https://virgool.io/feed/@m_60366073 دانش‌جو و پژوهش‌گر دوره دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران دانش‌آموخته حقوق دانشگاه شهیدبهشتی کارشناس حقوقی رسیدگی به تخلفات اداری پژوهش‌گر سابق بنیاد ملی نخبگان و اندیشکده حکمرانی شریف fa 2026-04-15 03:53:47 https://static.virgool.io/images/default-avatar.jpg https://virgool.io/@m_60366073 https://virgool.io/restalks/%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%82-%D9%88-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-xavgp0m0etki عدم‌توجه به تنوع قومیتی‌جغرافیایی و جنسیتی در نمایش‌خانگی در ایران گسترش اینترنت و به‌تبع خود پخش دیجیتال، چشم‌انداز رسانه‌ای را تغییر داده است؛ از مهم‌ترین نمودهای این چشم‌انداز پخش نمایش خانگی است.ساختار گسترده و متمرکز نظام حقوقی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران تمرکز را نه تنها در ابعاد سیاسی و اداری بلکه در رسانه‌ی ملی هم اعمال می‌کند، چرا که مطابق اصل ۴۴ قانون اساسی اداره‌ی رادیو و تلویزیون کشور بر عهده‌ی بخش دولتی است، و تمرکز نه‌تنها رادیو و تلویزیون بلکه پخش نمایش خانگی را هم تحت سلطه‌ی خود دارد.اما؛ نکته‌ی قابل‌ توجه و مهمی را که نباید از نظر دور داشت چندقومی‌-ملی‌بودن کشور ایران است که تمرکز رسانه در مرکز و پایتخت و به‌خصوص در انحصار بخش دولتی بودن آن، و از طرفی تبعیت پخش نمایش خانگی از این ساختار، بازنمایی اقلیت‌ها و تنوع را به خطر می‌اندازد.تنوع یکی از اصول پایه‌ای برای یک رسانه‌ی خدمت عمومی است، اصلی که ابعاد و انواع گوناگون دارد. توجه به حوزه‌های غیرمرکزی، و حوزه‌هایی که بازنمایی کمتری دارند، موجب ایجاد تنوع در رسانه می‌شود. از انواع تنوع موجود، توجه موضوع حاضر به تنوع قومیتی-جغرافیایی و جنسیتی است.در سال‌های اخیر سرویس‌های پخش اینترنتی در سطح جهان مورد توجه و استقبال قرار گرفته‌اند که ایران نیز از این قافله عقب‌گرد نکرده و این فرم در مناطق مختلف ایران مورد استقبال و استفاده است.اما باید دید اوضاع تنوع در شکل و محتوا در نمایش خانگی به چه صورت است؟ از بین ۱۲۵ تولیدات پخش نمایش خانگی و ۲۵۶۰ قسمت محتوایی که از سال ۱۳۸۸ در نمایش خانگی به‌تصویر کشیده شده‌اند، چند درصد به تنوع در محتوا از نگاه قومی_منطقه‌ای توجه دارند؟ چند درصد این پخش‌ها به مفاهیم اقلیت‌محور پرداخته و از پایتخت و مرکزمحوری دوری کرده‌اند؟ چنددرصد این محتواها مربوط به افراد خاص و مناطق خاص بوده‌اند؟ با بررسی مجموع کارهای انجام‌شده در نمایش‌های خانگی و دقت در محتوا و شکل، به این نتیجه می‌رسیم که این تولیدات چه از نظر ساخت، چه از نظر داستان، چه از نظر لوکیشن‌ و عوامل ساخت، فاقد توجه به عنصر تنوع در بعد قومی‌-منطقه‌ای و بعضا جنسیتی هستند.از مجموع ۱۲۵ تولید در زمینه پخش نمایش خانگی، هیچ‌یک توجه و دغدغه‌ای در زمینه‌ی ارائه و شناخت و بازنمایی اقلیت‌های قومی‌منطقه‌ای نداشته‌اند.در زمینه‌ی تنوع جنسیتی، با برخی تولیدات روبرو می‌شویم که شخصیت اول داستان‌، زنان‌اند؛ اما این زنان قشر محدودی را نمایندگی می‌کنند و روایت‌ داستان‌ها به‌جز در موارد خاص، به‌نحوی نیست که دغدغه‌ی زنانه‌بودن در آن‌ها حاکم باشد.مجموع تولیدات و اپیزودها، دارای ژانرهای مختلفی هستند، اما در محتوا و شکل سازندگان و بازیگران آن‌ها از قاعده‌ی تنوع پیروی نمی‌کنند، قهرمانان در این داستان‌ها اغلب افراد شهری‌ و تمرکزنشین با ظواهر خاص این مناطق هستند. گویی هیچ دغدغه‌ای برای معرفی و بازنمایی مناطق حاشیه‌ای و افراد اقلیت با توجه به آداب‌ورسوم، زبان و ادبیات و پوشش، فرهنگ خاص و جغرافیای مربوط به آنان در صفحات نمایش خانگی وجود ندارد. این نمایش‌ها، مناطق مرکزنشین مخصوصا پایتخت و ویژگی‌های زندگی در آنان را نمایندگی می‌کنند، شخصیت‌ها در این داستان‌ها به زبان فارسی صحبت می‌کنند، روتین زندگی آنان شهری و مربوط به طبقه‌ی متوسط به‌بالا است و تولید این محتواها در دسترس نقاط منطقه‌ای و قومی نیست، بلکه تمایلی کاملا مرکزی دارد.