https://virgool.io/feed/@m.mazloomzadeh fa 2026-06-19 22:11:46 https://files.virgool.io/upload/users/208511/avatar/avatar.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@m.mazloomzadeh https://virgool.io/@m.mazloomzadeh/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA-%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B9%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-iramot-k9rgb3lfslcv سید مهدی مظلوم زاده در بیستم آذر ماه ۱۴۰۴، سکوی "طرحی نو" کنفرانس بین‌المللی مدیریت فناوری و نوآوری ایران (IRAMOT)، میزبان سخنرانی‌ای جنجالی از دکتر محمد فاضلی، جامعه‌شناس برجسته و منتقد شناخته‌شده سیاست‌های داخلی، بود.فاضلی که پیشتر به دلیل دیدگاه‌های صریح‌اش در حوزه‌های محیط زیست، آموزش عالی و جامعه‌شناسی سیاسی شناخته می‌شود، این بار با تمرکز بر چشم‌اندازهای آینده ایران، چهار سناریوی ممکن برای کشور ترسیم کرد و نقش کلیدی «حافظه تاریخی» را به عنوان مانع یا محرک تحول برجسته ساخت. فاضلی سخنرانی خود را با ترسیم چهار چشم‌انداز پیش روی ایران آغاز کرد.سناریوی اول، حمله خارجی منجر به براندازی نظام سیاسی است؛ نتیجه‌اش فروپاشی نظم موجود، بی‌ثباتی گسترده، ویرانی غیرقابل کنترل و حتی احتمال تجزیه کشور. او این سناریو را بدترین گزینه ممکن توصیف کرد که می‌تواند ایران را به ورطه‌ای غیرقابل بازگشت بکشاند.سناریوی دوم، حمله خارجی بدون براندازی است. در این حالت، نظام سیاسی باقی می‌ماند اما خشن‌تر می‌شود؛ ناامنی افزایش می‌یابد، اصرار بر وضع موجود قوی‌تر شده و مناقشه میان «زور» و «زبان» (یعنی سرکوب در برابر گفت‌وگو) غالب می‌گردد.سناریوی سوم، که فاضلی آن را محتمل‌ترین می‌داند، بقای نظم سیاسی بدون حمله خارجی است؛ اما با پارادایم اصرار بر ادامه وضع فعلی. در این سناریو، سیاست صنعتی واقعی وجود ندارد، رانت‌ها مولد نمی‌شوند، تغییر در زبان و گفتمان سیاسی رخ نمی‌دهد، تمرکززدایی صورت نمی‌گیرد، جانمایی جدید ایران در جهان تعریف نمی‌شود، بازتوزیع رانت‌ها انجام نمی‌گیرد، سیاست رسانه‌ای بازتعریف نمی‌شود، نخبگان میانی تقویت نمی‌گردند، ظرفیت حل مسئله تغییر نمی‌کند، نیروهای سیاست داخلی توانمند نمی‌شوند و هیچ پروژه مشترکی با جامعه و بخش خصوصی شکل نمی‌گیرد. فاضلی با تمثیل گویایی این وضعیت را توصیف کرد: «انگار جامعه را بسته‌اند به درخت و رفتند. اگر باران بیاید، آب و غذا گیرش می‌آید، وگرنه هیچ.»در مقابل، سناریوی چهارم، تحول مثبت است؛ جایی که همه کاستی‌های سناریوی سوم بهبود می‌یابد و تغییرات به نفع تحول سازنده هدایت می‌شوند.فاضلی سپس به ریشه‌های تاریخی زوال جوامع پرداخت و تأکید کرد که در تاریخ اقتصاد سیاسی و جامعه‌شناسی، زوال اغلب به خشونت فرسایشی منجر می‌شود؛ خروجی‌اش این است که نظم سیاسی در برابر منافع جامعه باقی می‌ماند. او پرسید: مانع اصلی گذار از سناریوی سوم به چهارم چیست؟ پاسخش «حافظه تاریخی» بود.حافظه تاریخی، به گفته فاضلی، روایت‌های مشترکی است که میلیون‌ها نفر به آن باور دارند؛ اجتماعی، سیاسی (و نه خنثی)، و گزینشی است. این حافظه می‌تواند سوخت همبستگی اجتماعی باشد یا ابزار نزاع. او مثال‌هایی زد: نلسون ماندلا حافظه آپارتاید را به سوخت همبستگی تبدیل کرد؛ آلمان‌ها هولوکاست را به پایه دموکراسی بدل ساختند؛ اروپایی‌ها خاطره دو جنگ جهانی را به شعار «Never Again» و اتحادیه اروپا تبدیل کردند. در مقابل، در رواندا و بالکان، خاطره جمعی به خونریزی منجر شد.