https://virgool.io/feed/@bbkjfr fa 2026-04-15 04:38:13 https://files.virgool.io/upload/users/4366027/avatar/avatar.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@bbkjfr https://virgool.io/@bbkjfr/httpsvirgooliotrstn69datascienceex-kk2kthwnfdrz سال ۹۷، در یک شرکت شکلاتی ، هر روز وارد انبار می‌شدم و حس می‌کردم یک حقیقت ناشناخته آنجا پنهان شده؛نه فقط پالت‌های شکلات تلخ که خاک می‌خوردند،نه فقط بسته‌های شکلات شیری که همیشه کم می‌آمدند؛بلکه یک ریتم پنهان در دل داده‌ها…چیزی که همه می‌دیدند، اما هیچ‌کس نمی‌فهمید.ما ۳۰۰ SKU داشتیم و یک اکسل که پیش‌بینی‌هایش هر ماه دست‌کم ۲۵ درصد خطا داشت.خط تولید می‌ایستاد، انبار پر می‌شد، جلسه پشت جلسه…و هر بار همه یک چیز را می‌پرسیدند:"چرا پیش‌بینی‌هامون اشتباهه؟"من حس می‌کردم جواب این سؤال در فرمول‌ها نیست.در خود زندگی مردم ایران بود—در تقویم، فرهنگ، مراسم، ماه‌ها، رفتارهای خرید.ولی آن روزها هنوز نمی‌دانستم چطور باید این ریتم را کشف کنم.جرقه اما همان‌جا زده شد:اگر بتوانم فروش را از دل این ریتم پیدا کنم، می‌توانم تولید را نجات بدهم.اولین تلاش: دویدن قبل از راه رفتناولین مدل جدی‌ام را با چند فیچر ساده ساختم.هیجان داشتم.فکر می‌کردم «این همون لحظه موفقیته».اما دو اشتباه اساسی کردم:تاریخ میلادی استفاده کردمتقویم را خام نگه داشتمو مهم‌تر از همه: نفهمیده بودم فرهنگ ایران با تقویم غربی قابل مدل‌سازی نیستمحرم کِی شروع می‌شود؟رمضان چگونه جابه‌جا می‌شود؟تعطیلات خرداد هر سال چه روزی می‌افتد؟نوروز چه اثری روی خرید دارد؟پرفروش‌ترین روزهای مواد غذایی کِی هستند؟یک پنجشنبه تعطیل‌شده چه اثری روی خرید آخر هفته دارد؟هیچ‌کدام در تاریخ میلادی استاندارد قابل تشخیص نبود.خروجی مدل؟MAPE = 25٪افتضاح.با خودم گفتم:«شاید اونایی که می‌گفتن دیتا ساینس الکیه… راست می‌گفتن.»لپ‌تاپ را بستم.ولی صداش توی ذهنم موند:"اینجا یه چیز بیشتری هست… هنوز کشفش نکردی."بازگشت در سکوت شب — و ملاقات با دنیای Kaggleیک شب ساعت ۳ صبح، دقیقاً همان شبی که فکر می‌کردم این مسیر را برای همیشه رها کرده‌ام،با یک حس عجیب بیدار شدم.لپ‌تاپ را باز کردم.رفتم Kaggle.و وارد دنیایی شدم که انگار سال‌ها منتظر من بود.مردم دنیا برای همان مشکلی که من داشتم—پیش‌بینی فروش—ده‌ها راه‌حل ساخته بودند.راه‌حل‌هایی با ترکیب مدل‌ها، OOF، استکینگ، انسمبل، فیچرهای پیشرفته…چیزهایی که حتی اسمشان را نشنیده بودم.من فقط تماشا نمی‌کردم؛خط‌به‌خط می‌خواندم،تست می‌کردم،مقایسه می‌کردم.و آن‌جا فهمیدم:مدل خوب فقط مدل نیست؛ معماریه.یک تیم از مدل‌هاست.یک گفتگو بین الگوریتم‌هاست.جنگ واقعی از این‌جا شروع شد : Prophet، ARIMA، LightGBMاول Prophet را امتحان کردم.