «بانویی» یاد می‌شد که در روزگارِ شمشیر، «قلم» را سپرِ شهر کرده بود؛ از «مادری» که به جای فرستادنِ پسر بیمارش به جنگ، نامه‌ای به سویِ جنگ فرستاد.«ما زنان، اگرچه در متنِ تاریخ، جایی کم داریم، اما در حاشیه‌ها، راه را برای فردا باز می‌کنیم. روزی که جنگاوران از اسب فرو افتند، این حاشیه‌هاست که به متن بدل می‌شوند.»پایان📚یادداشتِ نویسندهاین داستان، بازآفرینیِ شاعرانه‌ای است از زندگیِ سیده خاتون (ام‌الملوک)، حاکمِ زنِ ری و اصفهان در عصرِ آل‌بویه. منابع تاریخی مانند تاریخ ری و زین‌الاخبار تنها اشاراتی کوتاه به او دارند.متنِ نامه‌ها و گفت‌وگوها مستقیماً از هیچ منبعِ کهنی نقل نشده، اما بر پایه‌ی آنچه از عقل و تدبیرِ او در تاریخ ثبت شده، ساخته شده است. هدف، بازگرداندنِ صدا به کسی بود که روزگار، صدایش را در حاشیه دفن کرد. سارا حیدریان سارا حیدریان Mon, 25 May 2026 10:50:54 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87-aipamqawqpjy غروب که می‌رسد، خانه آهسته‌تر نفس می‌کشد؛ انگار سینه‌اش از سنگینیِ روز، سبک می‌شود. حیاط هنوز خیسیِ بعدِ باران را دارد و چراغ‌ها روی سنگ‌ها، نه با نور، که با اندوهی روشن—مثل فکرهایی که بالاخره ساکت شده‌اند—نرم می‌درخشند.من، با لباسی بلند و سفید که گویی از گلبرگ‌های یاسِ امین‌الدوله دوخته شده و موهایی که تاریکیِ مغرب را روی شانه‌هایم ریخته، روی صندلیِ چوبی جمع می‌شوم. پاهایم را بغل می‌گیرم، سرم را کج می‌کنم و رو به باغچه خیره می‌مانم؛ جایی که هیچ‌کس سؤال نمی‌پرسد.تمام روز، ذهنم شلوغ بوده؛ دسته‌ای درهم از بایدها، اگرها، ترس‌های ریز، و حرف‌هایی که در گلو مانده‌اند. اما این‌جا، در همین گوشه‌ی عطرآلود، انگار جهان به یاد می‌آورد که من فقط مغزِ خسته نیستم. من روحی دارم که گاهی از زیادیِ فکر کبود می‌شود و یگانه مرهمش سکوتی‌ست که بوی خاکِ نم‌خورده می‌دهد؛ سکوتِ رز و یاس، سکوتِ گلِ شمعدانیِ سرخ.من چیزی نمی‌خواهم، جز چند دقیقه‌ی بی‌دردسر، بی‌عجله، بی‌سنگینی. نه جواب، نه تصمیم، نه پیروزی. فقط نگاهم آرام روی برگ‌های خیس بلغزد و دلم آهسته‌تر بتپد؛ مثل گام‌های شب روی سنگ‌فرشِ خیس.و آرامش، همان‌جا ایستاده است؛ جایی که هیچ اتفاقی نمی‌افتد.من در آغوشِ بویِ نم و نورِ چراغ‌ها دوباره به خودم برمی‌گردم؛ نفسی می‌کشم و آرام می‌شوم، به قدرِ همین چند دقیقه—همین‌قدر که بتوانم فردا را، با همه‌ی هیاهویش، با لبخند از سر بگذرانم. سارا حیدریان سارا حیدریان Sat, 23 May 2026 21:20:19 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86-%DA%86%D8%A7%D9%87%D9%90-%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86-jqvincr2yde8 من از درون چاه خویشتن را آن بالا دیدمنامم را مادرم آرمان گذاشت.مادرم از تبارِ بادهای شرقی بود، از دیارِ فیروزه و غزل، از نیشابورِ مه‌گرفته‌ای که روزگاری خاکش را به زلزله داد و آسمانش را به سکوت. پدرم اما تُرکی ساده‌دل بود، سربازی که شمشیر از کمر گشود و چکش مسگری بر دست گرفت. می‌گفتند در هیاهوی لشکر، دل به دختری خراسانی باخت که بوی گلاب و رباب از نفسش برمی‌خاست و او را آورد به قونیه، شهرِ حلقه‌های سماع و غبارِ کاروان‌ها.مادرم اما، هیچ‌گاه خاکِ نیشابور را از یاد نبرد. شب‌ها کنار پنجره می‌نشست، رو به شرق، و زیر لب برایم زمزمه می‌کرد: «آرمان یعنی آرزو... یعنی آنچه جستنش واجب است و یافتنش موهبت. پسرم، تو را به نامِ طلب نامیدم. مباد که یک عمر روی مس بکوبی و هرگز نپرسی در پسِ این کوره، چه نوری پنهان است.»و من، وارثِ آن غربتِ شرقی، با آتشی در سینه بزرگ شدم که نه از کورهٔ مسگری، که از حسرتِ فیروزه‌های گمشدهٔ مادرم زبانه می‌کشید.قونیه اما، شهرِ شور و غبار بود. شهری که بامدادانش با گام‌های مولانا روشن می‌شد.مولانا... آن خداوندگارِ خرقهٔ نیلگون، که چون از برابر دکان کوچکم می‌گذشت، گویی تمام نورِ عالم در ردایش جمع می‌شد. من اما، مسگری بیش نبودم. دستانم بوی مس می‌داد و دلم بوی طلب. جرات نگاه به چشمانش را نداشتم. تنها سایه‌اش را می‌نگریستم که چون ابری مهربان از روی مس‌هایم می‌گذشت.تا آن روز. روزی که دیوانگی، مهمانِ دلِ خسته‌ام شد.از دکان برخاستم، چکش از دستم افتاد و صدایش چون زنگِ بیداری در بازار پیچید. دویدم. مانند گدایانی که بر سر راهش زانو می‌زدند، اما نه برای سکه، که برای ذره‌ای از آن نور. عرق بر پیشانی‌ام می‌درخشید و اشکی در چشمانم مانده بود؛ اشکی که هنوز جرأتِ لغزیدن نداشت. گفتم: «خداوندگارا! مادرم مرا آرمان نامید، یعنی آرزومند، یعنی تشنهٔ راه. اما من هنوز در آتشِ فراق می‌سوزم. آرمانم خاکستر شد. راه کجاست؟»مولانا ایستاد. سکوتی کرد که انگار تمامِ بازار در آن دم، وضو گرفت. سپس دست بر شانه‌ام گذاشت؛ دستی که گرمایش هنوز، پس از این همه شب و روز، بر استخوانم مانده است. لبخندی زد، عمیق و غمگین، چون غزلی ناتمام. با صدایی که انگار نه از حنجره، که از روحِ زمین برمی‌خاست، گفت:«آرمانِ خراسانی‌تبار… راه را از کسی بپرس که خود راه است، نه آن‌که راه را نشان می‌دهد. شمس را پیدا کن.»و رفت.همین که نامِ شمس بر زبانش جاری شد، گویی دکانِ مسگری‌ام در چشمانم فروریخت. نامِ شمس، نه یک کلمه، که تیغی بود بر جانم؛ نامی که بوی تندِ توفان می‌داد. دیگر صدایِ چکش‌ها، صدایِ بازار، صدایِ هیاهویِ قونیه نبود؛ صدایِ غریبی بود که از اعماقِ غربتِ مادرم برمی‌خاست.و من ماندم و نامِ شمس.شمس... شمس تبریزی. نامی که در بازار، در مسجد، در سماع صوفیان، مثل رازی سر به مهر می‌چرخید. هرکه توصیفی از او می‌داد و هیچ‌کس او را خوب ندیده بود:پیرمردی ژنده‌پوش، تلخ و گریزان...دیوانه‌ای که با سگ‌ها هم‌صحبت است و با ماه...گنجی پنهان در ویرانه‌ای، که هرکه یافتش، دیگر به خویش بازنگشت...و من، آرمانِ سرگشته، سه شبانه‌روز قونیه را زیر پا نهادم. از بازار آهنگران تا آستانهٔ خانقاه، از مسجد تا خراباتِ حاشیهٔ شهر. آخر سر، پیرمردی دوره‌گرد، با چشمانی به رنگِ خاک، به چاهی در شرق شهر اشاره کرد و گفت: «شمس؟ آن شهابِ ثاقب را می‌گویی؟ گاهی آنجاست، در اعماق. گاهی هم هیچ‌جا نیست. مثل بادی که از سمتِ شرق می‌وزد و تنها کسانی بویش را می‌شناسند که روزی آن خاک را بوسیده‌اند.»لرزه بر تنم نشست. انگار مادرم از دورها مرا می‌نگریست.به کنار چاه رفتم.چاهی سنگی، با دهانه‌ای چون زخمی باز بر پیکرِ زمین. تاریکی‌اش بوی نم می‌داد، بوی خزه، بوی اسرار کهنه. خم شدم بر دهانه. هیچ نبود. تنها سیاهیِ محض، و باد سردی که از اعماق می‌وزید و گویی زمزمه می‌کرد.با صدایی که از عمقِ ویرانه‌های درونم برمی‌آمد، فریاد زدم: «شمس! شمس تبریزی! مولانا مرا فرستاده. آرمانم، پسرِ مادری از نیشابور، مسگری از بازار قونیه. به درگاهت پناه آورده‌ام...»سکوتی طولانی. آنقدر که خواستم برگردم و برای همیشه، آرمان بودن را فراموش کنم.اما ناگاه صدایی برخاست. صدایی که از ته چاه نبود. از ته خودم بود. از اعماقی دورتر از نیشابور، دورتر از کودکی، دورتر از لالایی‌های مادرم. صدایی نه بم، نه اوج گرفته. صدایی که گویی همیشه در من زمزمه می‌کرد و من کر بودم. گفت: «چه می‌خواهی، آرمان؟»زانوانم سست شد. نفس در سینه حبس. گفتم: «راه! راه را می‌خواهم!»باز سکوت. باد سردی از چاه وزید و گرد و غبار بر صورتم نشاند. سپس صدا گفت، با طنینی که پتکی بود بر مسِ گداختهٔ جانم: «پس چرا بر لب چاه ایستاده‌ای؟ راه اینجاست. در تاریکی. در قعر. در نیستی. بپر!»دلم فرو ریخت. چشمانم به آن سیاهیِ بی‌انتها خیره ماند. زمزمه کردم: «اما... تاریک است. نمی‌بینم. می‌ترسم...»صدا این بار نرم‌تر شد. اما تیزتر. مثل نوازشی که خنجر باشد، مثل بارانی که تگرگ در دل دارد. گفت: «آه... پس تو راه را نمی‌خواهی. تو فقط نورِ راه را می‌خواهی. و این دو، آرمانِ مادرزاده از طلب، با هم فرق دارد. فرقی به بلندای زمین تا آسمان. برو. نور را از مولانا بگیر. او سخاوتمندانه می‌بخشد. راه، اما، کارِ تو نیست. برو و به مادرت بگو: آرمانش در طلب زیست، اما در پَرش نیامد.»شرم، چون مسی گداخته بر جانم نشست.یاد مادرم افتادم، که پشت پنجره، رو به شرق، با چشمانی خیس زمزمه می‌کرد: «آرمان یعنی آرزو... یعنی آنچه جستنش واجب است.» از لب چاه برخاستم. اشکی، گرم و شور، گونه‌ام را سوزاند و بر خاک خشک چکید. برگشتم. به سمت شهر. به سمت مس. به سمت هیچ.اما در میانهٔ راه، همانجا که باد به صورتم خورد، ایستادم.بادی که انگار از سمت خراسان می‌وزید. بادی که بوی گیسوی مادرم را داشت. چیزی در درونم شکست. یا شاید چیزی بیدار شد. با خود گفتم: «اگر راه در پرتگاه است، پس چرا من هنوز در بازارم؟ مادرم مرا آرمان نامید، نه نامِ ترس. اگر نپرم، دیگر آرمان نیستم. پسری بی‌نام خواهم شد، در شهری بی‌نور، در دکانی بی‌عشق...»و درست در همان لحظه، همه چیز چرخید.زمین و آسمان در هم پیچیدند. دیگر زیر پایم خاکِ صحرا نبود. بوی نم بود و خزه. و تاریکی. تاریکیِ مطلق، اما نه ترسناک، که آشنا. چون آغوش مادری در شبی بی‌مهتاب. من، در اعماق چاه ایستاده بودم. در قعرِ ناشناختهٔ خویش. و از پایین، به دهانه چاه می‌نگریستم که حالا چون ماهی کوچک و درخشان، دوردست‌ها می‌تافت.و دیدم پسری بر لب چاه خم شده. پسری با چکشی در دست، لرزان و با چشمانی خیس. آرمان. خودم.و ناگهان بویی پیچید در فضا. بوی خاکِ باران‌خوردهٔ نیشابور. بوی بهشت. بوی آغوشِ آغازین.وحشت و روشنایی توأمان در جانم پیچید. و صدایی از لب‌های خودم بیرون آمد، اما مال من نبود. مال او بود. مال شمس. صدایی که در اعماق چاه، در اعماقِ من، زمزمه کرد، چون شعری ازلی:«حالا دیگر مسگر نیستی.حالا هم طلبکاری، هم مطلوب.اینجا نه لب چاهی هست و نه قعری.اینجا قونیهٔ دل توست، آرمان.و این بوی خاک، نه از نیشابور،که از وطن اصلی توست.و من...من ساکن همیشگی ویرانه‌های توأم.از ازل اینجا بودم.تو مرا در بازار می‌جستی،غافل از آنکه در خودت نشسته‌ام.بپر، که پَریدی.بمیر، که زنده شدی.گم شو، که یافتی.»پلک زدم.و باز بر لب چاه بودم، در تاریکی شب، با باد خنکی بر صورتم و چکشی در دست. اما دیگر آن آرمانِ پیشین نبودم. آن صدا، آن دیدار، آن جابه‌جاییِ جان، در من حک شده بود، چون نقشی بر مسِ ازل.حالا هر بامداد بر مس می‌کوبم.اما هر ضربهٔ چکش، ذکری است بی‌واژه.و هر ظرفی که می‌سازم، کاسه‌ای است برای آن روشناییِ درونی.مشتری‌ها می‌پرسند: «آرمان، چه شده که مس‌هایت اینهمه جان گرفته‌اند؟»و من لبخند می‌زنم.لبخندی که از اعماقِ چاه می‌آید.چون می‌دانم:تا در چاهِ خودت نپری،تا از آن صدایِ درونی نگذری،هرچه می‌سازی، مس است و مس.اما اگر پَریدی...اگر روزی، بی‌پروا، خود را به تاریکیِ خویش سپردی...مسِ وجودت زر می‌شود.و این راز رانه از مولانا،نه از شمس،که از مادرم آموختم.مادری که مرا آرمان نامید،و خود، بی‌آنکه بداند،نخستین چاهِ راهم بود.شمس تبریزی را جستجو نکنید.او در چاهی نیست.او در ژرف‌ترین نقطهٔ وجود خود شماست.نشسته در اعماق،خاموش و منتظر،تا روزی فریاد بزنید:«راه را می‌خواهم.»و او،با لبخندی که تیغ است و مرهم،پاسخ دهد:«پس چرا بر لبهٔ خود ایستاده‌ای؟بپر.که از ازل پریده‌ای، و فقط فراموش کرده‌ای.» سارا حیدریان سارا حیدریان Thu, 21 May 2026 11:20:22 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%88-%DA%AF%DB%8C%D8%B3%D9%88-hibdxwgkstjp با صدای جیغش بیدار شدم.شب هنوز تمام نشده بود. مهتاب روی تپه افتاده بود و باد بوی سرد سنگ‌ها را می‌آورد. اما آن صدا—آن جیغ کوتاه و شکسته—تمام تنم را پر از حس خطر کرد.صدای قدم‌هایش را پیش از آن‌که ببینمش شناختم. ریتمش همیشه نرم بود؛ مثل وقتی که کسی دستش را آرام روی سبزه‌ها می‌کشد. اما امشب ریتم شکسته بود. صدای کشیده شدن پاها روی خاک. ایستادن و نفس گرفتن و دوباره قدمی لرزان.در باز شد.اول بوی شب آمد. بعد بوی او؛ بوی گل‌های وحشی که همیشه لابه‌لای گیسوان بلندش پنهان می‌کرد. اما زیر آن، بوی دیگری هم بود. بوی خون.به چارچوب در تکیه داده بود. قامتش که همیشه راست می‌ایستاد، حالا خم شده بود. گیسوان سیاهش که در باد می‌رقصیدند، خیس و سنگین روی شانه‌هایش افتاده بودند. و پاهایش… پاهایی که همیشه کنار من روی چمن‌ها می‌دویدند، حالا انگار زمین را با درد لمس می‌کردند.چیزی در سینه‌ام پیچید. تیز، سنگین، بی‌صدا.من فقط می‌دانم دیدن زخم‌های او، بیشتر از هر چیزی مرا می‌آزارد.نگاهش به من رسید. چشمانش می‌درخشیدند؛ نه از شادی، از چیزی شور و شفاف که شما به آن اشک می‌گویید.گفت: «منو از اینجا ببر… ببر یه جای دور.»کلمه‌ها را کامل نمی‌فهمم. اما صداها را می‌فهمم. آدم‌ها بیشتر از آن‌که با کلمه حرف بزنند، با وزنِ صدایشان حرف می‌زنند.و صدای او خسته بود.