https://virgool.io/feed/@arezoo1991gh fa 2026-06-17 06:00:07 https://files.virgool.io/upload/users/9227/avatar/avatar.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@arezoo1991gh https://virgool.io/@arezoo1991gh/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%82%D9%88%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AA-bkz9hj3yiuli این ریویو داستان را لو می‌دهد.چندسالی (کم‌تر از تعداد انگشتان یک دست) می‌شود که من هم به جرگه‌ی طرفداران ژانر جنایی و پلیسی پیوسته‌ام. با خواندن رمان‌های آگاتا کریستی و دنبال کردن چند پادکست تروکرایم این مسیر را طی کرده‌ام و به جز چند کتاب جنایی ژاپنی از نشر چترنگ دنبال نویسنده‌های دیگری نبوده‌ام. آن‌قدر از آگاتای محبوبم کتاب خوانده‌ام که فرمول نوشتن رمان‌های کارآگاهی دستم آمده؛ تا جایی که همین چندوقت پیش خوابی به سبک کتاب‌های آگاتا دیدم و اگر همت و استعدادش را داشتم می‌توانستم با تقلیدی ناشیانه از کتاب‌های او قصه‌ای بنویسم. «قول؛ فاتحه‌ای بر رمان پلیسی» اما از هیچ فرمولی پیروی نمی‌کند. اصلاً همان‌طور که از اسمش پیداست، قرار است ساختار رمانی را که سال‌ها است جا افتاده، برهم بشکند و نظمی نوین بنا کند. این اسم نه‌تنها در عنوان رمان پیداست، بلکه شخصیتی در کتاب هم در همان ابتدای داستان از آن حرف می‌زند: (با اینکه از متن ترجمه‌شده‌ی فارسی کتاب را خوانده‌ام، برای سهولت کار خودم از ترجمه‌ی انگلیسی برای این نقل‌قول استفاده می‌کنم.)“What really bothers me about your novels is the storyline, the plot. There the lying just takes over, it’s shameless. You set up your stories logically, like a chess game: here’s the criminal, there’s the victim, here’s an accomplice, there’s a beneficiary. And all the detective needs to know is the rules: he replays the moves of the game, and checkmate, the criminal is caught and justice has triumphed. This fantasy drives me crazy. You can’t come to grips with reality by logic alone. Granted, we police are forced to proceed logically, scientifically; but there is so much interference, so many factors mess up our schemes that success very often amounts to no more than professional luck and pure chance working in our favour. […] But you fellows in the writing game don’t care about that. You don’t try to grapple with a reality that keeps eluding us, you just set up a manageable world. That world may be perfect, but it’s a lie.”سلف‌پرتره‌ی دورنمات، 1982از زوایای زیادی می‌شود این قصه را بررسی کرد، ولی چیزی که از همه بیشتر برای من جذابیت دارد، ارتباط دو عنوان اصلی و فرعی کتاب با داستان و لایه‌های درونی آن است.