فاضلی سه کیس مثبت آورد: آفریقای جنوبی با ماندلا، شیلی پس از پینوشه، و چین. در آفریقای جنوبی، ماندلا حافظه آپارتاید را به «ببخش اما فراموش نکن» تبدیل کرد. در شیلی، پس از کنار رفتن پینوشه (که همچنان فرمانده مادام‌العمر ارتش بود)، جامعه مطالبه اش را در سطح «دمکراسی و عدالت محدود» کنترل کرد و در نهایت، حافظه پینوشه را به عنصر شفابخش تبدیل کرد. در چین، خاطره یک قرن تحقیر از جنگ تریاک تا ۱۹۴۹ را به «خیزش آرام» بدل ساختند؛ چنان‌که در روایت یک اروپایی تعجب وی از اینکه چرا چینی‌ها با تبدیل شدن به قدرت برتر، همچنان از «خیزش آرام» سخن می‌گویند، انعکاس یافته بود.اما موردی که به عنوان تحربه منفی در این سخنرانی ارائه گردید انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران بود. فاضلی گفت ما همه چیز را معکوس کردیم؛ از مدل توسعه تا ارتش را سیاه‌نمایی کردیم، همه نشانه‌ها را پاک کردیم. خاطره کودتای ۲۸ مرداد را به «نفرت تا ابد» تبدیل کردیم در مقایسه با چینی ها که یک قرن تحقیر را به سوخت خیزش آرام بدل ساختند، ما آن را به سوخت منازعه، فرسایش و ویرانی تبدیل کردیم.در جمع‌بندی، فاضلی دو مدل بهره‌برداری از حافظه تاریخی را ترسیم کرد: یکی برای شفا و دستور کار مشترک و پارادایم اصلاح؛ دیگری برای نزاع و امنیت‌سازی سلطه سیاسی. او قاعده‌ای طلایی یادآوری کرد: «آن‌که قدرت بیشتری دارد، مسئولیت بیشتری دارد.»در نهایت، زندگی‌سازترین رویکرد، گزینش مسئولانه از روایت‌های حافظه جمعی و بازتفسیر آن به قصد شفا دادن است. فاضلی، با زبانی صریح، جامعه ایران را به تأمل در نحوه مواجهه با گذشته دعوت کرد: آیا حافظه تاریخی ما سوخت تحول مثبت خواهد شد یا ابزار فرسایش بیشتر؟ در شرایطی که کشور با چالش‌های متعدد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی روبرو است، این پرسش بیش از پیش حیاتی به نظر می‌رسد. فاضلی نشان داد که گذار به سناریوی چهارم، نه تنها نیازمند تغییرات ساختاری، بلکه بازنگری عمیق در روایت‌های جمعی ما از تاریخ است. mehdi mazloomzadeh mehdi mazloomzadeh Mon, 22 Dec 2025 13:34:43 +0330 https://virgool.io/@m.mazloomzadeh/ayandeh-fwm6dnjqb7zt سید مهدی مظلوم زادهدر روزهای پایانی پاییز، و در یکی از نشست‌های کنفرانس سالانه انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران، نشستی در تهران برگزار شد که شاید نقطه عطفی در تاریخ جامعه نوآوری ایران باشد. نشستی با عنوان «انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران؛ ماموریتی تازه برای ساخت آینده» که در آن، اساتید، و سیاست‌گذاران گرد هم آمدند تا درباره نقش این انجمن در دهه‌های پیش رو گفت‌وگو کنند. اما آنچه از این نشست برآمد، فراتر از یک بحث حرفه‌ای بود: تصویری نگران‌کننده از جامعه‌ای که نسبت به آینده خود «ایستاده» و بی‌تفاوت شده است.دکتر مهدی الیاسی، معاون سابق سیاست‌گذاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و از چهره‌های شناخته‌شده حوزه نوآوری، جامعه ایران را «جامعه‌ای ایستاده» توصیف کرد؛ جامعه‌ای که برخلاف دو دهه پیش، دیگر چشم‌انداز روشنی برای آینده ندارد و تنها نظاره‌گر پدیده‌هاست. این توصیف، یادآور پدیده روانشناختی–اجتماعی معروف به «اثر تماشاگر» (bystander effect) است. وقتی همه منتظرند کسی قدم پیش بگذارد، و در نهایت هیچ‌کس حرکت نمی‌کند. در ایران امروز، این اثر تماشاگر نه تنها در خیابان‌ها، بلکه در دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها و استارت‌آپ‌ها نیز دیده می‌شود. جامعه علمی و فناوری ما، با وجود استعدادهای درخشان، عمدتاً به حاشیه رانده شده و کنش‌گری فعالانه‌ای ندارد.پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی نشان می‌دهد که اثر تماشاگر اغلب زمانی شکسته می‌شود که یک نفر یا یک نهاد، رهبری موقعیتی را بر عهده گرفته، وظایف را به‌طور دقیق تقسیم کرده و مسئولیت‌ها را مشخص نماید و خود وارد میدان عمل شود. برای مثال، در یک حادثه خیابانی، اگر یک نفر فریاد بزند «شما با لباس آبی، با اورژانس تماس بگیرید! شما با پیراهن سفید، کمک کنید!»، ناگهان تماشاگران به کنش‌گران تبدیل می‌شوند. همین منطق در سطح اجتماعی نیز صادق است.در چنین شرایطی، انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران نمی‌تواند صرفاً یک نهاد آکادمیک–حرفه‌ای باقی بماند. پیشنهاد این است که انجمن نقش «رهبری موقعیتی» را بر عهده گیرد تا ذیل آن، سه کارویژه اصلی پیشنهادی دکتر محمدرضا آراستی یعنی روشنگری، کنشگری و پایشگری، به راهبردی هماهنگ و یکپارچه تبدیل شود. بدین ترتیب انجمن خواهد توانست متناسب با سطح بلوغ هر یک از ذینفعان اکوسیستم، طرح ریزی اختصاصی خود را داشته باشد. کارویژه روشنگری انجمن میتواند با شناسایی مسائل بزرگ کشور که با نوآوری و فناوری قابل حل هستند انتشار عمومی گزارش‌هایی شفاف درباره آنها انجام پذیرد. به عنوان مثال گزارش‌های سالانه‌ای که مسائلی مانند سلامت دیجیتال، انرژی‌های تجدیدپذیر یا هوش مصنوعی را با تجربیات جهانی مقایسه می کنند، از این نوع هستنداما کنشگر بودن به معنای ورود مستقیم به میدان سیاست‌گذاری است. که فعالیت‌هایی چون تدوین طرح‌واره‌های سیاستی، گفت‌وگوی انتقادی با مجلس و دستگاه‌های اجرایی، و پیگیری اصلاح قوانین ضدنوآوری ذیل آن دسته بندی می شوند.پایشگر بودن نیز مستلزم نظارت مداوم بر نقشه‌راه‌های ملی نوآوری، انتشار به‌موقع نقدهای کارشناسی و قرار دادن عملکرد سیستم اجرایی در معرض افکار عمومی است.این سه نقش، چرخه‌ای بازخوردی ایجاد می‌کنند که می‌تواند اثر تماشاگر را بشکند. اگر انجمن رهبری موقعیتی را بر عهده گیرد، وظایف بخش‌های مختلف اکوسیستم را تعریف کند و حتی بخش‌های غیرفعال را مورد انتقاد قرار دهد، می‌تواند جامعه نوآوری را از حالت بی‌تفاوتی خارج کند.اما چالش اصلی پیش روی این انجمن، همان چیزی است که بسیاری از مسائل اساسی ایران با آن گره خورده: نیاز به روابط سازنده بین‌المللی، اقتصاد فارغ از رانت و پیش‌بینی‌پذیر، حقوق مالکیت تضمین‌شده و نهادهای حل مسئله مانند رسانه‌های آزاد و دانشگاه‌های مستقل. ورود انجمن به این حوزه‌ها، ناگزیر آن را به مرزهای سیاسی نزدیک می‌کند.برای مدیریت این خطر، چند راهکار عملی پیشنهاد می‌شود: تمرکز بر مسئله‌محوری غیرایدئولوژیک (صرفاً بحث درباره مسائل فنی–اقتصادی بدون ورود به نوع حکومت)، تفکیک لایه‌های فعالیت (انجام کارهای حساس توسط نهادهای همکار مستقل)، ائتلاف‌سازی فراجناحی (دعوت همزمان از همه طیف‌های سیاسی به پنل‌ها) و بیمه بین‌المللی (عضویت در شبکه‌های جهانی برای افزایش هزینه هرگونه فشار داخلی).انجمن در لحظه‌ای تاریخی قرار دارد. خلأ نهاد مدنی معتبر در حوزه سیاست‌گذاری نوآوری، فرصتی استثنایی است. اگر این نقش رهبری را نپذیرد، این خلأ توسط نهادهای شبه‌دولتی یا گروه‌های سیاسی به شکلی غیر حرفه ای پر خواهد شد.ایران در دهه آینده یا با جهش نوآورانه پیش خواهد رفت یا در انزوای فناورانه فرو خواهد افتاد. انجمن مدیریت فناوری و نوآوری می‌تواند به اندازه اثربخشی خودش در اکوسیستم به گذار از تماشاگری به کنشگری کمک کند mehdi mazloomzadeh mehdi mazloomzadeh Wed, 17 Dec 2025 20:48:08 +0330