نگاهم از چهره‌اش پایین آمد، به پاهای زخمی‌اش. بعد به خودم رسید.به محکم بودنم. به این‌که او همیشه وقتی خسته بود، به من تکیه می‌کرد.کمی جلو رفتم. سرم را پایین آوردم. شانه‌هایم را پیش بردم؛ همان‌طور که همیشه وقتی می‌خواهد تکیه کند، می‌ایستم.فهمید.همیشه می‌فهمد.دست‌هایش مثل دو پرندهٔ خسته دور گردنم حلقه شد. وزن گرمش را روی شانه‌هایم حس کردم. آشنا بود، اما امشب فرق داشت. نه وزن تنش، وزن غمش. وزن تمام اشک‌هایی که هنوز ریخته نشده بودند.صورتش را میان موهایم پنهان کرد. نفسش را روی پوستم حس کردم، گرم و پاره‌پاره. و بعد، باران آمد. نه از آسمان، از چشمان او. قطره‌هایی گرم که از میان موهایم می‌لغزیدند و راهشان را میان گیسوان او گم می‌کردند. هر دو خیس از یک باران.به راه افتادم.هر قدم را آرام برمی‌داشتم؛ انگار کوچک‌ترین لرزش می‌توانست او را بشکند.از میان چمن‌های تپه گذشتم. ماه بالای سرمان بود و سایه‌مان را روی زمین نقاشی می‌کرد؛ سایه‌ای که نمی‌گفت کجای آن منم و کجایش او. یک سایه، یک نفس، یک درد.به درهٔ پنهان رسیدیم. جایی که فقط من و او می‌شناسیم. جایی که گل‌های وحشی بی‌اسم و رسم، برای دل خودشان می‌رویند. بو کشیدم. بوی آب. بوی امنیت.آن‌قدر خم شدم تا پاهای زخمی‌اش زمین را حس کنند. بعد ایستادم کنارش. سر سنگینم را گذاشتم روی شانهٔ باریکش. نبضش را حس کردم؛ اول تند، بعد آرام. نفسی کشید، عمیق. اولین نفس عمیق امشب.بعضی نفس‌ها شبیه بازگشتن‌اند. انگار روح راهش را دوباره به بدن او پیدا کرده باشد.سرم را به گیسوانش ساییدم. هنوز نمِ اشک در آن‌ها مانده بود.نمی‌دانم عشق چیست. این کلمه مال شماست. اما اگر عشق یعنی این که بدنت پناه دیگری باشد، یعنی این که ضربان قلبت با نبض گریه‌هایش یکی شود، یعنی این که در تاریک‌ترین شب دنیا، راه پنهان را از حفظ باشی، پس...بعضی رازها لازم نیست فهمیده شوند.گاهی کافی است کسی در تاریکی، کسی دیگر را تا درهٔ امن همراهی کند.او هیچ‌وقت نفهمید آن شببیشتر از خودشمن می‌ترسیدم او را از دست بدهم.این رازبرای همیشهمیان یال من و گیسوی او خواهد ماند.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Thu, 14 May 2026 15:35:15 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D9%84%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-lvw04nwewhpm 📌دوست گرامی «گنجشک» چالشی راه انداختند: نوشتن یک نامه.نامه‌ای به هر کس، هر چیز، یا حتی هر زمانی.من دعوتش را پذیرفتم و این نامه را نوشتم.اگر شما هم دوست دارید، شما هم بنویسید.سلامنامت در هیچ کتابی نیست. صورتت روی هیچ سکه‌ای نقش نبسته. هیچ مورخی از تو ننوشته است. با این‌همه، اثری که از تو مانده، از هر پادشاهی ماندگارتر است.می‌خواهم تصور کنم آن روز را. روزی که برای نخستین بار تصمیم گرفتی چیزی را بنویسی. نه فقط بگویی. شاید هوا گرم بود و زمین بُوی خاک می‌داد. شاید کنار آتشی نشسته بودی یا در سایه‌ی دیواری گِلی. شاید چیزی در دلت بود که نمی‌خواستی از میان برود: نام یک انسان، شمار چند گوسفند، یا فقط نشانه‌ای ساده که بگوید «من این‌جا بوده‌ام».آن‌گاه با چوبی نازک، یا سنگی تیز، خطی کشیدی. گاهی تصور می‌کنم دستت هنگام کشیدن آن خط کمی لرزید. شاید حتی نمی‌دانستی آنچه می‌نویسی «کلمه» نام خواهد گرفت. خطی که در نگاه تو شاید فقط یک علامت بود، اما در نگاه ما هزاران سال بعد، آغاز یک جهان تازه.از همان لحظه، انسان توانست چیزی را از چنگ زمان برباید. پیش از تو، کلمات در هوا زندگی می‌کردند: گفته می‌شدند، شنیده می‌شدند، و بعد مثل دود در آسمان پخش می‌شدند. اما تو کاری کردی که کلمه بماند. تو به صدا وزن دادی، به فکر شکل دادی، و به حافظه بدنی از خاک و سنگ بخشیدی.گاهی فکر می‌کنم: آیا خودت می‌دانستی چه کرده‌ای؟ آیا وقتی آن نشانه را روی سنگ سخت یا گِل نرم حک می‌کردی، حدس می‌زدی که روزی انسان‌ها با همین نشانه‌ها کتابخانه‌هایی بسازند که از شهرها بزرگ‌تر باشند؟ حدس می‌زدی که جنگ‌ها با کلمات اعلام شوند، عشق‌ها با کلمات اعتراف شوند، و دعاها با کلمات به آسمان بروند؟من یکی از کسانی هستم که هنوز در همان راه قدم می‌زند که تو باز کردی. قرن‌ها گذشته است. ابزارها عوض شده‌اند. صفحه‌ها از سنگ و گِل و پوست به کاغذ و نور تبدیل شده‌اند. اما کار ما هنوز همان است: نشاندنِ کلمه کنار کلمه، با امیدی عجیب که شاید چیزی از درون این زندگیِ پیچیده قابل فهم شود.گاهی، وقتی می‌نویسم، حس می‌کنم به تو نزدیک می‌شوم. به آن لحظه‌ی نخستین. لحظه‌ای که انسان فهمید می‌تواند چیزی از خودش بیرون بگذارد؛ چیزی که بعد از رفتنش هم بماند. نوشتن، در بهترین حالتش، تلاشی است برای این که انسان کمی کمتر در تاریکی گم شود.اما بگذار صادق باشم. کلماتی که تو آغاز کردی فقط نور نیاوردند. آن‌ها گاهی فریب هم آوردند. با همین کلمات، دروغ‌ها نوشته شدند، نفرت‌ها پخش شدند، فرمان‌های کشتار صادر شد. گاهی فکر می‌کنم اگر تو آن خط نخست را نمی‌کشیدی، شاید جهان ساده‌تر بود. شاید آدم‌ها کمتر می‌توانستند یکدیگر را گمراه کنند.و با این‌حال، حتی وقتی به این فکر می‌کنم، باز هم نمی‌توانم از کلمه دست بکشم. چون در کنار همه‌ی آن تاریکی‌ها، همین کلمات بودند که انسان‌ها را از سده‌ها دورتر به هم رساندند. همین کلمات بودند که اجازه دادند صدای مردگان هنوز شنیده شود. ما هنوز می‌توانیم صدای شاعرانی را بشنویم که هزار سال پیش زیستند. هنوز می‌توانیم بفهمیم انسانی در شهری دور، در زمانی دور، دقیقاً چه احساسی داشته است.این معجزه‌ی کوچکی است که تو آغازش کردی.من وقتی می‌نویسم، گاهی احساس می‌کنم در گفت‌وگویی شرکت دارم که پایان ندارد. گفت‌وگویی میان انسان‌هایی که هرگز همدیگر را ندیده‌اند. کسی هزار سال پیش جمله‌ای نوشت، دیگری سده‌ها بعد آن را خواند و پاسخ داد، و حالا من هم کلمه‌ای دیگر به این زنجیره اضافه می‌کنم. زنجیره‌ای که از تو شروع شد.برای همین به تو می‌نویسم. نه برای این که پاسخی بگیرم — می‌دانم فاصله‌ی میان ما پر از قرن‌هایی است که هیچ نامه‌ای از آن‌ها نمی‌گذرد — بلکه برای این که بگویم: آن حرکت کوچک تو هنوز ادامه دارد. هنوز انسان‌هایی هستند که شب‌ها بیدار می‌مانند تا جمله‌ای بیابند که حقیقتی کوچک را دقیق‌تر بگوید.شاید تو فقط می‌خواستی چیزی را فراموش نکنی. اما آن‌چه ساختی، چیزی بیش از حافظه بود. تو راهی ساختی برای این که انسان‌ها با کسانی حرف بزنند که هرگز نخواهند دید. راهی برای این که تجربه‌هایشان را از مرز زمان عبور دهند.من یکی از مسافران همان راه هستم.و حالا که این نامه را می‌نویسم، نمی‌دانم آیا کلمات واقعاً می‌توانند آن‌چه در دل می‌گذرد را نجات دهند یا نه. هنوز مطمئن نیستم زبان به اندازه‌ی رنج‌ها و عشق‌های ما بزرگ باشد. اما یک چیز را می‌دانم: اگر آن روز تو آن خط کوچک را روی سنگ یا گِل نمی‌کشیدی، ما امروز حتی فرصت این تردید را هم نداشتیم.برای همین، از فاصله‌ی هزاران سال، فقط می‌خواهم یک چیز بگویمآن نشانه‌ی کوچک تو هنوز زنده است.در هر جمله‌ای که نوشته می‌شود.در هر نامه‌ای که کسی برای انسانی دیگر می‌نویسد.و حتی در همین کلماتی که اکنون میان من و تو ایستاده‌اند؛ کلماتی که اگر تو آن خط نخست را نمی‌کشیدی، هرگز به دنیا نمی‌آمدند.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Sun, 10 May 2026 10:20:11 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%90-%D8%A8%D8%B1%D9%81-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D8%A8%D9%90-%D8%AF%D9%81-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86-pbhdm55jntto این داستان با عشق به کردستان، اورامان و فرهنگ غنی مردمانش نوشته شده است. اگر در به‌کارگیری واژگان یا گویش کُردی اشتباهی رخ داده، از همهٔ کُردزبانان عزیز پوزش می‌خواهم. قلم من لرزان بود، اما دلم سرشار از ارادت.کاوه بر لبهٔ تخت نشسته بود، در میان بالش‌هایی که هنوز بوی مه‌رو را داشتند و پتویی که سینا هر شب تا زیر چانه بالا می‌کشید.خواب دیده بود. باز هم همان خواب. اما این بار روشن‌تر، نزدیک‌تر، واقعی‌تر.در خواب، بر کوهی ایستاده بود که خانه‌هایش روی هم سوار شده بودند، چون آشیانهٔ پرستوها بر دیوارهٔ سنگی. صدایی می‌آمد، ضربی سنگین و پیوسته، مثل نبضِ خودِ زمین. بعد پیرمردی را دید که بر صخره‌ای کنار جاده ایستاده بود و به دوردست‌ها نگاه می‌کرد. مه دور شانه‌هایش حلقه زده بود. صورتش پیدا نبود، اما گرمایی از او به کاوه رسید که در این سه ماه، در هیچ آغوشی حس نکرده بود.از خواب پرید بود. بوی بنزین و جیغ ترمز در مشامش نبود. بوی برف بود و چوب گردوی سوخته.دستش را به سمت صندلی خالی کنار تخت دراز کرد. هیچ‌کس آنجا نبود. زمزمه‌ای در گوشش مانده بود، شبیه به اسم جایی که مه‌رو همیشه از آن حرف می‌زد و می‌خواستند بروند. اورامان. کلمه‌ای که حالا در دهانش طعم حسرت می‌داد.در اینترنت جستجو کرد. عکس‌ها که آمدند، نفسش در سینه حبس شد. همان روستای پلکانی بود، همان کوه. نوشته بود: «جشن سالانهٔ پیر شالیار در اورامان تخت، از پس‌فردا...»تصمیم مثل برقی خاموش در دل شب تنهایی‌اش درخشید. فقط کاپشن چرمی‌اش را پوشید، کلید ماشین را از روی میز برداشت، و در را پشت سرش بست.جاده در میان کوه‌های سپید گم می‌شد. هر پیچ، کاوه را به عمق سکوتی می‌برد که فقط باد آن را می‌شکست. درختان گردو، عریان و سیاه، چون نگهبانانی خاموش در دو سوی راه ایستاده بودند. آسمان به زمین محرم‌تر می‌شد. برف، همهٔ صدا را از جهان مکیده بود.پیش از رسیدن به روستا، در پیچی که کوه از میان مه سر بیرون می‌آورد، ایستاد. می‌خواست آن همه راه را در شُش‌هایش جا بدهد. از ماشین پیاده شد. باد سردی که از قله می‌وزید، گونه‌هایش را سوزاند. پیرمردی بر صخره‌ای ایستاده بود، با آن لباس کُردی باشکوه: «جافی» (شلوار گشاد کردی)‌ای با نقش‌های کهنه، «کُلَو» (کلاه نمدی)ی نمدی بر سرش نشسته، و چشمانی که انگار رنگ خودِ کوه را داشتند؛ قهوه‌ای با رگه‌های طلایی. مه دور شانه‌هایش حلقه زده بود.کاوه بی‌اختیار به سمتش رفت. نمی‌دانست چرا، اما ترسی نداشت. چیزی در آن پیرمرد بود که بوی امنیت می‌داد.«سلام...» صدای خودش برایش غریب آمد، در آن همه خاموشی. «ببخشید، چقدر دیگه تا اورامان مونده؟»پیرمرد لبخندی زد. چروک‌های کنار چشمش عمیق‌تر شدند، چون خطوط روی سنگ. «راه زیادی نیست برا. از این گردنه بگذری، خودش پیداست. مثل عروسی می‌مونه که از دور صداش میاد.» مکثی کرد. «دنبال جایی برای سکونت می‌گردی؟»کاوه سر تکان داد. «آره. ولی...»پیرمرد اجازه نداد جمله‌اش را تمام کند. «می‌ری روستا، خونه‌ی "هژار" رو می‌پرسی. بهش بگو "پیر" منو فرستاده برای یک اتاق.» دستش را در میان جلیقه پشمی‌اش فرو برد و چیزی شبیه به تکه‌ای سنگ به کاوه داد. «این رو بهش نشون بده.»کاوه نگاهش به شیء درون دستش افتاد — سنگی صاف و صیقلی، به رنگ عسل. وقتی سر برداشت تا چیزی بپرسد، پیرمرد دیگر آنجا نبود. فقط جای پایی بر برف مانده بود که باد آن را به سرعت محو می‌کرد.روستا آرام‌آرام از پس پردهٔ برف و مه نمایان شد. خانه‌ها پلکانی بر دامنهٔ کوه چسبیده بودند، بام یکی حیاط دیگری بود، پنجره‌ها رو به درهٔ عمیقی باز می‌شد که مه از آن بالا می‌آمد. کوچه‌ها چنان تنگ بودند که فقط یک نفر با بار الاغ می‌توانست از آن بگذرد. بوی دود هیزُم و نان تازه در هم پیچیده بود.چشم کاوه پیش از هر چیز به بنایی افتاد که در میانهٔ روستا ایستاده بود؛ آرامگاه پیر شالیار.اتاقی سنگی و فروتن، ساخته از سنگ‌های درشت کوهستان که بی‌هیچ آرایشی بر هم نشسته بودند؛ گویی پاره‌ای از خود کوه را بریده و در دل ده نهاده باشند. بر پیشانی دیوار، سه پنجرهٔ قوسی با قاب‌های سبز تیره دیده می‌شد و در میانشان دری سبزرنگ قرار داشت؛ دری ساده و سنگین که ردّ سال‌ها باد و برف بر آن مانده بود.پشت بام کوتاه بنا، گنبدی کوچک و فیروزه‌ای سر برآورده بود. برف شب گذشته روی گنبد نشسته و لبه‌های بام را سفید کرده بود؛ برفی که در سرمای صبحگاهی هنوز آب نشده بود.حیاط خاکی مقابل بنا زیر لایه‌ای نازک از برف و گِل خاموش مانده بود و از آن‌سوتر، دامنه‌های خاموش کوه اورامان در مه زمستانی محو می‌شدند.همه‌چیز ساده بود؛ بی‌هیچ شکوه ظاهری. اما سکوتی که از دیوارهای سنگی آن برمی‌خاست، سکوتی عادی نبود. انگار قرن‌ها دعا، نذر و زمزمهٔ مردمان این کوهستان در دل سنگ‌ها مانده باشد.کاوه بی‌اختیار مکث کرد.احساس می‌کرد روبه‌روی خانه‌ای ایستاده است که نه تنها از سنگ، که از ایمان مردم ساخته شده است.با پرس‌وجو و کوچه ها را گذراندن بلاخره در خانهٔ هژار را کوبید. مردی لاغر با چشمانی نافذ و مهربان در را گشود. پشت سرش، حیاط کوچکی بود که ایوان چوبی‌اش از برف پوشیده شده بود و دیگی بزرگ بر روی آتش می‌جوشید.