https://virgool.io/feed/@m_66131786 fa 2026-04-14 11:26:12 https://static.virgool.io/images/default-avatar.jpg https://virgool.io/@m_66131786 https://virgool.io/@m_66131786/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-miuvoj8d05ot بازگشت، لحظه‌ای بحران‌زاست؛ گذشته‌ای را فعال می‌کند که هنوز حل‌نشده باقی مانده است. انسان گمان می‌کند می‌تواند به نقطه‌ای از گذشته بازگردد، بی‌ که بداند آن نقطه دیگر همان نقطه‌ی پیشین نیست. می گویند: گذشته‌ها گذشته‌، اما آن‌چه در حافظه و روان فردی و جمعی باقی مانده، همچنان فعال است و در لحظه‌ی بازگشت، خود را تحمیل می‌کند.تراژدی یونانی اودیپ شهریار بازگشت را نقطه‌ی آغاز بحران می‌داند. اودیپ زمانی به تبس بازمی‌گردد که شهر از درون فرسوده شده و طاعون اختلالی عمیق در نظم شهر ایجاد کرده است؛ نشانه‌ای از خطایی که رخ داده، اما هرگز به‌طور آگاهانه فهم و پردازش نشده است. جماعت، در جست‌وجوی پاسخ، به کسی پناه می‌برد که گمان می‌کند قادر به حل معماست: اودیپ، همان کسی که پیش‌تر تبس را ترک کرده و اکنون می‌خواهد در جایگاه اقتدار و دانایی باز‌گردد. اودیپ با اعتماد کامل به "دانستن" می‌آید؛ با این اطمینان که حقیقت، اگر گفته شود، درمان می‌کند. او خود را بیرون از مسئله می‌بیند. اما تراژدی دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود. زیرا آن‌چه اودیپ در پی آن است، حقیقتی نیست که صرفاً بیرون از او قرار داشته باشد. بازگشت او گذشته‌ای را فعال می‌کند که نه به‌طور کامل فراموش شده و نه به آگاهی درآمده است؛ گذشته‌ای که خودِ اودیپ هم بخشی از آن است.در سطح روان‌شناختی، بازگشت، لحظه‌ای است که نادانسته‌ها مجال ظهور پیدا می‌کنند؛ لحظه‌ای که انسان با مجموعه‌ای از تمایلات، ترس‌ها و انکارهایی عمل می‌کند که خود نیز از آن‌ها آگاه نیست. اودیپ هرچه بیشتر می‌پرسد، بیشتر به همان نقطه‌ای نزدیک می‌شود که سال‌ها پیش از آن گریخته بود. اصرار او بر دانستن، از ناتوانی در تحملِ ندانستن سرچشمه می‌گیرد؛ و همین ناتوانی است که کنش او را تراژیک می‌کند. کورشدن اودیپ نشانه‌ی شکست عقل نیست، بلکه اعتراف به محدودیت آن است؛ لحظه‌ای که سوژه درمی‌یابد خودش بخشی از بحرانی‌ست که می‌خواست آن را حل کند. دیدنِ بیش از حد، به نادیدن می‌انجامد. بازگشت، در این معنا، مواجهه‌ای است با خویشتن؛ مواجهه‌ای که اگر پیش از آمادگی روانی فرد یا جامعه رخ دهد، به فروپاشی می‌انجامد. تراژدی، تقدیر همان نادانسته‌هایی است که انسان با خود حمل می‌کند و در لحظه‌ی بازگشت فعال می‌شوند. هرچه جامعه خسته‌تر و افق آینده مبهم‌تر باشد، میل به بازگشت شدیدتر می‌شود؛ به چهره‌ها، روایت‌ها و پاسخ‌هایی که گمان می‌رود زمانی کارآمد بوده‌اند. و درست در همین نقطه است که امکان تراژدی افزایش می‌یابد. از این نظر، بازگشت، خود شکلی از بحران است. تاریخ بازنمی‌گردد، اما روان انسان و جامعه می‌کوشد آن را احضار کند. و آن‌چه احضار می‌شود، اگر بدون شناخت، پذیرشِ مسئولیت و مواجهه‌ی آگاهانه باشد، نه گذشته را ترمیم می‌کند و نه آینده را می‌سازد.