همچنین در گزارشی که ایرنا درباره‌ی شغل زنان در سریال‌های نمایش خانگی منتشر کرده است، می‌توان به عدم تنوع در بعد جنسیتی نیز اشاره نمود، چرا که مطابق این گزارش گروهی زیادی نادیده گرفته شده اند. با توجه به این‌که شخصیت‌های اول و قهرمانان در پخش خانگی اغلب مردان هستند، در مواردی که زنان در نمایش خانگی فرصت بازنمایی پیدا کرده‌اند، زنانی از طبقه متوسط به‌بالا، تحصیل‌کرده و دارای شغل‌های مهم چون مدیریت و... هستند. و در بعدی دیگر، دیگر زنان جامعه به‌خصوص زنان روستایی و حاشیه‌نشین در نمایش خانگی به فراموشی سپرده شده اند؛ که این به معنای نادیده‌گرفتن، حقیقت و جامعه‌ی متکثر ایرانی است. با توجه به موارد ذکرشده می‌توان گفت:تنوع در رسانه از بعد جغرافیایی-قومی و جنسیتی، که افراد مختلف جامعه را در صفحات نمایش نمایندگی می‌کند، در پخش نمایش خانگی ایرانی مورد فراموشی قرار گرفته است.گویی جامعه‌ی ایرانی تنها قشر تمرکز‌نشین و فارسی‌زبانی است که در پخش نمایش خانگی خود را با ویژگی‌های خاص خود به‌تصویر می‌کشد و در این‌جا خبری از مناطق اغلب حاشیه‌ای، فرهنگ خاص آنان، دغدغه‌هایشان نیست.لایه‌های تنوع و نمایندگی اقلیت‌های قومی_جغرافیایی و جنسیتی در این فرم مهجور مانده‌اند، و این امر پخش نمایش خانگی را از اصولی‌بودن و حقیقی‌بودن دور نگه‌می‌دارد.اگر به حوزه تحقیقات بازار و موضوعات مرتبط علاقه‌مند هستید، کانال‌های ارتباطی رستاک رو دنبال کنید. محدثه حقی محدثه حقی Tue, 05 Sep 2023 12:18:44 +0330 https://virgool.io/restalks/%D9%86%D8%AE-%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%88-%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DB%8C-%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DA%A9-%D8%A8%D9%8F%D8%B9%D8%AF%DB%8C-crzi0dcnpmsb یکی از مفاهیم موردتوجه و تکرار شونده توسط پیمان جبلی به عنوان رییس سازمان صدا‌وسیما و تیم او در یک سال گذشته، مفهوم عدالت گستری بوده است. مفهوم عدالت مبانی و ابعاد گوناگونی دارد که میتوان مفهوم اصیل و پایه ای «تنوع» در رسانه ی خدمت عمومی که شاخص مهمی برای عملکرد در یک جامعه ی متکثر است را در آن یافت.اما در عمل آیا این ایده ی عدالت گستری و در پی آن تنوع در رسانه، احقاق یافته و یا با توجه به تمرکز صرف به برخی ابعاد آن، این مفهوم اصیل رو به کمرنگ شدن و نخ نما شدن رفته است؟آن چیزی که در یکسال اخیر موردتوجه این سازمان در ذیل این مفهوم بوده، پوشش اجتماعات و راهپیمایی‌ها در نقاط مختلف ایران بوده، و گویی ابعاد دیگر تنوع و تنوع محتوایی به رسمیت شناخته نشده است.به عنوان مثال سخنان وحید جلیلی در رونمایی از شبکه ی رویا خطاب به دانشجویان موید همین نکته است، وی اظهار داشت:«جمعه ی گذشته دوستان دیدند تصاویری از روستاهای کشور که راهپیمایی ۱۳ آبان در آن برگزار شد و فردی با اسب و تراکتور راهپیمایی می‌کند. در بسیاری از اینها نه دوربین و نه تریبونی و نه بازنمایی رسانه‌ای وجود دارد. این منظره بیش از چند دهه در صداوسیمای جمهوری اسلامی سانسور شده بود. اما به ذهن کسی خطور هم نکرده بود که نسبت به این سانسور وسیع انتقاد کند یا حتی توییت بزند».سوال مهم در اینجا شکل می‌گیرد: با بازنمایی و پوشش صرف اجتماعات در کشور متکثری چون ایران، عدالت و به تبع آن تنوع به معنای دقیق کلمه در رسانه محقق می شود؟یکی از ابعاد پایه ای تنوع توجه به ناهمگونی‌های فرهنگی، اجتماعی، جغرافیایی، اقتصادی و غیره است که صرف پوشش تجمعات و راهپیمایی‌ها حتی این بعد از تنوع را به منصه ی ظهور نمی‌رساند.مسئله ای که در اینجا و از پس ایده ی عدالت گستری فعلی سازمان صدا و سیما شکل میگیرد این است: جای دیگر ابعاد تنوع که شامل تنوع ژانری و محتوایی، و البته نمود تنوع جغرافیایی در دیگر ابعاد و ذیل کارکردهای دیگر مثل سیما، آموزش، سرگرمی و ... است، در کجای این ایده ی عدالت گستری است و تکلیف دیگر ابعاد تنوع چه میشود؟! چرا پس از گذشت یک سال از استقرار تیم فعلی، تنها نمود تنوع یا «عدالت گستری» یادشده باید پوشش خبری در برخی موضوعات باشد و سازمان صداوسیما در برابر عدالت گستری در سریال ها، برنامه ها و تولیدات در ژانرهای مختلف منفعل بماند؟بنظر می‌رسد شناسایی عدالت و تنوع در رسانه امری مهم و گسترده و پیچیده تر از آن است که با صرف پوشش راهپیمایی‌ها احقاق شود، این مفاهیم و مبانی متروک مانده باید برای مدیران فعلی رسانه ی ملی تکرار و آموخته شود.