جذاب بود، اما برای فرهنگ ایرانی ساخته نشده بود.محرم را نمی‌فهمید.جابه‌جایی رمضان را اشتباه می‌گرفت.نوروز برایش مثل یک روز معمولی بود.بعد رفتم سراغ ARIMA.ده ساعت ران شد.خروجی: ۱۸٪هنوز کافی نبود.LightGBM کمک کرد، اما هنوز یک‌چیزی می‌لنگید.داده من غربی نبود؛و مدل، هرچقدر هم قوی باشد، تا فرهنگ را نفهمد،فروش ایرانی را نمی‌تواند پیش‌بینی کند.اینجا بود که فهمیدم مشکل من تاریخ نبود؛ داستان تاریخ بود.نقطه عطف: وقتی تقویم غربی را کنار گذاشتم و وارد رفتار ایرانی شدمشروع کردم به ساختن یک تقویم واقعی—نه تاریخ، این یک داستان فرهنگی بود.کاری که کردم:کل مناسبت‌های محرم، صفر، رمضانرفتار خرید در دهه اول محرماثر فوق‌العاده‌ی شب عید و روزهای قبل نوروزاثر تعطیلات طولانی خرداد که باعث کاهش فروش می‌شودپنجشنبه‌های تعطیل و رفتار خانواده‌های ایرانیجابه‌جایی دائمی تقویم قمری روی تقویم شمسیسایکل ماه‌های ایرانیهیچ الگوریتم غربی، بدون این اطلاعات، نمی‌تواند رفتار مشتری ایرانی را بفهمد.من این‌ها را با وب‌اسکرپینگ از time.ir استخراج کردم.و بعد قیمت دلار را روزانه اسکرپ کردمچون در ایران فروش همیشه یک گفت‌وگو با نوسان‌هاست.نتیجه؟۳۳ فیچر جدید.برای اولین بار فروش ایران در قالب اعداد قابل فهم شد.مرحله بعد: ساخت مدل‌های چندلایه OOF، استکینگ، هایبریدمدل‌های پایه ساختمروی هر مدل OOF prediction خروجی گرفتماین خروجی‌ها را به‌عنوان ورودی مدل بعدی استفاده کردماستکینگ ساختم؛ نسخه‌ای شبیه به M5مدل‌های LightGBM و CatBoost را ترکیب کردمهایبرید ساختم:مدل اول الگوهای بلندمدتمدل دوم شوک‌های کوتاه‌مدتمدل سوم اثرات تقویمدر نهایت یک Weighted Ensemble ساختمجایی که مدل‌ها با هم حرف می‌زنند، نه علیه هم.و آن‌جا بود که نمودارها شروع کردند به آرام شدن.پیش‌بینی‌ها مثل یک پالس منظم درآمدند.**نتیجه؟از اکسل با ۲۵٪ خطا یک مدل چندلایه با MAPE ۶٪روی داده واقعی.در ۲۲ منطقه پیچیده تهران.با رفتار ایرانی.با تقویم ایرانی.با نوسانات دلار.با فصل‌ها و مناسبت‌ها و تعطیلات و جابه‌جایی قمری.چیزی که ساده به نظر می‌رسد،اما پشتش شش سال تلاش، شکست، برگشت، یادگیری، جنگ و لذت خوابیده.و حالا… اگر تو هم دنبال فهمیدن این «سیکل پنهان» هستی، من کنارتماین داستان من بود؛داستان یک برنامه‌ریز تولید که یک روز فکر می‌کرد دیتا ساینس سرکاری است،ولی امروز می‌بیند:در دل هر انبار پر، یک ریتم پنهان وجود داردفقط باید کسی آن را کشف کند.اگر تو هم:فروش غیرقابل‌پیش‌بینی داریانبارت همیشه یا زیاد است یا کمیا می‌خواهی بدانید مشتری ایرانی چطور خرید می‌کندمن راهش را یاد گرفتم.و خوشحال می‌شوم کنارت باشم.آدرس لینکدین من : https://www.linkedin.com/in/bbkjfr/ Babak Jafari Babak Jafari Mon, 17 Nov 2025 11:50:45 +0330