https://virgool.io/feed/@m_26723490 معمار و جامعه شناس در دنیایی میان این دو🍃... fa 2026-06-16 08:09:53 https://files.virgool.io/upload/users/3329902/avatar/if3D5K.jpg?height=120&width=120 https://virgool.io/@m_26723490 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%81%DA%A9%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-gfxmpttsxtj4 در جامعه ای که ساختار قدرت به صورت عمودی و سلسله مراتبی تعریف شده است، هرگونه رشد فردی که خارج از چارچوب های تعیین شده صورت گیرد، به مثابه تهدیدی برای نظم موجود تلقی میشود. در چنین بستری، بلند شدن قامت فکری هر فرد، او را در معرض سرکوب و کوتاه شدن قرار میدهد؛ گویی قانونی نانوشته اما پُرنفوذ، هرگونه تمایز و تعالی فردی را برنمی تابد و میکوشد همه را در سطحی یکسان نگاه دارد. این مدل از جامعه، انسانها را همچون نیزه هایی میبیند که هر یک به تنهایی از زمین برمی آیند و به همین دلیل، به راحتی قابل هدف گرفتن و قطع شدن هستند.اما آنچه میتواند این معادله را تغییر دهد، عبور از نگاه فردی به رشد و جایگزینی آن با نگاهی شبکه ای و جمعی است. برای درک این مفهوم، میتوانیم یک شبیه سازی ساده را تصور کنیم: یک شبکه شطرنجی منظم در فضای سه بعدی که هر گره آن نماینده یک فرد است و تمام گره ها با خطوطی به یکدیگر متصل شده اند. این شبکه در حالت عادی، صفحه ای صاف و بدون برجستگی است. حال اگر بخواهیم رشد را در این شبکه شبیه سازی کنیم، به جای آنکه یک گره را به تنهایی از صفحه جدا کرده و بالا ببریم، آن را به آرامی به سمت بالا میکشیم.آنچه رخ می دهد، شکل گیری یک توپوگرافی نرم و پیوسته است. با بالا کشیدن یک گره، تنها آن نقطه نیست که اوج میگیرد. تمام گره های اطراف، به تدریج و به نسبت فاصله شان، با آن همراه می شوند و قلمرویی پیوسته از بلندی را پدید می آورند. در این ساختار، نقطه مرکزی اگرچه بلندترین نقطه است، اما هرگز به صورت یک قلهٔ تیز و جدا از پیرامون خودنمایی نمی کند. بلکه در بافت گسترده ای از گره های همبالا احاطه شده و چنان با محیط پیرامون خود درآمیخته که تشخیص مرز دقیق میان قله و دامنه ها ناممکن می نماید.اینجاست که تفاوت بنیادین این الگو با رشد نیزه ای آشکار می شود. در یک نیزه، هرچه بالاتر میروی، تنهاتر و آشکارتر می شوی و به هدفی آسان برای ضربه تبدیل میگردی. اما در این تپهٔ زنده و به هم پیوسته، بلندترین نقطه نه تنها تنها نیست، که در میان انبوهی از نقاط همسطح با خود تنفس میکند. فاصله عمودی آن با اطرافیانش ناچیز است، چنان در دل مجموعه گم شده که به چشم نمی آید. برای سرکوب این قله، راهی جز پایین کشیدن تمام تپه وجود ندارد؛ و این یعنی رویارویی با همه آن شبکه، با همه آن انسانها.در این مدل، رشد دیگر تهدیدی برای فرد نیست، بلکه سرنوشت مشترک همگان است. هر گره، به اندازه ظرفیت و موقعیتش در این بالا آمدن سهیم است و نتیجه، تپه ای پیوسته از آگاهی جمعی است که هیچ نقطه قابل تفکیکی برای زدن ندارد. آنچه شکل میگیرد، جامعه ای است که در آن نمیتوان یک نفر را نشانه رفت، چون همه با هم بالا آمده اند و هیچکس به تنهایی بالا نرفته که تنها به چشم آید.از این منظر، مسئولیت روشنفکر و هر کنشگر فکری نیز معنایی تازه می یابد. روشنفکر کسی نیست که تنها خود از نردبان آگاهی بالا رود و بر بلندای قله بایستد تا از دور دیده شود. چنین کسی، حتی اگر با نیت درست هم بالا رفته باشد، در همان ساختار نیزه ای گرفتار آمده؛ تنها، آشکار و آمادهٔ ضربه خوردن.مسئولیت واقعی روشنفکر، گسترش دادن دامنه های این تپه است. او باید گرهی باشد که وقتی به سمت بالا کشیده می شود، تمام گره های اطرافش را نیز با خود همراه کند. وظیفهٔ او تقویت پیوندهاست؛ ایجاد کردن مسیرهای تازه میان آدمها، کوتاه کردن فاصله ها و تبدیل کردن رشد فردی به یک حرکت جمعی.روشنفکر در این مدل، دیگر نیزه نیست. کسی است که انرژی و آگاهی را به جای ذخیره کردن، جاری میسازد. در بالارفتن دیگران را با خود همراه می کند و میداند که هرچه شبکه گسترده تر و پیوندها مستحکم تر باشد، بالا آمدن برای همه ممکن تر می شود. میداند که در هنگامه خطر، این پیوستگی و درهمتنیدگی است که از همه محافظت میکند، نه ارتفاع یک نقطه. و میداند که در نهایت، جامعه ای که در آن همه با هم بالا می آیند، جامعه ای است که در آن هیچکس تنها نیست که زمین بخورد. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Tue, 24 Feb 2026 22:27:48 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B2%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4-ardo5gflomxe مارشال برمن در بخشی از مقدمه کتاب "تجربه مدرنیته" می نویسد:دانشمندان علوم اجتماعی شرمگین از حملات انتقادی معطوف به الگوهای تکنو - پاستورال خویش از برابر وظیفه و رسالت خویش گریخته اند یعنی وظیفه ساختن الگویی که بتواند تصویری حقیقی تر از زندگی مدرن به دست دهد. آنان به عوض این کار مدرنیته را به مجموعه ای از مؤلفه های مجزا تقسیم کرده اند - صنعتی شدن، ایجاد دولت، گسترش شهرنشینی توسعه بازارها، شکل گیری نخبگان و در برابر هر تلاشی برای ادغام این مؤلفه ها در یک کل مقاومت کرده اند. این کار آنان را از قید ارائه تعمیم های اغراق آمیز و کلیت های مبهم رها ساخته است - ولی در عین حال موجب جدایی آنان از اندیشه ای شده است که می توانست زندگی کار و جایگاه خود آنان را در تاریخ روشن سازد. کسوف مسئله مدرنیته در دهه ۱۹۷۰ به معنی تخریب یک شکل مهم و حیاتی فضای عمومی بوده است. این امر فروپاشی و تجزیه جهان ما به توده ای از گروههای مجزا را تسریع کرده است، گروههایی برخوردار از منافع و علایق خصوصی مادی و معنوی که در مونادهای بی در و پنجره و در انزوایی بس بیشتر از حد لازم زندگی می کنند.به سیاقی مشابه میتوان همین نقد را بر جریان علوم اجتماعی در ایران نیز وارد آورد؛ جامعه‌شناسان ایرانی در دهه‌های اخیر، در برابر پیچیدگی‌های روزافزون جامعه معاصر، غالباً به حاشیه‌های امن آکادمیک پناه برده‌اند. آنان به جای ساختن الگویی نظری که بتواند تصویری راستین از زندگی مدرن در ایران ترسیم کند - با همه تناقض‌ها، پیچیدگی‌ها و لایه‌های پنهان آن - ترجیح داده‌اند مسئله اصلی را فروگذار کنند.نتیجه این عقب‌نشینی، تقطیع جامعه ایرانی به اجزایی مجزا و نامرتبط بوده است: بحران هویت، شکاف نسلی، معضلات خانواده، توسعه‌نیافتگی، شهرنشینی شتابان، مسئله حجاب، معیشت بحران‌زده. هر یک از این موضوعات به قلمرویی مستقل تبدیل شده‌اند که پژوهشگران با وسواسی شبه‌علمی از پیوند دادن آنها به یکدیگر و درک تصویر کلی خودداری می‌کنند. این رویکرد اگرچه آنان را از خطر تعمیم‌های شتابزده رهانیده، اما بهای گزافی داشته است: جدایی از جریان اصلی تاریخ و ناتوانی در فهم معنای کار خود در بستر تحولات زمانه.این فروپاشی «کل» در اندیشه اجتماعی، بازتابی از فروپاشی جامعه به توده‌ای از گروه‌های هویتی مجزاست که هر یک در پی منافع خصوصی و روایت انحصاری خویشند. گسست پدیدآمده در اندیشه نظری، صرفاً یک نقصان آکادمیک نیست، بلکه آیینه تمام‌نمای وضعیت خود جامعه است. جامعه ایران به مجموعه‌ای از جزیره‌های هویتی پراکنده تبدیل شده که هر یک به روایت‌های خودبسنده و منافع مختص خود دل خوش کرده‌اند. در غیاب هرگونه تصویر مشترک از کلیت، گفتگوی میان این جزیره‌ها ممکن نیست؛ هر کس به زبان خود سخن می‌گوید و حقیقت خود را حقیقت مطلق می‌پندارد. این وضعیت، نه فقط امکان هر گونه کنش جمعی را منتفی می‌کند، که فهم تاریخ مشترک و آینده ممکن را نیز در هاله‌ای از ابهام فرو می‌برد.در این میان، معدود نویسندگانی که کوشیده‌اند به مسئله ایران به‌طور کلی بپردازند، غالباً در دام روایت‌هایی بدبینانه افتاده‌اند که جامعه ایرانی را به مثابه قفس آهنینی تصویر می‌کنند که ساکنانش محکوم به انطباق با میله‌های آنند. این روایت‌ها اگرچه ژرف‌کاوانه می‌نمایند، اما خود به مانعی برای درک عاملیت تاریخی و امکان‌های کنش جمعی بدل شده‌اند.غیاب نظریه‌ های بومی و کل‌نگر از جامعه ایران، نه فقط یک نقصان آکادمیک، بلکه به معنای تخریب شکلی حیاتی از فضای عمومی و انزوای فزاینده گروه‌های اجتماعی از یکدیگر است.شاید پرسش بنیادین این باشد که در چنین وضعیتی، وظیفه جامعه‌شناس چیست؟ آیا او نیز باید چون دیگران، در یکی از این جزیره‌ها لنگر بیندازد و به بازتولید روایت‌های خودبسنده مشغول شود؟ یا رسالت او دقیقاً در گسستن از این انزوا و به خطر انداختن خود در راه ساختن پلی میان این جزیره‌هاست؟ ساختن زبانی مشترک که در آن «من»ها بتوانند «ما» را بازآفرینند. جنبش‌ها و اعتراضات پیاپی سال های اخیر، هر یک به نوعی فریادی برای بازتعریف این «ما»ی گمشده بوده‌اند؛ فریادی که در نبود زبانی مشترک، به خروش هایی پرهزینه و اغلب بی فرجام بدل شده است.paytakhteke eketab.com حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Fri, 13 Feb 2026 22:49:33 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AA%D9%88-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%86-%DA%A9%D9%86-%D9%88-wtlajseugxbl تو نیکی میکن و در دجله انداز، که ایزد در بیابانت دهد باز.این ضرب‌المثل را می‌توان به سان نقشه‌ای برای جهت یابی در جغرافیایی خاص دانست؛ جغرافیایی که در تاریخ آن نهادهای رسمی در ایجاد امنیت و اعتماد پایدار ناکام مانده‌اند. در این جغرافیا، این کلام کهن، از یک پند اخلاقی فراتر می‌رود و ما را به تماشای سازوکاری پیچیده دعوت می‌کند: سازوکاری برای بقا؛ و به یک نظریه اقتصادی اجتماعی تبدیل می شود. نظریه ای که در آن، کنش نیک، نوعی سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و غیرمشخص است؛ پرداختی بدون فاکتور و واریز به حسابی ناشناس. منطق آن این است که در جامعه‌ای که نظام رسمی پاداش و مجازاتش ناکارآمد یا غیرقابل پیش‌بینی است، باید شبکه‌ای موازی از داد و ستد اخلاقی ایجاد کنی. نیکی تو، مانند بذری است که در زمینی نامعلوم می‌پاشی، با این ایمان که بوم‌شناسی پیچیده روابط انسانی، روزی آن را به شکلی غیرمنتظره—شاید به دست دیگری و در زمانی دیگر—به تو بازمی‌گرداند.این فلسفه عملی، به این دلیل در تاریخ ما نهادینه شده که نهادهای رسمی حامی عدالت و تأمین اجتماعی به شکل باثباتی وجود نداشته‌اند. وقتی سیستم نمی‌تواند مانع از تضییع حقوق افراد شود، مردم ناچار می‌شوند یک صندوق قرض‌الحسنه اخلاقی غیرمتمرکز ایجاد کنند. کمک به دیگران، در این دیدگاه، نه لزوماً از سر فداکاری محض، بلکه یک عقلانیت بقا است؛ گونه ای بیمه شخصی در برابر روز مبادا، که حق عضویت آن نیکی بدون چشمداشت است.اما اکنون، در اوج فشار و آشفتگی، این مکانیسم از همیشه ضروری‌تر و در عین حال، شکننده‌تر است. امروز، "در دجله انداختن" یک کنش انفعالی نیست، بلکه یک اقدام پیشگیرانه است. دقیقاً در لحظه‌ای که فرد در آستانۀ واکنش محافظه کارانه و قطع پیوندهای ضعیف قرار می‌گیرد تا از دارایی‌های اندک خود حفاظت کند، این منطق کهن عمل وارونه را تجویز می‌نماید: در چنین بوم‌شناختی، افزایش سرمایه‌گذاری در پیوندهای اجتماعی (هرچند شکننده) می‌تواند در بلندمدت امنیت بیشتری ایجاد کند. بازگشت این سرمایه دیگر لزوماً مستقیم و نمادین نیست، بلکه در قالب بازتوزیع غیرخطی منابع درون شبکه یا تقویت اعتماد تعمیم‌یافته ظاهر می‌شود.نتیجه این نیکی ممکن است بازگشت نمادین سنتی نباشد؛ شاید حاصل آن ایجاد یک میدان نیروی جمعی باشد که هر عضو آن، با کنش نیک کوچک، کمی از بار سمی بی‌اعتمادی را کم می‌کند و فضایی را می‌آفریند که در آن، کمکِ غیرمنتظره، کمی محتمل‌تر می‌شود. در شرایطی که هیچ چیز تضمین‌شده نیست، این شبکه نامرئی روابط نیکو، آخرین زیرساختی است که از فروپاشی کامل روح جمعی جلوگیری می‌کند. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sun, 08 Feb 2026 01:37:42 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%85%D8%A7-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%85-cjfz8fm7lpmn ما شکست خوردیم. نه یک بار، که بارها و بارها و بارها. اما این شکست، روایت همیشگی ناتوانی فردی نیست؛ اینجا شکست، امضای پایان یک ساختار بیمار بر پایه تلاش‌های ماست.در جامعه‌ای که رگ‌هایش از سم بی‌کفایتی و فساد انسداد یافته، هر تلاشی برای زندگی بهتر، خواهی نخواهی به دیواری بلند از نشدن ها برمی خورد و هر مسیر پیشرفتی، به بن‌بستی می‌رسد که از پیش در طراحی آن گنجانده شده است. ساختاری بیمار جامعه را در بر می گیرد؛ بنایی که حتی پی‌اش نیز از پوسیدگی‌ فرو می‌ریزد و هر ستونی که بر آن تکیه زنند، با اندک تنشی بر زمین فرو می افتد. اما هر فرد در میانهٔ این ویرانه، تنها خود را می یابد و شبکهٔ نامرئی علت‌هایی که از پیش، نتیجه را رقم زده، در پس پرده و از دیده ها پنهان است. وقتی کسب و کاری که با امید و سرمایهٔ جوانی‌ پا گرفته، از هم می‌پاشد، وقتی آرزوها برای تحصیل و پیشرفت، در باتلاق سیستم آموزشی فرسوده و بی‌هدف گم می‌شود، هنگامی که رشته‌های نامرئی روابطی که قرار است سرمایه‌های روانی‌ را بسازند، از هم می‌گسلند، جهان درون فرد به سکونی تلخ فرو می‌رود و در این میانه هر کس خود را مقصر می‌داند و نوایی که این گونه در سرش طنین می یابد؛ تو شکست خوردی!کمبودها و نبودها از جایی به بعد دیگر تنها فقدان نیستند، بلکه زخم هایی بر روان جمعی اند که بازی در یک زمین بازی مخروبه را به یاد می آورند و احساس فراگیری از شکست. احساسی که کم کم از برون به درون راه می یابد و در جان جامعه خانه می کند و در آگاه و ناآگاه آن فریاد می زند؛ ما شکست خوردیم!