برای دسترسی به مطالب بیشتر به کانال تلگرام رستاک سر بزنید.صفحه‌ی رستاک در ویرگول هم به تازگی راه افتاده و مطالب رستاک و دیگر مطالب مرتبط با مطالعات حکمرانی رسانه در ایران در آن به اشتراک گذاشته می‌شود. محدثه حقی محدثه حقی Tue, 08 Nov 2022 23:00:48 +0330 https://virgool.io/restalks/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-ekr3n2wnlgko محدثه حقیسیاست‌پژوه رستاکعموماً با شنیدن نام سازمان صداوسیما ، بازیگر اصلی و انحصاری پخش قانونی رادیویی و تلویزیونی جمهوری اسلامی ایران به ذهن متبادر می‎شود. بازیگر اصلی رادیو و تلویزیون بودن این سازمان، مصرح در قانون اساسی، اساسنامۀ سازمان و سایر اسناد مربوطه است و در عمل نیز به‎گونه‎های مختلف بروز و ظهور پیدا کرده است. در تلقی افراد متخصص نیز این سازمان با عنوان «برودکستر» یا ارائه‎دهندۀ خدمات رادیو-تلویزیونی شناخته می‎شود. سوال ابتدایی طرح‎شده توسط کارشناسان این حوزه می‎تواند این باشد که «سازمان صداوسیما عملکردی قابل‎قبول در ارائۀ خدمات رادیو-تلویزیونی داشته یا خیر». سوالی معمولی که پاسخ‎های گوناگونی نیز دارد، اما با درنظرگرفتن نگاه حکمرانی سوالات مهم دیگری نیز به ذهن متبادر می‌شود:جایگاه سازمان صداوسیما در نظام حکمرانی رسانۀ ایران چیست؟آیا سازمان صداوسیما همان گونه که تصور می‎شود، بازیگر رسانه‎ای رادیویی و تلویزیونی، چه به شکل سنتی آن و چه در قالب رسانه‎های نوین، است و بس؟این یادداشت از مجموعۀ یادداشت‌های «دیده‌بان نظام رسانه در ایران » تلاش می‎کند به دو سوال آخر پاسخ دهد.اسناد بالادستی چه می‎گویند؟در اصل ۱۷۵ قانون اساسی مطرح شده است که؛ در صداوسیمای‏ جمهوری‏ اسلامی‏ ایران‏، آزادی‏ بیان‏ و نشر افکار با رعایت‏ موازین‏ اسلامی‏ و مصالح‏ کشور باید تأمین‏ گردد. نصب‏ و عزل‏ رئیس‏ سازمان‏ صداوسیمای‏ جمهوری‏ اسلامی‏ ایران‏ با مقام‏ رهبری‏ است‏ و شورایی‏ مرکب‏ از نمایندگان‏ رئیس‏‌جمهور، رئیس‏ قوۀ‏ قضائیه‏ و مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏ (هرکدام‏ دو نفر) نظارت‏ بر این‏ سازمان‏ را بر عهده خواهند داشت‏. خط مشی‏ و ترتیب‏ ادارۀ‏ سازمان‏ و نظارت‏ بر آن‏ را قانون‏ معین‏ می‏‎کند.همچنین در اساسنامۀ سازمان صداوسیما، وظایف واحدهای مختلف سازمان و کارکردهای آن‌ها، بر اساس ساختار آن زمان، مشخص شده است که عموم آن معطوف به ارائۀ خدمت و همچنین برخی تسهیل‌گری‎ها همچون تربیت نیروی انسانی و البته کارکرد اداره است. حوزه‌ی فعالیتی واحدهای مختلف و به‎طورکلی سازمان نیز عموماً رسانه‌ای و تماماً رادیو-تلویزیونی است. در عمل چه اتفاقی می افتد؟با بررسی دقیق‎تر آنچه که در عمل برای بسیاری نیز مشهود است، این مسئله روشن می‎شود که این تلقی که سازمان صداوسیما تنها بازیگر رادیو و تلویزیون و بیشتر ارائه دهندۀ خدمت و تاحدی تنظیم‎گری است، نگاهی تک بعدی است. عنوان یادداشت، صداوسیما را بهتر توصیف می‌کند: «سازمانی فرارادیو-تلویزیونی»صداوسیما؛ بازیگری بیشتر رادیو-تلویزیونیاین گزاره که سازمان صداوسیما اصالتاً سازمانی رادیویی-تلویزیونی است و غالب کارکردهای آن در رسانه‎های رادیو و تلویزیون ایفا می‎شود، گزارۀ اشتباهی نیست. هرچند بسیار ناقص است. سازمان صداوسیما بر اساس اسناد بالادستی، بزرگترین بازیگر نظام پخش رادیو-تلویزیونی ایران است، اما برای دقیق‌ترشدن این گزاره باید کارکردهای مختلف سازمان صداوسیما در رادیو و تلویزیون را از نظر گذراند.بزرگترین کارکردی که برای صداوسیما در رادیو دیده می‌شود، ارائۀ خدمت است. این امر در رادیو، با زیرکارکردی چون تولید و پخش برنامه‌های رادیویی و ارائۀ خدمات صوتی مختلف در فرم‌ها و فرمت‌های مختلف تعریف شده است؛ که واحدهای درون‎سازمانی، واحدهای مختلف معاونت صدا، معاونت برون مرزی (رادیوهای برون مرزی)، معاونت امور استان‌ها (رادیوهای استانی)، معاونت توسعه و فناوری رسانه (زیرساخت فنی پخش)، معاونت سیاسی (خبر صدا)، معاونت فضای مجازی (برخی سرویس‌های رادیویی مبتنی بر وب) و تاحدی دفاتر خارج از کشور سازمان این نقش را ایفا می‎کنند. همچنین پژوهش‌های مرتبط با رادیو توسط دفتر پژوهش‌های رادیو، مرکز تحقیقات سازمان و اداره کل پژوهش‌های اسلامی اجرا می‎شود که این نیز نوعی از ارائۀ خدمت محسوب می‎شود. کارکرد دیگر، سیاست‎گذاری است. صداوسیما یکی از مهم‎ترین سیاست‎گذاران تولیدات رادیویی به‌سبب انحصاری‎بودن آن و سابقۀ خود در این حوزه است. می‎توان معاونت صدا را واحد سازمانی اصلی این کارکرد دانست. همچنین مرکز نظارت و ارزیابی، در تطبیق تولیدات با سیاست‌ها و ارزیابی آن‌ها، فعالیت‎هایی دارد.