عنوان اصلی کتاب «قول» است و اگر بخواهیم پی‌رنگی از داستان را مطرح کنیم می‌توانیم بگوییم درباره‌ی مأمور پلیسی باتجربه و عالی‌رتبه در سوئیس است که کم‌تر از یک هفته‌ی دیگر قرار است ترفیع درجه بگیرد و به کشوری دیگر برود. اما خبر قتل دختری کوچک در حوزه‌ی استحفاظی‌اش باعث می‌شود ورق برگردد. ماتئی، همین مأمور عالی‌رتبه که نه اهل سیگار است و نه الکل می‌نوشد و نه تن به وابستگی‌های ازدواج داده و حتی خانه‌ای ندارد، دستش به یک شاهد بند است. شاهد قصه‌ی ما مظنونی همه‌چیز تمام است؛ سوءپیشینه دارد و تنها کسی است که در ناحیه دیده شده و محتوای کیف و خوراکی‌هایش هم با آلت قتل و محتوای شکم بچه جور درمی‌آید. بااین‌حال شاهد ادعای بی‌گناهی می‌کند و ماتئی هم ته دلش حس می‌کند او قاتل نیست. از طرفی مادر دختربچه ماتئی را گوشه‌ی رینگ گیر می‌آورد و از او می‌خواهد به رستگاری‌ ابدی و آمرزش روحش قسم بخورد که قاتل را پیدا می‌کند و ماتئی از آن لحظه به بعد خودش را زیر فشار این عهد می‌داند. تا اینجا وجه تسمیه‌ی کتاب معلوم می‌شود.اما کتاب اسمی فرعی هم دارد؛ قرار است رمان پلیسی با آن معیارهای ثابت و شناخته‌شده که برای خیلی‌ها آشناست، به گورستان ادبیات سپرده شود و داستان پلیسی تازه‌ای شکل بگیرد. من اینجا خیلی خلاصه به مشخصه‌های روایت دورنمات می‌پردازم:۱- راویداستان در ابتدا از زبان راوی اصلی نقل می‌شود؛ کسی که احتمالاً نخ‌نما و طبق اصول و فرمول‌ها می‌نویسد و طرفداران زیادی ندارد. اما رئیس پلیسی به نام آقای ه. سراغش می‌آید و به نویسندگان رمان‌های پلیسی می‌تازد و همان چند خط بالا را نقل می‌کند. حرفش این است که بین واقعیت با چیزی که نویسندگان در رمان‌هایشان می‌آورند فرق زیادی است و نویسندگان این ژانر طبق قاعده می‌نویسند؛ انگار قصه برایشان مثل بازی شطرنج است، دودوتاچهارتا می‌کنند. اما در زندگی واقعی کم پیش می‌آید حقیقت به این شکل رخ نشان دهد؛ انگار حقیقت مدام خودش را پشت پرده پنهان می‌کند. بعد همین آقای ه. داستان ماتئی را برای نویسنده‌ی ما تعریف می‌کند. حالا ما راوی دومی داریم. ولی ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. راوی دوم ما در بیشتر بخش‌های قصه حضور ندارد و اطلاعات از چند منبع به دستش آمده‌اند و او دارد ماجرا را برای نویسنده شرح می‌دهد. و باز در انتهای قصه می‌خوانیم خود نویسنده در ماجرا دست برده و آن را قصه‌گونه کرده و شرح‌وبسط داده است؛ اینکه ما تا کجا می‌توانیم چیزی را واقعیت بدانیم و چیزی را تخیلات شخصیت نویسنده، دیگر دست خودمان است.۲- پایان‌بندی داستانپایان‌بندی داستان‌های پلیسی غالباً شبیه به هم‌اند؛ ما در اغلب این قصه‌ها می‌دانیم قاتل کیست و خواننده به لذت شناختن مجرم دست پیدا می‌کند. در ابتدای این داستان آقای ه. مصرانه چنین مفهومی را به نقد می‌کشد، ما، خوانندگان لذت‌طلب، هم در انتهای قصه آن پایان‌بندی را که لذت کلوژر را بهمان می‌بخشد، گیر می‌آوریم، بااین‌حال، جایی در انتهای داستان آقای ه.، او به شخصیت نویسنده می‌گوید حق دارد خودش هرطور که صلاح می‌داند پایان‌بندی داستان را انتخاب کند تا موجبات رضایت خواننده ایجاد شود؛ حالا ما چقدر می‌توانیم به این پایان‌بندی اعتماد کنیم؟ حتی اگر بتوانیم بگوییم این پایان‌بندی واقعیت ماجرایی است که برای آقای ه. رخ داده است و زاییده‌ی ذهن شخصیت نویسنده نیست، می‌دانیم ماتئی که سال‌های زیادی از عمرش را برای پیدا کردن قاتل گذاشت و کارش به جنون کشید، از این پایان‌بندی بی‌خبر است و همین پوچی ماجرا با این ژانر سر سازگاری ندارد.۳- پوچیشخصیت اصلی داستان بعد از تلاش فراوان و انتظاری وسواس‌گونه که من را به یاد انتظار «دیدی» و «گوگو» در «در انتظار گودو» انداخت، مجنون می‌شود و در همان دامی که برای قاتل پهن کرده، گیر می‌افتد (کلمه‌ی دام اینجا اهمیت زیادی دارد، چون ماتئی روش گیر انداختن قاتل را از پسرکی ماهیگیر یاد گرفت و تلاش کرد با درست کردن فضای مناسب و طعمه‌ی درست، قاتل را به چنگ بیاورد و در نهایت خودش در همان دام گرفتار شد). انگار برای نشان دادن پوچی زندگی همین بس نیست، چون ماتئی در آن حالت جنون مدام می‌گوید: «صبر می‌کنم، صبر می‌کنم. بالاخره می‌آید، بالاخره می‌آید.»۴- توصیف‌ها و شخصیت‌پردازیداستان در سوئیس اتفاق می‌افتد، جایی که احتمالاً از آن انتظار چیزهای دیگری داریم؛ نظم، قانون‌مندی، عدالت. جایی آقای ه. می‌گوید «وظیفه‌ی تک‌تک ماست که در این کشور مرتب و منظم یک جزیره‌ی کوچک بی‌نظمی برای خودمان درست کنیم، حتی اگر شده یواشکی.» و انگار بیشتر شخصیت‌ها و خود دورنمات چنین کاری کرده‌اند.سوئیس سرد و کوهستانی است و توصیف این کوه‌ها ترس از مکان‌های تنگ و بسته را در خواننده ایجاد می‌کند و بیشتر ماجراهای کتاب یک‌شنبه رخ می‌دهند و صدای ناقوس کلیسا همیشه در پس‌زمینه به گوش می‌رسد. کتاب چنان سرد و تنگ است که مدام می‌‌خواهی از صحنه‌هایش فرار کنی، مثل لحظه‌ای که ماتئی فقط برای فرار از حضور قدرتمند پدر و مادر بچه، تصمیم گرفت قولی بدهد به قیمت رستگاری‌اش، یا وقتی که مردم روستا دور ماشین‌های پلیس را گرفتند تا خودشان عدالت را برقرار کنند.معمولاً در کتاب‌های جنایی، خواننده از قصه انتظار دارد بی‌آداب‌وترتیب ماجرا را شرح دهد، برای همین هم هست که ما معمولاً به جز با شخصیت‎های اصلی مثل کارآگاه‎ها و قاتل‎ها ارتباط خاصی برقرار نمی‌کنیم، اما شخصیت‎‌های دورنمات عمدتاً زنده و ملموس‌اند و احتمالاً تا مدت‌ها در ذهن خواننده باقی می‌مانند. به احتمال زیاد ماتئی از آن‌هایی باشد که تا سال‌های سال میان شخصیت‌هایی که از دل قصه‌ها بیرون می‌آیند و توی ذهنمان مهمان‌اند، گوشه‌ای در پمپ‌بنزین به انتظار نشسته باشد.اقتباس‌هااز این قصه تا جایی که می‌دانم دو فیلم اقتباس شده، یکی به زبان آلمانی (درواقع ایده‌ی اولیه‌ی داستان به صورت فیلم‌نامه نوشته شده بوده) و دیگری با بازی جک نیکلسون و در آمریکا. از آنجایی که قصه در آمریکا رخ می‌دهد، بعید می‌دانم خواص مهم داستان که با طبعیت منحصربه‎فرد سوئیس گره خورده‌اند، به خوبی منتقل شده باشد، بااین‌حال ظاهراً تا حد زیادی به متن اصلی وفادار مانده است.