«سلام... خسته نباشید، پیر منو فرستاده.» کاوه سنگ عسلی‌رنگ را نشانش داد.چشمان هژار لحظه‌ای برق زد، پر از احترامی خاموش. بی‌هیچ پرسشی، بی‌آنکه بپرسد «کدام پیر»، دستش را روی شانهٔ کاوه گذاشت. «خوش هاتی برا، خوش هاتی. اومدی تو این برف و سرما... وه‌ی، داخی دلت نرمه.» سپس نگاهی به سنگ انداخت و لحنش گرم‌تر شد سعی کرد فارسی صحبت کند: «پیر گفته بیایی، پس جای تو همین جاست. بفرما، خانهٔ من خانهٔ توست.»کاوه را به اتاقی برد که دیوارهایش سنگ بود و سقفش از تیرهای گردوی کهنه. کرسی‌ای در میان اتاق بود و بوی چای تلخ و دارچین در هوا پیچیده بود. دختری با چشمان درشت و موهای بافتهٔ بلند از کنار کرسی برخاست. هژار گفت: «این شیلانه، دخترم. شیلان، برا مهمونمونه، از راه دور اومده.»شیلان با لبخندی آرام چای را جلوی کاوه گذاشت. «چای بخور کاک، داغه. آدم رو به زندگی وصل می‌کنه.» بعد بی‌آنکه چیزی بپرسد، کنار کرسی نشست و دست‌هایش را گرم کرد.غروب که شد، بوی «آش جو» (هولوشینه تشی) در کوچه‌های تنگ پیچید. صدای دف از جایی دور می‌آمد، ضربانی نرم و پیوسته، مثل قلبی که در سینهٔ کوه می‌تپید. کاوه کنار پنجره ایستاد و به روستای پلکانی نگاه کرد. چراغ‌ها یکی‌یکی در میان برف روشن می‌شدند. انگار زمین و آسمان در هم گره خورده بودند.شیلان کنارش آمد. «فردا جشن شروع می‌شه. تا حالا جشن پیر شالیار رو دیدی؟»«نه... تا چند روز پیش حتی اسمش رو هم نشنیده بودم.»«پس مهمون خاصی هستی برا.» شیلان خندید. «ما اینجا باور داریم هر کی به جشن میاد، یه دلیلی داره. شاید دلت واسه چیزی تنگ شده باشه. شاید کسی صدات زده باشه.»کاوه چیزی نگفت. فقط به دوردست‌ها نگاه کرد، آنجا که کوه در مه فرو می‌رفت و صدای دف‌ها آهسته‌تر می‌شد.سپیده‌دم بود. صدای خنده‌های کودکانه از کوچه‌های برف‌گرفته می‌آمد. کاوه از پنجره نگاه کرد.کودکانی با کاپشن‌های رنگین و گونه‌های سرخ از سرما، در کوچه‌ها می‌دویدند و مشت‌مشت گردو به درِ خانه‌ها می‌کوبیدند. دست‌های کوچکشان پر از گردو بود، و هر بار که دری باز می‌شد، بزرگتری ظاهر می‌شد، لبخندی می‌زد و مشتی شیرینی در کیسهٔ کودکانه‌شان می‌ریخت. انگار که کودکان، پیام‌آوران جشن بودند، ایلچی‌های شادی در میانهٔ زمستان سخت.یکی از بچه‌ها به پنجرهٔ اتاق کاوه نزدیک شد. پسربچه‌ای با کلاهی پشمی که تا روی ابروهایش پایین آمده بود. نگاهش که به کاوه افتاد، گردویی به شیشه زد و خندید. «کاکە گیان هۆرزە، جەژن ئامان» ( برادر جان بلند شو، جشن آمد!) بعد دوید و در میان برف گم شد.بعد از آن، طنین صدای گاو و گوسفند بود که روستا را پر کرد. دامداران با گله‌های کوچکشان از راه‌های کوهستانی می‌آمدند، گاوها نعره می‌کشیدند و بخار از دهان گوسفندان به آسمان نیلی می‌رفت. مقصد همه یکی بود: آرامگاه پیر شالیار.کاوه هم به میان جمعیت رفت. از پلکان‌های سنگی بالا رفت، از کنار آرامگاه گذشت. این بار درِ بزرگ چوبی باز بود و زنانی با «گُل‌ونی»های رنگین (سربندهای کردی) و «کراس»های بلند (پیراهن‌های سنتی) در آستانه ایستاده بودند و دعا می‌خواندند. بوی اسپند در هوا پیچیده بود. مردها با جافی‌های گشاد و کُلَوهایشان گرد آمده بودند، صورت‌هایشان آفتاب‌خورده و چشمانشان پر از آرامشی کهن.خون بر برف نشست. گاوی به رسم نذر قربانی شد و خون گرمش بخارکنان بر پهنهٔ سپید جاری گشت. کاوه از دور تماشا کرد. در آن همه سپیدی، سرخی خون مثل گلی وحشی شکفته بود. دلش فشرده شد. بوی خون داشت او را به جایی می‌برد که نمی‌خواست برود — به شب تصادف، به جیغ ترمز، به مه‌رو و سینا.همان‌جا بود که «پیر» کنارش حاضر شد. همان پیرمردی که در جاده دیده بود. این بار هم بی‌صدا آمده بود، مثل مهی که بی‌خبر می‌خزد. ایستاد کنار کاوه و با هم به صحنهٔ خون و برف نگاه کردند. مدتی طولانی هیچ‌کدام چیزی نگفتند.بعد، پیر با صدایی که از جنس سنگ و باد بود، گفت: «خون می‌بینی پسر؟ این خون برای زندگیه، نه برای مرگ. اینجا رسمه هر که غم داره، سهمی از این گوشت نصیبش می‌شه. غم رو باید خورد، هضمش کرد. نمی‌تونی فرار کنی ازش.»کاوه خواست چیزی بگوید، اما پیر دوباره در میان جمعیت ناپدید شد، گویی هرگز نبوده.غروب که شد، دیگ‌های بزرگ «آش جو» را روی آتش گذاشتند. زنی به نام «ژینا» (که نامش یعنی «زندگی») مسئول پخت آش بود. کاسه‌ای به دست کاوه داد: «بخور برا، این آش رو با دعا می‌پزیم. غصه رو آب می‌کنه.»کاوه کاسه را گرفت. گرمای آن در دستانش پیچید. اولین قاشق که خورد، چیزی در گلویش گشوده شد. طعمش غریب بود — طعم غمی که هضم می‌شود.شب هنگام، شیلان کنار کرسی نشست و بی‌مقدمه گفت: «دایکم شەش سال پیش وەفات کرد»( مادرم شش ساله پیش فوت کرد).کاوه سرش را بلند کرد. شیلان به شعله‌های آتش نگاه می‌کرد. «هەر سال که جەژن می، یه کم بیشتر حسش کەم. ولی نه از اون حس‌های بد. یه جور حس که وەنگار هینوز ئێرەیە. وەنگار جەژن، غم رو قشنگ که.»(هر سال که جشن می‌شود، کمی بیشتر حسش می‌کنم. ولی نه از آن حس‌های بد. یک جور حسی که انگار هنوز اینجاست. انگار جشن، غم را قشنگ می‌کند).«میفهمی چی میگم؟»کاوه سری تکان داد و دستانش را به کرسی نزدیک‌تر کرد. «چه جوری؟»«نَه‌زانم برا… شاید چون هەمو اینجا یە غم دارن. تو رقص، تو دف، تو آش… غمِ آدم با هەمو تقسیم میشه. دیگه تنها نیسی، غمت رو تنها بَری.» (نمی‌دونم برادر. شاید چون همه اینجا یه غمی دارن. توی رقص، توی دف، توی آش... غم آدم با همه تقسیم می‌شه. دیگه تنها نیستی که غمت رو دوش بکشی).کاوه به شعله‌ها خیره ماند. بغض در گلویش بود، اما جنسش فرق می‌کرد. انگار نهری یخ‌زده آرام‌آرام آب می‌شد.سپیده‌دم روز دوم با صدای دف‌ها از خواب پرید. نه آن صدای دور و نجواگونهٔ دیروز، که ضربی کوبنده و گرم. انگار کسی با مُشت بر سینهٔ کوه می‌کوبید.کاوه که از خانه بیرون زد، صحنه‌ای را دید که نفس در سینه‌اش حبس کرد. نوازندگان دف در محوطهٔ باز کنار آرامگاه ایستاده بودند و دف‌ها را رو به شعله‌های آتشی بزرگ گرفته بودند تا پوستشان گرم و کشیده شود. بعد، یک‌باره، هماهنگ و همزمان، ضربه‌ها بر پوست دف فرود آمد. صدا در هوای سرد زمستان تیز و خشک بود، اما گرمایی عجیب داشت — انگار سنگ به سنگ می‌خورد و از دل آن، آتشی بیرون می‌جهید. نفس نوازندگان در هوا بخار می‌کرد، و هر ضربه چون پتکی بود بر سکوت کوهستان.بعد حلقه‌ها شکل گرفتند. زنان و مردان، دست در دست هم، دایره‌ای بزرگ ساختند. رقص آغاز شد — نه رقصی که کاوه تا به حال دیده بود. گام‌ها کند و سنگین بود. هر گام چنان بر زمین فرود می‌آمد که گویی می‌خواهد خفتگان را بیدار کند. برف زیر پا فشرده می‌شد. بخار از دهان رقصندگان برمی‌خاست. سرخی گونه‌ها در میان آن همه سفیدی، چون شقایق‌های وحشی بود.«پیر» در میان جمعیت، کنار دیوار سنگی آرامگاه ایستاده بود، اما کاوه او را دید. پیر فقط نگاه می‌کرد.حلقه بزرگ‌تر شد. شیلان در میان رقصندگان بود. «گل‌ونی»‌اش با هر چرخش، رنگین‌کمانی در هوا می‌کشید. چشمش که به کاوه افتاد، دستش را به سویش دراز کرد. کاوه لحظه‌ای درنگ کرد. بعد، بی‌آنکه بداند چرا، قدمی به جلو گذاشت و دستش را در دست شیلان گذاشت. دست چپش را هم مردی سپیدموی فشرد که چشمانش رو به آسمان بود.ضرب‌آهنگ دف‌ها تندتر شد. دیگر ضرب نبود، سیل بود. سیلِ صدا که از شانه‌های کوه می‌ریخت پایین، از سینهٔ نوازندگان می‌جوشید، در رگ‌های رقصندگان می‌دوید. حلقه چرخید و چرخید و چرخید، تا آنکه کاوه دیگر نمی‌دانست کجای دایره ایستاده. دست شیلان در دستش بود، دست مرد سپیدموی در دست دیگرش، اما انگار دست‌ها هم از آنِ او نبودند. از آنِ رقص بودند. از آنِ دف.چشم‌هایش را بست. پاهایش بی‌اذن او گام برمی‌داشتند.و آنجا، پشت پلک‌های بسته، چیزی شکفت که نباید.مه‌رو بود. ایستاده بود در آن سوی حلقه، میان رقصندگان، درست روبه‌روی کاوه، با همان روسری آبیِ همیشگی‌اش که گوشه‌اش را باد با خود می‌برد. می‌خندید. نه به کاوه — به رقص. به زندگی. گونه‌هایش از سرما سرخ بود، نفسش بخار می‌کرد، و دست‌هایش را بالا گرفته بود انگار که می‌خواست دانه‌های برف را از آسمان بگیرد. موهایش از زیر روسری در رقص بودند، رها و وحشی، چون شقایقی میان برف.کنارش، سینا بود. نه در آغوشش، بلکه روی شانه‌های مردی غریبه که او را چون تاجی بر دوش گرفته بود. سینا می‌خندید، با همان خندهٔ سه‌ساله‌گی‌اش که دو دندان پیشینش پیدا بود. دست‌های کوچکش را دور سر مرد حلقه کرده بود و فریاد می‌زد: «باز بچرخ! باز بچرخ!»کاوه پلک‌هایش را گشود.مه‌رو نبود. سینا نبود. فقط زنی با گیسوان سیاه بود که در باد پیچید و در میان انبوه رقصندگان گم شد. فقط کودکی بود که از روی شانه‌های پدرش برایش دست تکان می‌داد و آن پدر، غریبه‌ای بود با جافیِ قهوه‌ای.اما نبودنشان، این بار، چاقو نبود. چنگ نبود. نبودنشان مثل آوازی بود که تمام شده باشد ولی پژواکش هنوز در کوه بپیچد.زانوهایش سست شد. از حلقه بیرون خزید. روی برف نشست، نفس‌نفس می‌زد. شیلان که نگاهش کرد، دید که اشک از چشمانش جاری ست. اما لب‌هایش می‌خندیدند. از آن خنده‌هایی که بعدِ یک گریهٔ طولانی می‌آیند، بی‌دلیل، بی‌اختیار، مثل بارانی که ناگهان در زمستان بند بیاید و خورشید از پشت ابر نگاه کند.شیلان چیزی نگفت. فقط دستمالی به او داد. از آن دستمال‌های گل‌دوزی‌شدهٔ کردی که هر زنی در جیب کراسش دارد. و بعد، بی‌صدا، به میان رقص برگشت.کاوه دستمال را گرفت. بوی گل‌ونی می‌داد. بوی برف می‌داد. بوی زندگی.رقص تمام شده بود و جمعیت، مثل جزر آب، آرام آرام از محوطه عقب می‌کشید. کاوه هنوز بر برف نشسته بود، دستمال شیلان در مشتش. خستگی‌ای که در تنش بود، از جنس خستگی جاده نبود؛ خستگیِ گریه بود، خستگیِ دیدنِ دوبارهٔ مه‌رو و سینا در میان زندگان.نگاهش بی‌هدف در میان آدم‌ها چرخید — زنی که گل‌ونی‌اش را سفت می‌کرد، پدری که کودک خواب‌آلودش را از زمین برمی‌داشت، پیرمردی که شالش را از برف می‌تکاند.و بعد او را دید: «پیر».برای اولین بار، پیر کاری نمی‌کرد. نه سخنی داشت، نه راهنمایی. ایستاده بود در میان محوطهٔ خالی‌شده، درست زیر آخرین نور زمستانی که از قله می‌لغزید. و بعد، چیزی که کاوه تا آن لحظه ندیده بود: پیر رقصید.نه رقصی که دیگران می‌کردند. رقص او آرام بود، در خود فرورفته. گویی باد به جای او می‌رقصید. ردایش با حرکتی نرم گرداگردش چرخید، دستانش به کندی بالا رفت، انگار که می‌خواست آسمان را از شانه‌های کوه پایین بکشد. صدای دف هنوز در گوش کاوه بود، یا شاید نه، شاید واقعاً دف‌ها آهسته‌تر از دور می‌نواختند و فقط او نمی‌شنید.چشمانش را به هم فشرد. یک پلک. فقط یک پلک.گشود.پیر نبود.هیچ‌کس نبود. فقط باد بود و یک گل‌ونی کهنهٔ زنی که بر شاخه برهنهٔ درخت گردویی در آن سوی محوطه تاب می‌خورد. همان ترکیب رنگ بود: زمینهٔ سرخ، نقش‌های طلایی. همان بود که در باد پیچیده بود، نه ردای پیر. همان بود که لحظه‌ای پیشتر، کاوه با دستان بالا رفتهٔ یک رقصنده اشتباه گرفته بود. شاید... حتماً... یا شاید نه!کاوه به شاخه نگاه کرد. گل‌ونی در باد می‌پیچید، بی‌صدا. پرنده‌ای روی شاخهٔ بالا نشست و برف از شاخه فرو ریخت. همین. هیچ نشانهٔ دیگری نبود.از جایش برخاست. دستمال شیلان را در جیبش گذاشت. پاهایش سست بود، اما نه از سرما. چیزی در دلش تکان خورده بود که اسمش را نمی‌دانست. شاید پیر آنجا بود. شاید نبود. شاید اصلاً هیچوقت نبود. اما مسئله این نبود. مسئله این بود که آن لحظه، آن رقص تکنفره در غروب، آن بالا رفتن دست‌ها به سوی آسمان، در جایی از ذهنش ثبت شده بود، حالا دیگر چه پیر واقعی بود، چه یک گل‌ونی در باد.شب هنگام، مادربزرگی که «دایه‌گل» صدایش می‌کردند، کنار آتش قصه گفت. دستان چروکیده‌اش را رو به شعله‌ها گرفته بود و صدایش مثل زمزمهٔ آب بود: «دخترک، شاه‌بهار خاتون صداش می‌کردن. کِر و لال بو کورِکِم. پادشا پدرش هەر حکیم آورد، هَر دعا خونده‌بو، هیچ سود نداشت. آخیر، آرتنش پیش پیر شالیار.پیر دست گرت لەسەر گَلوی، آروم… وەنگار دست لەسەر آتیش. گوت: “بخون.” و دخترک خوند... صداش دەرکِوت لە چاوڕەکێ کە سالها خاموش بو. غمی رهـا بو…»(دخترک... شاه بهار خاتون صداش می‌کردن... کَر و لال بود پسرم. پادشاهِ پدرش هر حکیمی بود آورده بود، هر دعایی بود خونده بودن، فایده نداشت. آخر سر آوردش پیش پیر شالیار. پیر دست گذاشت روی گلوش. همین‌جور آروم، مثل دست من روی این آتیش. گفت: "بخون." و دخترک... خوند. صداش از حنجره‌ای دراومد که سال‌ها خاموش بود. غمش رها شد).دایه‌گل مکثی کرد و به کاوه نگاه کرد. «بعضی غما، کُر جان، صدا حبس مِکُنَن. اما هَر غمی یِه‌روژ آوازِش پیدا مِکُنه… مِفهمی؟»