صداوسیما نوعی از تنظیم‎گری را نیز در این حوزه انجام می‎دهد. تنظیم‌گری موسیقی راديوی سازمان به‌صورت پیشینی و گزینش آن در معاونت صدا را، می‌توان نمونه‎ای از تنظیم‎گری دانست که البته در رابطه با دفتر موسیقی و سرود سازمان ایفا می‎شود. همچنین تنظیم‌گری مالکیت فکری آثار رادیویی صداوسیما، از طریق معاونت حقوقی و امور مجلس، از دیگر مصادیق کارکرد تنظیم‎گری در رادیو توسط سازمان صداوسیماست. نقش ساترا را نیز می‌توان در این مورد، بسیار کم‎رنگ دید. مرکز صیانت و حفاظت نیز در تنظیم‌گری حضور هنرمندان در تولیدات، می‌تواند فعالیت داشته باشد.کارکرد دیگر سازمان در رادیو، تسهیل‎گری است. باشگاه رادیو با زیرکارکردهایی چون ارائۀ خدمات توانمندسازی و ظرفیت‎سازی برای تولیدکنندگان بخش خصوصی، به تسهیل‎گری در این حوزه می‎پردازد. کارکرد تسهیل‎گری رادیو در اینجا به پایان نمی‎رسد؛ چراکه دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی، واحد علمی‌کاربردی سازمان، زیرکارکردی چون تربیت تولیدکنندۀ آثار رادیویی در حرفه‌های مختلف مربوط به آن را بر عهده دارد.همچنین مرکز طرح، برنامه و بودجه با زیرکارکردهایی مثل برنامه‌ریزی و تخصیص بودجه به تولیدات رادیویی، کارکرد اداره را ایفا می‎کند.و اما تلویزیون، ارائۀ خدمت در تلویزیون با زیرکارکردهایی چون تولید و پخش انواع محتواهای صوتی-تصویری در فرم‌ها و فرمت‌های مختلف از طریق واحدهای مختلف معاونت سیما، معاونت سیاسی، معاونت امور استان‌ها (شبکه‌های استانی)، معاونت توسعه و فناوری رسانه (زیرساخت پخش)، معاونت مالی و منابع انسانی (شبکۀ ایران‎کالا)، معاونت برون‌مرزی، مؤسسۀ فرهنگی هنری صبا (تولیدات پویانمایی)، سیماچوب (ساخت استودیو)، صوتی-تصویری سروش (عرضۀ محتوای سازمان)، مرکز بسیج صداوسیما، دفاتر خارج از کشور صورت می‎گیرد. همچنین اجرای پژوهش‌های مرتبط با تلویزیون توسط مراکز تحقیقات، اداره کل پژوهش‌های اسلامی و واحد پژوهش سیما انجام می‎شود.در تلویزیون نیز مانند رادیو، کارکرد سیاست‎گذاری و نظارت بر تطبیق تولیدات با سیاست‌ها و ارزیابی آن‌ها غالباً توسط معاونت سیما و مرکز نظارت و ارزیابی ایفا می‎شود. همچنین مرکز صیانت و حفاظت، وظیفۀ تنظیم‎گری حضور هنرمندان در تولیدات سازمان در تلویزیون را نیز بر عهده دارد. معاونت حقوقی و امور مجلس سازمان نیز تلاش می‌کند از مالکیت فکری تولیدات تلویزیونی سازمان درکنار ساترا صیانت داشته باشد.حضور دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی، واحد علمی‎کاربردی سازمان، با تربیت نیروی تولید به‎عنوان تسهیل‎گر و مرکز طرح، برنامه و بودجه نیز ذیل کارکرد اداره، همچون رادیو در تلویزیون فعالیت می‎کنند.نیم‎نگاه همیشگی صداوسیما به سینماسازمان صداوسیما را از این جهت که برخی از فیلم‎های سینمایی داخلی را مدام پخش می‎کند، می‎توان بازیگر مستمر نظام حکمرانی سینما از طریق معاونت سیما، معاونت برون‎مرزی و معاونت امور استان‎ها (شبکه‌ها) و معاونت فضای مجازی (اکران آنلاین و انتشار فیلم‎های سینمایی) دانست، اما صداوسیما بازیگر اصلی عرصۀ تولید یا سایر کارکردهای نظام حکمرانی این نظام محسوب نمی‎شود.سازمان صداوسیما از طریق سیمافیلم به‎صورت غیرمستمر اقدام به تولید فیلم سینمایی یا تبدیل تولیدات خود به فیلم سینمایی می‎کند. تا این مرحله، سازمان صداوسیما ارائه دهندۀ خدمت محسوب می‎شود، اما از آنجایی که تولیدات سینمایی صداوسیما، نیازی به دریافت مجوز تولید از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارند، در فرایند تنظیم‎گری و از طریق مجوزدهی دخیل هستند و از این جهت صداوسیما بازیگر تنظیم‎گری این حوزه نیز محسوب می‎شود. ساترا نیز از جهت نظارت بر انتشار تولیدات در سرویس‎های رسانه‎ای مبتنی بر وب، بازیگر این حوزه به شمار می‎رود. حضور مرکز صیانت و حفاظت نیز همچون رادیو و تلویزیون به چشم می‎خورد.