بیست‌ونهم اردیبهشت سال سه Arezoo Gholizade Arezoo Gholizade Sat, 18 May 2024 16:16:37 +0330 https://virgool.io/@arezoo1991gh/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DB%B1%DB%B1%DB%B2%DB%B2%DB%B6%DB%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%86%DA%AF-tzmvywv02zdf چهار یا پنج روزی هست که خواندن این کتاب را تمام کرده‌ام. قرارم با خودم این بود که بلافاصله سریالش را که با همین نام ساخته شده ببینم و بعد برایش چند خطی بنویسم، اما بعد از دیدن یک قسمت منصرف شدم و برایش دلیلی هم دارم که در ادامه خواهم گفت.در این یکی دو سال اخیر، اگر خواندن کتاب‌های آگاتا کریستی را فاکتور بگیرم، این خوش‌خوان‌ترین و خوش‌مزه‌ترین کتابی بود که خوانده‌ام، چرا؟ قبلاً هم در ریویویی نوشته بودم که هرچه پیش می‌روم بیشتر به این باور می‌رسم که درحال‌حاضر مهم‌ترین نیاز من در رابطه با خواندن این است که سرگرم شوم. یادگرفتن هم خوب است، عالی است، اما من می‌خواهم کتاب‌ها من را از حال حاضرم بیرون بکشند و طوری در دنیای خودشان نگهم دارند که انگار اهل همان دنیایم. اگر خط‌کشم برای ارزیابی کتاب‌ها این باشد، این قصه نمره‌ی ده از ده می‌گیرد.استیون کینگاین نویسنده را تنها با فیلم درخشش می‌شناختم که گویا فیلم‌نامه‌ی همان هم تفاوت‌های فاحشی با متن کتاب دارد، بنابراین می‌توانم بگویم استیون کینگ برایم به جز چهره‌ی جالب و متفاوتش ناشناخته بود و نمی‌توانم این کتاب را در بستر مقایسه با بقیه‌ی آثارش ارزیابی کنم. در روزهایی که قصه را می‌خواندم بارها مصاحبه‌هایی از او دیدم تا بیشتر با ذهن و جهان‌بینی‌اش آشنا شوم. کینگ نویسنده‌ای دست‌نیافتنی نیست، با آنکه عدد کتاب‌ها و صفحه‌هایی که نوشته برای خیلی‌ها دست‌نیافتنی خواهد ماند. مرد خانواده و شوخ‌طبع است و نوشتن برایش شغلی تمام‌وقت است؛ طوری که خودش را موظف می‌داند هرروز حداقل شش صفحه بنویسد. حالا کینگ جزء کسانی است که بارها و بارها به سراغش خواهم رفت. می‌گویند کینگ استاد داستان‌گویی است و من تا اینجا تمام‌قد این ادعا را تأیید می‌کنم.یازده. بیست‌ودو. شصت‌وسهبعضی از حادثه‌ها سرنوشت‌سازندسال 1963 جان‌ اف کندی ترور شد و مظنون اصلی خیلی زود به دست مرد دیگری کشته شد و بعد از آن همه‌چیز در هاله‌ی ابهام باقی ماند؛ این مرد به تنهایی دست به اقدام زده بود؟ آیا اجیرشده‌ی شوروی بود؟ اصلاً خود او شلیک کرده بود؟ همه‌ی این سؤالات بستر حاصل‌خیزی برای پرورش تئوری‌های توطئه است و تا به امروز هیچ‌کس نتوانسته با قطعیت جوابی برایشان پیدا کند. چه کسی جان اف کندی را کشت؟ اگر کشته نمی‌شد تاریخ به کدام سمت می‎رفت؟پی‌رنگقصه از آن دست داستان‌هایی است که خطر لو رفتنشان تا حد زیادی بالا است، بنابراین من ترجیح می‌دهم به جز چند خطی که از همان خلاصه‌ی رسمی و جلد کتاب مشخص است، چیز دیگری نگویم. ماجرا از روزی شروع می‌شود که جیک، معلم ادبیات مدرسه، متوجه می‌شود صاحب غذاخوری پاتوقش در عرض یک روز چندین سال پیر شده است. اَل، همان پیرمردی که تا همین دیروز مردی میانسال به حساب می‌آمد و همبرگرهایش چنان ارزان بود که همه خیال می‌کردند امکان ندارد از گوشت‌های متدوال استفاده کند، به او می‌گوید در این مدت بارها از گوشه‌ای در غذاخوری‌اش به گذشته سفر کرده. بعد از اینکه جیک با چشم خودش سال 1958 را می‌بیند و به حال برمی‎گردد، ال برایش تعریف می‌کند که تلاش کرده جلوی ترور کندی را بگیرد، اما به خاطر کهولت سن و سرطان موفق نشده و حالا این مأموریت را به جیک واگذار می‌کند.