اما شاید باید در همین جا درنگ کرد؛ در ساختاری بیمار و وارونه، منطق موفقیت و شکست نیز وارونه می‌شود. سیستمی که بر پایهٔ فساد و بی‌عدالتی بنا شده، به دنبال انفعال، بی تفاوتی و تسلیم است. شکست خوردن از پی کار آمده که خود عین پیروزی است.در چنین فضایی، هر بار شکست خوردن، نشانی از افتخار در خود دارد. زنده باد از آن مردان و زنانی است که قدم در راه می گذارند. می کوشند و زمین می خورند و بر می خیزند. آیا جز از راه شکست راه دیگری هست برای طی کردن طریق. آنکس که در این سیستم بیمار دست به کار می‌شود و شکست می‌خورد، بازنده نیست بلکه قهرمانی خاموش است. ارزش کار او دوچندان است: هم از آن جهت که می کوشد و پای در راه نهاده، و هم از جهت شجاعتی که در پذیرش شکست از پیش تعیین‌شده دارد. با هر شکست او بخشی از ویرانه های پوسیده فرو می ریزد و حقایق از پس پرده ها اندک اندک به چشم می آیند و مردمان را خبر می دهد که مشکل از ایشان نیست. آجرهای پوسیده توهم و فریبکاری فرو می‌ریزند و زمین سخت واقعیت عریان می‌شود. در این میان، درد، حقیقی‌ترین و بی‌رحم‌ترین معلم است. درد و فشاری که نیاز است برای تبدیل زغال تجربه‌ها به الماس خرد. دردی که فهم جامعه را از سطح ناامیدی به عمق بینش تازه ای می‌راند؛ فهمی که در پناه آرامش دروغین انفعال و بی عملی، هرگز به دست نمی آمد.و از این عمق است که معنا و مسیرهای تازه سر برمی‌آورند. گویی درد، نوری است در تاریکی که نه تنها موانع، بلکه راه ها و مسیرهای ناگشوده و ناشناخته را نشان می‌دهد. شکست بن بست راه نیست، نقشه‌ راه است. نقشه‌ای که گسل‌ها و نقاط سست را می نمایاند. تنها بدین شیوه است که می‌توان بنایی جدید را طرح ریخت؛ بنایی که دیگر بر زمین سست گذشته ساخته نمی‌شود، بلکه بر شالوده‌ خرد به‌دست‌آمده از درد و آگاهی ریشه‌دار در واقعیت استوار خواهد بود. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sun, 30 Nov 2025 19:41:45 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%81%D8%B6%DB%8C%D9%84%D8%AA-%D9%87%DB%8C%DA%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-hnv2g86cwgpt در فرهنگی که نجابت به فردی نسبت داده می‌شود که ساکت می‌نشیند، سرش به کار خودش است، وظیفه و مسئولیت خود را طبق همان قاعده های پیشین و مسیرهای تعیین شده از قبل، به انجام می رساند و هیچ حرکت جدیدی انجام نمی‌دهد، با یک پارادوکس عجیب روبرو هستیم. در این فضا، "انجام ندادن" به یک ارزش اخلاقی تبدیل شده است.فرد نجیب در این نگاه، کسی است که در سکوت خود فرو رفته، از بسیاری از خواسته‌های انسانی و اجتماعی خود می گذرد، از چالش ها و کنش های تازه پرهیز می کند، نظری ابراز نمی‌کند، بر سیاهه عظیمی از زندگی خط بطلان می کشد و بسیاری از روزهای خود را نزیسته به پایان می رساند. گاه چنین فردی با برچسب‌های مثبتی مانند باادب، متشخص و خوش‌نام تکریم می‌شود. به همین ترتیب، فرد عاقل کسی نیست که بهترین تصمیم را می‌گیرد، بلکه کسی است که کم‌ترین خطر را متحمل می‌شود؛ یعنی خطر قضاوت، شکست یا متفاوت دیده شدن.در این فرهنگ همین که فردی دست به عمل بزند (هر نوع عملی) با موجی از قضاوتها روبرو می‌شود. اگر کار اقتصادی بلندپروازانه‌ای انجام دهد، طمعکار خوانده می‌شود. اگر از حق خود دفاع کند، جنجالی خطاب می‌شود. اگر تغییر شغل یا رشته دهد، بی‌ثبات نامیده می شود و حتی اگر برای بهبود سلامت و زندگی شخصی خود تلاش کند، ممکن است به خودشیفته بودن متهم گردد.در این سیستم، مشکل از نوع کار نیست؛ مشکل از اصل کاری کردن است. هر حرکتی که فرد را از حالت نامرئی و منفعل خارج کند، یک تهدید محسوب می‌شود.پیامدهای این نگرش بسیار گسترده است. چنین فرهنگی جامعه‌ای از افراد بی‌آزار اما بی‌اثر می‌سازد که در آن همه نجیب هستند اما کسی مسئولیت تغییر وضعیت خود و جامعه را نمی‌پذیرد. از آنجا که نیاز به اقدام و ابراز وجود یک نیاز ذاتی است، افراد برای پرهیز از قضاوت و دیده شدن به پنهان کاری روی می آورند که خودمنجر به شکل‌گیری یک زندگی دوگانه و پر از راز می‌شود. همچنین انرژی عظیمی صرف نظارت بر خود برای کاری نکردن می‌شود که نتیجه آن خستگی عمیق و احساس بی‌معنایی است.مادام که نجابت به معنای نادیده گرفتن خود و حقوقمان تعریف شود، انسانیت در گسترده ترین معنای خود، قربانی آرامشی مصنوعی شده است. در چنین فرهنگی، شاید چالش اصلی انجام کارهای بزرگ نیست، بلکه بازپس‌گیری حق عمل کردن بدون ترس از برچسب هاست. شاید نیاز باشد به تدریج تعریف جدیدی از نجابت بسازیم: نجیب کسی نیست که سکوت می‌کند، بلکه کسی است که با شجاعت و احترام، در راه تحقق اصیل ترین و کامل ترین شکل انسانی خود عمل می کند و در عین حال، حق دیگران برای انجام همین کار را نیز به رسمیت می‌شناسد. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sun, 26 Oct 2025 16:19:46 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7-on1cgmwfze7a به بهانه حرکات شادمانه دختران در کف خیابان های اراکآنچه در اراک به وقوع پیوست (حرکات ورزشی نمایشی دختران در خیابان در اراک)، تجلی زنده همان «حق به شهری» بود که هانری لوفور از آن سخن گفت: حق بازی کردن با فضا، حق تغییر چهره آن، و حق نوشتن دوباره روایتش با زبان بدن.شهر راه های پرپیچ و خم به واقعیت پیوستن آن رویای باستانی انسانیت است. این واقعیت است که فرد پرسه زن عاشق آن می شود بدون آن که بداند. (بنیامین)شهر، با پیچ‌وخم‌های بی‌پایانش، عرصه‌ زندگی است؛ جایی که روایت‌ها روی هم می‌نشینند و در کشمکش‌های روزمره، معنا می‌سازند و همواره در حال بازآفرینی خود از طریق کنش‌هایی است که از منطق خشک برنامه‌ریزی می‌گریزند. به گفته والتر بنیامین این همان واقعیتی است که پرسه زن عاشق، بی‌آنکه بداند، در پی‌اش می‌گردد. در هر گذرِ ناگهانی، در هر تقاطعِ به ظاهر معمولی، شهر فرصتی برای یافتن و گم کردن خود فراهم می‌کند. فضاها و عرصه های آن، تنها سنگ و بتن و سیمان نیستند، بلکه صحنه‌هایی هستند که در آنها انسان‌ها و گروه‌ها، در آینه‌ خیابان‌ها، تصویری از خویش را جست‌وجو می‌کنند؛ گاه ناخواسته، گاه آگاهانه، و همیشه در میانه‌ کشاکشی نامرئی بین آنچه هست و آنچه می‌تواند باشد.شهر از نگاه هانری لوفور نه صحنه‌ای خنثی، که عرصه‌ پویای بازتولید زندگی روزمره است؛ جایی که هر کوچه و میدانی به کارگاهی بدل می‌شود که در آن ساکنان، فضا را با نفس‌های خود می‌آفرینند. آنچه لوفور «حق به شهر» می‌نامد، همانا حق نوشتن دوباره‌ این فضاهاست؛ حق تبدیل سنگ‌های بی‌جان به متن‌هایی زنده که با جست و خیز شادمانه دختران در خیابان، با ردپای بازی کودکان بر خاک، با گفت‌وگوی پیرزنان روی نیمکت‌های پارک و حتی با قهوه‌ای که کارگر ساختمانی روی جدول می‌گذارد، روزانه بازنویسی می‌شوند. در نگاه لوفور شهر واقعی، بیش از آنکه از اندیشه طراحان و مهندسان و نقشه کشان بیرون آید، زاییده زندگی و جنب و جوش مردمی است که با حرکت‌های ریز و درشت خود آن را می‌سازند؛ شهر همواره کشمکشی همیشگی است بین فضای انتزاعی برنامه‌ریزی‌ و کنترل شده و فضای اجتماعی زنده‌ای که از پایین می‌جوشد و در آن جریان می یابد.هنگامی که هانری لوفور رساله تاثیرگذارش درباره حق به شهر را نوشت، گفت این حق، یک فریاد و یک درخواست است. فریاد به دلیل آنکه واکنشی به درد وجودی بحران غمبار زندگی روزمره بود. درخواست در حقیقت به ما می گفت به این بحران به دقت نگاه کنیم و زندگی شهری بدیلی بسازیم که کمتر از خود بیگانه، معناداتر، سرزنده تر و دستخوش پیگیری جاودانه تازگی درک ناشدنی باشد.شاید حقیقت شهر را نه در نقشه‌ها، که در همین ترک‌خوردگی مرزها باید جست. آنجا که زندگی، با تمام شور سرکشش، از سد نظم های ساختگی می‌گذرد و فضایی تازه می‌آفریند. این عبورها، هرچند کوچک، همان‌هایی هستند که شهر را زنده نگه می‌دارند؛ همان‌هایی که به ما یادآوری می‌کنند مرزها همیشه آنقدرها که می‌نمایند، سفت و سخت نیستند...آری، مرزها می‌شکنند، اما نه همیشه با ضربه‌های خشن انقلاب؛ گاه با خنده‌ای که از لای درزهای قوانین می‌گریزد، گاه با حرکتی رقص‌گونه که از خطوط قرمز عبور می کند و گاه با لی لی کودکانه ای که از خط کشی ها رد می شود. بازی کردن، مقاومت شادمانه ای می شود برای عبور از مرزهای تحمیلی. پرسه زن شهری یاد می گیرد قواعد خشک شهری را نه با مواجهه‌ای خصمانه، که با بی‌اعتنایی بازیگوشانه فرو گذارد. بازی، این زبان مشترک آدمیان، از کارکردهای تحمیلی شهر می‌گریزد. بازی، بودن در اکنون است؛ بدون حساب و کتاب و سود و زیان، فارغ از بایدها و نبایدها و ورای تمام برنامه‌ریزی‌های دور و دراز آینده. بازی نه وسیله‌ای است برای رسیدن به هدف و نه سرمایه‌گذاری است برای آینده‌؛ بازی خود زندگی است، آن‌گونه که باید باشد: رها، بی‌قید، و سرشار از شگفتی لحظه‌ها.حس تعلق به مکان از جایی زاده می‌شود که خاطرات مشترک می‌سازیم؛ آن هم نه با نظاره‌گری، که با بازی کردن در کنار دیگران. در این لحظات است که سنگ و بتن شهر نرم می‌شود، فاصله‌ها از بین می‌رود، و مکان نه با تعاریف رسمی، که با خنده‌های بی‌بهانه، نگاه‌های فهمیده و همکاری‌های خودجوش معنا می‌یابد. در این فضای بازیگوشانه است که انسان به عمیق‌ترین شکل با جهان و مردم پیرامونش ارتباط برقرار می‌کند؛ نه به عنوان تولیدکننده یا مصرف‌کننده، که به مثابه موجودی زنده که صرفاً هست و این بودن را جشن می‌گیرد. هنگامی که دسته‌جمعی روی برگ‌های پاییزی خش خش می کنیم، بی‌دلیل شروع به دویدن در باران می‌کنیم، در تابستان گرم به هم آب می پاشیم یا در روزهای برفی زمستان گلوله های برفی را به سمت هم نشانه می رویم و ...، در واقع به زندگیِ راستین پناه می‌بریم؛ زندگی‌ای که نظام‌های اقتصادی و سیاسی تلاش می‌کنند از ما دریغ کنند. بازی، سنگر انسانیت است؛ جایی است برای به هم پیوستن افراد بسان موجوداتی زنده، در مقابل ماشین بی‌روح و منزوی کننده سوداگری.اینجاست که شهر واقعاً به خانه تبدیل می‌شود. بازی‌های خودجوش شهری، با سادگی و بی ریایی خاص خود، چیزی را آشکار می‌کنند که برنامه‌ریزان شهری هرگز نمی‌توانند خلق کنند: احساس زنده بودن در مکانی مشترک. در این تجربه‌های جمعی، مرزهای فردیت ذوب می‌شود، فضاها شخصیت می‌گیرند، و خاطراتی شکل می‌گیرد که سال‌ها بعد، با عبور از همان مکان‌ها، دوباره زنده می‌شوند. شاید به همین سادگی باشد: شهری که در آن بازی جریان دارد، شهری است که مردم واقعاً در آن زندگی می‌کنند.شهرها را می‌توان با بازی بازپس گرفت؛ با همان حرکات خودانگیخته و کنش هایی که به ظاهر هدف مشخصی ندارند جز خندیدن، دویدن بی‌هدف، یا بالانس زدن روی جدول پیاده‌رو. این همان تپش زندگی و جنبش سیالی است که شهری شاد و زنده از دل آن متولد می شود و در مقابل منطق خشک مسلط می‌ایستد؛ شهری که در آن، هیچ چیز آنقدر جدی گرفته نمی‌شود که نتوان آن را به بازی گرفت. بازی در پس ظاهری که بی‌معنا می نماید، شورشِ زندگی است علیه قالب‌های کلیشه ای و ازپیش‌تعیین‌شده و سفت و سخت.و شاید این همان نقطه‌ی اوج حق به شهر باشد: حقِ بی‌هدف بودن، حقِ بازی کردن، و حقِ خندیدن به تمام قواعدی که می‌خواهند زندگی را در چارچوب‌های خشک بگنجانند. شهری که بازی را جدی می‌گیرد، در واقع تنها یک چیز را جدی گرفته است: زندگی را. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sat, 26 Jul 2025 10:34:39 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DA%A9-vwae0jhjulbh زمان ایستاده و در چرخه ای بی پایان از بیهودگی فرو رفته ایم.در نوسانی میان امید و ناامیدی، امروز می خواهم از فیلم روز گراندهاک بنویسم؛ داستان مردی که در چرخه تکرار روزها گرفتار شد؛ که شاید بسیار شبیه قصه این روزهای خودمان است که در یک حلقه تکراری از روزمره‌های سخت، ناامیدی و انتظار برای تغییر گیر کرده‌ایم.فیلم روز گراندهاگ (۱۹۹۳) به کارگردانی هارولد ریمیس، داستان فیل کانرز (بیل موری)، گزارشگر هواشناسی تلویزیونیِ عبوس و خودمحوری است که برای پوشش مراسم سنتی «روز گراندهاگ» به شهر کوچکی سفر می‌کند. پس از یک شب اقامت اجباری، فیل درمی‌یابد که در یک حلقه زمانی گیر افتاده و هر روز صبح، دوباره در روز گراندهاگ بیدار می‌شود؛ بدون هیچ تغییری در محیط یا حافظه دیگران. در روزهای اول گرفتار شدن در این چرخه زمانی، فیل کانرز واکنش هایی قابل انتظار و بدیهی نشان می دهد: او ابتدا وضعیت پیش آمده را انکار کرد و تصور کرد دچار کابوس شده است، سپس خشمگین شد و با پرخاشگری با اطرافیان برخورد کرد، بعد به چانه زنی پرداخت و سعی کرد با روش های مختلف از این وضعیت فرار کند؛ اما وقتی هیچ یک از این روش ها کار نکرد، فیل افسرده و ناامید شد. او حتی بارها خودکشی کرد، اما از بخت بد یا برعکس از اقبال بلندش، هر صبح دوباره سالم و سرحال در همان شرایط روز پیش بیدار می شد.ما نیز در این روزها، گویی در حلقه‌ای بی‌پایان از روزهای تکراری گرفتار شده‌ایم. هر صبح با همان اخبار، همان دغدغه‌های سیاسی و اقتصادی و معیشتی و اجتماعی و همان انتظار برای تغییری که نمی‌آید از خواب بیدار می‌شویم؛ گویی تاریخ در کشورمان به «گراندهاگی» دائمی تبدیل شده است. بحران‌ها، تورم، فشارها و وعده‌ها و نمایش ها، در چرخه‌ای بی‌پایان تکرار می‌شوند، بی‌آنکه سرانجامی قابل پیش‌بینی داشته باشند. این «تعلیق وجودی» خاص جامعه ایران، ما را میان خاطرات شیرین گذشته و رؤیاهای دور از دسترس آینده معلق نگاه داشته، در حالی که امروزمان را به کام روزمرگی‌های فلج‌کننده می‌سپارد.