همچنین اجرای پژوهش‌های مرتبط با سینما، از طریق مرکز تحقیقات سازمان و اداره کل پژوهش‌های اسلامی از نمودهای کارکرد ارائۀ خدمت توسط سازمان صداوسیماست. دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی، واحد علمی‎کاربردی سازمان، نیز در این حوزه با تربیت تولیدکنندۀ آثار سینمایی در حرفه‌های مختلف مربوط به آن، کارکرد تسهیل‎گری را ایفا م‎یکند.حضور صداوسیما در حوزۀ خدمات رسانه‌ای مبتنی بر وب (زیرساخت، محتوا و سرویس)وب‎سایت‌ها، برنامه‎ها، حساب‎های کاربری در شبکه‏های اجتماعی و دیگر نمودهای حضور سازمان صداوسیما در فضای مجازی و زیرساخت‎های فعالیت مجازی صداوسیما را باید ارائۀ خدمت توسط این سازمان در این فضا قلمداد کرد. تحت این کارکرد، واحدهای سازمانی با زیرکارکردهای ذیل حضور دارند:معاونت فضای مجازی (تلوبیون و سپهر و ارائۀ امکانات به متقاضیان پخش زنده و خطی خارج از سازمان)، معاونت سیما (وب‎سایت‎ها و حساب‌های کاربری شبکه‌ها در شبکه‌های اجتماعی)، معاونت صدا (وب‎سایت‎هاو حساب‌های کاربری شبکه‌ها در شبکه‌های اجتماعی)، معاونت سیاسی (وب‎سایت‎هاو حساب‌های کاربری بخش‌های خبری و خبرگزاری صداوسیما در شبکه‌های اجتماعی)، معاونت برون‎مرزی (وب‎سایت‎ها و حساب‌های کاربری شبکه‌ها در شبکه‌های اجتماعی)، معاونت امور استان‎ها (وب‎سایت‌ها و حساب‌های کاربری شبکه‌ها در شبکه‌های اجتماعی)، معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی(وب‎سایت‎هاو حساب‌های کاربری شبکۀ ایران‎کالا در شبکه‌های اجتماعی)، مرکز طرح، برنامه و بودجه (تولیدات محدود)، معاونت توسعه و فناوری رسانه (زیرساخت ارائۀ خدمات مبتنی بر وب سازمان)، شرکت سروش رسانه (خدمات رسانه‌ای همچون پیام‏رسان سروش سابق)، مرکز بسیج صداوسیما، شرکت ساراتل (زیرساخت و فنی)، شرکت تکتا (زیرساخت و فنی)، وجود دارند که این امر در قالب ارائۀ خدمات مبتنی بر وب درقالب تولید محتوا، ارائۀ سرویس(وب‎سایت، برنامک و . . .) و تأمین زیرساخت ارائه می‎شود.همچنین در این ‌حوزه، معاونت توسعه و فناوری رسانه و شرکت سروش رسانه ازطریق مواردی چون ارائۀ زیرساخت فنی همچون مراکز داده به متقاضیان عمومی خدمات زیرساختی ارائه می‎دهند.ساترا، معاونت فضای مجازی، مرکز طرح، برنامه و بودجه، مرکز تحقیقات، اداره کل پژوهش‌های اسلامی هم به اجرای پژوهش‌های مرتبط با فضای مجازی مشغول هستند که ذیل کارکرد ارائۀ خدمت جای می‎گیرد.به‎صورت کلی، ساترا به‎سبب وجوه مختلف خود، مرکز طرح، برنامه و بودجه به‎سبب شورای صدور مجوز تولید و معاونت فضای مجازی به‎سبب وجوه تولیدی و نظارتی خود، سیاست‎گذاران مهمی در این حوزه محسوب می‎شوند.ساترا، تنظیم‎گر خدمات رسانه‎ای صوتی-تصویری مبتنی بر وب در لایۀ سرویس و محتوا، مرکز طرح، برنامه و بودجه به‎سبب شورای صدور مجوز تولید و سامانۀ الماس در لایۀ محتوا و معاونت فضای مجازی به‎سبب تنظیم‎گری تلویزیون‎های اینترنتی موسوم به آی‎پی‎تی‎وی‎ها، تنظیم گران این حوزه، ذیل صداوسیما محسوب می‎شوند. همچنین معاونت حقوقی و امور مجلس سازمان نیز به‎سبب صیانت از مالکیت فکری محتوای سازمان در فضای مجازی درکنار ساترا، سطحی از تنظیم‎گری را ایفا می‎کند.درکنار تنظیم‎گری، ساترا، معاونت فضای مجازی (برای تلویزیون‌های اینترنتی) و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی (مسئول شورای واگذاری محتوای سازمان به سرویس‎های آنلاین بخش خصوصی) با ارائۀ زیرکارکردهایی مثل ارائۀ تسهیلات مالی و غیرمالی به فعالین بخش خصوصی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم، به تسهیل‎گری در این حوزه می‏پردازند.دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی (واحد علمی کاربردی سازمان) نیز مانند دیگر حوزه‎ها، در این حوزه نیر با تربیت تولیدکنندگان و کارشناسان آثار صوتی-تصویری در حرفه‌های مختلف مربوط به آن، به ظریفیت‎سازی و تسهیل‎گری می‎پردازند.در این حوزه، همچنین ریاست ساترا ازطریق کمیسیون عالی تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر با هماهنگی میان بازیگران سیاست‎گذار و تنظیم‌گر خدمات صوتی-تصویری مبتنی بر وب، کارکرد اداره را ایفا می‎کند.