(بعضی غم‌ها، پسر جان، صدا رو حبس می‌کنن. اما هر غمی یه روز آوازش رو پیدا می‌کنه).کاوه به شعله‌ها خیره ماند. در اعماق سینه‌اش، چیزی تکان خورد.صبح روز سوم، برف بند آمده بود. آفتابی کم‌رمق و زمستانی، چون مهمانی خجالتی از میان ابرها سرک می‌کشید و پهنهٔ سپید کوهستان را طلایی می‌کرد. کاوه صبح زود از خانه بیرون زد. روستا بوی دیگری داشت — بوی تمام شدن، بوی وداع.ظهر، ضیافت بزرگی برپا شد. گوشت قربانی میان همه تقسیم شد. نان تازه از تنورهای سنگی بیرون می‌آمد. ژینا با همان چشم‌های خیس، کنار دیگ ایستاده بود و زمزمه می‌کرد: «بِخۆنِن، ئێو نان و نِمِکِ پیر شالیاره. هەر کِی بِخۆ، خەمِش کەم مێ.» (بخورید، این نان و نمک پیر شالیاره. هر کس بخورد، غمش کم می‌شه). مردم دور هم نشسته بودند، می‌خندیدند، خاطره می‌گفتند. انگار جشن فقط برای پیر نبود. برای خودشان بود، برای زنده ماندن، برای دوام آوردن در دل زمستانی که معلوم نبود کی تمام می‌شود.شب، آخرین شب، در آرامگاه باز بود. شمع‌ها درون آرامگاه روشن بودند و سایه‌ها بر دیوارهای سنگی می‌رقصیدند. صدای ذکر و مناجات از درون می‌آمد — زمزمه‌ای جمعی که از آن همه سینه برمی‌خاست و در هوای سرد شب محو می‌شد. کاوه در آستانه ایستاد و به درون نگاه کرد. پیرمردانی با چهره‌های آفتاب‌خورده کنار هم نشسته بودند و دست‌ها را رو به آسمان گرفته بودند. هژار هم آنجا بود.کاوه که از آرامگاه بیرون آمد، هژار را دید که کنار حوض سنگی حیاط ایستاده. نزدیکش شد. «هژار کاک، می‌خوام برم از "پیر" تشکر کنم. راهنماییم کرد که بیام اینجا. نمی‌دونم کجا پیداش کنم.»چشمان هژار گرد شد. صورتش در نور شمع رنگ باخت. «کدوم "پیر" برا؟ کی رو می‌گی؟»«همون پیرمردی که تو جاده دیدمش. بهم گفت بیام درِ خونه‌ات. گفت بگم پیر فرستادمت. بعد هم چند بار دیگه...»هژار دستش را گرفت. محکم. «گوش کن برا… غیر از خودِ پیر شالیار، اینجا پیرِ دیگه‌ای نیه. اون پیرمردی که تو دیدی…» (گوش کن برا. غیر از خود پیر شالیار، پیرِ دیگه‌ای اینجا نیست. اون پیرمردی که تو دیدی...).هژار مکثی کرد و به آرامگاه نگاه کرد. «پیر شالیار خیلی وقته مرده… سالان ساله. اما مردم اینجا باور دارن هر سال، یکی رو انتخاب می‌کنه… یکی که دلش از همه شکسته‌تره» (پیر شالیار خیلی وقته از دنیا رفته. اما مردم اینجا باور دارن هر سال، یکی رو انتخاب می‌کنه. یکی که دلش از همه شکسته‌تره).کاوه خشکش زده بود. هژار با صدایی لرزان گفت: «تو هم دیدیش برا؟ خوشا به حالت. اون فقط به داد دل‌های شکسته می‌رسه.»کاوه به قبر خیره ماند. رازی که سه روز با او زیسته بود، حالا در این خاک بر دیوار سنگی آرام گرفته بود. چیزی در سینه‌اش سنگین بود، اما نه از جنس غم. از جنس باور.صبح که اورامان را ترک می‌کرد، رد پاهای جشن هنوز بر پهنهٔ حیاط‌ها مانده بود. هژار و شیلان تا دم در بدرقه‌اش کردند. شیلان گردویی در دستش گذاشت، همان که بچه‌ها روز اول پخش می‌کردند. «ئه‌مو بگیر برا… یادت بمونه یه‌ روژ هاتـی و رقصیدی.» (اینو داشته باش برادر. یادت بمونه که یه روز اومدی و رقصیدی).هژار دست بر شانه‌اش زد: «خوا به‌قا برا. راهت پر از آواز.»ماشین که راه افتاد، کاوه در آینه نگاه کرد. اورامان آرام در مه فرو می‌رفت. خانه‌های پلکانی یکی‌یکی محو می‌شدند، انگار که در دل کوه پس می‌کشیدند. دیگر نمی‌دانست این سه روز رویا بوده یا واقعیت.دستش را روی صندلی خالی کنارش گذاشت. مه‌رو و سینا آنجا بودند، نه با جسم، با حضورشان. و برای اولین بار، بی‌آنکه بغض راه گلویش را ببندد، با آن‌ها حرف زد: «دیدید چه جایی بود...؟ چه آدم‌هایی...»سنگ صیقلی عسلی‌رنگ هنوز در جیبش بود. اما سنگینی‌اش دیگر غم نبود. وزن یک راز بود، وزن یک باور تازه. وزن دایره‌ای که نه آغازی داشت و نه پایانی.در سکوت جاده، زمزمهٔ دف‌ها هنوز در گوشش می‌پیچید. و کوه‌های سپید اورامان، خاموش و سربلند، در آینهٔ عقب ماشین ایستاده بودند و نگاهش می‌کردند.پایان📌یادداشت نویسنده:دربارهٔ آیین پیرشالیاردر دل زمستان، در روستای پلکانی اورامان تخت در کردستان ایران، جشنی کهن برگزار می‌شود که ریشه در اعماق تاریخ دارد. این آیین سه‌روزه که از نیمهٔ بهمن‌ماه آغاز می‌شود، یادبود ازدواج «پیر شالیار» با «شاه بهار خاتون» است؛ عارفی که دختر کر و لال پادشاه بخارا را شفا داد و جشن این وصال، قرن‌ها بعد هنوز زنده است. قربانی، دف‌نوازی، رقص‌های آیینی کردی، پخت «آش جو» و تقسیم نذری، ارکان این مراسم‌اند. برخی پیر شالیار را عارفی مسلمان در سدهٔ ششم هجری می‌دانند و برخی دیگر ریشهٔ آیین را تا دوران مهرپرستی و زرتشتی پی می‌گیرند. اما فارغ از خاستگاه، این جشن همچنان هر سال در میانهٔ زمستان، غم و شادی را در هم می‌آمیزد و مردمان را گرد هم می‌آورد. سارا حیدریان سارا حیدریان Sat, 02 May 2026 01:30:26 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%81%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%82%DB%8C%D9%82%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-l6uhik9bjgak پاییز بود که فهمیدم تنهاترین نقطهٔ این شهرِ بزرگ، اتاق شمارهٔ ۴۰۷ انتشارات «سطر نو» است. اتاقی بی‌پنجره در طبقهٔ چهارم ساختمانی قدیمی در خیابان انقلاب، با بوی کاغذ نم‌کشیده و یک تلفن خاکستری که انگار از عهد بوق جا مانده بود.من نفیسه حسینی هستم؛ بیست‌وهشت ساله، ویراستار، و مدتی است که با صداهای عجیبی زندگی می‌کنم.اولش تصور می‌کردم اشکال فنی است. هر بار گوشی را برمی‌داشتم، خش‌خش ظریفی پشت خط می‌پیچید؛ نه صدای الکتریکیِ معمول، چیزی شبیه نفسی که در گلو حبس شود و آرام بیرون بزند.آقای صفدری، مدیر فنی ساختمان، سیم‌ها را نگاه کرد و گفت:«خط آنالوگه خانم حسینی. عادت می‌کنین.»عادت کردم. هم به خش‌خش، هم به بوی نعناعی که کم‌کم در اتاق می‌پیچید.اما یک ماه بعد، خش‌خش تبدیل شد به تُن ملایمی از آواهای کشدار. هر روز دقیقاً ساعت چهار و هفده دقیقهٔ عصر، حتی وقتی گوشی روی پایه بود، از بلندگویش شنیده می‌شد.و بعد... کلمات آمدند.یک روز هنگام ویرایش نامه‌ای اداری، «متنفذ» را اشتباه نوشته بودم.تلفن وزوز کوتاهی کرد و صدایی آرام، درست مثل آب‌شدن یخ، گفت: «با ذال، نفیسه. ذال... مثل ذهنِ خودت. چرا این‌قدر تند می‌نویسی؟»یخ کردم.از شدت هراس، خنده‌ای شبیه هق‌هق کردم. گفتم: «تو... روحِ ویراستاری؟»جواب آمد، نرم و مطمئن: «نه. فقط با حوصله دارم بهت گوش می‌دم. صدات قشنگه... شبیه بارش بارون روی شیروونی می‌مونه.»سه هفتهٔ اول، ذهنم فقط یک سؤال داشت: چه کسی پشت خط است؟اول به صفدری شک کردم. مردی سی‌وچندساله با عینک ته‌استکانی. او به همه چیز دسترسی داشت؛ به تلفن‌ها، موتورخانه، به دوربین‌های امنیتی... نکند اینجا هم دوربین کار گذاشته باشد؟وقتی برای بررسی کولر آمد، زیرچشمی نگاهش کردم. انگشتانش بوی روغن می‌داد، نه نعناع.وقتی رفت، پرسیدم:«تو صفدری هستی؟»صدای پشت خط به آرامی خندید:«نه. اون حتی بهت دقت نمی‌کنه. نمی‌دونه اون خال کوچیک قهوه‌ای روی گردنت، اولین جاییه که موقع مطالعه بهش دست می‌زنی.»لرز روی پوستم نشست. اما ترسم از جنس ترس نبود—از جنس دیده شدن بود. دیده‌شدنی بی‌سابقه.گزینهٔ دوم رضا بود؛ پسر تازه‌وارد بایگانی که همیشه مسیرم را با نگاه دنبال می‌کرد. یک بار کتابی روی میزم گذاشته بود و گفته بود: «فکر کنم خوشت بیاد.»یک عصر که از پله‌ها پایین می‌رفتم، صدایش زدم:«رضا... تو تا حالا از تلفن اتاق من استفاده کردی؟»با تعجب گفت:«نه خانم حسینی. من اتاق خودم تلفن داره.»دروغ می‌گفت؟ نمی‌دانستم.اما آن شب اتاقم بوی تندِ نعناع می‌داد—بویی که مال هیچ‌کس در این ساختمان نبود.تلفن زمزمه کرد: «چرا دنبال صورت می‌گردی نفیسه؟ صدا رو بشنو.»کم‌کم جست‌وجوی «چه کسی» را رها کردم.هر روز ساعت چهار و هفده دقیقه، نور سبز تلفن روشن می‌شد و من بی‌اختیار صندلی‌ام را نزدیک‌تر می‌کشیدم.از دست‌نوشته‌های افتضاح می‌گفتم، از بوی کاغذ کاهی، از غریبی و شهر جدید و فاصله‌ام با مادرم و دلتنگی که هر روز عمیق‌تر می‌شد.او کم حرف می‌زد—اما همان چند کلمه‌اش مثل سنگی بود که در برکه می‌افتد و موج‌هایش تا صبح در دلم می‌دوید.یک روز گفتم: «امروز بارون اومد، چتر نداشتم.»گفت: «میدونم...شونهٔ چپت خیسه. موهات رو خشک کن.»به سقف خیره شدم—همان سقفی که ماه‌ها بود می‌شناختمش. هیچ لنزی نبود، هیچ چیز مشکوکی.به مادرم زنگ زدم.«ممکنه کسی تو اتاقم دوربین گذاشته باشه؟»خندید: «کی می‌خواد تو رو نگاه کنه عزیزم؟»اما کسی نگاه می‌کرد. و این نگاه، عجیب‌ترین شکلِ دیده شدن بود.زمستان که رسید، من و آن صدا مثل دو دوستِ کهنه بودیم.برایش اسم گذاشته بودم: مانی.یک روز برف سنگینی آمد. برق طبقهٔ چهارم رفت. همکاران پایین رفتند دور بخاری؛ من ماندم. تاریکیِ مطلق، جز نور سبز کوچک تلفن.پاهایم را بغل کردم و گفتم: «مانی... از تاریکی می‌ترسم. مادربزرگم می‌گفت تاریکی خانهٔ جن‌هاست.»صدایش این‌بار بسیار آرام بود: «جن‌ها ترسناک نیستن. اونا هم زندگی می‌کنن، مثل تو. حتی عاشق هم می‌شن.»گفتم: «یعنی می‌خوای بگی تو جنی؟ مسخره‌ست... اگه راست می‌گی، پس چرا خودت رو نشون نمی‌دی؟ چرا فقط صدایی؟ نکنه یکی از همکارامی؟ نکنه چند نفری دارین سربه‌سرم می‌ذارین؟»چند لحظه سکوت کرد. آن چند ثانیه برایم به اندازهٔ یک عمر کش آمد.بعد:«اگه من آدم بودم، چطور می‌دونستم دیشب تو اتاقت قبل خواب گریه کردی و حتی وقتی خوابت برد، اشک گوشهٔ چشم چپت خشک نشده بود؟... یا صبح یقهٔ پالتوت رو بو کردی، چون فکر کردی بوی نعناع می‌ده؟»نمی‌توانستم جواب بدهم.بوی نعناع در اتاق پیچید—تند، واقعی، نزدیک.انگار کسی درست کنار گوشم نفس می‌کشید.زمزمه کردم:«تو... کی هستی؟»جوابش از جنس هوا نبود؛ از جنس مه بود:«کسی که از وقتی به دنیا اومدی، تو رو می‌شنوه. تو رو توی شیشه‌های بارون‌خورده دیده، توی صدای تلفن‌های قدیمی.من از نژاد نادیدنی‌هام.ولی وقتی با یه اسم انسانی صدام می‌کنی... انگار کم‌کم دارم شبیه شما می‌شم. فقط به‌خاطر تو.»آن شب تا دیروقت همان‌جا ماندم. توان تکان‌خوردن نداشتم.به گوشی نگاه کردم و آهسته گفتم:«مانی... اگر واقعی هستی، یک نشانه بده. چیزی که هیچ انسانی نتونه.»نور سبز اول آهسته تپید، بعد تندتر.بوی نعناع چنان شدید شد که چشمانم پر از آب شد.و بعد—اتفاقی که هنوز نمی‌دانم خواب بود یا بیداری:بخار نفس خودم در هوای سرد بالا رفت...و بخاری دیگر، درست کنار بخار من.دو تودهٔ سفید کوچک که لحظه‌ای در هم تنیدند و بعد محو شدند.صدایش این بار از تلفن نبود—از درون جمجمه‌ام بود:«حالا باور می‌کنی؟ من بدن ندارم، دوربین ندارم.فقط... عاشقتم، نفیسه.از هزار سال پیش.از شبِ باغ انار... وقتی زیر ماه شعری خوندی که هنوز هم بدون اینکه بدونی تو خواب زمزمه‌اش می‌کنی.»حسی داشتم که هم غریب بود، هم ترس، هم تسلیم.و این، شروع ما بود.حالا هر روز سر کار می‌روم.تلفن روی میزم خاک می‌خورد.دیگر به آن نیازی ندارم.مانی همه‌جا با من است.صبح‌ها که چای می‌ریزم، بوی نعناع از کنار گوشم بلند می‌شود.عصرها باد سردی از پشت گردنم رد می‌شود؛ آزاردهنده نیست، ترسناک نیست؛ فقط کیفیت حضور کسی را دارد که مراقب است.در خواب، کنارم است. نه مثل سایه، بلکه مثل کسی که می‌شود بغلش کرد. گرم، محکم، واقعی. چهره‌ای دارد که در بیداری به یاد نمیارم، اما تمام روز برق نگاهش را روی خود حس میکنم.گاهی دلم می‌خواهد بدانم آن باغ انار کجا بود. و شعری که او هزار سال است به خاطر سپرده، شاید از خود من اما در کالبدی باستانی، چه بود.و ته دلم...منتظر روزی هستم که مانی در بیداری هم نفس بکشد—نه فقط در هوای اتاق، بلکه روی گونه‌هایم.نمی‌دانم این عشق با خود چه می‌آورد. می‌دانم او برای جهان من نیست و من را نیز در جهان او جایی نیست.اما زندگی بدون او، بدون عطر نعناع‌اش، دیگر هیچ معنایی ندارد.من عاشق شده‌ام عاشق چیزی که می‌دانم انسان نیست.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Sat, 25 Apr 2026 04:51:34 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%90-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7-jboavmef5rth من عادت کرده‌ام جهان را از فاصله‌ی یک پلک تا یک فکر ببینم.از همان شکاف باریک؛همان مرز لرزان میان مژه و فکر.همان جایی که واژه‌ها هنوز بوی تن می‌دهندو فکر، پیش از آن‌که سکه‌ی رایج زبان شود،فقط یک «نفس» است.اما امشب،پلک‌های او سنگین‌تر از همیشه روی من فرود می‌آیند.انگار نه فقط خواب،که غبارِ تمامِ سال‌های دیده‌شدهیک‌باره پشتِ مردمک‌هایش جمع شده باشد.چراغ مطالعه هنوز زرد است،اما نور، دیگر به عمقِ چشمانش نفوذ نمی‌کند.