اما دنیای فیل کارنز متحول شد و او توانست از چرخه بی پایان و بی فرجام تکرار روزها خلاصی یابد. نقطه عطف داستان فیل در جایی بود که او آموخت زندگی را با تمام وجود دریابد؛فیل کانرز در اوج یأس از تکرار بی پایان روزها، ناگهان دریچه ای تازه یافت. او که پیش از این، مردم را همچون دیالوگ های تکراری یک نمایشنامه می دید، کم کم آموخت پیرامونش را با توجهی واقعی ببیند و بشناسد. این تحول از جایی آغاز شد که او چشمهایش را واقعاً باز کرد؛ فیل متوجه شد پیشخدمت کافه هر صبح با ظرافت تمام فنجان ها را می چیند؛ فروشنده روزنامه با هر مشتری به شیوه خاصی شوخی می کند؛ پیرزن همسایه هر صبح کنار پنجره می نشیند تا گرمای خورشید را حس کند و برف های صبحگاهی روی شاخه های درختان، الگوهای منحصربه فردی می سازند. او گوش دادن را آموخت؛ صدای پیانویی را در سالن شهر شنید که قبلاً آن را نادیده می گرفت؛ به جای قطع کردن صحبت های ریتا، واقعاً به داستان هایش گوش داد و آنچنان در شنیدن استاد شد که صدای سکوت ساعات مختلف روز را تشخیص می داد. احساسات و حواس مختلف بیل آهسته آهسته بیدار شدند؛ او طعم واقعی قهوه صبحگاهی را پس از بارها آزمون و خطا دریافت؛ تفاوت بوی صبح زمستانی را با عصر همان روز حس کرد و گرمای آفتاب ساعات مختلف را روی پوستش مقایسه کرد. آنچه دنیای فیل را دگرگون ساخت توجه عمیق او به زندگی بود. در این مسیر، برای فیل، مردم شهر از «سیاهی لشکر» به شخصیت های منحصربه فرد تبدیل شدند و کارهای روزمره از اجبارهایی کسالت بار به فرصت هایی برای کشف بدل گشتند. این بیداری حسی، رفتار فیل را دگرگون ساخت. به جای عجله برای تمام کردن قهوه، طعم واقعی آن را می چشید، به جای بی اعتنایی به مردم، با آنها ارتباط انسانی برقرار می کرد و به جای نفرت از تکرار، زیبایی های منحصر به فرد روز را کشف می کرد.فیل دریافت که مشکل اصلی نه در تکراری بودن روزها، که در یکنواختی، کلیشه ای و تکراری بودن نگاه او بود. با تغییر نگاه و فهم و زاویه نگرش او به جهان، همان شهری که زمانی برایش زندانی خسته کننده بود، اکنون گنجینه ای از تجربه های ناب شده بود. این کشف، آغاز رهایی واقعی او از چرخه زمانی بود.گویی ما نیز همچون فیل در «روز گراندهاگ»، در چرخه‌ای از تکرارهای خسته‌کننده گرفتار شده‌ایم؛ مسائل و بحران ها و اخبار نگران کننده ای که هر روز تکرار می شوند و راهی برای خلاصی از دستشان نیست و روزهایی که همه انگار به بن بست و تکرار دوباره خود می رسند. اما شاید درست در دل این تکرارها، همان‌گونه که فیل کشف کرد، امکان تحولی نهفته باشد. شاید همچون فیل، رهایی واقعی را در همان جایی دریابیم که با چشمانی تیزبین و نگاهی تازه دنیا و پیرامون خود را بنگریم. لحظه ای درنگ کنیم و در میان هیاهوی زندگی روزمره، به نور آفتابی که از لای پرده‌ها داخل شده، توجه کنیم، به آواز قوری که روی اجاق می‌خواند گوش بسپاریم، یا لبخند بی‌منت فروشنده‌ای را که با وجود همه مشکلاتش باز هم مهربان است، ببینیم.فیل در «روز گراندهاگ» آموخت که رهایی از چرخه تکرار، نه با عجله برای تمام کردن روز، که با زندگی کردن تمام و کمال در همان یک روز ممکن است. او ابتدا روزها را همچون مانعی می‌دید که باید از آن عبور کند، اما سرانجام دریافت که هر روز، جهانی کامل است؛ نه مقدمه‌ای برای فردا، نه نتیجه‌ای از دیروز.سندروم فردا: وقتی زندگی در انتظار فردایی موهوم تعطیل می شوددر فیلم «روز گراندهاگ»، فیل کانرز در ابتدا اسیر این توهم است که «فردا همه چیز به حالت عادی برمی گردد». او هر روز را با بی تفاوتی می گذراند، چون فکر می کند این روزها موقتی هستند و ارزش سرمایه گذاری عاطفی و فکری ندارند. اما حقیقت تلخ این است که این «فردا» هرگز نمی آید؛ یا حداقل، به آن شکلی که او انتظار دارد، نمی آید. این دقیقاً همان بازی ذهنی است که جامعه ایران سال هاست درگیر آن است: زندگی در حالت تعلیق، به امید روزی که «بالاخره همه چیز درست شود». ما نیز همچون فیل کانرز، قهرمان فیلم، در چرخه بی پایان انتظار برای «فردایی بهتر» اسیر شده ایم. این توهم جمعی، ما را در حالت تعلیقی ناتوان کننده گرفتار کرده است. فیل در ابتدای فیلم هر روز را با این امید سپری می کند که فردا همه چیز به حالت عادی بازمی گردد، غافل از اینکه این تکرار بی پایان، خود به واقعیت جدید زندگی اش تبدیل شده است. همین الگو را می توان در روان جمعی جامعه ایرانی ردیابی کرد.اگرچه این روزها این تعلیق بیش از هر زمان دیگر نمایان است اما جامعه ما مدتهاست در چرخه معیوب انتظار گرفتار شده است. نسل های مختلف در این سرزمین همیشه به یک «فردای موعود» چشم دوخته اند: زمانی که جنگ تمام شود، زمانی که تحریم ها برداشته شود، زمانی که دولت عوض شود، زمانی که اقتصاد درست شود... اما این «زمانی» هیچ گاه به شکل رضایت بخشی محقق نشده است. در عوض، ما یاد گرفته ایم که در حالت تعلیق زندگی کنیم؛ نه کاملاً تسلیم شرایط باشیم، نه واقعاً برای تغییر آن تلاش کنیم. این همان «سندروم فردا» است: توهمی که به ما اجازه می دهد مسئولیت امروزمان را به تعویق بیندازیم.فیلم به ما نشان می دهد که راه رهایی از این دور باطل، پذیرش یک حقیقت ساده اما دشوار است: فردایی که ما انتظارش را می کشیم، محصول انتخاب های امروز ماست. فیل تنها زمانی از چرخه زمان رها می شود که دست از انتظار می کشد و شروع به زندگی کردن می کند؛ واقعاً زندگی کردن، با تمام فراز و نشیب هایش. او یاد می گیرد پیانو بزند، به دیگران کمک کند، عشق بورزد. این تغییرات کوچک، اما پایدار هستند که نهایتاً مسیر زندگی اش را عوض می کنند.برای جامعه ایران هم راه نجات شاید در همین باشد: معنای آن تسلیم شدن نیست، بلکه هوشیاری است؛ فهمیدن اینکه تغییر واقعی همیشه از ما و از درون آغاز می شود. وقتی دست از این توهم برداریم که «فردا همه چیز خود به خود درست می شود»، تازه می توانیم ببینیم که امروز چه فرصت هایی پیش رو داریم. شاید این همان درس «روز گراندهاگ» باشد: زندگی همین حالا در جریان است، و فردایی که به انتظارش نشسته ایم، چیزی جز مجموعه انتخاب های امروزمان نیست و زندگی تنها در امروز جریان دارد.این ما هستیم که باید انتخاب کنیم: آیا می خواهیم همچنان در انتظار «فردا» روزهایمان یعنی مهم ترین داشته هایمان را هدر دهیم، یا از همین امروز زندگی را آنگونه زندگی کنیم که ارزش زیستن داشته باشد؟ پاسخ این سؤال، شاید تعیین کننده ترین انتخاب زندگی مان باشد.این انتخاب ساده اما سرنوشت ساز، همان نقطه ای است که سرنوشت فردی و جمعی ما در آن رقم می خورد. جامعه ما زمانی از این تعلیق خارج خواهد شد که تک تک ما بپذیریم فردایی که به انتظارش نشسته ایم، چیزی جز مجموع انتخاب های امروزمان نیست. این آگاهی دردناک اما رهایی بخش، همان چیزی است که فیل کانرز در طول تکرارهای بی پایان روز گراندهاگ به آن رسید و همان چیزی است که ما نیز باید به عنوان یک جامعه به آن برسیم. زندگی همین حالا در جریان است؛ آیا ما حاضریم آن را زندگی کنیم؟ حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Wed, 16 Jul 2025 18:31:48 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-woofzafrvlyf در روزهای جنگ و پساجنگ و ناامنی های روزافزون، دغدغه ای عمیق تر از ویرانی ها مرا می آزارد: فرار خاموش مغزهایی که می توانند این ویرانی ها را بازسازی کنند. فرزندان فرهیخته این دیار که سال‌ها با تمام ناملایمات ساختند و ماندند، اما آینده پیش بینی ناپذیر و نامطمئن، امروز ایشان را در آستانه تصمیمی دردناک قرار داده است. در باب رفتن نخبگان و مغزها بسیار گفته‌اند و پژوهش‌های فراوانی انجام شده است. تحلیلگران اقتصادی بر زیان‌های مالی کلان این پدیده تأکید کرده‌اند، چرا که هر سال میلیون ها دلار سرمایه انسانی و هزینه‌های آموزشی بر باد می‌رود. صاحب‌نظران علمی از افت کیفیت آموزش و پژوهش سخن می‌گویند و متخصصان علوم اجتماعی درباره تضعیف بنیان‌های توسعه هشدار داده‌اند. روانشناسان اجتماعی از تأثیرات مخرب این پدیده بر انگیزه نسل جوان می گویند، چرا که هر خروج، پیامی ناامیدکننده به دانشجویان و پژوهشگران جوان می‌فرستد و کارشناسان سیاسی بر کاهش نفوذ بین‌المللی کشور در عرصه‌های علمی و فناورانه تأکید می‌کنند. رفتن هایی که اغلب نه از سر تمایل، که از روی ناچاری است. بسیاری از این فرهیختگان سالها با تمام مشکلات ساخته اند و مانده اند، اما وقتی می بینند نه تنها شرایط بهبود نمی یابد، بلکه هر روز بر دشواری ها افزوده می شود، در نهایت تسلیم می شوند. آنها می روند در حالی که هنوز دل در گرو این خاک و خانه خود دارند. اما بلندای اندیشه ایشان دیگر تحمل سقف کوتاه نابخردی ها و کوته بینی ها را ندارد. اما نکته دردناک دیگری در این رفتن است که کمتر از آن سخن گفته شده و بدان پرداخته شده؛ با رفتن هر ستاره، نه یک فرد، که جمعی از دست می رود. یکی از اثرات کمتر دیده شده مهاجرت نخبگان، از دست دادن اثر چندبرابری آنها بر رشد حلقه های پیرامونی است. نخبگان نه تنها به عنوان افراد مستعد، بلکه به عنوان موتور محرکه توسعه اجتماعی و فکری اطرافیان خود عمل میکنند. آنان با انتقال دانش و تجربه ای که از اندیشه تیزبینشان گذر کرده، شبکه هایی از دانش و اندیشه پدید می آورند و با الهام بخشی به دیگران، ظرفیت های نهفته و یا خفته جامعه را بیدار میکنند. درست به همان گونه که کارگردانی درجه یک از بازیگران معمولی هم اجرایی خیره کننده می گیرد، نخبگان می توانند با حضور خود «معجزه جمعی» خلق کنند و استعدادهای معمولی را به استثنایی بدل سازند. این اثر نامحسوس اما عمیق، یکی از بزرگترین زیان های مهاجرت نخبگان است. استعدادهای برتر همچون قطب‌نمای جامعه، نه تنها مسیر پیشرفت را نشان می‌دهند، بلکه با نگرش خود جهان را دگرگون می‌سازند. آنها «هنر ممکن‌سازی» را نیک می شناسند؛ با حضورشان دیوارهای ذهنی فرو می‌ریزد و افق‌های جدیدی گشوده می‌شود. معادلات ذهنی افراد متحول می شود؛ ناممکن‌ها ممکن می‌شوند، اهداف کوچک، بزرگ می‌شوند، و شکست‌ها تبدیل به تجربه می‌گردند. جسارت فکری ایشان برای جمع، راه هایی تازه را می گشاید و با نگاه و زاویه دید خود، جامعه را از دام تفکر مبتنی بر کمبود رها می کنند. یک نخبه با اندیشه و عمل خود به دیگران می‌آموزد که محدودیت‌ها تنها سکوی پرتابی برای جهش‌های بزرگ هستند. این «اثر تشعشعی نخبگی» مانند نور خورشید، به همه اطرافیان انرژی و گرمای رشد می‌بخشد.این ستارگان پرنور با روشنایی خود، فضایی می‌آفرینند که در آن همه می‌درخشند. آنها با خلق فرصت‌های جدید، کیک موفقیت را برای همه بزرگتر می‌کنند؛ کارآفرینان نخبه صدها شغل می‌آفرینند، اساتید برجسته نسل‌های جدیدی از اندیشمندان پرورش می‌دهند، و پزشکان متعهد سطح سلامت جامعه را ارتقا می‌بخشند و شاگردانی چون خود یا برتر از خود بر جای می گذارند. این اقتصاد مبتنی بر نخبگی است، جایی که پیشرفت فردی و جمعی در هم تنیده شده‌اند. روحیه برنده نخبگان، میراث نامرئی دیگر ایشان است. آنها با عمل و تلاش خود مرزهای پیشرفت را جابه جا می کنند و قالب های ذهنی کلیشه ای و «نه گو» را در هم می شکنند. این سرمایه روان‌شناختی، گرانبهاترین هدیه‌ای است که یک جامعه می‌تواند دریافت کند.در بطن هر جامعه‌ پویا، نخبگان نه تنها به عنوان افراد مستعد، بلکه به عنوان معماران نامرئی پیشرفت جمعی عمل می‌کنند. آنها با حضورشان شبکه‌ای از تأثیرات عمیق و چندلایه می‌آفرینند که از مرزهای فردی فراتر می‌رود. این فرهیختگان با دانش و خلاقیت خود، پل‌هایی زنده بین طبقات مختلف اجتماعی می‌سازند؛ پزشکی که در مناطق محروم خدمت می‌کند، نه تنها دردها را درمان می‌کند، بلکه امید به تغییر را در دل جامعه می‌کارد. معلمی بااستعداد در مدرسه‌ای کم‌بضاعت، قادر است مسیر زندگی ده‌ها کودک را دگرگون کند و نسلی جدید از فرصت‌سازان را پرورش دهد. این همان عدالت اجتماعی زنده است که از مسیر دانش و نخبگی می‌گذرد.نخبگان واقعی همچون قلب‌های تپنده‌ای هستند که خون تازه‌ پیشرفت را به رگ‌های جامعه تزریق می‌کنند. آنها با تربیت شاگردان برجسته، نسل‌های جدیدی از استعدادها را پرورش می‌دهند و با نقدهای سازنده‌شان، سیستم‌های فرسوده را به چالش می‌کشند. استانداردهای بالای آنها کیفیت عمومی را ارتقا می‌بخشد و فضایی می‌آفرینند که در آن همه می‌توانند رشد کنند. این چرخه‌ نخبگی، جامعه را به جلو می‌راند و مانع از رکود و ایستایی می‌شود.در روزهای سخت و بحران‌هایی مانند خشکسالی یا همه‌گیری، این نخبگان هستند که با نوآوری‌های خود تهدیدها را به فرصت‌های جمعی تبدیل می‌کنند. آنها راه‌حل‌های بدیع ارائه می‌دهند، مردم را به اقدام جمعی ترغیب می‌کنند و تاب‌آوری جامعه را در برابر مشکلات افزایش می‌دهند. جامعه‌ای که به نخبگان خود بها می‌دهد، به تدریج می‌آموزد فرهنگ مرجع‌پذیری را در خود نهادینه کند؛ فرهنگی که در آن به جای دشمنی با برتری، آن را الگو قرار می‌دهد؛ به جای ترس از تغییر، آن را مدیریت می‌کند؛ و به جای تقلید کورکورانه، نوآوری را می‌آموزد.