تراژدیِ اودیپ به ما هشدار می‌دهد بهروز داریوشی بهروز داریوشی Thu, 08 Jan 2026 14:55:19 +0330 https://virgool.io/@m_66131786/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%AF%D8%A7-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B3%D9%86-%D9%88-%D9%87%D8%AF%D8%A7-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DB%8C-%D9%85%D8%A7-jcd4xxzp1f2g درباره‌ی نمایشنامه های هنریک ایبسن در تاریخ تئاتر مدرن، به نکته‌ای اشاره می‌کنیم که ریموند ویلیامز، منتقد و نظریه‌پرداز برجسته‌ی تئاتر، بر آن تأکید دارد: ایبسن نمایشنامه را از "درام رویداد" به "درام وضعیت" منتقل کرد. به بیان ویلیامز، کنش اصلی در آثار ایبسن در کشمکش‌هایِ روانی و اخلاقیِ شخصیت‌ها شکل می‌گیرد؛ در موقعیتی که گذشته بر حال سایه می‌اندازد. شیوه‌ی نوشتنِ ایبسن بر واقع‌گرایی روانشناسانه استوار است. نمایشنامه‌های ایبسن اغلب با وضعیتی به ظاهر آرام آغاز می‌شوند، اما این آرامش حاصلِ سرکوبِ بحران‌هایی است که پیش‌تر رخ داده‌اند. "هدا گابلر" نمونه‌ی شاخصِ این شیوه است. ایبسن در این نمایشنامه، شخصیت مرکزی را به‌ مثابه‌ی محصولِ یک نظمِ اجتماعیِ محدودکننده ترسیم می‌کند. تم اصلیِ نمایشنامه، آن‌گونه که ویلیامز نیز اشاره می‌کند، خفگیِ مدرن است. در جهانِ هدا گابلر خشونت اغلب نامرئی است. ابزارهای قدرت، در سکوت، نگاه و کنترل ابراز می شوند، و بروزِ خشونت از سطح فیزیکی به سطح روانی می‌آید. و این یکی از ویژگی‌هایی است که نمایشنامه را از زمانه‌ی خود فراتر برده و آن را به متنی زنده برایِ امروز بدل کرده است.هدا گابلر، نمایشنامه‌ای است درباره‌ی زنی جوان که پس از ازدواج با یورگن تسمن، مردی دانشگاهی، به خانه‌ای تازه نقل مکان کرده است. این ازدواج حاصلِ عشق نیست، بلکه نتیجه‌ی انتخابِ محافظه‌کارانه‌ی هدا گابلر برای حفظِ موقعیتِ اجتماعی است. هدا از همان آغاز، نسبت به زندگیِ تازه‌اش احساسِ بیگانگی می‌کند؛ خانه برایش خفه‌کننده است و شوهرش نماینده‌ی همان نظمی است که هدا با آن سر سازگاری ندارد. با ورود ایلرت لووبورگ، دوست قدیمی و نویسنده‌ای که گذشته‌ای مبهم با هدا دارد، تعادل ظاهری این زندگی به‌هم می‌ریزد. لووبورگ که زمانی به الکل و شکست دچار بوده، اکنون با کمکِ زنی به نام الوشتد دوباره به نوشتن و نظم بازگشته و کتابی مهم نوشته است. هدا که نه به عشقِ گذشته بازمی‌گردد و نه می‌تواند نقشِ همسرِ آرام را بپذیرد، به‌تدریج با تحریک‌های پنهان، لووبورگ را به مسیرِ نابودی سوق می‌دهد. پس از گم‌شدن دست‌نوشته‌های لووبورگ، هدا آن‌ها را در اجاق می‌سوزاند و این نابودی را با جمله‌ای تکان‌دهنده توصیف می‌کند: "فرزندش را سوزاندم". با ورود قاضی براک، که از پشت‌پرده‌ی ماجرا آگاه شده است، هدا برای نخستین‌بار در موقعیتی قرار می‌گیرد که بر‌خلافِ همیشه، خودش تحتِ کنترل قرار می‌گیرد و این امر پایانی تراژیک برای هدا می‌سازد‌.