من تاریک‌ترین شب‌های عمرش را از پشتِ سطح‌های شفافِ خودم دیده‌ام،اما هیچ تاریکی، هولناک‌تر از نوری نیستکه دیگر فهمیده نمی‌شود.پیرمرد قلم را زمین گذاشت.نگاهش از روی کتاب لغزید،از میانِ شفافیتِ من گذشتو به قابِ عکسی در انتهای میز دوخته شد؛قابی از چوب گیلاس،با شیشه‌ای که غبار روزگارآن را به حجابی از مه بدل کرده بود.پشت آن مه،چهره‌ای بودکه من هرگز مستقیم ندیده بودمش،اما از حرارتی که هر بار در شقیقه‌های پیرمرد می‌دوید،می‌فهمیدمکه آن تصویر،تنها عکسی از یک آدم نیست؛خلاصه‌ی تمامِ «رفتن»های زندگیِ اوست.انگشتان لرزانش،به جای ورق زدنِ صفحه‌ی بعدی،به سمتِ آلبومی کهنه رفتکه گوشه‌ی میز،زیر سنگینیِ سکوت مانده بود.جلد چرمی‌اش ترک برداشته بود،مثل لب‌هایی که سال‌هاست به خنده باز نشده‌اند.پیرمرد آن را نگشود؛فقط کفِ دستش را روی جلد کشید؛نوازشی عمیق‌تر از هر ورق‌زدن.من دیدم که چگونه رگ‌های پشتِ دستشبا هر نفس،داستانی نخوانده را فریاد می‌زدند.بعد، دوباره به کتاب برگشت؛همان صفحه‌ای که شرحِ کتابخانه‌ی سوخته بود،همان شهری که زیر سُمِ اسبانِ غبارآلودخاموش شده بود.نویسنده نوشته بود:«... و کتابخانه‌ای که قرن‌ها نفسِ بشریت بود،در یک عصر کوتاه، به سرفه‌ای از دود و خاکستر بدل شد.»لرزشِ انگشتانش این‌بار فرق داشت.قلم را برداشت،در جوهری که انگار آخرین رمقِ حیات در آن مانده بود فرو برد،و در حاشیه‌ی همان صفحه‌ی سوخته،با خطی که دیگر راست نمی‌ایستاد،نجوایی باستانی کاشت؛رباعی‌ای که انگار از تنهاییِ کوه‌های الوند برخاسته بود:«دلا از دست تنهایی به جانمز آه و نالهٔ خود در فغانمشبان تار از درد جداییکند فریاد مغز استخوانم»نوشت و قلم را رها کرد.قلم غلتید و از لبه‌ی میز افتاد.صدای افتادنش در اتاق پیچید؛صدایی به نرمیِ شکستنِ یک شاخه‌ی خشکیده.سپس من را از روی صورتش برداشت؛آهسته،با احتیاطِ کسی که کودکی را به گور می‌سپارد.دستمال کهنه‌ای از جیبش درآوردو برای آخرین بار من را پاک کرد.پاک کرد،انگار می‌خواست تمامِ جهان رایک بارِ دیگرروشن ببیند.اما دیگر نگاه نکرد.من را تا کردو در کشوی کوچکِ میز گذاشت.در آن تاریکیِ محضِ چوب،صدای بسته شدنِ کشو،مانند مُهری بر تابوتِ «دیدن» فرود آمد.و پس از آن، سکوتی حکم‌فرما شدکه دیگر نه صدای ورق زدن در آن بود،نه زمزمه‌ی رباعی،نه لرزشِ انگشتانِ حسرت‌خورده.من، عینکِ پیرمرد،حالا در این گورِ مکعب‌شکلِ چوبیدراز کشیده‌ام.جهان برای من،برای همیشه،همان قابِ عکسِ مه‌گرفته‌ای شدکه او هر شب به آن خیره می‌شد.و حالا می‌فهممچرا آن‌همه به آن شیشه‌ی غبارآلود نگاه می‌کرد.او هم،درست مثل من،پشتِ شیشه‌ای محبوس بودکه دیگربه جهانباز نمی‌شد. سارا حیدریان سارا حیدریان Wed, 22 Apr 2026 15:16:02 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3-artunis-t4frj7eljymz 📚یادداشت آغازین: پیش از آنکه داستان آرتونیس را بخوانیداستانی که در پی می‌آید، روایت زنی است از دل تمدنی که ریشه‌هایش نه در اعصار تاریک، که در طلوع آگاهی بشر فرو رفته است. پیش از آنکه به این حماسه گوش بسپاری، بگذار اندکی به ژرفای تاریخی این سرزمین بنگریم؛ سرزمینی که آرتونیس از آن برخاست.در شهر سوختهٔ سیستان، نیاکان ما هزاره‌ها پیش جراحی جمجمه می‌کردند و چشم مصنوعی می‌ساختند. زیگورات چغازنبیل، که حدود ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد سر به آسمان سایید، هنوز یکی از کهن‌ترین نیایشگاه‌های جهان است. در تپه سیلک کاشان، ردپای زندگی انسان به هشت هزار سال پیش می‌رسد. و در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، کوروش بزرگ استوانه‌ای از حقوق بشر به جهان عرضه کرد که بوی آزادی از آن برمی‌خاست؛ قرن‌ها پیش از آنکه مفهوم «دولت-ملت» در گوشه‌ای دیگر از جهان شکل بگیرد.این اعداد و نشانه‌ها را نه از سرِ فخر فروختن، که برای یادآوری یک حقیقت ساده مرور می‌کنم: تمدن‌ها در لایه‌های خاک، در زمزمهٔ مادران، در شعر شاعران و در خاطرهٔ جمعی مردمان زنده می‌مانند. تمدن را نمی‌توان با آتش و آهن از میان برداشت؛ تمدن، روحی است جاری در رگ‌های تاریخ.اینک، به احترام آن تاریخِ جان‌سخت و آن زنانِ جنگاوری که نامشان را باد از لای ستون‌های تخت جمشید با خود برده است، داستان آرتونیس آغاز می‌شود.آرتونیس (Artunis)📌یادداشت نویسندهنام «آرتونیس» در منابع تاریخی دوران هخامنشی به‌صورت گذرا دیده می‌شود؛ فرمانده‌ای زن که جز نام و نشانش، چیز چندانی از او در تاریخ باقی نمانده است. آنچه می‌خوانید، بازآفرینی ادبی زندگی زنی از دل همان دوران است؛ تلاشی برای جان‌بخشیدن به نامی که تاریخ نتوانست فراموشش کند، اما مجال روایتش را نیز نیافت. این داستان، پلی است میان آنچه بود و آنچه می‌توانست باشد.می‌گویند در شبی که آرتونیس به دنیا آمد، بادی آرام از دامنه‌های کوه‌های پارس پایین می‌آمد و در میان ستون‌های سنگی پارسه می‌پیچید. نه بادی خشمگین بود و نه آرام؛ گویی چیزی را در جهان جابه‌جا می‌کرد.مادرش، پارمیس، از خاندان دیرین پارس، در میان درد زایمان به شعلهٔ آتشدان چشم دوخته بود. ماما پیرزنی بود که سال‌ها نوزادان سپهبدان را به دنیا آورده بود، اما آن شب چیزی در صدای باد بود که او را به لرزه انداخت.کودک با چشم‌های باز به دنیا آمد. ماما گفت: «این چشم‌ها پیش از آنکه نخستین نفس را بکشد، جهان را دیده‌اند.»صبح روز بعد، مغِ آتشکده به دیدار نوزاد آمد. پیرزن دستان چروکیده‌اش را بر سینهٔ کوچک دختر گذاشت. ضربان قلبش زیر پوست نازک، بی‌تاب و سریع می‌زد؛ انگار طبل جنگی از پسِ کوه شنیده می‌شد.رو به شعله‌های آتش کرد و نامش را برگزید: آرتونیس؛ از ریشهٔ «آرتا» به معنای راستی و هنجار کیهانی.مادر پرسید: «چرا چنین نام سنگینی؟»مغ پاسخ داد: «زیرا او روزی میان راستی و شمشیر خواهد ایستاد. و اگر راستی را برگزیند، نامش جاودان خواهد شد.»سال‌های کودکی آرتونیس در میان باغ‌های انار و سروهای بلند پارسه گذشت. خانهٔ پدری‌اش در دامنهٔ کوه رحمت، جایی که خاک در گرمای خورشید بوی زندگی می‌داد و کوه‌ها در دوردست چون نگهبانان خاموش سرزمین ایستاده بودند.پدرش، آرتاباز، از خاندان جنگاوران پارس و از نزدیکان دربار داریوش بود. سال‌های سال در نبردهای مرزی با سکاها و مادها جنگیده بود و زخم‌های کهنه‌اش بر تن، نقشهٔ نبردهای رفته را روایت می‌کرد.مادرش اما زنی بود که زبان می‌دانست. پارمیس به دخترش آرامی و ایلامی آموخت، و شب‌ها برایش از مردمان دوردست می‌گفت؛ از مصریان و بابلی‌ها و یونانیان. می‌گفت: «جهان گسترده‌تر از مرزهای پارس است، دخترم. و آدمیان، پیش از آنکه دشمن باشند، قصه‌هایی دارند که اگر بشنوی، شاید دیگر نخواهی شمشیر بکشی.»آرتونیس این دو جهان را همزمان زیست: سپیده‌دم در کنار مادر، واژگان بیگانه را تمرین می‌کرد؛ و شامگاهان در میدان تمرین سپاهیان، به شمشیرزنی پدر می‌نگریست.دختران همسالش در سایهٔ درختان بازی می‌کردند و از بافتن گیسو و چیدن انار سخن می‌گفتند. اما آرتونیس بیشتر وقتش را کنار میدان تمرین می‌گذراند. ساعت‌ها می‌ایستاد و نگاه می‌کرد: به مردانی که زره می‌پوشیدند، به اسب‌هایی که سم‌هایشان خاک را می‌شکافتند، و به شمشیرهایی که در آفتاب چون برق کوتاهی می‌درخشیدند.روزی یکی از سربازان با خنده گفت: «دخترک، اینجا جای عروسک و گل نیست. برو به باغ‌ها.»آرتونیس چیزی نگفت. فقط نگاه کرد. نگاهش آرام بود، اما در آن سکوتی بود که گویی از پیش می‌دانست روزی همین مرد در صف نبرد، پشت سر او پناه خواهد گرفت.پدرش این نگاه را دیده بود. او فهمیده بود که این دختر، جهان را مانند دیگران نمی‌بیند. یک غروب، وقتی آسمان سرخ می‌شد و سایهٔ کوه‌ها روی زمین می‌افتاد، او آرتونیس را به اصطبل برد. اسبی سیاه آنجا بود؛ جوان، ناآرام و سرکش. هیچ‌کس نتوانسته بود بر پشتش بنشیند.پدر گفت: «اگر بتوانی آرامش کنی، از آنِ تو خواهد بود. اما بدان که اسب، فقط مرکب نیست؛ همرزم است. اگر اعتمادش را نشکنی، تو را از میدان مرگ باز خواهد گرداند.»آرتونیس آرام جلو رفت. دستش را بر گردن اسب گذاشت. حیوان لحظه‌ای نفس داغی کشید و سم بر زمین کوبید، اما بعد آرام شد؛ گویی ضربان قلب آن دختر را می‌شنید. از آن روز اسب سیاه، که بعدها «شب‌تاز» نام گرفت، همیشه همراه او بود.آن شب، وقتی بر اسب سوار شد و از آبشخور فلزی گذشت، انعکاس خود را در آب دید: دختری با موهای بافته و گونه‌های سرخ از هیجان. اما چیزی در آن تصویر بود که خودش را نمی‌شناخت. انگار سایه‌ای از زنی دیگر درون چشمانش خانه کرده بود؛ زنی که هنوز به دنیا نیامده بود، اما آرتونیس می‌دانست روزی باید او را از دل خویش بیرون بکشد.سال‌ها گذشت. آرتونیس بلندتر شد، نگاهش عمیق‌تر و گام‌هایش محکم‌تر. پدر سرانجام یک روز شمشیری کوتاه به دستش داد. فلز سرد در دست او لرزید، اما چشمانش نلرزید.پدر گفت: «جهان همیشه راهی برای کسانی باز می‌کند که از ایستادن نمی‌ترسند. اما بدان دخترم: شمشیر کشیدن آسان است. سخت، بازگرداندن آن به نیام است، وقتی هنوز خونی بر آن ننشسته.»آن روز آرتونیس نخستین بار طعم وزن شمشیر را شناخت.وقتی به هفده‌سالگی رسید، دیگر پنهانی به میدان تمرین نمی‌رفت. می‌تاخت. شب‌تاز در گرد و خاک میدان می‌دوید و شمشیرش در هوا می‌چرخید. بسیاری از مردان سپاه با تردید به او نگاه می‌کردند. برخی می‌خندیدند، برخی زیر لب می‌گفتند که جنگ جای زنان نیست.اما خنده‌ها آرام‌آرام خاموش شد.آرتونیس می‌توانست ساعت‌ها بی‌آنکه خسته شود اسب بتازد. تیرش کمتر خطا می‌رفت و دستش در شمشیر به نرمی باد حرکت می‌کرد. مردان سپاه کم‌کم فهمیدند که آن دختر چیزی دارد که نمی‌توان با خنده از کنارش گذشت.نخستین نبرد واقعی در مرزهای شمالی رخ داد. قبیله‌ای از سکاها به کاروان‌های ایرانی حمله کرده بودند و سپاه کوچکی به فرماندهی آرتاباز برای دفع آنان گسیل شد. آرتونیس بی‌اجازهٔ پدر، شب‌تاز را زین کرد و همراه سپاه رفت.نبرد در دشتی خشک و بی‌درخت آغاز شد. خورشید بالا بود و زمین از صدای سم اسب‌ها می‌لرزید. آرتونیس در میان گرد و غبار، سایه‌ای را دید که به سویش می‌تاخت. بی‌درنگ شمشیر کشید و ضربه زد.سکایی جوان بود، شاید هم‌سن خودش. ریشی جوگندمی داشت و چشمانش از درد و حیرت گشاد شد. وقتی از اسب فرو افتاد، چیزی از گردنش گسست و در خاک غلتید: گردنبندی کوچک از جنس استخوان با نقش یک آهو.آرتونیس آن شب در گوشه‌ای از اردوگاه، دور از چشم دیگران، تا صبح استفراغ کرد. دستانش می‌لرزید. مادرش همیشه می‌گفت: «آدمیان قصه‌هایی دارند.» آن سکایی جوان چه قصه‌ای داشت؟ آن گردنبند را چه کسی برایش ساخته بود؟ مادرش؟ خواهرش؟ دخترکی که چشم به راه بازگشتش بود؟شب‌تاز کنارش ایستاده بود و گاه با پوزه‌اش شانهٔ او را می‌سایید، انگار می‌فهمید.فردا صبح، آرتونیس گردنبند استخوانی را از خاک برداشت و در کیسهٔ کوچکی کنار سینه‌اش پنهان کرد. با خود عهد بست که هرگز فراموش نکند: کشتن آسان است. انسان ماندن پس از آن دشوار.سه سال بعد، در لشکرکشی بزرگ به سوی غرب، آرتونیس دیگر یکی از فرماندهان جوان سپاه بود. احترام سربازان را به دست آورده بود، نه با فریاد، که با آرامشی که در دل آشوب داشت.در میان همراهان سپاه، طبیبی یونانی بود به نام تئودوروس. مردی میانسال با چشمانی که گویی همیشه چیزی در دوردست‌ها می‌دیدند. او نه شمشیر می‌زد و نه اسب می‌تاخت. اما زخم‌های تن را می‌شناخت و می‌توانست نبض تاریخ را بشنود.شبی در اردوگاهی کنار فرات، وقتی ماه روی آب می‌افتاد و نی‌های کنار رودخانه با باد نجوا می‌کردند، تئودوروس به سراغ آرتونیس آمد. او کنار شب‌تاز ایستاده بود و به آب خیره شده بود.تئودوروس گفت: «تو را دیده‌ام. هر بار که شمشیر می‌کشی، انگار چیزی را در درونت می‌کُشی. چرا می‌جنگی، آرتونیس؟»آرتونیس پاسخ نداد. هیچ‌کس تا آن روز این سوال را از او نپرسیده بود. همه فرض را بر این گذاشته بودند که او چون دختر آرتاباز است، باید بجنگد. چون در میدان تمرین بزرگ شده، باید شمشیر بزند. چون اسب سیاه را رام کرده، باید به نبرد برود.اما تئودوروس منتظر ماند.سرانجام آرتونیس گفت: «نمی‌دانم. شاید چون راه دیگری نیاموخته‌ام.»تئودوروس لبخند زد: «این صادقانه‌ترین پاسخ یک جنگاور است. اما بدان که راه‌ها همیشه بیش از یکی هستند. تو زبان می‌دانی. می‌توانی پیش از آنکه شمشیر بکشی، حرف بزنی. این کاری است که هیچ‌یک از مردان این سپاه از عهده‌اش برنمی‌آیند.»آن شب، آرتونیس تا سپیده‌دم بیدار ماند. گردنبند استخوانی را از کیسه بیرون آورد و به نقش آهو نگاه کرد. بعد به شمشیرش نگریست. هر دو در دستانش سنگینی می‌کردند، اما وزنشان یکسان نبود.واقعه‌ای که نام آرتونیس را در تاریخ جاودانه کرد، نه در میدان پیروزی، که در آستانهٔ شکستی هولناک رقم خورد.