حضور حتی یک نخبه در یک سازمان یا جامعه می‌تواند اثرات ضد فرسایشی چشمگیری داشته باشد. آنها مانند سدی در برابر رکود فکری و سازمانی عمل می‌کنند، فساد سیستماتیک را کاهش می‌دهند و انگیزه‌ کار جمعی را افزایش می‌دهند. اما ارزش واقعی نخبگان نه تنها در آنچه انجام می‌دهند بلکه در بازدارندگی و جلوگیری آنها از مواردی چون انحطاط علمی، یأس اجتماعی و عقب‌ماندگی فناورانه است. و حرف آخر اینکه استعدادهای برتر نه تهدیدند و نه رقیب، بلکه همچون درختان تناوری هستند که ریشه در خاک این سرزمین دارند و سایه‌شان بر سر همگان گسترده است. آنها اکسیژن پیشرفت و هوای تنفس را برای همه جامعه خلق می کنند و با محافظت از خاک و جذب باران، زمینه را برای رویش هزاران گیاه دیگر فراهم می‌سازند و اگر از کوته نظری های کهنه بگذریم، درمی یابیم که حفظ یک نخبه، به معنای آبیاری تمام باغ امیدهای این دیار است. این سرمایه‌های انسانی، ثروتی فراتر از مرزهای سیاسی و جناحی هستند. بحران‌های امروز اگرچه سهمگین‌اند، اما گذراست. آنچه ماندگار است، زخمی است عمیق‌تر؛ درد از دست دادن نسلی که می‌تواند نهال رویاهای ایران را به شکوفایی برساند؛ آسیبی که شاید تا روزگارانی دور التیام نیابد.اما نبض امید همچنان می‌تپد...به امید روزهایی که در آنها خرد، والاترین، گرانبهاترین و راستین ترین سرمایه‌ی ملی شناخته شود. روزهایی که امنیت و ثبات به این سرزمین بازگردد و فضایی پدید آید که فرهیختگان نه از سر اجبار، که به اختیار و عشق این آب و خاک در آن بمانند و بالنده شوند. تا آن روز، وظیفه‌ی تاریخی ماست که هر کدام، به سهم خود، باغبانی امین برای این درختان دانش باشیم؛ چرا که هر ریشه‌ای در این خاک بماند، هزاران شکوفه‌ی آینده را ممکن می‌سازد. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Thu, 10 Jul 2025 14:36:36 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-kli5vf0ucgdl فرسودگی روانی جمعی به وضعیتی اشاره دارد که در آن یک جامعه پس از مواجهه طولانی‌مدت با استرس‌ها و بحران‌های شدید و مزمن، دچار نوعی خستگی و بی‌حسی عاطفی می‌شود. این پدیده که گاهی «فرسایش اجتماعی» نیز خوانده می‌شود، با کاهش انگیزه جمعی و احساس ناتوانی در ایجاد تغییر همراه است. برخلاف استرس حاد که ممکن است منجر به واکنش‌های فعال شود، فرسودگی روانی جمعی معمولاً به انفعال، کناره‌گیری اجتماعی و پذیرش منفعلانه شرایط نامطلوب می‌انجامد. این حالت در جوامعی که با بحران‌های متوالی و بی‌ثباتی ساختاری مواجهند، به وضوح قابل مشاهده است. در چنین شرایطی، به تدریج «درماندگی آموخته‌شده» در جامعه نهادینه می‌شود؛ الگویی روانشناختی که در آن افراد، پس از تجربه مکرر تلاش‌های بی‌ثمر، حتی در مواجهه با فرصت‌های ممکن برای تغییر، از عمل دست می‌کشند و شرایط نامطلوب را چون سرنوشتی محتوم می‌پذیرند.نظریه جامعه کوتاه مدت کاتوزیان با نگاهی عمیق به ساختار تاریخی و سیاسی ایران، توضیح می دهد که چرا جامعه ایران در طول تاریخ نتوانسته به ثبات و توسعه پایدار دست یابد. کاتوزیان معتقد است که جامعه ایران در طول تاریخ خود، فاقد نهادهای پایدار و مستقل بوده و همواره در چرخه های تکرارشونده رونق و فروپاشی قرار داشته است. برخلاف جوامع اروپایی که در آنها نهادهای مدنی، حقوق مالکیت و حاکمیت قانون به تدریج تثبیت شدند، در ایران قدرت متمرکز در دست حکومت های خودکامه بوده که بیشتر بر استخراج منابع (مانند مالیات ها یا درآمدهای رانتی) متکی بودند تا تولید ثروت پایدار. این حکومت ها معمولاً با سرکوب، بی ثباتی سیاسی و تغییرات پی درپی سلسله ها همراه بوده اند و هر سلسله، به جای ادامه روند جاری، ساختارهای پیشین را نابود می کرده است. در نتیجه، جامعه فرصتی برای انباشت سرمایه (فکری، اقتصادی و اجتماعی) نداشته و همواره در وضعیت "کوتاه مدت" باقی مانده است. از دید کاتوزیان، در جامعه کوتاه مدت، رابطه دولت و جامعه مبتنی بر بی اعتمادی و تقابل است. دولت (حکومت) نه نماینده مردم، بلکه رقیب یا حتی دشمن جامعه تلقی می شود و برای حفظ قدرت، به سرکوب، اختناق یا سیاست های توزیع رانتی متوسل می گردد. این رویکرد باعث تضعیف نهادهای مدنی، از بین رفتن سرمایه اجتماعی و جلوگیری از شکل گیری اقتصاد تولیدمحور می شود. در چنین شرایطی، مردم نیز به مسیرهای کوتاه مدت (مانند فرصت طلبی، دور زدن قانون یا اتکا به روابط شخصی) روی می آورند، چرا که آینده نامطمئن است و هیچ تضمینی برای حفظ دستاوردهای بلندمدت وجود ندارد. این دور باطل، جامعه را در وضعیتی ناپایدار نگه میدارد و مانع توسعه سیاسی و اقتصادی پایدار می شود.کوتاه‌مدت بودن جامعه به شکل عمیقی با فرسودگی روانی جمعی گره خورده است. در شرایطی که هیچ چیز پایدار به نظر نمی‌رسد و ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در حالتی از ناپایداری مزمن به سر می‌برند، افراد جامعه به تدریج توانایی برنامه‌ریزی، امیدواری و سرمایه‌گذاری روانی بر روی آینده را از دست می‌دهند. این وضعیت منجر به شکل‌گیری نوعی خستگی مزمن اجتماعی می‌شود که در آن مردم نه تنها از تغییرات سریع و بحران های متوالی خسته می‌شوند، بلکه به مرور توانایی واکنش مؤثر به این تغییرات را نیز از دست می‌دهند. این همان پارادوکس دردناک جامعه کوتاه‌مدت است: هرچه بی‌ثباتی بیشتر می‌شود، مردم بیشتر به راهکارهای فردی و کوتاه‌مدت متوسل می‌شوند، و این خود بی‌ثباتی را تشدید می‌کند. ذهنیت کوتاه‌مدت، افراد را در چرخه‌ای معیوب گرفتار می‌کند که در آن هر اقدام بلندمدتی بی‌معنا به نظر می‌رسد و همین بی‌معنایی به نوبه خود بر عمق فرسودگی روانی می‌افزاید. در تداوم چنین فضایی، حتی انرژی لازم برای تصور آینده‌ای متفاوت نیز تحلیل می‌رود و جامعه به نوعی فلج روانی-اجتماعی گرفتار می آید که برون‌رفت از آن روزبه‌روز دشوارتر می‌شود. این فرسودگی جمعی نه تنها بر سلامت روان افراد تأثیر می‌گذارد، بلکه ظرفیت جامعه برای خلق تغییرات مثبت را نیز کاهش می‌دهد.اما «کوتاه‌مدت بودن» می‌تواند بسته به زمینه‌ی تاریخی و اجتماعی، مقیاس‌های زمانی متفاوتی داشته باشد. به نظر می رسد در حال حاضر، جامعه‌ ایران در یکی از کوتاه‌مدت‌ترین دوره‌های تاریخ خود به سر می‌برد.این پدیده را می‌توان در شتاب تحولات سیاسی-اجتماعی مشاهده کرد؛ در مقایسه با گذشته که تغییرات در مقیاس دهه‌ها یا سده‌ها رخ می‌داد، امروز شاهد بحران های پیاپی در بازه‌های زمانی بسیار کوتاه هستیم. در چنین شرایطی، آینده‌نگری و برنامه‌ریزی بلندمدت به آرزویی دست نیافتنی بدل شده است. نوسانات اقتصادی شدید، تورم افسارگسیخته و سیاست‌های ناپایدار داخلی و خارجی که با وقوع جنگ (چیزی که لااقل در اذهان دور و بعید به نظر می رسید) باعث شده‌اند برنامه‌ریزی برای یک سال آینده یا چه بسا یک ماه آینده نیز ناممکن یا دشوار به نظر برسد. این وضعیت به شکل‌گیری ذهنیت «روزمرگی» در میان مردم انجامیده است، جایی که افراد مجبورند زندگی خود را روزبه‌روز پیش ببرند بدون آنکه بتوانند تصویر روشنی از آینده داشته باشند. اگرچه جامعه ایران به دلیل زیست تاریخی خود، تجربیات زندگی در بحران را در تک تک سلول های خود نهفته دارد و از انعطاف پذیری بالایی برای مقابله با شرایط فعلی برخوردار است و راهکارهای متعددی برای عبور از این بحران در پیش گرفته، اما زندگی در شرایطی که آینده مبهم است و تمام انرژی فرد صرف گذران روزمره و مقابله با انواع بحران ها می شود، به تدریج روح و روان را فرسوده می کند، چون انسان به طور طبیعی نیازمند امید به فردا و معنایی فراتر از بقای محض است. وقتی هر روز با اضطراب قیمتها، نگرانی شغلی و ترس از فردایی نامعلوم شروع شود، ذهن در چرخه ای معیوب از استرس مزمن گرفتار می آید که نه تنها توان برنامه ریزی بلند مدت را از دست می دهد، بلکه لذت های ساده زندگی هم اندک اندک کمرنگ و تباه می شوند. تلاش مداوم برای تأمین نیازهای پایه و حقوق اولیه، بدون چشم اندازی برای پیشرفت یا بهبود، منجر به احساس بیهودگی و خستگی عمیقی می شود و به مرور افراد را به موجوداتی منفعل تبدیل می کند.این بی‌ثباتی عمیق منجر به نوعی گسست زمانی در جامعه شده است. از یک سو، مردم به گذشته اعتماد ندارند، چرا که با رجوع به تجربه تاریخی خود الگوهای پایدار و قابل اتکایی نمی بینند. از سوی دیگر، از دید ایشان، آینده نیز مبهم و ترس‌آور به نظر می‌رسد. نتیجه این وضعیت، گیرکردن جامعه در یک «حال ابدی» است، جایی که زمان به نظر می‌رسد متوقف شده، اما در واقعیت با شتابی فزاینده به سمت وضعیتی نامعلوم در حرکت است. پیامدهای روانی این شرایط بسیار عمیق و نگران‌کننده است. پدیده‌هایی همچون اضطراب آینده، بی‌احساسی و انفعال جمعی، و رفتارهای پرخطر در این شرایط بروز و ظهور می یابند. بسیاری از افراد به قمار اقتصادی روی می آورند، برخی در فکر مهاجرت‌هایی هستند که گاه منطق درستی در پشت آن نیست و چه بسا شرایط را برای ایشان دشوارتر کند و گروهی نیز به انواع مکانیسم‌های فرار از واقعیت پناه می برند.سوال اساسی اینجاست که آیا این وضعیت کوتاه‌مدت‌نگری افراطی می‌تواند به نقطه عطفی برای تغییرات و بهبود اوضاع تبدیل شود یا اینکه جامعه را به ورطه فروپاشی خواهد کشاند؟ پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به واکنش جمعی مردم و مهم تر از آن پاسخ نظام سیاسی به این بحران بستگی دارد. به هر حال، به نظر می‌رسد ایران در یکی از پرتلاطم‌ترین دوره های تاریخ خود قرار دارد، جایی که «کوتاه‌مدت بودن» از یک ویژگی تاریخی به یک وضعیت اضطراری همگانی و در مقیاسی روزانه تبدیل شده است. این شرایط هم چالش‌برانگیز است و هم به طور بالقوه می‌تواند حاوی بذرهای تغییر باشد، اما مسیر پیش رو چندان واضح نیست. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Wed, 09 Jul 2025 14:58:40 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87-yes-man-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-a4gvbeikvyfb فیلم "Yes Man" (مرد بله گو) محصول سال ۲۰۰۸ با بازی جیم کری، یک کمدی اجتماعی است که از منظر روانشناسی به بررسی تأثیر تغییر نگرش و پذیرش تجربیات جدید بر رشد فردی می پردازد. این اثر سینمایی که بر اساس کتابی به همین نام از دنی والاس ساخته شده، روایتگر داستان کارل آلن، کارمند بانکی منزوی است که پس از شرکت در سمیناری انگیزشی، تصمیم می گیرد به مدت یک سال به همه پیشنهادها و فرصت های زندگی اش "بله" بگوید. این تغییر رفتار، به تدریج باعث تحول در زندگی شخصی و حرفه ای او می شود که از بهبود روابط اجتماعی تا پیشرفت شغلی و حتی پیدایش عشق جدید را در بر می گیرد. از دید روانشناسی، فیلم مفاهیمی مانند خروج از منطقه امن، تقویت عزت نفس و تأثیر مثبت نگرى بر کیفیت زندگی را بررسی می کند. فیلم با طرح ایده ای ساده اما عمیق، ما را به چالشی جسورانه دعوت می کند: چه می شد اگر به جای "نه"های خودکار، یک سال به همه پیشنهادها در زندگی "بله" می گفتیم؟ این اثر با ترکیب طنز و روانشناسی اجتماعی، نشان می دهد چگونه گشودگی به تجربیات جدید می تواند پنجره هایی به دنیاهای ناشناخته باز کند. داستان کارل آلن به ما یادآوری می کند که هر «بله» گفتنی ممکن است امکانی برای یک تحول باشد."زندگی در شهرهای امروزی، با انبوه فرصت ها و دعوت های بی وقفه، ما را به موجوداتی با پاسخ های خودکار تبدیل کرده است که به بسیاری از پیشنهادها "نه" می گوییم و انبوهی از محرکها را نادیده می گیریم. این دقیقاً همان پارادوکسی است که گئورگ زیمل، جامعه شناس کلاسیک، در تحلیل خود از زندگی مدرن شهری به آن پرداخته است. زیمل معتقد بود کلانشهرها با بمباران مداوم محرکهای حسی، ساکنان خود را مجبور به توسعه نوعی "بی تفاوتی مدنی" می کنند؛ این بی تفاوتی را می توان نوعی مکانیسم دفاعی به شمار آورد که از فروپاشی روانی ما در برابر محرک های بیش از اندازه شهری جلوگیری میکند، ولی از سوی دیگر ما را در لاک انزوایی خودساخته محبوس می سازد. به گفته زیمل، این بی تفاوتی به طور همزمان هم از ما محافظت می کند و هم ارتباطات اصیل انسانی را تخریب می نماید. این انزوای خودخواسته در شهرهای مدرن، در عصر دیجیتال به شکل پیچیده‌تری تشدید می شود. فضای مجازی و الگوریتم‌های هوشمندش، به ظاهر دریچه‌ای به روی جهانی بی‌کران گشوده‌اند، اما در عمل ما را در حباب‌های فیلترشده‌ای محبوس کرده‌اند که تنها بازتابی از خودمان را نشانمان می‌دهند. شبکه‌های اجتماعی با مکانیسم های خود، مدام ما را به سمت محتواها و ارتباطاتی هدایت می‌کنند که با ترجیحات و باورهای قبلی‌مان همخوانی دارد. نتیجه، ایجاد «اتاق‌های پژواک» دیجیتالی است که در آن تنها صدای خودمان و امثال خودمان را می‌شنویم. این سیستم نه تنها بی تفاوتی شهری را که زیمل توصیف کرد تشدید می‌کند، بلکه آن را به سطحی جدید ارتقا می‌دهد: جایی که حتی نیاز نیست چیزهای ناخواسته را نادیده بگیریم، چون الگوریتم‌ها از پیش آنها را برایمان فیلتر کرده‌اند. در چنین شرایطی، «نه» گفتن‌های ما حتی پیش‌تر و عمیق‌تر از مواجهه‌های فیزیکی در شهر اتفاق می‌افتد؛ این بار نه به عنوان مکانیسمی دفاعی، بلکه به عنوان نتیجه‌ای اجتناب‌ناپذیر از سیستمی که ما را در دایره‌ای بسته از ترجیحات خودمان گرفتار آورده است.در این میان، جریان غالب روانشناسی عامه‌پسند و فرهنگ خودیاری دیجیتال با شعارهای فریبنده‌ای مانند «خودت باش»، «مرزهایت را حفظ کن» و «افراد سمی را از زندگی‌ات حذف کن»، ناخواسته به تقویت این انزوا دامن زده است. این توصیه‌های به ظاهر خردمندانه که در قالب پست‌های اینستاگرامی و ویدیوهای انگیزشی گسترش می‌یابند، نوعی «خودشیفتگی سالم»! را ترویج می‌کنند که در آن هرگونه تفاوت نظر یا رفتار خارج از چارچوب ذهنی فرد، بلافاصله برچسب «سمی» می‌خورد. نتیجه، ایجاد جامعه ای مملو از افراد منزوی است که هر کدام در برج عاج باورهای خود محصور شده‌اند و به جای مواجهه سازنده با تفاوت‌ها، ترجیح می‌دهند تا حد امکان هر آنچه متفاوت با آنهاست را از دایره ارتباطات خود حذف کنند. این فرهنگ «حذف به جای گفت‌وگو» نه تنها مهارت‌های اجتماعی ضروری برای زیست جمعی را تضعیف می‌کند، بلکه ما را از فرصت‌های ارزشمند رشد شخصیتی که در تعامل با دیدگاه‌های متفاوت نهفته است، محروم می‌سازد. در چنین شرایطی، مفهوم «افراد سمی» چنان گسترده تفسیر می‌شود که گویی هر کسی که با ما تفاوت دارد، به طور بالقوه تهدیدی برای سلامت روان ما محسوب می‌شود.