هدا گابلرِ هنریک ایبسن نمونه‌ای عریان از انسانی است که در دلِ یک نظمِ بسته و اخلاق‌زده، به‌جایِ زیستنِ صادقانه و مسئولانه، به مدیریتِ پنهانی و ویرانگرِ روابط روی می‌آورد. هدا از دلِ انسداد، به پنهان‌کاری، دروغ، خیانت و خشونتِ روانی پناه می‌برد؛ و همین انتخاب‌ها او را به شخصیتی مسئله‌ساز تبدیل می‌کند. هدا شخصیتی دوپاره دارد. آنچه هست و آنچه نشان می‌دهد هیچ‌گاه بر هم منطبق نمی‌شوند. میل، حسادت، نفرت، ترس و حتی لذتِ او از ویرانی، همیشه پشتِ نقابِ نجابتِ اجتماعی پنهان است. پنهان‌کاری برای هدا یک واکنش موقتی یا تاکتیکی نیست؛ شالوده‌ی شخصیت اوست. در جهانی که هدا در آن زندگی می‌کند، وجهه‌ی اجتماعی مهم‌تر از واقعیت است.در چنین ساختاری، رابطه‌ی صادقانه اساساً ناممکن می‌شود. هدا نه توان همدلی دارد و نه میلی به شفافیت. دروغ در جهانِ هدا ابزاری برایِ تسلط بر روایت است. او می‌خواهد تعیین کند چه کسی چه چیزی بداند، چه چیزی پنهان بماند و حقیقت چگونه بازگو شود. دروغ‌های هدا حساب‌شده، سرد و عاری از اضطرابِ اخلاقی‌اند. او با دروغ، واقعیت را جابه‌جا می‌کند و دیگران را در موقعیتی قرار می‌دهد که ناچار شوند مطابقِ روایتِ او رفتار کنند. خیانت در هدا همیشه جنسی نیست، اما عمیق‌تر و ویرانگرتر است. او مرتکبِ خیانتِ روانیِ فراگیر می‌شود؛ خیانتی که در آن اعتماد هر لحظه مصرف و نابود می‌شود. هدا به تسمن خیانت می‌کند، نه با رابطه‌ای پنهانی، بلکه با تحقیر، بی‌اعتنایی و خالی‌کردنِ رابطه از معنا. به لووبورگ خیانت می‌کند، وقتی او را آگاهانه به سوی سقوط هل می‌دهد. و به الوشتد خیانت می‌کند، زمانی که دست‌نوشته‌ها را می‌سوزاند؛ یعنی آینده، خلاقیت و امکانِ معنا را نابود می‌کند. در جهان هدا، "دیگری" نه انسان است و نه شریک، بلکه ابزاری است برای بازیِ قدرت. مسیر هدا ناگزیر به خودویرانگری ختم می‌شود.و تناقضِ تراژیک همین‌جاست: انسانی که تمام عمر در پی کنترل دیگران بوده، در نهایت تنها چیزی که نابود می‌کند، خودِ خویش است.اگر از هدا فاصله بگیریم و به امروز نگاه کنیم، می‌توان ردّ این الگوی شخصیتی را در بخشی از جامعه دید؛ نه در همه‌ی زنان و به‌ عنوانِ قاعده‌ای همگانی، بلکه در یک تیپ روانی–اجتماعی مشخص. زنی از طبقه‌ی متوسط، تحصیل‌کرده، دارایِ میل به استقلال و معنا، اما گرفتار انسدادهای عرفی، اجتماعی و روانی. زنی که امکانِ زیستِ صریح و شفاف ندارد و ناچار می‌شود زندگی‌اش را دوپاره کند. در این تیپ، پنهان‌کاری به سبک زندگی تبدیل می‌شود. یک چهره ی رسمی، اخلاقی و قابل‌قبول در عرصه‌ی عمومی وجود دارد و در کنار آن، زندگیِ پنهانیِ عاطفی، فکری یا جنسی که باید مخفی بماند. پنهان‌کاری نه انتخاب آزادانه، بلکه شرط بقا تلقی می‌شود. درست مانند هدا گابلر، افشا شدن به‌معنای فروپاشی همه‌چیز است. دروغ برای حفظ رابطه، برای حفظ وجهه، برای فرار از قضاوت و برای به‌تعویق‌انداختن بحران. این دروغ‌ها به‌تدریج امکان اعتماد را از بین می‌برند و فرد را ناتوان از برقراریِ رابطه‌ای سالم و