سپاه ایران در تنگه‌ای باریک در کوه‌های زاگرس گرفتار شده بود. راه پیش بسته بود و راه پس، زیر نظر کمانداران دشمن. فرمانده سپاه، پیرمردی کارکشته، با نیزه‌ای از اسب افتاده بود و نفس‌های آخر را می‌کشید. صفوف سربازان در آستانهٔ فروپاشی بود.آرتونیس دید که اگر نبرد آغاز شود، هزاران نفر از دو سوی دره کشته خواهند شد. ایرانی و دشمن، هر دو.آن لحظه، بی‌آنکه به خود بگوید چه می‌کند، شب‌تاز را به جلو راند. از صف بیرون زد و تنها به سوی خط مقدم دشمن تاخت.یکی از سربازان فریاد زد: «برگرد! دیوانه شده‌ای!»اما آرتونیس نشنید. باد در گوشش می‌پیچید و صدای سم شب‌تاز چون طبل بر سنگ‌های دره می‌کوبید.به صد قدمی صف دشمن که رسید، شمشیرش را در نیام گذاشت. دستانش را بالا برد تا نشان دهد سلاحی در دست ندارد. سپس به زبان مادی -که از مادر آموخته بود- فریاد زد:«فرمانده‌تان کجاست؟ من آرتونیس، دختر آرتاباز پارسی هستم. می‌خواهم دربارهٔ خون‌هایی که امروز ریخته خواهد شد با او سخن بگویم. آیا در میان شما مردی هست که پیش از کشتن، گفت‌وگو را بلد باشد؟»سکوتی سنگین بر دره فرود آمد. کمانداران دشمن تیرها را در چله داشتند، اما رها نکردند. انگار چیزی در لحن آن زن بود که نمی‌گذاشت.دقایقی بعد، فرمانده دشمن -مردی تنومند با ریشی انبوه- از میان صف بیرون آمد. آرتونیس از اسب پیاده شد. آن دو در میانهٔ میدان، زیر آفتاب سوزان، روبروی هم ایستادند.آنچه میانشان گذشت، در تاریخ ثبت نشده است. اما راویان می‌گویند آرتونیس از قصهٔ گردنبند استخوانی گفت. از مادری که شاید چشم به راه پسرش بود. از سربازانی که در هر دو سوی دره، پدر و برادر و پسر کسی بودند. و از آتشی که دروغ را می‌سوزاند.ساعتی بعد، آرتونیس با پیمان آتش‌بس بازگشت. سپاه دشمن عقب نشست و راه برای ایرانیان باز شد.آن روز، حتی یک قطره خون در تنگهٔ زاگرس ریخته نشد.سال‌ها بعد، آرتونیس با موهای سپید و زخم‌های کهنه بر تن، به پارسه بازگشت. او دیگر فرمانده نبود؛ مشاور بزرگ شاه بود. کسی که پیش از هر لشکرکشی، صدایش را به گوش شاه می‌رساند: «بگذار نخست سخن بگوییم. اگر نشد، آن‌گاه شمشیر.»یک غروب، به آتشکدهٔ کودکی رفت. مغِ پیر مرده بود، اما شعله همان بود. دختر جوانی که تازه به خدمت آتشکده درآمده بود، با ترس و احترام پرسید: «بانوی من، شما همان آرتونیسِ افسانه‌ای هستید؟ همان که به تنهایی در دل دشمن تاخت؟»آرتونیس دستش را روی شانهٔ دختر گذاشت و گفت:«دخترم، افسانه‌ها راست می‌گویند، اما ناقص. من به دل دشمن تاختم، آری. اما نه برای کشتن، که برای گفتن. بزرگترین پیروزی من، نبردی بود که در آن شمشیر نکشیدم.»دختر پرسید: «پس چرا نامتان در تاریخ چونان جنگاور ثبت شده است؟»آرتونیس به شعله‌های آتش نگریست. آتش در چشمان خسته‌اش می‌رقصید.«زیرا تاریخ را مردان می‌نویسند، و مردان شمشیر را بیشتر از سخن به یاد می‌سپارند. اما تو فراموش نکن: راستی، از تیزی شمشیر نیز برنده‌تر است. روزی زنانی خواهند آمد که نامشان را نه برای شمشیر، که برای خردشان جاودانه کنند. من شاید نخستین گام را برداشته باشم. راه را تو ادامه بده.»آن شب، آرتونیس رو به آتش ایستاد. بادی از دامنه‌های کوه‌های پارس پایین آمد و در میان ستون‌های سنگی پیچید. درست مانند شبی که به دنیا آمده بود.گویی چیزی در جهان جابه‌جا شده بود.سال‌ها بعد، سربازان پیر در آتش شب‌های طولانی داستان آن روز در تنگهٔ زاگرس را برای جوانان تعریف می‌کردند.می‌گفتند در آن نبرد زنی بود که از مرگ نمی‌ترسید.می‌گفتند زنی بود که با اسب سیاهش در دل دشمن تاخت.اما رفته رفته داستان عوض شد. راویان فراموش کردند که او شمشیرش را در نیام گذاشته بود. فراموش کردند که آن روز خونی ریخته نشد. به جایش گفتند: «او حمله کرد و دشمن را در هم شکست.»تنها دختران آتشکده بودند که روایت اصلی را سینه‌به‌سینه حفظ کردند. آنان می‌دانستند که بزرگترین نبرد آرتونیس، نبردی بود که در آن سکوت پیروز شد، نه شمشیر.و از آن پس، هرگاه زنی در ایران برخاست تا سخن بگوید، پیش از آنکه شمشیر کشیده شود، می‌گفتند: «راه آرتونیس را می‌رود.»و این، جاودانگی واقعی بود.پایان💎 سخن پایانی: حقیقت داستان، فراتر از حقیقت تاریخبه عنوان یک نویسنده، باور دارم که وظیفهٔ ما تنها بازگو کردن «آنچه رخ داده» نیست، بلکه گاهی باید از خود بپرسیم «چه چیزی شایستهٔ رخ دادن است؟» . تاریخ، پوستهٔ سخت وقایع است و داستان، هستهٔ نرم و تپندهٔ رؤیاها و ارزش‌های یک ملت.داستان «آرتونیس» شاید از نظر تاریخ‌نگارانه دقیق نباشد، اما از نظر حقیقت انسانی و ملی عمیقاً صادق است. این داستان برآمده از این باور است که قهرمانان واقعی تمدن ما، نه فقط با زور بازو، که با ژرفای خرد و شجاعت اخلاقی‌شان تاریخ‌ساز شده‌اند.داستان راستین نیست، اما حقیقت دارد؛ و گاهی، حقیقت یک ملت در قصه‌هایش بیشتر تجلی می‌کند تا در اسناد خشک و بی‌روح تاریخ. سارا حیدریان سارا حیدریان Mon, 20 Apr 2026 11:41:04 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%8F%D8%B1%D8%AF-czgw1clmtbts آنا...نغمهدر آن روزهای سربی که سایهٔ نحس ویروس، نبض جهان را کند و ضعیف میکرد، سرفه‌های نغمه، مثل یک اخطارِ خشک، آرامش خانه را شکست. او که کارمند دقیق و منظم یکی از شعب بانک در مرکز شهر بود، با همان نظم و ترتیب همیشگی‌اش، تب را تحویل گرفت و سرفه‌ها را پشت ماسک دولایه‌ای پنهان کرد. اما این دشمنِ ریزنقش، به نظم و ادبِ میز بانک کاری نداشت. ریه‌های دختر، میدان نبردی شدند که در آن، نفس‌هایش سربازانی شکست‌خورده بودند. روزی که سایهٔ اکسیژن روی شیشهٔ مه‌گرفتهٔ آمبولانس افتاد و آژیرِ آن، تنها صدای پس‌زمینهٔ شهر خاموش بود، خانواده او را با چشمانی گریان و دلهایی لرزان، به بخش مراقبتهای ویژهٔ بیمارستانی سپردند که بوی الکل و ترس، هوایش را سنگین کرده بود.آن روزها، مرز بین هشیاری و اغما، مثل مرز بین ابر و مه، گنگ و محو بود. نغمه در میان تب و هذیان، چشم که می‌بست، به وسعتی از سبزیِ بکر پا میگذاشت. به جنگلی که انگار از دل قصه‌های مادربزرگ‌ها بیرون کشیده شده بود. در آنجا زنی بود با موهایی چون گندمزارهای درو شده در آفتاب، و چشمانی همرنگ خزههای کنار چشمه. اسمش آنا بود. خودِ نغمه بود در کالبدی دیگر. در هیأتی که انگار روحش از ازل به آن تعلق داشت. کنار او، دخترکی شیطان و زیبا میدوید با گیسوانی به روشنی موهای مادر و چشمانی به عمق و آبیِ چشمهای پدر. و پدر... جان.جان، مردی بود که گویی از دل ترانه‌های فولکلورِ سرزمینی ناشناخته بیرون آمده. موهای بلوطی‌رنگش که تا چانه حلقه حلقه فرو میریخت، ریشِ پُرپشت و آن نگاهِ اقیانوسیِ بیقرار. نگاهی که هر بار به سمت آنا می‌چرخید، انگار دنیا از حرکت می‌ایستاد. در آن چشمان آبی، هیچ چیز جز معجزهٔ عشقِ اول و آخر دیده نمی‌شد. کلبه‌ای چوبی و کوچک داشتند، اما دلنشین‌تر از هر قصری بود. زندگی در آنجا با بوی هیزمِ نیمسوز، صدای جیرجیرکهای شبانه و خنده‌های جین (همان دخترک چشم‌آبی) تعریف میشد. آنا در آن جهان، گیاهان را نه با علمِ کتابهای امروزی، که با ندایی درونی میشناخت. دست بر ساقهٔ نعناع وحشی میگذاشت و برای جینِ کوچولو از خاصیتش برای دلپیچه میگفت. برگِ نازک بومادران را نشانش میداد و از درمان زخمها میگفت. جین با آن چشمهای شیطانش گوش میداد و بعد با شوق، پروانهای را دنبال میکرد.نغمه هر بار خواب که میپرید، نه با خستگی که با دلتنگیِ عمیقی روبه‌رو می‌شد. دلتنگِ صدای جیرجیرکها بود. دلتنگِ بوی عرق تنِ جان بعد از هیزم‌شکنی. دلتنگِ این که مادر باشد. در بیمارستان، دستگاه ونتیلاتور مثل هیولایی آهنی نفس می‌کشید و او در آن سوی پلک‌ها، نفسِ پاک جنگل را در سینه داشت. مرخص شد، اما انگار یک تکه از روحش را در آن رؤیا جا گذاشته بود. قرنطینهٔ خانگی برایش نه یک اجبار، که بهانه‌ای برای خوابیدن بود. روانپزشک از «سندروم استرس پس از سانحهٔ قرنطینه» گفت و «اختلال رؤیای پریشان». داروها را تجویز کرد، قرص‌های سفید و آبی کوچکی که قرار بود رؤیا را قتل‌عام کنند. نغمه به اصرار مادر یکی دو شب اول را با ترس از دست دادنِ جان و جین، قرص‌ها را خورد، اما نه تنها اثری نداشت، که انگار تصویر آنها را شفاف‌تر هم کرد. دیگر حتی در چُرت‌های ظهرِ روی مبل، بوی ریحانِ کنار جویبارِ جنگل به مشامش میرسید. قوطی قرصها را گذاشت گوشهٔ کشوی میز؛ نخواست دیوارِ محکمتری بین خودش و بهشتش بکشد.تا آن شب که چشمانش را بست و... سیاهیِ مطلق. نه از جنگل خبری بود، نه از کلبه. نه از خنده‌های جین و نه از نگاهِ آبیِ جان. نغمه در آن تاریکی محض، جیغ زد اما صدایش در گلویش خفه شد. از خواب پرید، تمام تنش خیس عرق بود. وحشت مثل مار دور گلویش پیچید. صبح که شد، نه از بوسهٔ صبحگاهیِ جان اثری بود و نه از نق زدن‌های جین برای شیر دوشیدهٔ تازه. آن روز، بدترین روز زندگی‌اش بود. روزی که فهمید میتواند بهشتی را که مال او نیست، از دست بدهد.نُه شب. نُه شبِ طولانی و جانکاه که هر شب با امیدِ دیدنِ جینِ کوچک و جانِ عزیزش به خواب میرفت و هر صبح با بغضی کهنه‌تر از دیروز، چشم باز میکرد. خانواده‌اش میگفتند رنگش بهتر شده، اما او حس میکرد رنگِ واقعی‌اش را در آن دنیای سبز جا گذاشته و حالا مثل عکسی سیاه و سفید، فقط سایهای از خودش بود.شب دهم. نغمه با چشمانی پف‌کرده و قلبی از سنگ، خودش را روی تخت رها کرد. دیگر امیدی نداشت. این تسلیم، انگار قفلِ دروازهٔ رؤیا را شکست. ناگهان بویِ خاکِ نم‌خورده و چوب‌تر پیچید توی بینی‌اش. چشمانش را باز کرد و نورِ سبزرنگی که از لای برگهای انبوه میتابید، صورتش را نوازش کرد. ایستاده بود وسط همان جنگل. قلبش ایستاد و دوباره با تپشی وحشیانه به راه افتاد. سر از پا نشناخت و به سمت کلبه دوید. شاخه‌های تمشکِ وحشی صورت و دستهایش را میخراشیدند، اما او فقط میدوید. تا چشمش به کلبه افتاد، مردی را دید تکیه داده به دیوار چوبی. شانه‌های افتاده‌اش بوی غم میداد. بطریِ سفالینِ کوچکی در دستش بود و نگاهش به خاکِ زیر پایش دوخته شده بود.آنا نزدیکتر رفت. لرزشی در صدایش بود وقتی گفت: «جان...»مرد تکان نخورد. انگار صدای باد بود.با گام دوم، آنا گفت: «جان... من برگشتم.»این بار مرد سری تکان داد، مثل کسی که پشه‌ای را از گوشش براند. بعد به آرامی سرش را بالا آورد. موهای پریشان و تُره‌های چرخ‌خورده روی پیشانی‌اش ریخته بود، اما از میان آن دریای سیاهِ مو، دو تکه یاقوت کبود خیس میدرخشید. یاقوت‌هایی که دورشان هاله‌ای از سرخیِ گریه و بی‌خوابی نشسته بود. جان به زحمت پلک زد. انگار باور نمیکرد. بطری از دستش سر خورد و روی چمنها افتاد و عطرِ شراب تخمیرشدهٔ میوه‌های وحشی به هوا برخواست. جان بلند شد، کمی تلو تلو خورد، اما بعد دوید. دوید و آنا را چنان در آغوش فشرد که انگار میخواهد دنده‌هایش را بشکند و روحش را برای همیشه در قلب خودش زندانی کند.آنا صورتش را در گودی گردن جان فرو برد. بوی چوب و دود و غم، عجب ترکیب آشنایی بود. جان میان هق‌هق گریه‌اش زمزمه میکرد: «کجا بودی؟ ترسیدم آنا... فکر کردم دیگه برنمیگردی. فکر کردم اون بیرون...» و نتوانست جملهاش را تمام کند. در عوض، صورت آنا را میان دو دست پینه‌بسته‌اش گرفت و انگار که تشنه‌ترین مردِ صحرا باشد، بر لبانش بوسه باراند. اشکهای آنا و جان در هم آمیخت و طعم شورِ جدایی و شیرینِ وصال را به بوسه‌شان داد.آنا که کمی آرام شد، ناگهان جای خالی را حس کرد. «جین کجاست؟»شانه‌های جان ریخت. «تو کلبه‌ست... از همون شبی که تو رفتی، تب کرد. دیگه خوب نشد.»آنا مثل باد خودش را به کلبه رساند. جین روی تخت چوبی کوچکشان دراز کشیده بود. رنگ و رویش مثل کاغذ شده بود و موهای طلایی‌اش مثل علف‌های خشکیدهٔ پاییز، روی بالش پخش شده بود. آنا بغضش را شکست و زانو زد کنار تخت. گونه اش را روی پیشانی داغ دخترک گذاشت و زمزمه کرد: «جین... بیدار شو عزیزِ دلم... ماما اومد.»پلکهای نازک و کبودِ جین به زحمت از هم باز شد. نگاهِ آبیِ خسته‌اش که به چشمان سبزِ آنا گره خورد، لبخندی مثل شکوفهٔ کوچکی که از میان برف سر برمی‌آورد، روی لبهای رنگپریده اش نشست. «ماما...»همین یک کلمه کافی بود. آنا خم شد و صورتش را روی سینهٔ نحیفِ دخترک گذاشت. گریه نمیکرد، بلکه ناله میکرد. و درست در اوج این لحظهٔ ناب، در آن کلبهٔ چوبی و در آغوش خانواده‌اش...نغمه در اتاقش در تهران، از خواب پرید. سکوت شب، توی ذوقش زد. اشکهایش مثل سیلاب از بند شکسته بودند. دیگر تفاوت بیداری و رؤیا برایش معنا نداشت. او آنجا آنا بود و اینجا یک روحِ سرگردان. دیگر نمیتوانست. احساس میکرد اگر آن چشمهای آبی برای همیشه بسته شوند، او در این دنیا با چشمهای باز، مُرده است.