این چرخه بسته تکرار و انزوا، به تدریج کیفیت زندگی را در ابعاد مختلف تحلیل می‌برد. در سطح فردی، محدود کردن دائمی دایره ارتباطات و تجربیات، جهان ذهنی ما را به شدت فقیر می‌سازد؛ مانند عضوی که به دلیل عدم استفاده تحلیل رفته است. مهارت‌های اجتماعی ما ضعیف می‌شوند، تاب‌آوری روانی‌مان در برابر تفاوت‌ها کاهش می‌یابد و به تدریج حتی ظرفیت تصور سبک‌های زندگی متفاوت از خودمان را نیز از دست می‌دهیم. در سطح جمعی، این انزواگرایی خودخواسته، بافت اجتماعی را از هم می‌گسلد و جامعه را به مجموعه‌ای از جزایر منفرد تبدیل می‌کند که ساکنانش نه زبان مشترکی برای گفت‌وگو دارند، نه تمایلی به فهم یکدیگر. نتیجه نهایی، زندگی‌هایی است که اگرچه به ظاهر امن و کنترل‌شده به نظر می‌رسند، اما عمیقاً تهی از غنای تجربیاتی هستند که فقط در مواجهه با تفاوت‌ها و ناشناخته‌ها ممکن می‌شوند. وسواس ما برای کنترل تمام جنبه‌های زندگی، در نهایت به پارادوکس تلخی منجر میشود: هرچه بیشتر زندگی را کنترل کنیم، زندگی کمتری برای کنترل کردن باقی می ماند. این همان تراژدی پنهان زندگی مدرن است؛ ما با حرصی سیری‌ناپذیر به دنبال حذف تمام عناصر غیرقابل پیش‌بینی هستیم، غافل از اینکه در این فرآیند، زندگی را از جوهره اصلی اش تهی می‌کنیم. این وسواس کنترل گرایانه، نه تنها شادی‌های ناخواسته و تصادفی را از بین می برد، بلکه ما را از موهبت رشد در مواجهه با ناشناخته‌ها محروم می‌سازد و زندگی خلاقه ما را تضعیف می کند چرا که نوآوری و ایده‌های جدید همیشه از دل ناشناخته‌ها و موقعیت‌های کنترل‌نشده متولد می شوند.در ابعاد اجتماعی به ویژه در بستر جامعه ایران، این امر پیامدهای عمیق‌تری به همراه دارد. در فرهنگی که به طور تاریخی بر پایه روابط جمعی و شبکه‌های اجتماعی قوی شکل گرفته، گرایش به انزوا و کنترل بیش از حد زندگی شخصی، به تدریج سرمایه اجتماعی را تحلیل می‌برد. جامعه‌ای که روزگاری بر پایه روابط عمیق خویشاوندی، همسایگی و تعاملات چهره‌به‌چهره استوار بود، امروز شاهد فرسایش تدریجی این سرمایه‌های اجتماعی ارزشمند است. در شرایطی که کشور با چالش‌های متعدد و تحولات سریع اجتماعی روبروست، این انزواگرایی جمعی مانند سمی عمل می‌کند که توان حل مسائل مشترک را تحلیل می‌برد.در این نقطه از تاریخ که همزمان هم بیش از حد به هم پیوسته‌ایم و هم عمیقاً از هم گسسته، نیاز به راه‌حلی برای خروج از این بن‌بست اجتماعی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. اینجاست که فلسفه به ظاهر ساده «yes man» از سطح یک داستان کمدی فراتر رفته و تبدیل به استعاره‌ای قدرتمند برای نجات فرد و جامعه می‌شود. فیلم به ما یادآوری می‌کند که شاید پاسخ بسیاری از این چالش‌ها نه در انزوا و کنترل بیشتر، بلکه در شجاعت «بله» گفتن به ناشناخته‌ها نهفته باشد؛ البته نه به شکل افراطی که شخصیت اصلی فیلم در آغاز بدان روی می آورد، بلکه به گونه ای تعدیل شده و هوشمندانه برای بازکردن پنجره‌های بستهٔ ذهن و جامعه. مسیری که به ظرافت در میانه افراط و تفریط راه می پوید؛ در یک سوی آن کنترلِ خشک و خفقان‌آوری است که زندگی را به موجودی بی‌جان بدل می‌کند، و در سوی دیگر، تسلیم محضی که می‌تواند خطرناک باشد. در این میانه، مسیری که داستان معرفی می کند به مثابه راه سومی می‌درخشد: گشودگی خودخواسته ای که با آغوش باز پذیرای تجربیات نو است، اما در عین حال، خردمندانه مرزهای خود را حفظ می‌کند.اما گاهی شکستن چرخه معیوب زندگی روزمره نیاز به یک شوک درمانی دارد! شاید به شیوه کارل آلن گاهی نیاز باشد برای رهایی از الگوهای مخرب "نه" گفتنِ خودکار، به ورطه افراط افتاد. همانطور که برای شکستن تب، گاهی نیاز به تب‌بری قوی است، گریز از انزوای خودخواسته نیز ممکن است مستلزم دوره‌ای از "بله" گفتن‌های افراطی باشد. این شیوه در روانشناسی شبیه به "مواجهه درمانی" است - همانطور که فرد مبتلا به فوبیا باید موقتاً با ترس خود رودررو شود تا بر آن غلبه کند، کارل نیز با پذیرش چالش "همه‌چیزبله‌گویی"، خود را در معرض تجربیاتی قرار می‌دهد که سیستم دفاعی روانش قبلاً به طور خودکار آنها را مسدود می‌کرد. این افراط موقتی چند کارکرد اساسی دارد: از یک سو نیروی لازم برای خروج از سکون را فراهم می‌کند. در عین حال با آشکارسازی الگوها، نشان می‌دهد چه فرصت‌هایی مدام از دست می‌رفته است و در عین حال با نمایش چالش ها و بحران های واقعی به بازتعریف مرزها یاری می رساند و به ما می‌آموزد که کجا واقعاً نیاز به "نه" گفتن داریم. البته همچنان که آلن نیز درمی یابد، این فقط یک مرحله گذار است - مانند دارویی که پس از بهبود باید قطع شود. ارزش واقعی این تجربه افراطی، نه در تداوم آن، که در آموختن هنر انتخاب آگاهانه میان "بله" و "نه" است. اما ژرف‌ترین درس «یس من» شاید این باشد که زندگی واقعی در همان فضای خاکستری میان «همیشه نه» و «همیشه بله» جریان دارد. در این منطقه‌ی ظریف است که می‌توان هم اصالت خویش را حفظ کرد و هم به روی امکان‌های تازه گشوده باقی ماند. این همان هنر ظریف زیستن در عصر حاضر است؛ هنری که تسلط بر آن می‌تواند هم فرد را از زندان انزوای خودساخته رها کند و هم جامعه را از پرتگاه گسست جمعی نجات دهد. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Mon, 07 Jul 2025 23:59:44 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-xvxmfpqblech امروز یک مطلب تامل برانگیز و البته قابل بحث دیدم؛جامعه ایران در سال‌های اخیر شاهد تحولی چشمگیر در مواجهه با آیین‌های سوگواری رسمی بوده است. مراسم پرحجم محرم که زمانی نقطه اوج همبستگی اجتماعی محسوب می‌شد، امروز برای بخش قابل توجهی از جامعه - به ویژه نسل جوان - به نمادی از سیاست‌های حاکمیت در تقدیس مرگ و غفلت از زندگی بدل شده است. این تحول تنها کاهش مشارکت در مراسم مذهبی نیست، بلکه نشانه تغییر عمیق‌تر در روان جمعی ایرانیان است. جامعه‌ای که زمانی در سوگ سیاوش و عاشورا به جستجوی معنا می‌پرداخت، امروز به نظر می‌رسد بیش از هر چیز تشنه زندگی و شادمانی است. این گذار از مرگ‌اندیشی به زندگی‌گرایی را می‌توان در کاهش حضور خودانگیخته در دسته‌های عزاداری، کم‌رنگ شدن آیین‌های سنتی مانند نخل‌گردانی، و استقبال کمتر از مراسم تعزیه مشاهده کرد. چنین تغییری، پیش‌زمینه مهمی برای فهم ظهور جنبش‌های اخیر است که دقیقاً بر ارزش‌های معطوف به زندگی تأکید دارند.از منظر روانشناسی تحلیلی یونگ، این تحول را می‌توان به عنوان شورش کهن‌الگوی «آنیما» (نماد جنبه زنانه روان جمعی) در برابر سلطه بی‌امان کهن‌الگوهای مردانه خشک و مرگ‌ستا تفسیر کرد. کارل گوستاو یونگ، روانکاو سوئیسی، مفهوم کهن‌الگوها را به عنوان الگوهای جهانی و تصاویر ذهنی مشترک در ناخودآگاه جمعی بشر مطرح کرد. در میان این کهن‌الگوها، «آنیما» به عنوان جنبه زنانه روان مردانه و «آنیموس» به عنوان جنبه مردانه روان زنانه شناخته می‌شوند. یونگ معتقد بود سلامت یک جامعه در گرو تعادل بین همه جنبه‌های روان جمعی آن است. آنیما به عنوان نماینده مفاهیمی چون عاطفه، خلاقیت، باروری و پیوند با طبیعت، در دهه های اخیر به شکل سیستماتیک در ایران سرکوب شده است. این سرکوب در دو سطح عمل کرده: از یک سو در نوعی مردسالاری ساختاری؛ با وضع قوانینی که زنان را شهروندان درجه دو تعریف می‌کند، از حق انتخاب پوشش گرفته تا محدودیت‌های شغلی و اجتماعی. و از سوی دیگر با مرگ‌اندیشی ایدئولوژیک؛ به معنای نوعی گفتمان که زندگی زمینی را بی‌ارزش می‌خواند و شهادت را اوج کمال انسانی معرفی می‌کند. شعار سه‌گانه «زن، زندگی، آزادی» در راستای پاسخ به همین فشارها پدید آمد: «زن» به مثابه بازگرداندن آنیما به کانون توجه. «زندگی» به عنوان ضدگفتمان در برابر مرگ‌پرستی و «آزادی» به مثابه طلب رهایی از قیدهای تحمیلی. نمادهای این جنبش، همگی بیانگر طغیان زندگی در برابر فرهنگ عزاداری هستند. این حرکات جمعی را نباید صرفاً اعتراضات سیاسی دانست، بلکه نشانه‌ای از نیاز عمیق روانی جامعه ایران به تعادل است. یونگ هشدار می‌داد که سرکوب طولانی مدت هر یک از کهن‌الگوهای روان جمعی به بحران می‌انجامد. امروز شاهد عواقب سرکوب طولانی مدت آنیما در ایران هستیم؛ جامعه‌ای که زمانی با شور در مراسم محرم شرکت می‌کرد و از آن طریق پیوندهای اجتماعی خود را محکم می کرد، به تدریج و در طی زمان از این فضا فاصله گرفته است.اگرچه این تحولات تنش های فراوان پدید آورده و مقاومت ساختارهای قدرت در برابر این تغییر، بحران‌های متعددی ایجاد کرده، اما تاریخ روان جمعی نشان می‌دهد که سرانجام تعادل از دست رفته باید بازگردد. جنبش‌های اخیر تنها نخستین نشانه‌های این بازگشت به تعادل روانی هستند. راه پیش رو نه در سرکوب این خواست جمعی، که در شنیدن صدای ناخودآگاه جامعه است. ایران امروز نیازمند بازتعریف رابطه خود با زندگی، شادی و جنبه‌های زنانه وجود خویش است. همانطور که یونگ تأکید داشت، سلامت یک جامعه در گرو تعادل بین همه جنبه‌های روان جمعی آن است. و این نشانه ها، در عمیق‌ترین لایه خود، فریاد روح جمعی ایرانیان برای بازیابی تمامیت وجودی خویش است. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sun, 06 Jul 2025 20:04:45 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-suj7rq5ukozy در روزگارانی پیش از این ما مردمی بودیم که در خانه های درونگرای سنتی خود در برابر دنیای بیرون پناه می گرفتیم. دیوارهایی پیوسته و بدون روزن و رخنه در اطراف خانه های خود بنا می کردیم و در پس این دیوارها پنهان می شدیم. زندگی ما در درون و به دور از چشم اغیار جریان داشت. پنجره ای در میان دیوارها تعبیه نشده بود و در، تنها منفذی کوچک بود برای ورود و خروج. منفذی که با هشتی در پسش، در زمان باز و بسته شدن نیز خبری از درون به بیرون یا بالعکس نمی داد. جایگاه زنان اما در اندورنی بود. اندرونی در داخل خانه نیز با دیوارهایی از بیرونی و سایر بخش های خانه جدا می شد؛ بخشی منزوی در خانه ای که خود نیز به غایت از دنیای بیرون منزوی شده بود. در سلسله مراتب خانه سنتی، دیوارها از پس دیوارها، مدام درون و درونی تر را از دنیای بیرون مجزا می کرد؛ گویی هر ذره از زندگی می بایست در پس دیواری پنهان بماند (برای اطلاعات بیشتر در خصوص خانه درونگرای ایرانی می توانید این مقاله را ببینید.) اقلیم بیرحم بود اما بیش از آن تاراج ترک و مغول و عرب و حکام خونریز و خودسری هایشان بود که ایرانیان را وامی داشت در کنج خانه ها و دیوراها پناه گیرند. زورگویی و استبداد، گفتمان غالب دوران بود که در همه شئون زندگی بازتولید می شد. ما مردمانی زخم خورده بودیم که از بیرون و هر آنچه در آن بود می ترسیدیم و چونان کودکانی بی دفاع پنهان می شدیم. در گذر زمان این ترس در روح جعی این سرزمین رخنه کرده بود و امنیت برای ما در انزوا معنا می شد.عصر روشنگری، قدرت از کف رفته انسان را بدو بازگرداند و مدرنیته و جهانی شدن با الزامات خود، ما را از خانه های درونگرای سنتی بیرون آورد و در گذار از سنت به مدرنیته، پنجره ها، درون خانه را به دنیای بیرون پیوند داد. کوچه های باریک و تنگی که در میان دیوارهای خشتی و گلی یا آجری خانه ها به زحمت راه می پیمودند، به خیابان هایی عریض بدل گشتند که درها و پنجره های وسیع و نماکاری های پرمایه خانه ها بر تفنن و زیبایی آن می افزود. خانه های ما بر ترس تاریخی خود از دنیای بیرون فائق آمدند و دریچه های خود را بر ساکنانشان گشودند. پس از قرن ها درون گرایی و پنهان کاری، گویی انقلابی نه تنها در معماری و خانه ها، بلکه در روان ما نیز رخ داده بود و بالاخره آماده شده بودیم که با جهان روبرو شویم. یا لااقل چنین به نظر می رسید.اما این ترس تاریخی، در گذر زمان آنچنان در جانمان ریشه کرده بود که به سادگی امکان از میان رفتنش نبود و اندک اندک در عرصه های نوپدید دیگری عیان شد. دنیای نت و شبکه های مجازی، که مرزها را در می نوردیدند و درون و بیرون را به بازی می گرفتند، موجب شدند که بار دیگر این ترس کهن و تاریخی خود را نمایان سازد و دیوارها و مرزها یکی از پی دیگری برپا شدند. این بار جای دیوارهای گلی را دیوارهای دیجیتال گرفتند: فیلترینگ، محدودیت های اینترنی و سانسور. ما دوباره از جهان ترسیدیم و در پس دیوارها پنهان شدیم. خطر در کمین بود: عقاید تازه؛ اندیشه های نوین و شیوه های متفاوت احساس کردن، درک کردن و زندگی کردن. دنیایی از فکر و رنگ و گونه گونی در برابر ما بود و این همه ما را می ترساند. ما نمی خواستیم امنیت و آسایش خانه کوچک خود را رها کنیم. گذشته امن و آشنا بود. تلاش و کوشش تازه ای نمی طلبید و همه چیز به سان قبل در آن جریان داشت. تکلیف روشن بود؛ ما از تغییر می ترسیدیم و شبکه های جهانی دیگرگونه اندیشیدن را به مردمان می آموخت. پس چشمان خود را بر حقیقت جاری در زمان بستیم و حصار و حفاظ ساختیم. فیلترینگ که راه را برای ارتباط آزدانه با جامعه جهانی می بست، همان دیواری شد که روزگاری می کوشید درون و هر چه در آن است را در اختیار نگاه دارد. تغییر ترسناک بود و ما ترجیح دادیم به پنیر کپک زده خود قناعت کنیم. ما دوباره به اندرونی بازگشتیم؛ با دیوارهایی ستبرتر از گذشته که راه بر جریان تازه هوا می بست. اندرونی اگرچه محدودمان می کند اما آشنا و امن است؛ جهان بیرون خطرناک است و ما صغیر و ناتوان. به جای اینکه بر توان و تعقلمان بیفزاییم و بالغانه در جهان واقعی پانهیم، دیوارها را بالا بردیم، دیوارهایی که شالوده شان ترس و باورهای کهنه بود. در حالیکه نشان خرد و عقلانیت، آغوش گشودن به روی شرایط در حال تغییر و پذیرش تفاوت هاست؛ پذیرش تغییر و انعطاف پذیری در برابر تحولات، عاملی کلیدی برای رشد انسان و جامعه است. تنهایی و انزوا اگرچه گاه ارزشمند و بس گرانقدر است اما اگر از روی ترس و ضعف پدید آید، تباه کننده و ویرانگر است. در به روی جهان گشودن و عقاید و راه و مسلک خود را در محک آزمون نهادن دشوار است. مرد میدان می خواهد با چشمانی تیزبین و اندیشه ای تازه و روحی استوار که پای در راه نهد و هراس های هزارساله خویش را از پای در آورد. ایران و ایرانی را از این رویارویی گریزی نیست. این جهان، جهان تغییر است و سرانجام مقاومت در برابر تغییر یا فرار از آن، از میان رفتن است. به هر روی ساختن دیوار در برابر جریان جدید در ذات خود متعارض است چرا که جهانی شدن مرزها را درنوردیده و ارتباطات را اجتناب ناپذیر کرده است. دیوار تازه دیواری است با هزاران رخنه که اندرونی نشینان می بایست بخش زیادی از زمان خود یعنی ارزشمندترین دارایی دنیای امروز را برای یافتن راههای عبور از این دیوارهای بی دلیل هدر دهند.