صنعت نشرسازمان صداوسیما در حوزۀ نشر، حضوری طولانی دارد. انتشار کتب در موضوعات مختلف توسط انتشارات سروش و دانشگاه صداوسیما و انتشار تحقیقات در حوزه‌های مختلف از طریق دانشگاه صداوسیما، مرکز تحقیقات صداوسیما و واحد پژوهش تمامی معاونت‎ها، خدمت اصلی ارائه‎شده توسط سازمان صداوسیما در حوزۀ نشر محسوب می‎شود. همچنین تربیت فعالین حوزۀ نشر در حرفه‌های مختلف مربوط به آن، که دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی(واحد علمی‎کاربردی سازمان) مسئولیت آن را بر عهده دارد، نشانگر کارکرد تسهیل‎گری است.مطبوعات و خبردر حوزۀ مطبوعات که اگر بخش خبر سازمان را نیز با آن در نظر بگیریم، با یکی از باسابقه‎ترین و وسیع‎ترین محل‏های حضور سازمان در نظام حکمرانی رسانه طرف هستیم. روابط عمومی سازمان (با انتشار هفته‌نامۀ صداوسیما)، مؤسسۀ جام جم، خبرگزاری صداوسیما، وب‎سایت‌های خبری سازمان و بخش‎های خبری معاونت برون‌مرزی با انتشار مطبوعات و ارائۀ خدمت در قالب‎های مختلف خبری و روزنامه‎نگاری به ارائۀ خدمت در این حوزه می‎پردازند.یکی از نمودهای تنظیم‎گری ساترا نیز در حوزۀ خبر است. البته درصورتی که تنظیم‌گری خدمات صوتی-تصویری خبری مبتنی بر وب در میان باشد. دانشگاه صداوسیما و معاونت منابع مالی و سرمایۀ انسانی(واحد علمی‎کاربردی سازمان) نیز با تربیت فعالین روزنامه‌نگاری در حرفه‌های مختلف مربوط به آن، از تسهیل‎گری غفلت نورزیده‎اند. حضور صداوسیما در حوزۀ موسیقی سازمان صداوسیما یکی از سه بازیگر اصلی حکمرانی موسیقی در کشور محسوب می‎شود. بدیهی‎ترین کارکرد آن، ارائۀ خدمت در این حوزه با زیرکارکردهایی چون تولید و پخش قطعات و آلبوم موسیقی برای سازمان صداوسیما یا به‌صورت عمومی است که در اصل توسط دفتر موسیقی و سرود و بعد از آن توسط معاونت سیما، معاونت صدا و معاونت امور استان‌ها انجام می‎پذیرد.همچنین دفتر موسیقی و سرود با حضور در فرآیند تدوین سند ملی موسیقی کشور و باقی فرآیندهای سیاست‎گذاری، نقش سیاست‎گذاری در این حوزه را ایفا می‎کند.دفتر موسیقی و سرود همچنین یکی از سه بازیگر اصلی تنظیم‏گری موسیقی کشور درکنار دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دفتر موسیقی حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی به شمار می‎رود. دفتر موسیقی و سرود یکی از سه مرجع صدور مجوز قطعات و آلبوم‎های موسیقی کشور است.همچنین دفتر موسیقی و سرود، با ایجاد امکان تولید محتوای موسیقایی برای هنرمندان، به توانمندسازی یا همان تسهیل‎گری در این حوزه می‎پردازد. در کارکرد تسهیل‎گری در این حوزه، دانشگاه صداوسیما و مدرسۀ هنر و ادبیات (ایران) نیز به تربیت تولیدکنندگان آثار موسیقی در رشته‎های مختلف مربوط به آن می‎پردازند.سازمان صداوسیما؛ حضور در حوزه‎های غیررسانه‎ای؟سازمان صداوسیما را با کمی تفاوت باید بازیگر حوزه‏های غیررسانه‎ای نیز در نظر گرفت؛ چراکه این سازمان در حوزه‏های غیررسانه‎ای نیز با اقداماتی همچون سرمایه‎گذاری یا ارائۀ خدمت حضور جدی دارد که مؤید آن، سرمایه‌گذاری و تولیدا در حوزه‌های غیررسانه‌ای توسط امور مجامع و شرکت‌های تابعۀ صداوسیماست. بخش مهمی از این فعالیت‎ها چندان مشخص نیست. صداوسیما؛ بازیگری میان‌رسانه‌ایسازمان صداوسیما، همان گونه که گفته شد، مهم‎ترین بازیگر رادیو-تلویزیونی ایران محسوب می‎شود، اما تلقی صرف رادیویی و تلویزیونی از سازمان صداوسیما در نظام حکمرانی رسانه و همچنین تلقی صرف ارائۀ خدمت توسط این سازمان، نگاهی هرچند فراگیر اما بسیار ناقص است. بر تمامی حوزه‎ها و کارکردهای یادشده در این یادداشت، باید حضور سازمان صداوسیما در حوزه‌های مختلف برای اعلام نظر یا حضور به‎عنوان عضو ساختارهایی چون شورای عالی انقلاب فرهنگی را افزود که کارکردهای سازمان صداوسیما را چه در اسناد بالادستی و چه در عمل، بیش از پیش افزایش می‎دهد. با اتخاذ منظر حکمرانی و درنظرگرفتن سازمان صداوسیما به‎عنوان بخش مهمی از نظام حکمرانی رسانه، روابط آن با حوزه‎¬های رسانه‎ای مختلف و بازیگران رسانه‎‌های گوناگون و البته کژکارکردها یا کارکردهای غیرضروری این سازمان نمایان می‎شود. مجموع همۀ این نکات و تمامی موارد یادشده در یادداشت، همان عبارت ابتدایی را تصدیق می کند: «سازمان صداوسیما بازیگری فرارادیو-تلویزیونی در نظام حکمرانی رسانه ایران محسوب می‎شود.» در شماره‌ی سوم نشریه‌ی تخصصی رستاک به این موضوع پرداخته شده است که می‌توانید آن را از اینجا دریافت کنید.