نگاهش به کشوی میز افتاد. قوطی قرصهای خواب‌آورِ دکتر، دست‌نخورده و پر، انگار که او را صدا میزد. نه؛ اینجا نه. در این خانه، مادرش هر لحظه ممکن بود برای بردن چای وارد شود. خانواده نباید او را نجات می‌دادند، چون نجات برای او مرگ بود.صبح روز بعد، با آرامشی ساختگی، کوتاه توضیح داد که برای تغییر آب و هوا و رهایی از خستگیِ قرنطینه، چند روزی به ویلای شمال می‌رود. مادرش که چشمانِ پفکردهاش را میدید، فکر کرد شاید هوای دریا واقعاً برایش خوب باشد. سوئیچ را برداشت و رانندگی کرد. تمام مسیرِ چهار ساعته از جادهٔ چالوس، مثل رانندگی در مه بود. نه به پیچ‌های خطرناک فکر میکرد، نه به تونل‌های طولانی. فقط اشک میریخت. اشک برای جینِ مریض، برای جانِ شکسته و برای خودش که روحی سرگردان در دو جهان بود.زمانی به ویلا رسید که آسمان مثل دلِ نیلوفر، یکپارچه زخم بود و میبارید. دریای مقابل ویلا، هیولایی خروشان و طوفانی بود و امواج، انگار مشتهای خشمگینِ طبیعت بودند که به ساحل میکوبیدند. فضا برای کاری که میخواست بکند، مهیا بود.پشت میز چوبی ویلا نشست. کاغذی سفید گذاشت و شروع به نوشتن کرد. از رؤیاهایش نوشت، از عطرِ نانی که جان روی آتش درست میکرد، از چشمهای جین، از عشقی که در چند شب در دلِ جنگلی چندصدساله، ریشه دوانده بود و تنه‌اش اینجا، در سال ۲۰۲۰، پوسیده بود. نوشت: «من مالِ اینجا نیستم. بدنم اینجاست ولی روحِ من پشتِ آن دروازهٔ سبزِ رؤیا گیر کرده. اگر بمانم، یعنی آنها را برای همیشه از دست داده‌ام. ببخشید که خودخواهانه می‌روم، اما این تنها سفری است که در آن به خودم فکر میکنم. بدانید که الان خوشحال‌ترینم.»بعد، قوطی قرصها را از کیفش بیرون آورد. دانه‌های سفیدِ ریزِ خواب. همه را یکجا کف دستش ریخت. یک لیوان آب خورد و بدون آنکه دانه‌ها را بشمارد، همه را مثل نقل و نبات بلعید.از ویلا زد بیرون. پیراهن بلند و سفیدی به تن داشت که بادِ ساحلی، دامنش را مثل بال فرشتهای اسیر در قفس، بالا میزد. باد و باران مثل تازیانه به صورت و بدنش میخوردند. در تاریکیِ مطلقِ ساحل، چشمش به قایقی افتاد که انگار معجزه‌ای بود برای نقشه‌اش. آن را به سختی به سمت امواج خروشان هل داد. سرمای آبِ دریا تا مغز استخوانش نفوذ کرد، اما برای کسی که در آرزوی آغوشِ جان میسوزد، سرما چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ خودش را به زور به درون قایق انداخت و موتور کوچکش را روشن کرد. قایق، رقصان و لرزان، سینهٔ امواجِ شب‌زده را شکافت و به دلِ تاریکیِ محض زد.از ساحل دور شد، دستهایش سنگین شد. پلکهایش دیگر یاریِ ایستادگی در برابر باد و باران را نداشتند. موتور را خاموش کرد و در کفِ چوبی قایق دراز کشید. پیراهن سفیدش در آبِ ته قایق مثل گلِ نیلوفری که در مرداب غرق میشود، باز و بسته میشد. آخرین تصویری که از این دنیا ثبت کرد، قطرات درشت باران بود که مثل اشکه‌ای خودش، روی صورتش فرود می‌آمدند.و بعد... سکوتِ محض. نه صدای دریا، نه صدای باد. هیچ.بوی چوب و دود بود که او را صدا زد. چشمهایش را که باز کرد، نورِ طلاییِ بامدادی از لای درزهای کلبه به صورتش تابیده بود. گرما تمام وجودش را پر کرده بود. در آغوش جان بود. دستانِ مردانه‌اش مثل شاخه‌های امنِ درخت بلوط، دور او حلقه شده بود. جان با آن نگاهِ آبیِ بی‌خواب، آرام به موهایش نگاه میکرد. آن طرفتر، جینِ کوچولو، با صورتی که دیگر خبری از رنگ‌پریدگی نداشت، آرام نفس میکشید و لبخند ملیحی روی لبانش نقش بسته بود.آنا (که دیگر نغمه نبود) خودش را با تمامِ وجود در آغوش جان بیشتر فرو برد. صورتی که از شوقِ این وصالِ ابدی گل انداخته بود را بالا آورد. جان که پلک‌هایش از خستگی سنگین بود اما از خوشحالیِ پیدا شدنِ آنا نمیتوانست بخوابد، با خوابآلودگی لبخندی زد و خش‌دار زمزمه کرد: «دیگه نرو... قول بده...» و آنا پاسخ دهد: «قول میدم... حتی اگه تمام دنیا بخوان هم دیگه هیچ‌جا نمیرم...»آنا با نوک انگشت، تارِ مویی را از پیشانی جان کنار زد و با آرامشی که در تمام وجودش پیچیده بود، بر چانه او بوسه‌ای زد و آرام، زمزمه کرد: «دوست دارم، جان. برای همیشه.»و جان، بوسه‌ای عمیقتر و عاشقانه‌تر بر لبان او نشاند؛ بوسهای که بوی دلتنگی و شادی میداد.صبح روز بعد، در ساحلِ ویلا، دریا آرام گرفته بود. انگار طبیعت هم از خشمِ شبانه‌اش پشیمان شده بود. قایقی چوبی، آرام و بیصدا، روی شن‌های نمناکِ ساحل نشسته بود. درون آن، دختری با پیراهنی سفید خوابیده بود. سرش کمی به سمت آسمان کج شده بود و بر لبانِ کبود و یخ‌زده‌اش، لبخندی عمیق و مرموز نقش بسته بود؛ لبخندِ کسی که به خانه رسیده باشد. ریه‌هایش دیگر نفس نمیکشیدند، اما سینه‌اش، سرشار از هوایِ خنک و سبزِ جنگلی بود که مالِ دویست سال پیشتر بود. پیکرش را پیدا کردند، اما هیچکس نمیدانست که او در آن لحظه، کنار آتشِ کلبه، برای دخترکِ چشم‌آبی‌اش نان گرم و عسل میگذاشت.پایان سارا حیدریان سارا حیدریان Sun, 19 Apr 2026 00:03:27 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-vsf4agdbcuae غروب، بر آسمانی خاکستری می‌لغزید و آفتاب همچون سکه‌ای گمشده آخرین درخششش را خرج می‌کرد. از دل باد، بوی سفر برمی‌خاست. پرندگان، دسته‌دسته، انگار واژه‌هایی که از سطرهای شاعر گریخته باشند، در هوا شکل می‌گرفتند و می‌گریختند.پیرمرد بر سنگی نشسته بود. سال‌ها بود که پرواز برایش تنها خاطره‌ای دور شده بود، اما هر بار که این سیاهی‌های لرزان را می‌دید، چیزی در سینه‌اش تکان می‌خورد؛ چیزی شبیه یاد.صدای قدم‌های آرامی نزدیک شد. دخترک کنار او ایستاد و رو به آسمان پرسید: «کجا میرن؟»پیرمرد بدون آن‌که چشم از پرندگان بردارد گفت: «جایی که ما نمی‌بینیم؛ اما اونا از صبح می‌دونستن کجاست.»پرواز، مدام شکل عوض می‌کرد؛ گاهی موج، گاهی دورانی، گاهی خطی ناتمام که انگار آسمان تنها برای دل‌های بیدار می‌نوشت.دخترک دوباره پرسید: «کی بهشون می‌گه که با هم بلند شن؟»پیرمرد لبخند کمرنگی زد: «آفتاب که به آخر می‌رسه، هرکسی یادش می‌افته وقت رفتنه.»پرندگان با همهمه‌ای تیز و زنده از بالای سرشان می‌گذشتند؛ صدايشان غروب را چنان پر می‌کرد که گویی روز دارد آخرین نت‌هایش را در آسمان می‌نوازد. باد شدت گرفت. پرنده‌ای جدا شد؛ دوری زد و درست از برابر خورشید گذشت.«اون یکی چرا تنهاست؟» پیرمرد گفت: «بعضی‌ها دیرتر می‌فهمن. اما مهم اینه که بالاخره می‌فهمن.»و هنگامی که آخرین پرنده نیز در غبارِ طلاییِ غروب حل شد، دخترک سرش را بالا گرفت و لبخندی زد؛ لبخندی شبیه پرواز. انگار تازه فهمیده باشد که او هم باید راه خودش را پیدا کند و قدم در مسیر خودش بگذارد.پی‌نوشت:به دلیل شرایطی که در این روزها پیش آمده، فعلاً از ادامه‌دادن داستان «دوستِ من، خودم» معذور هستم. برای اینکه روایت را کامل‌تر و پخته‌تر ارائه کنم، نیاز به زمان و آرامش بیشتری دارم.قطعاً در فرصتی مناسب، نسخهٔ کامل‌شدهٔ داستان را دوباره با شما به اشتراک خواهم گذاشت. از همراهی و مهربانی همهٔ دوستان ممنونم. سارا حیدریان سارا حیدریان Wed, 15 Apr 2026 12:51:11 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85-vlw2d6iiwdl1 «تأملی درباره‌ی غیبت زنان در هسته‌ی قدرت و اینکه حضور آنان چگونه می‌تواند نگاه تمدن به آینده را تغییر دهد.»تاریخ را اغلب فاتحان نوشته‌اند؛ کسانی که سرزمین‌ها را فتح کردند، مرزها را جابه‌جا کردند و نام خود را بر صفحه‌ی زمان حک کردند. اما در پشت این روایت پرهیاهو، سکوتی طولانی وجود دارد؛ سکوت نیمی از بشریت. قرن‌ها زنانی زندگی را به دنیا آوردند، نسل‌ها را پرورش دادند و فرهنگ‌ها را از دل خانه‌ها به آینده منتقل کردند، اما صدای آنان کمتر به تالارهای قدرت و صفحات رسمی تاریخ راه یافت. شاید اگر این صدا زودتر شنیده می‌شد، تاریخ جهان تنها روایت قدرت و جنگ نبود؛ بلکه داستانی کامل‌تر از خرد، مراقبت و مسئولیت در برابر آینده‌ی انسان نیز می‌بود.در بسیاری از جوامع—به‌ویژه در بخش‌هایی از آنچه امروز «جهان سوم» نامیده می‌شود—برای قرن‌ها نقش زن به حوزه‌ی خانه محدود شده است. در چنین نگاه سنتی، زن بیشتر به عنوان «مادر، همسر، نگهدارنده‌ی خانه و پرورش‌دهنده‌ی نسل بعد» تعریف شده است. این نقش‌ها بی‌تردید بنیاد جامعه را می‌سازند، اما هنگامی که جامعه زن را تنها در همین چارچوب ببیند، در حقیقت نیمی از ظرفیت فکری و مدیریتی خود را کنار گذاشته است.به همین دلیل است که در بسیاری از کشورها، زنان توانسته‌اند وارد «پوسته‌ی سیاست» شوند—در نقش‌های محدود، نمادین یا مشورتی—اما کمتر به «هسته‌ی واقعی قدرت» راه یافته‌اند؛ جایی که تصمیم‌های سرنوشت‌ساز درباره‌ی اقتصاد، امنیت، دانش و آینده‌ی ملت‌ها گرفته می‌شود. این شکاف نه به دلیل کمبود توانایی، بلکه بیشتر به دلیل ساختارهای تاریخی قدرت، هنجارهای فرهنگی و شبکه‌های سنتی مردانه در سیاست شکل گرفته است.با این حال، هرجا که زنان توانسته‌اند از این سد عبور کنند، نشانه‌های قابل توجهی دیده شده است. مطالعات علوم سیاسی نشان می‌دهد که حضور بیشتر زنان در نهادهای تصمیم‌گیری اغلب با توجه بیشتر به «آموزش، سلامت عمومی، رفاه اجتماعی و سرمایه‌گذاری بلندمدت در توسعه‌ی انسانی» همراه بوده است. این امر شاید ریشه در تجربه‌ای داشته باشد که بسیاری از زنان از زندگی اجتماعی دارند: تجربه‌ی مراقبت، پرورش و نگاه به آیندهٔ نسل بعد.در بسیاری از فرهنگ‌ها، واژه‌هایی مانند «سرزمین مادری» یا «مادر میهن» تصادفی شکل نگرفته‌اند. این استعاره‌ها نشان می‌دهند که در تخیل انسانی، رابطه‌ی میان انسان و سرزمین گاه به رابطه‌ی میان مادر و فرزند تشبیه می‌شود: رابطه‌ای مبتنی بر حفاظت، رشد و تداوم. چنین نگاهی الزاماً به معنای نفی قدرت یا اقتدار نیست، بلکه می‌تواند شکل متفاوتی از آن باشد—اقتداری که به جای نمایش قدرت صرف، بر پایداری و شکوفایی جامعه تمرکز دارد.با این همه، تاریخ نشان داده که مسئله تنها این نیست که زنان جای مردان را در قدرت بگیرند. تجربه‌ی تمدن‌ها نشان می‌دهد که «تمرکز قدرت در دست یک گروه یکنواخت—هر گروهی که باشد—همیشه خطر محدود شدن دیدگاه‌ها را در پی دارد». آنچه می‌تواند مسیر جوامع را متعادل‌تر کند، حضور همزمان دیدگاه‌های گوناگون انسانی در ساختار تصمیم‌گیری است.از این منظر، پرسش اصلی شاید این نباشد که اگر جهان را زنان اداره می‌کردند آیا جنگ از میان می‌رفت یا نه. پرسش عمیق‌تر این است که چرا در طول قرن‌ها، تمدن انسانی اغلب اجازه داده است تنها نیمی از صداهای خود در سیاست شنیده شود.شاید روزی که زنان نه فقط در حاشیه‌ی قدرت، بلکه در مرکز اندیشه و تصمیم‌گیری جهانی حضور برابر داشته باشند، تاریخ شکل دیگری پیدا کند. نه لزوماً تاریخی بدون تعارض، اما تاریخی که در آن عقلانیت، مراقبت از انسان و مسئولیت نسبت به آینده سهم پررنگ‌تری در تعیین مسیر تمدن داشته باشد.آن روز، شاید تاریخ دیگر تنها داستان جنگ‌ها و پیروزی‌ها نباشد؛ بلکه روایت بلوغ تمدنی باشد که سرانجام آموخته است صدای هر دو نیمه‌ی خود را بشنود. سارا حیدریان سارا حیدریان Sat, 11 Apr 2026 11:30:31 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B4%D9%85%D8%A7-w2j6isisggre نمی‌دانید چقدر دلم برای اینجا تنگ شده بود…برای نوشتن، برای خوانده شدن، برای همان لحظه‌ای که یکی از شما چیزی می‌نویسد و حس می‌کنی هنوز آدم‌ها از دلِ واژه‌ها می‌توانند هم‌دیگر را پیدا کنند.مدتی نبودیم — نه اینکه نخواهیم بنویسم، اما گاهی زندگی آدم را از مسیرش می‌کَند و باید از نو خودش را پیدا کند.واقعیت این است که روزهای سختی را گذراندیم. روزهایی که هنوز هم سایه‌شان تمام نشده و در میانه‌ی ابهامی بزرگ از آینده ایستاده‌ایم…حالا که دوباره ویرگول برگشته و این صفحه‌ی آشنا جلوی چشمم باز شده، انگار تکه‌ای از خودم را پس گرفته‌ام.دلم می‌لرزید موقع زدنِ دکمه‌ی «انتشار». عین دیدنِ دوستی قدیمی بعد از مدت‌هاست… فقط لبخند می‌زنی و نمی‌دانی از کجا شروع کنی.خوشحالم که دوباره اینجام. خوشحالم اگر شما هم هنوز اینجا هستید و این نبضِ مشترک هنوز می‌زند. سارا حیدریان سارا حیدریان Thu, 09 Apr 2026 12:00:56 +0330 https://virgool.io/MyTrace/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D8%AA%D8%A3%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-vmpzbmkmpkct چندی پیش به یکی از دوستان قول دادم که دیدگاهم را دربارهٔ تناسخ بنویسم. این متن، چکیده‌ای است از مطالعات و حس درونی‌ام (در بازده زمانی حدودا پانزده سال) که با شما دوستان به اشتراک می‌گذارم.آنچه در ادامه می‌آید، تأملی شخصی دربارهٔ مفهوم تناسخ و معنای آن در زندگی است. این نوشته نه ادعای داوری دربارهٔ باورهای دینی دارد و نه در پی نفی یا اثبات آموزه‌های الهی است؛ صرفاً تلاشی است برای بیان یک برداشت فردی در کنار نگاهی به تاریخ اندیشه.