کلام آخر اینکه در پنهان گشتن در پس دیوارها گشایشی نیست. اگر خود را از درخشش آفتاب و مراوده آزاد با مردمان جهان دور نگاه داریم جز زردی و بیماری بر چهره مان نمی نشیند. ترس از ناشناخته ها و دنیای آزاد، انسان را فلج می کند و چون کودکی وهم زده و علیل گرفتار می کند. می بایست بر این ترس فائق آمد؛ درست به همان گونه که خانه های ما بر این ترس تاریخی چیره شدند. این دیوارهای پیاپی، تنها راه نفس را بر ساکنان اندرونی سرزمین می بندد و گرد جهل و بی خبری و مرگ و نسیان را بر جای جای آن می پراکند. چاره ای جز در آغوش کشیدن زندگی با همه جوانب آن نیست؛ فیلترینگ کناره گرفتن از زندگی است که جز به انزوا و نیستی نمی انجامد. اگرچه هیج دیواری برای همیشه نمی ماند و الزامات جهانی شدن باردیگر مرزها را در می نوردد و راه را برای ورود همگان به شبکه های نوین مجازی می گشاید. اما مقابله با ترس از روی اختیار کجا و به جبر گرفتار آمدن کجا. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sat, 28 Jun 2025 10:48:32 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%A7-idqvzbdkltu0 ما مدیون خانه ایم؛ بسیاری از خاطرات ما در خانه سکونت می یابند و اگر خانه اندکی استادانه بیان شود، اگر زیرزمینی داشته باشد و اتاق زیرشیروانی، کنجی و راهرویی، خاطرات ما پناهی می یابند که روشن تر به تصویر درآیند و همواره در تمام طول زندگی با رویا بدان بازگردیم. (گاستن باشلار)خانه و اولین تجربه های فضایی در آن که در دوران اولیه زندگی حاصل می شود، ردپای محکمی در روان و ذهن انسان برجای می نهند و به بخشی جدانشدنی از هویت بدل می گردند که تا پایان عمر همراه آدمی است و بارها و بارها در رویای آگاهانه یا ناآگاه خویش بدان بازمی گردد؛ در لابه لای خاطرات کودکی در خانه، رویای بهشت گمشده خود را بازمی یابد و دلگرم از آرامش بی بدیل آن، به دنیای مسئولانه بزرگسالی بازمی گردد. اما خانه نیز همچون هر عنصر تاثیرگذار دیگر بر شکل گیری فردیت انسان، می تواند نقشی دوگانه ایفا کند؛ حمایتگری یا تخریبگری. فضای خانه برای کودکی که در آن می بالد، هم می تواند دعوت کننده باشد، هم پس زننده. هم می تواند بر عزت نفس کودک بیفزاید و درک و تخیل و هوشیاری اش را بالا برد و هم می تواند او را محدود کند و در تحکمی سرد و خشک، ناتوانی و کوچکی اش را عیان سازد.کودکان می دوند، می پرند، با پیرامون خویش درگیر می شوند و در جستجوی خلوتگاه هایی گرم و صمیمی از گوشه ای به گوشه دیگر می خزند. جذابیت فضا برای کودکان، در گرو عمل فضایی ایشان و امکان استفاده فعال از فضاست. فضای دعوت کننده، نیازها و خواست کودکان را می بیند و بیش از آنکه بر زیبایی بصری تاکید داشته باشد که کیفیتی بزرگسالانه است، در پی فراهم کردن امکانی برای کاوش گری، جست و خیز و خلوت گزینی کودکان است. اصرار بر قواعد و نظم فضایی ثابت و خلل ناپذیر در خانه، چیدمان سرد و سنگین و منع تحرکات فضایی کودک، از اعتماد به نفس او در بهره مندی از فضا و حق زندگی می کاهد. کودکان قدرت عمل و اعتماد به خویشتن را در امکان اثرگذاری بر فضا می یابند و دریغ این امکان اثرات نامطلوبی بر روانشان دارد.کودک شیفته کندوکاو در فضا است. کنج های خانه، راهروها، گنجه ها، زیرپله، زیرمیز، فضای خالی اندک میان صندلی ها، یا هر جای دیگری که امکان درگیری و تجربه فضایی خاصی را برای وی پدید آورد، از نگاه او جذاب و هیجان انگیز و در عین حال صمیمی و دوست داشتنی است. ابعاد فضایی مطلوب کودکان، با قد و قواره کوچک ایشان همساز است و چون پناهی ایشان را دربرمی گیرد. خانه کوچکی که در میان شاخه های درختان بنا می شود، یا از به هم پیوستن طناب ها و چادرها و گیره ها پدید می آید و یا از پشتی های بر هم تکیه کرده ساخته می شود، در پی تامین همین نیازهای کودکانه به فضاهای کوچک و خودمانی است؛ که در عین صمیمیت نیاز کودک به خلوت و قدرت اختیار را نیز تامین می کند. موهبتی که در سنین بالاتر، اتاق های تک افتاده، اتاق های زیرشیروانی، زیرزمین ها، انباری ها، ... به ایشان ارزانی می دارند.اگرچه دسترسی به فضاهایی این چنینی در این زمانه دشوار شده، اما خانه های مدرن نیز امکانات ویژه و نوظهور خود را دارند. آنچه حائز اهمیت است، انعطاف پذیری در تعامل با کودکان و درک مطلوبیت های فضاییشان و همراهی با آنان برای یافتن نقاط دلبخواه و ویژه آنهاست. گاه حتی به هم ریختگی اندک خانه، بر کیفیت فضای درک شده از سوی کودک می افزاید. بدیهی است که منظور از به هم ریختگی، سهل انگاری در نظم و تمیزی خانه نیست؛ بلکه نوعی از رواداری در چیدمان اسباب و اشیاست که به کودکان نیز امکان بهره گیری از فضای زندگی را می دهد. گاهی بر هم ریختن قاعده های همیشگی خانه، کودکان را سخت به هیجان می آورد. هرج و مرج روزهای خانه تکانی در اسفند ماه، در ایام کودکی برای من جذابیتی بی نظیر داشت. نظم و قاعده های سخت و صلب از هم گسسته می شد و در نظم نوپدید، دنیاهای تازه ای پدید می آمد. آنچه دور از دسترس بود، نزدیک می شد و اجزا و عناصری که انگار در ثبات جاودانه خود برای ابد محکوم شده بودند، با فرم و چیدمانی ناآشنا بر هم تلنبار می شدند و با چینش حیرت انگیز خود، قواعد محکم پیشین را به سخره می گرفتند. چیدمان عجیبی که در گرفتاری اهل خانه، فرصت ویژه ای برای کند و کاو می ساخت. کودک به واسطه توانایی های اندکش، ساکن حاشیه ای دنیای بزرگسالان است و شاید از همین روست که برهم ریختن قواعد و ساختارهای دنیای ایشان را جذاب می داند.کودک در اندازه کوچک خود، در تجربیات اندکش و در شکست های پیاپی اش، وضعیت ناتوان خود را در می یابد. فضاهای دعوت کننده و تجربیات فضایی جذاب در آنها، از نقاط عطف موثری است که او را در عبور از مرحله دشوار کودکی یاری می رساند. فضاهایی که با گرمی و صمیمیت کودکان را در آغوش کشند و نه تنها در کودکی که برای همه عمر او را در بر گیرند و خاطراتی بر جانش بنشانند که در لحظات دشوار زندگی به یاری اش بیایند. چونان رویاهایی گرم و درخشان و امیدبخش. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Mon, 05 May 2025 10:53:36 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-igggdym3swg0 تاریخ طولانی استبداد حکومت های متوالی در این سرزمین، آن چنان در شیوه های اندیشیدن و زیست ایرانیان رسوخ کرده که گاهی حتی ابتدایی ترین و ساده ترین رفتارهای روزمره ایشان نیز از آن متاثر گشته است. شیوه های حاکمیت حکومت های استبدادی و اخلاق و روحیات مردمی که تحت لوای این حکومت ها می زیند، در هم تنیده می شوند. اعمال قدرت خودسرانه زور، در سلسله مراتبی که از شخص اول در حکومت آغاز می شود، تا پایین ترین سطوح جامعه را در بر می گیرد. روی دیگر حاکمیت زور، اطاعت بی چون و چرای افرادی است که این قدرت بر ایشان اعمال می شود. در جوامع پدرسالار و زورمدار، ارزش های اخلاقی بر محور اطاعت محض و سرسپردگی است و افراد فاقد نیروی اراده برای مخالفت با مافوق خود پرورش می یابند. در این سیستم، در طی نسل ها اراده فرد برای مقابله ضعیف می شود و انسان ها به سوی تسلیم و سازش کشیده می شوند. در حاکمیت زور، از آنجایی که مبتنی بر قانون و محدود شده نیست، عواقب سنگینی برای مخالفت و عدم اطاعت در نظر گرفته می شود که گاهی حتی به قیمت از میان رفتن جان و مال خاطی است. در این سیکل معیوب که اراده و اتکای به نفس انسان را تضعیف می کند، شخصیتی پدیدار می گردد که می توان آن را قربانی نام نهاد. «قربانی» که در فرایندی طولانی در دل حاکمیت زور شکل گرفته و بارها و بارها بازتولید شده و تمام خصائص خود را درونی کرده است، حتی در حذف زور و غیاب فشار بیرونی نیز به زیست خود ادامه می دهد. او که روزی اراده خود را در سرسپردگی محض از کف داده، و داشته و نداشته اش را نازل شده از زور حاکم بر خود می داند؛ و معتقد است "همه بد ز شاه است و نیکی ز شاه، کزو بند و چاه است و هم تاج و گاه"، حتی در غیاب زور نیز در جستجوی منبعی است که تیره روزی ها و مصیبت های خود را بدو نسبت دهد.آموخته وی انفعال است و سازگاری با هر چه بر وی نازل می شود. او مسائل جاری در زندگی خود را نیز حتی اگر برآمده از اعمال خود او باشند، همچون آمده های از بالا و تقدیر و سرنوشت می بیند که توان عکس العمل درست در برابرشان و مواجهه با آنها را ندارد. غایب بزرگ زندگی وی «توان حل مسئله» و واکنش فعالانه در برابر پیشامدها و رویدادهای زندگی است. و شاید دردناکترین اثر استبداد خلق مردمانی است که توان مواجهه با مسائل زندگی خود را ندارند. مردمانی که مسئله را آمده از غیب می دانند و به بی مسئولیتی و صغارت زندگی در جوامع استبدادی خو کرده اند. حل مسئله نیازمند رگ و پی و عضلات ورزیده است که پیش از همه به اراده و نیروی ایمان به خود وابسته اند؛ عضلاتی که اگر به کار گرفته نشوند، ضعیف شده و از میان می روند و تاریخ طولانی استبدادی این سرزمین، گویی بس ضعیفشان کرده است. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sat, 05 Apr 2025 11:46:42 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-ctepfwcfcvk2 تحلیل اجتماعی پنهان‌کاری در معماری و در اخلاق اجتماعی ایران دوره قاجار از خلال سفرنامه‌های فرنگیاننمونه ای از خانه های سنتی ایرانی که از خارج تنها دیوارهای ساده و سرتاسری خشتی و گلی خود را به نمایش می گذارند.در نوشتار پیشین، به حرف نزدن و پنهانکاری کلامی در ارتباط با پیشینه های تاریخی، اجتماعی و سیاسی ایرانیان پرداخته شد. در این مقاله ابعاد وسیع تری از پنهان کاری و پرده پوشی در زندگی ایرانیان به ویژه در شخصیت و در معماری ایشان، به تصویر کشیده شده و علل آن با استناد به داده های تاریخی، مورد تحلیل قرار گرفته است. (متن کامل مقاله را از اینجا می توانید دانلود کنید.)فرازهایی از مقاله در ادامه آورده شده است؛درون‌گرایی و پنهان‌کاری در معماری و نیز تفکیک اندرونی و بیرونی در خانه‌های سنتی، یکی از ویژگی‌های برجسته معماری ایرانی است. معماری در هر جامعه متأثر از هنجارها و ارزش‌های حاکم بر آن جامعه است. معماری ایرانی نیز از این قاعده مستثنا نیست و در طول تاریخ چند هزارساله خود در پیوند با فرهنگ و شیوه‌های زیست ایرانیان تکامل یافته است. نظام فضایی خانه سنتی ایرانی تا حدود زیادی مطابق با نیازهای ساکنان آن و در بسترهای فرهنگی و هنجارهای قابل قبول در جامعه شکل گرفته و هماهنگ با ارزش های پذیرفته شده در جامعه ساخته می شد. یکی از اصول مهم معماری ایرانی، درونگرایی آن بوده که در تعبیری دیگر می توان آن را پنهانکاری نامید؛ در روند سلسله مراتبی خانه ایرانی، همواره بیرون از درون جدا گشته و درون با هرچه در آن است، از دید اغیار و بیرونی ها پنهان میگردد.اوژن فلاندن در وصف خانه های ایرانی می نویسد: «منازل به کوچه ها جلوخان نداشته و عاری از هر زینت خارجی هستند. تمام شکوهشان در داخل است که از عابران به وسیله دیوارهایی پنهان می گردند.»هانری رنه دالمانی تاریخ نگار فرانسوی در توصیف خانه ها در ایران می گوید: «خانه ایرانی انعکاسی است از نحوه زندگی اش؛ با دیدن خانه های ایرانیان آدمی احساس می کند که آنها بیش از همه چیز از جلب توجه و تحریک همسایگان خویش اجتناب می کنند.»دوگانه درون و بیرون در شخصیت ایرانی و در معماری او پیوند ظریفی با شرایط اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه ایران دارد. فرنگیان دوگانه درون و بیرون در اخلاق اجتماعی و معماری ایرانیان را در ارتباط با عواملی چون حفاظت از داشته ها اعم از مال و ثروت یا زن و فرزند، محیط اجتماعی آمیخته با دورویی و دروغگویی که نسلها را یکی پس از دیگری در خود می پرورد، فشارهای مذهبی برای کنترل عقاید دینی در جامعه، گریز از عمال و باج و خراج های اضافی حکومتی و به طورکلی قدرت نامحدود حکومت و تسلط آن بر مال و جان مردم، دیده اند. این عوامل را به طورکلی می توان تحت عنوان ناامنی های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه مطرح کرد که در طول قرن ها سازوکارهای دفاعی متناسب با موقعیت را در شیوه های زندگی و تعاملات ایرانیان پدید آورده و عرصه بسیاری از کنش های ایرانیان را به درون و دور از چشم اغیار کشانده است.