صادقانه می‌کنند. زندگی‌های موازی، روابط پنهان و استفاده ی ابزاری از دیگران برای پرکردنِ خلأ معنا. خشونت در این تیپ اغلب به بیرون فوران نمی‌کند، بلکه به درون بازمی‌گردد؛ خودخوری، فرسودگیِ روانی، خستگی و تصمیم‌هایِ مخرب. هدا گابلر آینه‌ای است برای جامعه‌‌ای که در آن اخلاق فروپاشیده و امکانِ زیستِ صادقانه از انسان سلب شده است. بهروز داریوشی بهروز داریوشی Tue, 06 Jan 2026 14:50:38 +0330 https://virgool.io/@m_66131786/%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%90-%D8%A8%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%90-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%86%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-svlen12xqrvv روان‌شناسی، در غیابِ یک ساختار نظارتیِ اخلاق‌محور و پاسخ‌گو، می‌تواند به شکلی از «تئولوژیِ قدرت» بدل شود؛ نظمی شبه‌مذهبی که در آن درمانگر، در ردای تخصص، مجاز شمرده می‌شود در پیچیده‌ترین ساحتِ روابط انسانی، احکامِ قطعی و غیرقابل‌اعتراض صادر کند. آنچه امروز در بخش قابل‌توجهی از بازار درمان با آن مواجه‌ایم، نه علمِ روان‌شناسی به‌مثابه ی دانشی انتقادی و فروتن، بلکه نوعی صنعتِ ترومازا است که در پیوند با عقلانیت نئولیبرال، رنج را فردی می‌کند، نجات را به کالا بدل می‌سازد و رابطه را قربانیِ "خودخواهیِ مقدس" می‌کند.این متن نه انکارِ کلیتِ روان‌شناسی است و نه حمله به سنت‌هایِ درمانیِ مسئول و اخلاق‌محور. نقدِ پیشِ رو متوجه آن جریانی است که روان‌شناسی را از بسترِ اجتماعی، تاریخی و بین‌الاذهانی‌اش جدا کرده و آن را در خدمتِ منطقِ بازار، سرعت و نسخه‌پیچیِ فوری قرار داده است.فردیت‌گراییِ اتمیزه: نابودیِ رابطه در پای بتِ "خویشتن"یکی از مخرب‌ترین پیامدهای روان‌شناسیِ زرد، ترویجِ نوعی فردیت‌گراییِ رادیکال است که پیوندهای انسانی را به "مزاحم‌های رشد فردی" تقلیل می‌دهد. در این پارادایم، رابطه نه یک فضای بین‌الاذهانی برای گفت‌وگو و تعارضِ خلاق، بلکه ابزاری مصرفی برای ارضای نیازهای شخصی تلقی می‌شود.مشاورانی که با شعارهایی نظیر "آدم‌های سمی را حذف کن" یا "اول خودت، بعد هر چیز دیگر" یا "سلامت روان از همه چی مهم تره" بی‌هیچ تحلیل زمینه‌ای، نسخه‌ی گسست می‌پیچند، در واقع در حالِ تئوریزه‌کردنِ انزوای اجتماعی هستند. این منطق، فرد را از بافتارِ رابطه‌ای‌اش جدا کرده و به واحدی تنها و خودبسنده فرو می‌کاهد؛ که در خلأِ تنهاییِ تولیدشده، دوباره و دوباره محتاجِ خدماتِ کلینیکی می‌شود.خشونتِ برچسب زنیتشخیصِ اختلالاتی چون ADHD یا برچسب‌گذاری‌های شخصیت‌محور در یک جلسه‌ی ۴۵ دقیقه‌ای، صرفاً یک خطای تکنیکی نیست؛ این عمل، نوعی خشونتِ علمی است. بر اساس پروتکل‌های معتبر، تشخیص‌های بالینی نیازمند فرایندی زمان‌مند، چندمنبعی و مبتنی بر ارزیابی‌های روان‌سنجی و زمینه‌ای‌اند.