سفر در زمان قواعدی داردمن به جز دیدن سریال دارک، خواندن کتاب هری پاتر و زندانی آزکابان و فرزند نفرین‌شده، تجربه‌ی دیگری در مواجهه با مفهوم سفر در زمان نداشتم، اما از میلاد که میزبان پادکست محبوبم، لوموس، است شنیده بودم تعارض‌های زیادی در این سبک از داستان وجود دارد و هر نویسنده‌ای نمی‌تواند این تعارض‌ها را به خوبی رفع کند. از آنجایی که با چنین پیش‌فرضی در داستان پیش می‌رفتم، تماشای تلاش کینگ برای حل کردن این تعارض‌ها برایم جالب بود: تو می‌توانی از دریچه‌ای به گذشته بروی، اما حتی اگر سفرت سال‌ها طول بکشد، در زمان حال فقط دو دقیقه سپری می‌شود. اگر چیزی را در گذشته تغییر بدهی، اثرش در زمان حال هویدا می‌شود. گذشته سرسخت است و میل به تغییر ندارد. در تمام داستان آنتاگونیست اصلی داستان، زمان گذشته بود که نمی‌خواست چیزی تغییر کند، که مدام برای رساندن همه‌چیز به آن وضعیت سابق تلاش می‌کرد.سریال اقتباس‌شدههمان‌طور که گفتم من فقط قسمت اول این سریال را دیده‌ام و تصمیم گرفتم قبل از نوشتن این چند خط، تصویر ذهنی‌ام را دست‌نخورده نگه دارم، اما در همان قسمت اول هم بین شخصیت‌پردازی و پی‌رنگ کتاب و سریال تفاوت‌های فاحش و حتی آزاردهنده‌ای دیدم. حتی اگر این تفاوت‌ها را نادیده بگیرم، مسئله‌ی حذف جزئیات انکارناپذیر است؛ این کتاب هشتصد صفحه دارد و چنان جزئیاتی دارد که خواننده از همان ابتدا می‌تواند تصویری واضح از آمریکای دهه‌ی شصت پیش چشمانش ببیند، اما چنین جزئیاتی ناگزیر قابل‌انتقال به رسانه‌ی دیگر نیست و بخش مهمی از داستان حذف می‌شود.لذت‌های گناه‌آلوداز قضا همین امروز که این ریویو را می‌نویسم، جستاری از کتاب «فقط روزهایی که می‌نویسم» نوشته‌ی «آرتور کریستال» از نشر «اطراف» می‌خواندم با نام «لذت‌های گناه‌آلود؛ آیا دعوای داستان ادبی و داستان ژانر رو به پایان است؟» خیلی‌ها کینگ را نویسنده‌ی ادبی نمی‌دانند؛ هرچند خودش «دوست ندارد آثارش جزو لذت‌های گناه‌آلود باشد.» شاید من هم تا همین چند سال پیش که سودای خواندن آثار ادبی داشتم، چنین نتیجه‌ای می‌گرفتم، اما حالا این من جدید بیش از همیشه بین خط‌های کتاب در جست‌وجوی لذت دم‌دستی است. و البته نباید یادمان برود «خود رمان هم زمانی جزو لذت‌ها گناه‌آلود محسوب می‌شده» و «در میانه‌های قرن هجدهم این سوءظن وجود داشته که مخاطب رمان مخاطب جدی ادبیات نیست.» کریستال می‌گوید «ریختن پی‌رنگ، خلق شخصیت، به زبان درآوردن او و تعبیه‌ی پیچش و تحول در شخصیتش همه و همه برای من شگفت‌انگیز است. ...اگر داستان حرکت کند، ما هم ناخودآگاه با آن راه می‌‌افتیم و اگر برای این تسلیم و بی‌اختیاری، اندک گناهی هم احساس کنیم، همیشه مرگ ویرژیلی هست که با خواندنش تقاص پس بدهیم.» که البته برای من خواندن ترجمه‌ی مجموعه‌ی پروست بهترین راه برای تقاص پس دادن است.بیست‌وچهارم اردیبهشت سال سه Arezoo Gholizade Arezoo Gholizade Mon, 13 May 2024 13:18:38 +0330