کنت دو سرسی فرانسوی با اشاره به تفاوت فاحش بیرون و درون خانه های ایرانی می گوید: «وجود یک دربار طماع و پر اختیار موجب شده که مردم ثروت خود را در داخل خانه ها پنهان کنند و خارج خانه ها را به صورت مفلوکی واگذارند.»هاینریش بروگش آلمانی می نویسد: «افراد ثروتمند در ایران کم نیستند اما آنها نه تنها پول خود را با دقت مخفی کرده ... بلکه همواره می کوشند کسی از میزان ثروتشان اطلاع پیدا نکند و در میان مردم همچون افراد عادی جلوه نمایند.»آرنولد هنری ساویج لندر انگلیسی در سفرنامه خود نوشته است: «ایرانیان ثروتمند ... عمداً ظواهر بیرونی خانه ها را کم اهمیت جلوه می دهند تا خود را از حرص و طمع مقامات و چشم بد دیگران دور نگاه دارند. به این دلیل تشخیص خانه ثروتمندان میلیونر از خانه تجار معمولی دشوار است.... ایرانیان انسان های خسیسی نیستند. برعکس دوست دارند بریزوبپاش داشته باشند؛ اما این زندگی مرفه و بریز و بپاش را زیر نقابی از دروغ و پنهانکاری مخفی می کنند.»اوژن فلاندن سیاح فرانسوی معتقد است: «ایرانیان تیزهوشترین و زیرکترین مردم جهان اند. هیچ چیز را آنطور که در دل دارند بیان نمی کنند و ظاهر نمی سازند و ... در صندوق اسرار قلبی خود مکتوم نگاه میدارند.»کنت آرتور دوگوبینو نویسنده و سیاستمدار فرانسوی درباره منش ایرانیان می گوید: «غالب این مردم آنچه را که اظهار می کنند غیرازآن است که در حقیقت در دل و فکر دارند.»کلود آنه فرانسوی نیز معتقد است: «در ایران هنوز هم مرد خردمند از مشرب کتمان پیروی می کند ... او این کار را نه به خاطر فریب دادن مخاطب بلکه به دلیل تبعات ناگواری که بیان حرف های روشنفکرانه ممکن است در پی داشته باشد، می داند. به عنوان مثال ممکن است کسانی با مشکوک نشان دادن این سخنان و تحریک روحانیون یا سایر مقامات، قصد فتنه انگیزی داشته باشند.»کارلا سرنای بلژیکی نیز می گوید: «گذشته از آن ایرانیان به تبع انقیاد و اطاعت مداومشان از فاتحان مختلف در طول تاریخ، به توداری و احتیاط کامل عادت کرده اند و همیشه سعی می کنند افکار و اندیشه های خود را از همدیگر کتمان کنند.»درعین حال ناامنی حاکم بر جامعه، در ترکیب با ارزش ها و آرمان های فرهنگی ایرانیان، تناقضات و موقعیت های پیچیده ای را در زندگی ایشان پدید آورده است. از یکسو گونه های آرمانی فرهنگی در قالب نمونه هایی چون لوطی و درویش، وحدت ظاهر و باطن و بخشندگی و سخاوت و پاکبازی را از فرد می طلبد و نیز پیوندهای قومی، خویشی، خانوادگی و محلی و عواطف برآمده از آن، ایرانیان را در ارتباطات نزدیک با یکدیگر نگاه می داشته است و از سوی دیگر حقایق زندگی در جامعه ای با حکومت های استبدادی و خودکامه، که هر زمان امکان از دست رفتن همه چیز فرد در آن وجود دارد، لزوم توجه به خویشتن و پیشبینی برای اتفاقات ناگهانی و روزهای سخت آینده را طبق غریزه صیانت ذات می طلبیده است. در این شرایط درونگرایی و پنهانکاری راه حلی بوده که هم ارتباطات و پیوندهای نزدیک افراد حفظ شود (چراکه ایشان را هم در برابر رقابت و حسادت به خاطر داشته های دیگری و هم در برابر درخواست های نابجا و معذوریت ها ی پیش آمده برای برآوردن درخواست ها محافظت می کرده است) و هم اقتضائات زندگی در یک جامعه ناامن فراهم آید.مؤلفه های ساختاری همچون فرهنگ یا نظام های اجتماعی، شرایطی را برای کنش کنشگران رقم می زند، اما کنش آنها را تعیین نمی کند. مردم بر مبنای فرهنگ، ساختار یا دیگر مؤلفه های اجتماعی عمل نمی کنند بلکه بر اساس مقتضیات موقعیت ها عمل می کنند. و بدین ترتیب ساختارهای اجتماعی نوع خاصی از کنش ها و روابط میان فردی را در بین افراد پدید آورده و منجر به شکل گیری نظام خاصی از تعاملات در جامعه می باشند. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Wed, 08 Jan 2025 17:49:29 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-uyjtilug1yvv یکی از مسائلی که از دوران بچگی از فیلم و سریال های ایرانی در ذهن دارم، این بود که آدم های فیلم حرف هایی ساده را آنجایی که باید، نمی گفتند و از همین نگفتن ها، انبوه دردسرها و گرفتاری ها ایجاد می شد. اطرافیان معتقد بودند این نوع پرده پوشی و حرف نزدن، برای پیش بردن داستان و جذابیت فیلم است. دنیای قصه ها هم چندان متفاوت نبود. شاید در تاریخ ما، دردناکترین قصه ای که حرف نزدن، سرنوشت تلخ قهرمان را رقم می زند، رستم و سهراب شاهنامه باشد. دو پهلوان بارها هم کلام شدند و بر هم رجز خواندند؛ اما هیچ یک، آنچه را که می بایست بگوید، بر زبان نیاورد. بعدها دریافتم که زندگی روزمره و عادی آدم ها نیز چندان رویه متفاوتی ندارد. زندگی های اغلب ما، مالامال از گرفتاری هایی است که از حرف های ساده گفته نشده نشات می گیرند. دنیای روانشناسی این روزها بر حرف زدن و به شیوه درست و به جا صحبت کردن، و متقابلا گوش دادن فعالانه، تاکید زیادی دارد. این که افراد از نیازها و احساسات و واقعیت هایشان به گونه ای صحیح و مسئولانه سخن بگویند و مسیرهایی از کلام، برای درک و همدلی متقابل ایجاد کنند. اگر در مقام شناخت خود از چشم دیگری، به قیاس ایران و انیران در این زمینه بپردازیم؛ چه در دوره های پیشین که سیاحان ایرانی و فرنگی در مواجهه های خود به شباهت ها و تفاوت های ایرانیان و فرنگیان می پرداختند و چه در دوره کنونی که انواع شبکه های مجازی زندگی روزمره افراد را در هر کجای دنیا به مقابل چشم می آورند؛ می توان گفت در مقایسه با بسیاری از فرهنگ های دیگر، سخن گفتن شفاف و صریح و ساده و موثر، همواره و در همه ادوار، تا حدود زیادی از شیوه زیست ایرانیان فاصله داشته است. اگرچه ما بسیار سخن می گوییم اما کلاممان سرشار از تعارف، کنایه، تملق و انواع پیچیده گویی هاییست که می کوشد از معنای آشکار و واضح فاصله بگیرد. هرچند این امر، آثار و ثمرات جنبی نیز داشته؛ برای نمونه، دنیای جادویی اشعاری که از این سبک سخن گفتن برآمده و با استعاره و کنایه و ایهام و ... جهانی رازآلود را برایمان آفریده اند که در طول قرون بخشی از هویت فرهنگی ما را پدید آورده است. اما افسوس که سویه های منفی این خصلت فرهنگی، بسیار بیشتر از جنبه های مثبت آن بوده است؛ که علل متعدد اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را می توان برای آن بر شمرد. یکی از این عوامل، پیش بینی ناپذیری است.پیش بینی ناپذیری یکی از ارکان اصلی حکومت های استبدادی در ایجاد ارعاب است و از جنبه روانشناختی، قدرت و تاثیر آن را چندین برابر می کند. ایران در طول تاریخ همواره تحت سلطه حکومت های استبدادی بوده و آثار و نمودهای روزمره این مدل حکومت با طبیعت ایرانیان در آمیخته شده است. به بیان بوردیو می توان گفت: سبک خاص زندگی در تعامل با حکومت های استبدادی بر بدن ما ایرانیان حک شده و در سلول های ما نهفته شده است؛ و از میان بردن آن، نیازمند دقت و موشکافی در تک تک جزئیات رفتاری روزمره و تلاش برای ریشه یابی و فهم علل روش های خاص رفتار است. عدم شفافیت و صراحت در گفتار و پرده پوشی و پنهانکاری کلامی از جمله رفتارهایی است که از جهات بسیار در ارتباط با زندگی تحت لوای حکومت های استبدادی قرار می گیرند. در حکومت های مطلقه که پادشاه یا حاکم، صاحب جان و مال مردم بوده، پنهان کاری و پوشیده سخن گفتن رفتاری عقلانی و در جهت حفظ داشته ها و جلوگیری از ضرر و زیان بوده است. اما گذشته از مردم، پنهانکاری در رفتار و کلام، در تمام سلسله مراتب قدرت حاکم نیز جریان داشته است. فرودست در برابر فرادست و فرداست در برابر فرودست؛ یکی از علل پرده پوشی فرادست در برابر فرودست، پیش بینی ناپذیری و توانایی غافلگیر کردن دیگری، بوده است. ویتفوگل درخصوص پیش بینی ناپذیری در حکومت های استبدادی می نویسد:فرمانروای مستبد می تواند این وسیله را با بیشترین تاثیر روانشناختی به کار بندد. در هر کجا که اشخاصی دارای قدرت برتر حکومتی یا تملکی باشند، دوست دارند برخی اعمالشان را در پرده راز نگه دارند. رویه های حکومت استبدادی، به دلیل ماهیت رژیم، کلا اسرارآمیزند. مردان وابسته به دستگاه دولتی این رژیم، گرایش دارند حتی بی اهمیت ترین امور را پنهانی انجام دهند؛ و هرگاه بخواهند به هراس افکنی و غافلگیری دست یازند، پوشیده عمل کردن را تا سطح هنر ارتقا می دهند. پیش بینی ناپذیری، سلاح ضروری ارعاب مطلقه است.بنابراین پوشیده نگاه داشتن و اجتناب از سخن گفتن و افشای دانسته ها، همچون سلاحی بوده که فرادست برای حمله و فرودست برای دفاع از خود، از آن سود می جسته است. پیش بینی ناپذیری، ابزار حاکمان و فرادستان برای ارعاب و کنترل مردم بوده و همین امر یعنی پیش بینی ناپذیر بودن زندگی و ناامنی حاصل از آن، مردم را وادار به پنهان کاری و پرده پوشی می کرده است. این هویت تاریخی برآمده از زندگی در جامعه استبدادی، همچنان در لایه لایه زندگی جریان داشته و زبان و بیان و شیوه های ارتباطی ایرانیان را متاثر ساخته است. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Fri, 03 Jan 2025 20:28:28 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C-puns7hcabbgh دورکیم در مهم ترین کتاب خود یعنی "خودکشی" در یک برنامه تحقیقی، با استناد به اطلاعات مضبوط درباره خودکشی در کشورهای ایالات متحده، فرانسه، آلمان، بلژیک و ایتالیا، ارتباط خصوصیات مختلف اقتصادی، اجتماعی، قومی، دینی و نژادی را با خودکشی، بررسی کرده و در نهایت با استفاده از متغیرهای اجتماعی به تبیین آماری می پردازد. ایده اصلی در نظریه خودکشی دورکیم این است که خودکشی به عنوان یک رفتار و انتخاب فردی، کاملا متاثر از جریانات و ساختارهای اجتماعی است و محصول عوامل و شرایطی است که بیرون از فرد قرار دارند. در عین حال دورکیم چنین استدلال می کند که خودکشی امری است که در همه جوامع رخ می دهد و جامعه ای نیست که مبری از آن باشد، اغلب جوامع در دراز مدت نرخ خودکشی یکسانی دارند و همین امر خود نشان می دهد که خودکشی را می توان امری به هنجار به شمار آورد. اما آنچه حائز اهمیت است بالارفتن نرخ ناگهانی خودکشی در برخی گروه های جامعه و یا کل جامعه است. این امر نشان دهنده اختلالات نوپدیدی در جامعه است. خودکشی در جامعه پزشکی به ویژه دانشجویان رزیدنتی، از دردناک ترین اخباری است که اخیرا به گوش می رسد؛ "هشدار جدی است، خودکشی رزیدنت‌ها ۱۰ برابر جامعه" (ایرنا) برای این امر علل متعددی ذکر شده که از آن میان می توان به کار سنگین و ساعات طولانی و پیوسته آن، کم خوابی، مسئولیت های زیاد، ناامنی و عدم اطمینان و ناامیدی از آینده، عدم دریافت حقوق مکفی و ... اشاره کرد.دورکیم با سطح بندی فرضیات خود در تحقیق از 23 فرضیه در سطح اول به 3 فرضیه در سطح دوم و در نهایت به یک فرضیه در سطح سوم می رسد که با یافته های آماری وی تایید می شود:با کاهش میزان انسجام اجتماعی، نرخ خودکشی به همان نسبت افزایش می یابد. او در بخش دوم کتاب خود به نوعی سنخ شناسی خودکشی دست زده و چهار نوع متفاوت خودکشی را از هم متمایز می کند:خودکشی خودخواهانه یا خودمدار: این نوع خودکشی در جوامعی رخ می دهد که در آن فردگرایی و استقلال فردی و خودبسندگی وخوداتکایی به عنوان ارزش به شدت مورد تاکید است و روح جمعی در آن ها تضعیف شده است. که اغلب در جوامع صنعتی و پیشرفته به چشم می خورد.خودکشی دیگر خواهانه یا دیگر مدار: برعکس مورد پیشین این نوع خودکشی اغلب در جوامعی دیده می شود که یگانگی گروهی و تعلق افراد به گروه های اولیه و ثانویه و همنوایی سازمان اجتماعی بسیار بالاست. و همسویی افرد با ارزش های اجتماعی و پذیرش آنها به شدت زیاد است.خودکشی آنومیک یا بی هنجار: این نوع خودکشی خاص جوامعی است که با تغییرات سریع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تحولات سریع ساختاری، کسادی سازمان اقتصادی یا شکوفایی اقتصادی سریع، تغییر حکومت، رکود اقتصادی، تورم و بلایای اجتماعی مواجه اند. (البته جنگ به سبب افزایش انسجام اجتماعی نرخ خودکشی را کاهش می دهد) در این وضعیت سازگاری تثبیت شده برخی از افراد و گروه ها دچار دگرگونی سریع شده و مکانیسمهای روانی - اجتماعی آن فلج می گردد. به طوری که سازگاری مجدد و سریع آنها با وضعیتهای جدید نامقدور می شود.