برای دسترسی به مطالب بیشتر به کانال تلگرام رستاک سر بزنید.صفحه‌ی رستاک در ویرگول هم به تازگی راه افتاده و مطالب رستاک و دیگر مطالب مرتبط با مطالعات حکمرانی رسانه در ایران در آن به اشتراک گذاشته می‌شود. محدثه حقی محدثه حقی Wed, 27 Jul 2022 17:13:50 +0430 https://virgool.io/restalks/%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A8%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-mmorp5zadrkk به‌سبب کم‌رونقی سیاست‌پژوهشی و مطالعات حکمرانی در حوزه‌هایی همچون رسانه در ایران، برخی مفاهیم و اصول اساسی، که البته ردپای آن‌ها در ادبیات موجود در حوزۀ حقوق عمومی و حوزه‌های مشابه آن در ایران دیده می‌شود، چندان موردتوجه نیستند. از طرف دیگر، بر اساس آنچه در الگوی هنجاری حاکم بر نظام‌های مختلف ایران راجع به آن اصول طرح شده حرکت نمی‌شود.از مفاهیم بنیادین سیاست‌گذاری، حقوق و اخلاق، مفهوم «مصلحت یا منفعت عمومی» است. مصلحت عمومی را منفعت مشترک همۀ اعضای جامعه می‌دانند و اصولی برای آن برمی‌شمارند؛ همۀ این اصول، بر منافع مشترک افراد به‌مثابۀ اعضای جامعه و یک کل تأکید دارند. در واقع، مصلحت یا منفعت عمومی، مفهومی است که برای همۀ مردم اهمیت دارد و مطلوبیت آن همگان را بهره‌مند می‌سازد. همچنین وجود آن برای تحقق همبستگی اجتماعی ضروری است. در برخی از اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی بر این مهم تأکید شده است. در راستای اهمیت مصلحت و منفعت عمومی، اصل چهلم قانون اساسی، ارجحیت و سنگینی کفۀ ترازو را برای مصلحت و منفعت عمومی می‌داند و مقرر می‌دارد:«هیچ‌کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیلۀ اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد».منافع و مصالح عمومی در نظام کلان حکمرانی و نظام‌هایی مانند نظام رسانه مطرح هستند. به‌طور خاص در نظام حکمرانی رسانه، منافع و مصالح در سطح سازمان، محتوا و مخاطب وجود دارد. یکی از اصولی که در سطح سازمان و محتوا قرار دارد، بی‌طرفی و انصاف در ارائۀ اطلاعات و تحلیل آن‌ها فارغ از سوگیری‌های سیاسی و البته تنوع‌های فرهنگی و قومیتی است. در نتیجه، مصلحت عمومی، مصلحت زندگی جمعی است و به فرد یا گروه خاصی نظر ندارد. بنابراین، در تأمین و حفظ مصلحت عمومی، نمی‌توان و نباید به سلیقه‌ها و داوری‌های اخلاقی افراد و گروه‌ها توجه کرد.بی‌طرفی در رسانۀ ملیشاید تصور شود که با وجود مالکیت احزاب و جناح‌های سیاسی بر رسانه‌ها، سخن‌گفتن از رسانۀ بدون جهت‌گیری بی‌معنی باشد؛ با این حال، اگرچه این حرف در برخی موارد نابجا و غلط نیست، بی‌طرفی و انصاف در برخی بازیگران مهم نظام حکمرانی رسانه همواره اصلی مهم و جاری تلقی می‌شود _ و باید باشد.مهم‌ترین مصداق آن، رسانۀ خدمت عمومی یا همان چیزی است که با عنوان رسانۀ ملی شناخته می‌شود؛ رسانه‌هایی با مالکیت عمومی یا در بعضی موارد خصوصی که در راستای منفعت عمومی ایجاد شده‌اند. این رسانه‌ها دو ویژگی مهم دارند؛ نخست آنکه دسترسی به خدمات آن‌ها برای همگان فراهم است و دوم اینکه مصرف یک فرد باعث محرومیت فرد دیگری در استفاده از آن خدمات نمی‌شود. خدمت عمومی در حوزه‌ها و نهادهای مختلفی مانند امنیت، بهداشت و آموزش وجود دارد و البته یکی از نمونه‌های بسیار مهم آن، نهاد رسانه است.رسانۀ خدمت عمومی همان نقطه‌ای از نظام ارائۀ خدمات رسانه‌ای است که انتظار می‌رود بی‌طرف باشد؛ همان نقطه‌ای که باید دیدگاه‌های متفاوت و گوناگون را در چارچوب نظام سیاسی موجود به رسمیت بشناسد، تمامی آن‌ها را بدون گزینش سلیقه‌ای بازتاب دهد و «صدای همه و بازتاب یک کشور برای خودش» باشد. این مهم یکی از مصالح عمومی بسیار اساسی است که رسانۀ ملی باید در جهت تحقق و صیانت از آن حرکت کند. اصل 175 قانون اساسی نیز بر همین حرکت در جهت مصالح تأکید دارد:«در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تأمین گردد».پس می‌توان گفت دسترسی به یک رسانۀ بی‌طرف، از مصادیقمصلحت و منفعت عمومی است که در قالب خدمت عمومی متجلیو ارائه مي‌شود؛ بی‌طرفی‌ای که پیمان جبلی رئیس جدید صداوسیما نیز به‌عنوان عدم سوگیری در پیگیری مسائل و مطالبات بر آن تأکید داشته است.