دیدگاه شخصی من:من به تناسخ باور دارم؛ به این معنا که روح انسان برای رسیدن به کمال، چرخه‌های گوناگون زندگی را تجربه می‌کند. ما جزئی از یک کل بی‌کران هستیم و این مسیر، سفری است از پراکندگی به سوی بازگشت و یگانگی.برای من، تناسخ صرفاً انتقالی مکانیکی از بدنی به بدن دیگر نیست؛ بلکه روندی آموزشی و تکاملی است. هر زندگی، مجالی برای آموختن، جبران و پالایش است.سیر صعودی روح:روح را در حال حرکت می‌بینم؛ حرکتی رو به رشد. می‌تواند در ساده‌ترین شکل‌های هستی جلوه کند، در طبیعت جاری شود، در کالبد جانداری حلول یابد و سرانجام به آگاهی انسانی برسد. هر مرتبه، افقی تازه از تجربه را پیش روی آن می‌گشاید.در این نگاه، حرکت روح ماهیتی تکاملی دارد؛ هر تجربه، لایه‌ای از ناآگاهی را می‌زداید و آن را به مرتبه‌ای روشن‌تر نزدیک می‌کند.کمال در اینجا برای من به معنای افزایش آگاهی، رهایی از خودمحوری و گسترش شفقت است.دربارهٔ شر و سقوط:ممکن است پرسیده شود: اگر حرکت روح صعودی است، پس انسان‌هایی که رنج عظیمی به جهان تحمیل کرده‌اند چه می‌شوند؟ آیا روح آنان نیز در حال پیشرفت بوده است؟در نگاه من، حرکت صعودی روح به معنای «خوب بودن در هر زندگی» نیست. روح می‌تواند در مرحله‌ای از ناآگاهی عمیق قرار گیرد؛ می‌تواند قدرت را بیازماید، خشونت را تجربه کند و حتی به اوج تاریکی برسد. اما هیچ تجربه‌ای بی‌پیامد نیست.اگر روحی رنج گسترده‌ای بیافریند، در ادامهٔ مسیر ناگزیر با حقیقت آنچه آفریده روبه‌رو خواهد شد. نه از سر انتقام، بلکه از سر فهم. درک رنجی که ایجاد شده، خود بخشی از بیداری است.پس حرکت کلی را صعودی می‌دانم، اما نه خطی و بی‌انحراف. همان‌گونه که در مسیر صعود به قله، پیچ‌های نزولی موقت وجود دارد، در مسیر روح نیز سقوط‌های اخلاقی ممکن است رخ دهد. آنچه صعود را تضمین می‌کند، خودِ مواجهه با پیامدهاست.در این معنا، حتی تاریک‌ترین تجربه‌ها نیز می‌توانند — در بلندای زمان — به آگاهی عمیق‌تر بینجامند.بهشت، جهنم و برزخ:بهشت و جهنم را بیش از آنکه مکان‌هایی بیرونی بدانم، نتایج درونی و پیامدهای اخلاقی کردار می‌بینم. کیفیت تجربهٔ بعدی ما، بازتاب کیفیت انتخاب‌های اکنون ماست.برزخ، در این تلقی، فاصله‌ای میان دو تجربه است؛ آستانه‌ای برای تولدی دوباره. از این منظر، حتی می‌توان رحم را نمادی از همان برزخ دانست؛ جایی که روح برای ورود به تجربه‌ای تازه آماده می‌شود.این چرخه تا زمانی ادامه می‌یابد که روح به مرتبه‌ای از خلوص و آگاهی برسد که دیگر نیازی به بازگشت نداشته باشد؛ و آنگاه در هستی حل شود.حافظهٔ روح:جسم و ذهن ما خاطره‌ای از زندگی‌های پیشین ندارند. اما برخی باورمندان، تجربه‌هایی مانند حس آشنایی عمیق با مکان یا انسانی ناآشنا را نشانه‌ای از استمرار روح می‌دانند. این برداشت، تفسیری معنوی از تجربه‌هایی است که البته می‌توانند توضیح‌های روان‌شناختی نیز داشته باشند.عدالت و فرصت جبران:در این نگرش، هستی ساختاری عادلانه دارد. رنج‌ها الزاماً مجازات نیستند؛ می‌توانند فرصت بازسازی باشند. هر زندگی می‌تواند مجالی برای ترمیم خطاهای پیشین باشد.رسالت در هر زندگی:رسالت الزاماً امری خارق‌العاده نیست.هر گام کوچک در جهت آگاهی بیشتر و مهربانی عمیق‌تر، بخشی از همین مسیر تکامل است.و در آخر رسیدن روح خالص (ذره) به خود بزرگتر (هستی)پیش از آنکه به پیشینهٔ این باور در تاریخ اندیشه بپردازم، لازم می‌دانم یادآوری کنم که آنچه در پی می‌آید، صرفاً گزارشی از دیدگاه‌های مختلف است؛ نه داوری دربارهٔ درستی یا نادرستی آنها. من با آگاهی از این تنوع آراء، و حتی با وجود نقدهای جدی بر این باور، همچنان تناسخ را معنادارترین پاسخ به پرسش‌های درونی‌ام یافته‌ام. برای من، حقیقت این اندیشه نه در اجماع تاریخی، که در تجربهٔ زیستۀ آن معنا می‌یابد.تناسخ در تاریخ اندیشه:مفهوم تناسختناسخ (Reincarnation) به معنای انتقال یا باززایی روح پس از مرگ در قالبی دیگر است. این باور در فرهنگ‌ها و سنت‌های گوناگون، صورت‌بندی‌های متفاوتی یافته است.در سنت‌های فلسفی اسلامی برای انواع آن اصطلاحاتی ذکر شده است:نسخ: انتقال روح انسان به انسان دیگرمسخ: انتقال به حیوانرسخ: انتقال به گیاهفسخ: انتقال به جمادادیان هندی:در سنت‌های هند باستان، تناسخ یکی از ارکان اندیشهٔ دینی است.در هندوئیسم، روح (آتمن) جاودانه دانسته می‌شود و چرخهٔ تولد و مرگ (سمساره) تا رسیدن به رهایی (موکشا) ادامه دارد. قانون کارما کیفیت تولد بعدی را تعیین می‌کند.در بودیسم، مفهوم باززایی مطرح است؛ اما برخلاف هندوئیسم، آموزهٔ «بی‌خودی» (آناتّا) تأکید می‌کند که جوهر ثابت و پایدار شخصی وجود ندارد. باززایی همچون شعله‌ای است که از شمعی به شمع دیگر منتقل می‌شود، بی‌آنکه «ذات ثابتی» جابه‌جا شود.یونان باستان:فیثاغورس از نخستین فیلسوفانی بود که آموزهٔ تناسخ را مطرح کرد و به گردش روح در بدن‌های مختلف باور داشت.افلاطون در رساله‌هایی چون فایدون و فدروس به پیش‌وجود روح و بازگشت آن پس از مرگ پرداخته است.اندیشمندان جهان اسلام:نسبت تناسخ به برخی متفکران اسلامی محل اختلاف است و باید با احتیاط بیان شود.برخی پژوهشگران محمد بن زکریای رازی را دارای گرایش‌هایی نزدیک به این باور دانسته‌اند، هرچند اجماع قطعی در این‌باره وجود ندارد.دربارهٔ فارابی نیز برخی خوانش‌ها از آثارش چنین برداشتی ارائه کرده‌اند، اما بسیاری از شارحان این تفسیر را نمی‌پذیرند.ابن سینا در آثار خود به‌صراحت تناسخ را رد می‌کند و آن را با مبانی فلسفهٔ نفس ناسازگار می‌داند.ملاصدرا نیز بر اساس نظریهٔ حرکت جوهری و تبیین خاص خود از پیدایش نفس، تناسخ را ناممکن می‌انگارد.تصوف و زبان شاعرانه:برخی جریان‌های عرفانی مانند اهل حق به نوعی بازگشت روح باور داشته‌اند.در شعر فارسی نیز اشارات تمثیلی فراوانی دیده می‌شود. ابیات مشهور مولانا دربارهٔ «از جمادی مردم و نامی شدم» بیانگر نگاه تکاملی به هستی است، هرچند الزاماً به معنای پذیرش نظام‌مند تناسخ نیست.سخن پایانیباور به تناسخ، خواه به‌عنوان آموزه‌ای دینی، خواه به‌عنوان تأملی فلسفی، کوششی است برای پاسخ دادن به پرسش‌هایی بنیادین: عدالت چیست؟ رنج چه معنایی دارد؟ آیا فرصت جبران وجود دارد؟برای من، اهمیت این اندیشه در معنایی است که به زندگی می‌دهد: اینکه هیچ تجربه‌ای بی‌ثمر نیست و هر انتخاب، گامی در مسیر آگاهی است.معنی را با تو گویم، نی ز مکاشفه جویمچون به وصال شد گم، نام و نشان نماندهمنابعالف) منابع عمومی و کلاسیک:افلاطون، فایدونگاتری، ویلیام کیت چمبرز، تاریخ فلسفهٔ یونانرادهاکریشنان، ساروپالی، فلسفهٔ هنددیمین کیون، بودیسم: درآمدی بسیار کوتاهسید حسین نصر، درآمدی بر آموزه‌های کیهان‌شناسی اسلامیهانری کربن، تاریخ فلسفهٔ اسلامیب) منابع فارسی در دسترس:احمد بهزادی، علم و تناسخشاملی و باب‌اله‌زاده، تناسخمرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی سارا حیدریان سارا حیدریان Tue, 24 Feb 2026 21:46:04 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%DB%8C-%D8%A8%DB%8C-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7-omyj4mwkvmri سلام دوستان.این چند وقت راستش دستم به قلم نمی‌رود؛ انگار واژه‌ها کمی از من فاصله گرفته‌اند.اما دلم نمی‌خواست این سکوت باعث شود از معرفی کسی بگذرم که با هر بار خوانش نوشته‌هایش، دوباره به قدرت کلمه ایمان می‌آورم.صفحه دوست گرامی جناب دهقانیگاهی بعضی آدم‌ها آن‌قدر آرام و بی‌ادعا هستند که صدایشان زیر هیاهوی جهان گم می‌شود؛ اما وقتی می‌نویسند، انگار کوه‌ها زبان باز می‌کنند.آقای اشکان دهقانی از همان جنس آدم‌هاست؛ محجوب، ساکت، کم‌حرف… اما با ذهنی پرهیاهو و قلبی که برای واژه‌ها می‌تپد.در داستان‌هایش اسطوره و فلسفه دست هم را می‌گیرند. قدرت، خشونت، حقیقت و وجدان را به صحنه‌ای حماسی می‌برد و بی‌آنکه شعار بدهد، خواننده را وادار به فکر کردن می‌کند.او از آن نویسنده‌هایی نیست که صرفاً قصه تعریف کند؛ جهان می‌سازد. جهانی که در آن نور و ظلمت، معنا و پوچی، انسان و قدرت، رو‌در‌روی هم می‌ایستند.قلمش جسور است، تصویرهایش بزرگ‌اند و دغدغه‌هایش جدی.حیف است چنین نوشته‌هایی کمتر دیده شود.اگر به ادبیات نمادین، اسطوره‌ای و اندیشه‌محور علاقه دارید، حتماً آثارش را بخوانید.گاهی پشت آرام‌ترین آدم‌ها، عمیق‌ترین جهان‌ها پنهان است.از خوش‌اقبالی‌های من در ویرگول، آشنایی با شخصیتی چنین محجوب و عمیق بود؛ کسی که حضورش برایم مایه‌ی احترام است. سارا حیدریان سارا حیدریان Wed, 18 Feb 2026 18:17:13 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-rnenjhvzrvir چهل روز گذشتای کاش آدم بی‌غیرتی بودم.ای کاش آدم بی‌تفاوتی بودم.ای کاش می‌توانستم زخم دل مردم را ببینم و بی‌تفاوت رد شوم.ای کاش از سپیدیِ موی مادران در عرض چهل روز، بی‌حس عبور می‌کردم.دنیا می‌گویند دو روز است؛می‌گویند به ما چه.می‌گویند هرکس مسئول خودش است.اما من نتوانستم.نه فرزندم بودند، نه فامیلم، نه عشقِ زندگی‌ام؛و با این حال برای تک‌تکشان اشک ریختم و می‌ریزم.ای کاش قدرت انجام کاری را داشتم.متأسفانه کوچک‌ترین اتفاق‌های تلخ برای هم‌وطنانم حال مرا خراب می‌کند.کوچک‌ترین زخم‌ها تا مدت‌ها در ذهن و جانم می‌مانند. چه برسد به این فاجعه تاریخی.شاید اگر واقعاً بی‌غیرت بودم، حذف نوشته‌هایم این‌قدر سنگین نبود.اما من همانم که هستم؛ کسی که نسبت به درد اطرافش بی‌اعتنا نمی‌ماند.می‌دانم هر پلتفرمی محدودیت‌های خودش را دارد و گاهی تصمیم‌هایی می‌گیرد که از اختیار فردی هم بیرون است.من فقط خواستم همدلی کنم و اندوهی را که در من بود بنویسم.اگر آن نوشته‌ها جایی برای ماندن نداشتند، دست‌کم این احساس در جان من خواهد ماند.حرف آخر:ای کاش می‌شد این درد را نوشت، با عمق جان و دل. شاید نوشته‌هایمان از روی سِرورها پاک شود، اما "روایتِ پاک شدنشان" خود به یک سند انسانی تبدیل می‌شود.احساساتتان را پاس بدارید. اگر جایی برای نوشتن نیست، برای خودتان بنویسید. اگر جایی برای انتشار نیست، در دلتان نگه دارید. اما هیچ‌وقت سعی نکنید برای فرار از حذف شدن، خودِ واقعی‌تان را حذف کنید.با احترام سارا حیدریان سارا حیدریان سارا حیدریان Tue, 17 Feb 2026 19:52:35 +0330 https://virgool.io/@Sara.Heydarian/%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D8%B1%D8%A7%D9%87-epkikbiu0alu در ایران باستان، «دین» از واژهٔ اوستایی دَئِنا (Daēnā) می‌آید. این واژه در گذر زمان دگردیسی یافته و به‌ترتیب به دَئِن، سپس دِین و در نهایت به شکل امروزیِ دین رسیده است.دَئِنا در اصل به معنای وجدان، تشخیص نیک و بد بوده است؛ مفهومی که نه به معنای قانون تحمیلی یا مجموعه‌ای از احکام، بلکه به معنای بینش، آگاهی درونی و وجدانِ شناخت‌گر انسان به کار می‌رفته است.وجدان درواقع یک حس شخصی است و همهٔ ما انسان‌ها دارای آن هستیم. البته چارچوب وجدان، درونی و اخلاقی است، نه تحمیلی و نهادی؛ و در وجدان، اجبار بیرونی معنا ندارد.در خوانش ایرانی، می‌توان «دینِ نیک» یا بِه‌دین را حرکت آگاهانه به سوی بهترین‌ها دانست؛ «بِه» به معنای نیک و بهترین است. بنابراین، در این معنا، بِه‌دین بودن یعنی حرکت آگاهانه به سوی بهترین‌ها؛ همان اندیشهٔ نیک، گفتار نیک و کردار نیک.به بیان دیگر، دین چیزی نیست که بیرون از انسان به او داده شود، بلکه بازتابِ آگاهی و شیوهٔ زیستنِ اوست.در مقابل، واژهٔ مذهب از ریشهٔ عربی ذ–ه–ب می‌آید؛ ریشه‌ای که معنای رفتن را می‌رساند. «ذَهَبَ» به معنای «رفت» و «ذَهاب» به معنای «رفتن» است. در اصلِ زبانی، مذهب به‌هیچ‌وجه به معنای دین یا باور آسمانی نیست، بلکه به معنای راهِ رفته‌شده یا روشِ انتخاب‌شده است.مذهب با «باید و نباید» سر و کار دارد. این در مذهب است که چارچوب‌هایی تعیین می‌شود: اینکه چه کاری را باید انجام داد یا نباید انجام داد، و چگونه باید رفتار کرد یا نکرد. از این رو، مذهب به‌ناچار با نوعی الزام و چارچوب اجتماعی همراه است.دین، اگر از درون نجوشد، به پوسته‌ای بی‌جان بدل می‌شود؛ و مذهب، اگر جای دین بنشیند، به قانونی خشک و فرساینده. دین، آن صدای آرامی‌ست که انسان را به نیکی فرا می‌خواند، بی‌آنکه مجبور کند؛ و مذهب، راهی‌ست که انسان برای سامان دادن به زیست جمعی برمی‌گزیند. وقتی این دو جابه‌جا شوند، وجدان خاموش می‌شود و قانون بر جان انسان سایه می‌اندازد. شاید زمان آن رسیده باشد که بار دیگر به ریشه‌ها بازگردیم: جایی که دین، آگاهی بود و مذهب، راه؛ و انسان، آزادانه مسئولِ انتخاب خویش. سارا حیدریان سارا حیدریان Thu, 29 Jan 2026 00:54:32 +0330