خودکشی جبرگرایانه یا تقدیرگرایانه: این نوع خودکشی در نظریه دور کیم به صورت بسیار محدودی مورد توجه قرار گرفته است. زیرا در مشاهدات او در جامعه آماری کمتری بروز داشته است. به نظر او این خودکشی نوعی واکنش فرد به بازبینی و کنترل بسیار شدید و مفرط و آزار دهنده یا غیر قابل تحمل جامعه است. مثال این نوع خودکشی در زندگی زندانیان، برده ها، سربازها، و یا در ازدواج اجباری دیده می شود. (محسنی تبریزی)افزایش نرخ خودکشی در جامعه پزشکی به ویژه دستیاران یا رزیدنت ها، از یک سو متاثر از تحولات و جریانات کلی جامعه ایران در سالهای اخیر بوده که سایر اقشار و گروهها را نیز درگیر کرده و از سوی دیگر تحت تاثیر شرایط ویژه شغلی و آموزشی ایشان است که فشارهای وارده بر این گروه را افزایش می دهد. در نگاهی کلی به سنخ بندی خودکشی دورکیمی، خودکشی رزیدنت ها و دستیاران تخصصی را بیش از همه می توان ذیل عنوان "خودکشی جبرگرایانه" دسته بندی کرد. فشار، تنش و استرس کاری، ساعات طولانی فعالیت مداوم، بی خوابی، بیداری های پیوسته، مسئولیت بالا، معضلات لِوِلینگ دستیاری، بی پناهی و دستمزد ناچیز، از جمله عواملی هستند که بر سختی کار ایشان می افزایند. تحقیر سیستماتیک رزیدنت در روند سلسله مراتبی و فشارهای بالادستی نیز از موضوعات مهمی هستند که به احساس ناکافی بودن در فرد دامن می زند. از سوی دیگر شرایط طاقت فرسای دوره، برخی را به انصراف از تحصیل می کشاند که همین امر نیز بر فشار وارده بر سایرین می افزاید چرا که حجم کار ثابت است و از نفرات کاسته شده است. اما با همه این اوصاف، نمی توان تاثیر شرایط جامعه را در افزایش نرخ خودکشی در این گروه نادیده انگاشت. تغییرات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران در سال های اخیر، موجب ایجاد درجاتی از بی هنجاری و وضعیت آنومیک در جامعه گشته که با ایجاد احساس نگرانی، ناامنی و عدم اطمینان از آینده، به طور عمومی، تاثیرات نامطلوبی در روان افراد بر جای نهاده است. همین وضعیت برای جامعه پزشکی و بالاخص دانشجویان دوره های تخصصی پزشکی یا همان رزیدنت ها از جهات دیگر نیز تشدید می شود:اول اینکه وضعیت آنومیک جامعه، در ساختار و مدیریت بیمارستان های آموزشی به وضوح نمود یافته و قوانین و مصوبات و طرح ها و برنامه های اجرا شده در سالهای اخیر، به گونه ای بوده که حجم کار دانشجویان دستیار تخصصی به ویژه در برخی رشته ها را به حدی خارج از توان افراد، افزایش داده است. دوم، ورود به دنیای پزشکی و مقاطع تحصیلی بالاتر در این رشته، در وضعیت فعلی جامعه ایران و با نگرش خاصی که به این رشته وجود دارد، به نوعی تحرک عمودی در ساختار اجتماعی به حساب می آید که همین امر، گاه موجب از دست رفتن نسبی نقاط اتکای پیشین گشته و از همبستگی اجتماعی این گروه می کاهد. در نتیجه گاه فرد در زندگی جدید خود از پیوندهای اجتماعی مورد نیاز محروم می ماند. در عین حال در فضای حرفه ای نیز به دلیل حجم بالای کار، شرایط تقسیم کار، فضای رقابتی و روابط گاه ناعادلانه، پیوندهای عاطفی، تعلق خاطر و همبستگی جمعی موثری بین افراد شکل نمی گیرد.گذشته از این، مدیریت مالی در ساختار کلان دنیای پزشکی که صاحبان اصلی سرمایه آن غالبا از انظار پنهان اند، به گونه ای شکل گرفته که پزشک به عنوان فردی در مقابل بیمار و نه در کنار وی، معرفی می شود. و همین امر موجب شده احترام تاریخی پزشک در نقش شفادهنده و مرهم آلام، نزد عموم مردم کمرنگ شود و دانشجوی پزشکی نیز از همین زاویه نگریسته می شود.در نتیجه، اغلب، همبستگی اجتماعی برای این گروه، هم در پیوندهای پیشینی، هم در پیوندهای شکل گرفته در محیط کار، و هم در ارتباط با بیماران تا حد زیادی تضعیف گشته است. از سوی دیگر ساعات طولانی کار، امکان ارتباط با افراد و گروه های اجتماعی دیگر را از میان می برد. و در غیاب این پیوندهای اجتماعی، تحمل شرایط دشوار رزیدنتی چندین برابر سخت تر می شود. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Thu, 28 Nov 2024 01:04:35 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%81%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%DB%8C%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-pj1wfcfba2wj کارل گوستاو یونگ در سمت راست تصویر (نشسته) و زیگموند فروید در سمت چپ (نشسته)فروید و یونگ، دو غول دنیای روانشناسی هستند که اگرچه در دوره هایی دوست و همراه بودند، اما به مرور از هم فاصله گرفتند؛ چرا که جهان های آن ها با یکدیگر بیگانه شدند. دنیای فروید، دنیای علم و کاوش و حقیقت و تعهد به واقعیت بود، اما یونگ در جایی از مسیر خود، مسحور جاذبه جادو و نیروها و قدرت هایی نامرئی شد. او به میان قبایل رفت و کوشید تا اسرار دانش ماوراء الطبیعه ایشان را بیاموزد. در مبانی جامعه شناسی، جادو و توسل به غیب، همزاد تقدیرگرایی، ناتوانی از ایجاد تغییر، فشار و استیصال بیش از حد و مهم تر از همه عدم مسئولیت پذیری فرد یا جامعه است. با این مقدمه کوتاه به سراغ اصل مطلب میروم؛ در چند روز گذشته دو مطلب کوتاه متفاوت در کانال های تلگرامی خواندم که به فروید و یونگ ارجاع داشتند؛یونگ؛یک اشتباه رایجی که پسرا هم در مورد شناخت دخترا دارند اینه که؛ توجه زیادشون به فیزیک، چهره زیبا و جلا و جلوه‌ سایه میندازه رو کل محوریت انتخاب‌شون! حال آنکه یونگ، مشخصه اصلی روان زنانگی(آنیما) رو آرامش بخش بودن، مهربانی و پذیرش میدونه!فروید؛عشق ابدی و واقعی ، خالی از هرگونه تنفر و ریا ، تنها در رابطه‌ی بین یک‌معتاد و مخدرش وجود دارد! بدون شک در نگاه اول نقطه نظر یونگ، دیدگاهی رمانتیک، موشکافانه و اصیل و پرجذبه را به تصویر می کشد؛ حتی به نظر می رسد که در دفاع از ماهیت زنانه است و به دنبال کمرنگ کردن تاثیر ظواهر در ایجاد عشق حقیقی است! اما در مقابل دیدگاه فروید، انگار تلخی و گزندگی بی رحمی در خود دارد و عشق را هم چون سایر پدیده های زندگی انسانی، خاکی و غیر افلاکی کرده و ماهیت قدسی و اسطوره ای آن را بالکل می زداید. ملاحظه اول: من در جامعه شناسی توسعه یادگرفتم که بیشتر از اینکه ظاهر یک پدیده مهم باشد، شناخت آثار واقعی آن پدیده مهم است و چه بسیار طرح ها و سخنانی که در ظاهر فوق العاده هستند اما در واقعیت فاجعه به بار می آورند....ملاحظه دوم: اگر با دید جامعه شناسی توسعه که در ملاحظه اول گفتم صحبت یونگ را اثر سنجی کنیم، نتیجه بسیار مخرب خواهد بود. یونگ از ماهیت و وجود زنانه ای صحبت می کند که مرد در کنار او بدون دلیل، بدون تلاش و برای همیشه احساس آرامش و شادی می کند. یک نتیجه این دیدگاه این است که اگر مرد در کنار زن، راضی و خوشحال نیست، تنها به این علت است که زن، فاقد ماهیت زنانه یا آنیماست. بنابراین نیازی به تلاش نیست. نیازی به ساختن، شناختن، فهم و درک متقابل و پیدا کردن علل مسائل نیست. چرا که همه چیز به فقدان زنانگی زن باز می گردد که اگر بود، شادی و آرامش، همزاد همیشگی زندگی مرد می شد! در این دیدگاه پیچ و خم های روحی افراد و تاثیرات شرایط، زمینه ها، رخدادها و رفتارهای متفاوت بر روی آنها نادیده انگاشته شده، ماهیت تقابلی و کنش و واکنشی رفتارها بی اهمیت شده و زن ماهیتا، ذاتا و همیشه، می بایست پذیرنده، مهربان و آرامش بخش باشد!...ملاحظه سوم: سخن به ظاهر تلخ فروید اما، برآمده از واقعیتی است که فهم و درک و تحمل واقعیت زندگی را برای خواننده خود آسان می کند. عشق نیز مانند هر پدیده انسانی دیگر در کشاکش سویه های مختلف و ابعاد متفاوت روح و روان انسان ها ساخته شده و به مسیر خود ادامه می دهد. اگر جملات دیگری در همین رابطه از فروید بخوانیم، به وضوح در می یابیم که عشق در جهان بینی فرویدی پدیده ای جذاب و شگفت انگیز بوده است؛ «هیچگاه به اندازه وقتی که عاشق می‌شویم آسیب‌پذیر نخواهیم بود و هیچگاه به اندازه زمانی که معشوقمان را از دست می‌دهیم بی دفاع، درمانده و غمگین نخواهیم شد...»، «چقدر انسان جسور میشود وقتی مطمئن است کسی دوستش دارد...»، «عشق ورزیدن به همگان بی‌ارزش کردن عشق است...» اما همین پدیده جذاب و ویژه، همچون هر پدیده بشری دیگر، آمیخته با همه جنبه های وجودی انسان است و توقع عدم کاستی و نقصان از آن، موجب می شود همچون کودکی که فشارهای کمال گرایانه والدینش، او را خمیده و بیمار می کند، به ضعف و نیستی گراید. یونگ که دل به دنیای ماوراء الطبیعه سپرده و بار هستی انسانی خود را از دوش بر زمین نهاده و جادو و حقیقت را در امتزاجی دلبخواهی، به عنوان کیش خود برگزیده، در دنیای عشق و دلدادگی نیز چندان رویه متفاوتی ندارد. او عشق را نه کنکاشی بین دو روح، بلکه تامین آرامش و پذیرشی مدام برای خود می داند. عشق در نگاه او، جست و جویی ذات گرایانه است و در پی ماهیتی است که همواره او را در برگیرد. دیدگاهی منفعلانه و خودخواهانه به عشق و عاری از احساس مسئولیت برای ساختن آن. او نه تنها به دنبال بر زمین گذاشتن بار هستی انسانی خویش است، بلکه در جست و جوی آنیمایی است که بار او را بر دوش کشد. که اگر چنین نشد آنیمای درستی نبوده و می بایست جست و جوی خود را برای یافتن یک آنیمای حقیقی ادامه دهد. این جملات و پرداختن به آن و ترویج چنین دیدگاه هایی، که در ظاهری نرم و ملایم به اندیشه افراد راه می یابند، خشونتی پنهان بر زنان است که در دنیایی که فشار استانداردهای مردانه جامعه از یک سو و استانداردهای زیبایی شناسانه پیوسته در حال تغییر از سوی دیگر، روان زنان را فرسوده کرده، بر فشارهای وارده بر ایشان می افزاید. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Wed, 20 Nov 2024 23:03:48 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D8%AB%D8%A7%D9%84-kpgkmiabuneq من نه منتقد فیلم هستم و نه قصد تحلیل درون مایه های فیلمی رو دارم. فقط پیرو صحبتی که با جمعی از دوستان داشتیم اینجا می خوام در چند خط از احساس خودم به عنوان یک تماشاگر زن بعد از تماشای دو فیلم در دو دهه متفاوت بنویسم.فیلم اول: کاغذ بی خط به کارگردانی ناصر تقوایی محصول سال 1380زن می تواند شک کند، مسیر خود را بازنگری کند، بیندیشد و به دنبال حل مشکلات و شیوه های تازه ای برای زیستن باشد و در کنار نقش های سنتی همسر و مادر، روح آزاد و اندیشه ورز خویش را بازیابد؛ چنین زنی قصه های جذاب تری برای کودکانش دارد. دنیای سنت های پیشین علیرغم علاقه و اصرار خود بر حفظ وضع موجود، خواه ناخواه مجبور است واقعیت زندگی زن در دنیای نوین را پذیرفته و خود را با آن سازگار کند.فیلم دوم: سیانور به کارگردانی بهروز شعیبی محصول سال 1394زنی که شک می کند، می اندیشد و برای تحقق اهداف خود می کوشد و در این میان پای از دنیای سنت بیرون می نهد، بهای بسیار زیادی می پردازد. این شناخت و انتخاب برای او به قیمت از دست دادن عشق، فرزند، خانواده و حتی زندگی تمام می شود. چرا زن باید دنیای امن و آسوده خود را ترک گوید؟در هر دو فیلم، زنانی به تصویر کشیده می شوند که از مرزهای زن معمولی، در روزگار خود پا بیرون گذاشته و برای کشف و کاوش و شناخت و تغییر، مبارزه می کنند. اما مخاطب در پایان این دو فیلم با دو دریافت و احساس متفاوت از سرنوشت اینگونه زن روبرو می شود: در فیلم اول علیرغم ابهام وضعیت حال و آینده، لحظاتی از جنس پوست اندازی و بیم و امیدهای حاصل از آن در کل پیکره مجموعه، برای منِ مخاطب تداعی می شود. اما در فیلم دوم مسیری آغاز شده و کوشش فراوانی در جهت آن انجام شده، اما در نهایت پایان چیزی جز از میان رفتن همه چیز و آه و حسرت نیست. شکستی بزرگ که مخاطب را به بازگشتن به دنیای امن پیشین خود راهنمایی می کند. حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Sat, 02 Nov 2024 12:18:10 +0330 https://virgool.io/@m_26723490/%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C-utbqxe2fa5q5 ویلسون در شرحی ساده از حس مکان کودکی، جذابیت یک فضا را برای کودکان در امکان استفاده فعال از آن فضا می‌داند. کودکان علاقه زیادی به کشف و کاوش در فضاها دارند و مکان‌های موردعلاقه آن‌ها باید فرصت‌های متنوعی را در این زمینه در اختیارشان قرار دهد. ارزیابی کودکان از جذابیت یک مکان بر اساس این سؤال شکل می‌گیرد که «من در اینجا چه‌کاری می‌توانم انجام دهم.» در حالی که به عقیده ویلسون، بزرگ‌ترها به سمت این پرسش گرایش دارند که «این مکان چطور به نظر می‌رسد؟ آشنایی با درک مکانی کودکان، ما را از این حقیقت آگاه می‌سازد که فراهم کردن موقعیت‌هایی برای کودکان که بتوانند در محیط، چیزی بسازند و یا محیط خود را دوباره‌سازی کنند نسبت به سایر فعالیت‌ها، اهمیت بیشتری دارد. کودکان برای رشد و سلامتی به تنوع فضایی و تحریک احساسات در محیط نیاز دارند. مکان‌هایی که آن‌ها را به کاوش کردن در ماسه و خاک، بازی کردن با آب، تراشکاری بر روی سنگ‌ها و تخته چوب‌ها و تماشای پرنده‌ها دعوت می‌کند از دید کودکان مکان‌هایی جذاب تلقی می‌شود. (1)گذر از پرسش «در این مکان چه کاری می توان انجام داد؟» و رسیدن به پرسش «این مکان چطور به نظر می رسد؟» گذار از فهم کیفی و تجربی فضا مبتنی بر لامسه و ادارک حاصل از آن است به فهمی بصری و نتیجه گرایانه که درگیری حسی کمتر و لاجرم ادراکات متفاوتی را پدید می آورد. تمایل حس بینایی در خدمت اهداف سودمند است اما حس لامسه در خدمت مقاصد عملی است. «لامسه بر برابری و لمس پذیری تمام اشیا در فضا تاکید دارد.» (2) «بینایی یک حس منفعلانه است؛ اما حس لامسه تنها فرمی از ادراک نیست بلکه شکلی از عمل کردن است که ظرفیت متحول نمودن مستقیم فضا یا فرد ادراک شده را دارد.» (3) برای فهم اینکه «مکانی چطور به نظر می رسد؟» بیننده می بایست دور شود و فاصله لازم را به دست آورد. اما فهم اینکه «در مکانی چه کاری می توان انجام داد» نیازمند درگیری از نزدیک و کندوکاو و تجربه و شناخت امکانات بالقوه ای است که فضا در اختیار کاربر خود قرار می دهد که شاید در وهله اول از دید پنهان باشند. این امکانات فضایی، آمیخته ای از فضای اجتماعی و فضای مادی است و شامل روابط با اشیا و تعاملات با افراد در فضاست. برای کودکان، درگیری با بعد مادی فضا، از اهمیت بالایی برخوردار است. اینکه فضا زمینه هایی برای کشف و کاوش و وررفتن با محیط برای ایشان فراهم آورد؛ در عین حال فعالیت های حرکتی متفاوتی چون سرخوردن، چرخیدن، پریدن، لی لی و... را برایشان امکان پذیر کند. اما بعد دیگر مکان که در ایجاد حس مکان موثر است، قابلیت های آن در ایجاد فضای اجتماعی مطلوب است؛ این بعد در مورد بزرگسالان اهمیت بیشتری می یابد. پتانسیل مکان برای ایجاد پیوندهای اجتماعی، حس همبستگی میان افراد و نوع تعاملات شکل گرفته میان مردم، در این زمینه از اهمیت فراوانی برخوردار است. نقش جذابیت های بصری فضا در درازمدت کاهش می یابد و عوامل و فاکتورهای دیگری در ایجاد حس مکان و تعلق خاطر و دلبستگی به مکان نقش بازی می کنند که از مهم ترین آنها، قابلیت مکان برای ساخت فضاهایی صمیمی و انسانی است. Wilson, 1997sennet, 1994Rodaway, 1994 حسنا اسماعیل بیگی حسنا اسماعیل بیگی Fri, 11 Oct 2024 21:34:07 +0330