قسمت‌هایی از برنامۀ «جهان‌آرا»ی شبکۀ افق سازمان صداوسیما به‌عنوان رسانۀ ملی ایران با موضوع بررسی چهار دهه سیاست‌گذاری حوزۀ زنان، بهانه و نشانه‌ای بود مبنی بر اینکه سازمان صداوسیما هنوز تا رسیدن کامل به رسانه‌ای بی‌طرففاصلۀ معناداری دارد و دست‌کم چنین اصلی به‌صورت یکپارچه در این سازمان جاری نیست.رسانۀ خدمت عمومی باید در محتوا و نحوۀ ارائۀ اطلاعات، به‌گونه‌ای عمل کند که مخاطب انصاف را در آن درک نماید، بتواند ایده‌ها و رویدادهای مختلف را از هم متمایز کند و آن‌ها را بسنجد. این مهم نیازمند بی‌طرفی رسانه است؛ بی‌طرفی‌ای که اجازۀ طرح دیدگاه‌ها و ایده‌های مختلف را می‌دهد.انواع مختلفی از بی‌طرفی در ژانرها، محتوا و ارائۀ دیدگاه‌ها، به‌دنبال آن است که فقط به طیف محدودی از دیدگاه‌ها و صداها در موضوعات و بحث‌های مناقشه‌برانگیز توجه نشود و یک یا چند دیدگاه در برابر دیدگاه‌های دیگر ارجحیت نیابند؛ زیرا رسالت یک رسانۀ عمومی، نمایندگی افکار مختلف و انعکاس آن‌هاست. رویکرد بی‌طرفانه، نیازمند مجموعۀ پیچیده‌ای از ارزیابی‌های حرفه‌ای است. خود این ارزیابی‌ها نیز مستلزم سنجش‌های دقیق در بیان‌های مختلف بی‌طرفی هستند و بایدطیف وسیعی از دیدگاه‌ها در هریک از طرفین با ایجاد فرصت برابر در ارائۀ نظرات و دفاع و القای حس حقیقی نمایندگی و برانگیختگی حس احترام در مخاطب به نمایش گذاشته شود.برنامۀ «جهان‌آرا» بدون دقت در این اصل مهم، در قسمتی از برنامه میزبان فاطمه شجاعی به‌عنوان کارشناس می‌شود و با توجه به یک‌سویه‌بودن نکات و درخواست دیدگاه مقابل، در قسمتی دیگر، از دیدگاه مقابل دعوت به صحبت می‌کند. نکتۀ اول در نقض بی‌طرفی، درخواست طرح دیدگاه مقابلِ نکات بیان‌شده، از سوی فاطمه شجاعی است؛ حال آنکه سردبیر برنامه باید چنین مهمی را تشخیص دهد؛ نکته‌ای که اشارۀ تهیه‌کنندۀ برنامه بعد از آن مبنی بر درک‌نشدن بی‌طرفی، بر آن صحه می‌گذارد. نکتۀ دوم اما فارغ از موارد یادشده، دعوت مجدد از دیدگاه اول در برنامه‌ای است که قرار بود دیدگاه‌های مقابل توسط خانم‌ها مولاوردی و زهرا شجاعی مطرح شود. رفتار غیرحرفه‌ای مجری برنامه در پاسخ به اعتراض میهمانان قسمت دوم نیز نشان از درک‌نشدن بی‌طرفی است و در مجموع این برنامه را در سطح پایینی از یک برنامۀ خدمت عمومی قرار می‌دهد. در این برنامه، نگاه تولیدکنندگان در اولویت قرار گرفته و ارائۀ نگاه‌های مختلف به مخاطب قربانی این رفتار می‌شود.عواملی که این رفتار اشتباه از آن‌ها نشئت می‌گیرد را می‌توان بدین‌ شکل فهرست کرد:1. سیاست‌گذاری نامنسجم و غیریکپارچۀ محتوایی در سازمان صداوسیما به‌عنوان رسانۀ خدمت عمومی دست‌کم در حوزۀ برنامه‌های سیاسی که نتیجۀ چندپارگی این سازمان در کل زنجیرۀ تولید تا پخش است.2. تدوین‌نشدن دستورالعمل حرفه‌ای در حوزۀ روزنامه‌نگاری تحقیقی و برنامه‌های سیاسی در سازمان صداوسیما یا عمل‌نشدن به چنین دستورالعملی در صورت وجود آن.3. حضور نیروهای فاقد مهارت و حرفه فارغ از سطح دغدغه‌ها، که ممکن است دغدغه‌ها را شخصی کنند، آن‌ها را متمایل به نگاهی خاص پیش ببرند یا به همان چندپارگی یادشده تن دهند.بر اساس عوامل یادشده، نظر به عملکرد سازمان صداوسیما در برنامۀ «جهان‌آرا» و همچنین دیگر برنامه‌هاییکه در طول سال‌های گذشته در ژانرهای مختلف، به‌طور خاص ژانرهای مرتبط با ژورنالیسم تحقیقی و خبر، پخش شده‌اند، ایننکته آشکار می‌شود که این سازمان با وجود گذشت بیش از چهلسال از فعالیت خود پس از انقلاب، هنوز تا نقطۀ مطلوب برایرسیدن به بی‌طرفی، به‌عنوان یکی از مصالح و منافع عمومیبسیار مهم در رسانه‌های خدمت عمومی، فاصلۀ معناداری دارد.اولین قدم برای نزدیک‌ترشدن به آن، رفع عوامل یادشده است؛هرچند مجمع‌الجزایری‌بودن سازمان صداوسیما و برخیوابستگی‌های آن در سطوح مختلف، مانع بزرگی بر سر تحقق این امر به شمار می‌رود.این یادداشت در دومین شماره از نشریه‌ی رستاک، نشریه‌ی تخصصی مطالعات حکمرانی رسانه در ایران منتشر شده است. صفحۀ رستاک در ویرگول هم به تازگی راه افتاده و مطالب رستاک و دیگر مطالب مرتبط با مطالعات حکمرانی رسانه در ایران در آن به اشتراک گذاشته می‌شود. محدثه حقی محدثه حقی Sat, 30 Apr 2022 23:35:14 +0430