برچسب‌زنیِ شتاب‌زده، موازنه‌ی قدرت را به‌نفع درمانگر تغییر می‌دهد و مراجع را در وضعیتی از "صلب‌شدنِ هویت" قرار می‌دهد. فرد، از آن پس، نه به‌عنوان یک کنشگرِ عقلانی، بلکه به‌مثابه ی "بیمار" خوانده می‌شود؛ موقعیتی که در آن، هر اعتراض یا کنشِ انتقادی می‌تواند پیشاپیش به نشانه‌ی "نشانه‌شناسیِ اختلال" تقلیل یابد.سقوطِ بی‌طرفی: گریه به‌مثابه ملاکِ حقانیتدرمانگری که "گریه" را معادلِ رنجِ اصیل و "کنترل هیجانی" را نشانه‌ی بی‌احساسی یا سلطه‌گری تلقی می‌کند، از ابتدایی‌ترین آموزش‌های بالینی، یعنی مدیریتِ انتقال و انتقالِ متقابل، تهی است. در چنین وضعیتی، به‌جای تحلیلِ نظام‌مندِ پویاییِ رابطه، شاهد نوعی "همدلیِ سوگیرانه" هستیم.این درمانگران، به‌جای آن‌که ناظرانی مسئول و نسبتاً بی‌طرف باشند، به یکی از مهره‌های بازیِ قدرتِ زوجین بدل می‌شوند. اتاق درمان، از فضای مواجهه‌ی دو روایت، به محکمه‌ای فروکاسته می‌شود که در آن "زبانِ بدن" و نمایشِ هیجان، بر تحلیلِ واقعیت و ساختارِ رابطه پیشی می‌گیرد.نشانه‌های مداخله‌ی آسیب‌زا در اتاق درمان۱. برچسب‌زنیِ شتاب‌زدهتشخیص اختلال یا نسبت‌دادن صفات مرضی در جلسات ابتدایی، بدون فرایند ارزیابی چندبعدی، نشانه‌ی مداخله‌ی غیرمسئولانه است.۲. دخالت مستقیم در تصمیمات حیاتیهرگونه توصیه‌ی آمرانه درباره‌ی طلاق، ازدواج یا قطع رابطه با خانواده، نقض اصل خودمختاری مراجع محسوب می‌شود.۳. سبک‌سازیِ گفتار آسیب‌زاارجاعِ سخنِ مخرب به "شوخی"، نشان‌دهنده‌ی فقدان مسئولیت حرفه‌ای است.۴. ناپایداری رفتاری و لحن قضاوت‌گرتغییر لحن یا شیوه‌ی خطاب_از صمیمی به رسمی_ برای القای فاصله یا برتری، نشانه‌ی ورود درمانگر به بازی قدرت است.۵. نادیده‌گرفتن بافتار اجتماعیتقلیل تمام رنج‌ها به ضعف فردی و حذف شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، بازتولید جهل ساختاری است.هشدار به سازمان نظام روان‌شناسی و مشاورهسازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره، اگر قرار است نهادی حرفه‌ای، اخلاق‌محور و حافظِ سلامتِ روانِ عمومی باشد، نمی‌تواند نسبت به گسترش این رویه‌ها سکوت کند. فقدانِ نظارت مؤثر، نبودِ سازوکار شفاف رسیدگی به شکایات، و تساهل در برابر تخلفات حرفه‌ای، عملاً این سازمان را به شریکِ خاموشِ آسیب بدل می‌کند.سلامت روان، حوزه‌ای لوکس یا خنثی نیست؛ با جانِ انسان‌ها، با سرنوشتِ روابط، خانواده‌ها و اعتماد اجتماعی سروکار دارد. هر رابطه‌ای که در اثر مداخلاتِ شتاب‌زده و غیرمسئولانه فرو می‌پاشد، صرفاً یک انتخابِ شخصی نیست؛ یک آسیب اجتماعی است.سازمان نظام روان‌شناسی موظف است:• استانداردهای تشخیصی و مداخله‌ای را به‌طور جدی اعمال کند،• امکان شکایت امن و مؤثر برای مراجعان فراهم آورد،• و در برابر روان‌شناسیِ زرد، موضعی روشن و علنی اتخاذ کند.سخنِ پایانیرابطه‌ای که در اثر مداخلاتِ شتاب‌زده و ناشیانه از دست می‌رود، شاید به عقب بازنگردد؛ اما آگاهیِ حاصل از این سوگِ تحمیلی می‌تواند مانعی جدی در برابر ویرانیِ روابطِ دیگر باشد. سلامتِ روان، نه کالایی برای تجارت است و نه ابزاری برای اِعمالِ قدرت. این حقِ بنیادینِ هر انسان است که در آسیب‌پذیرترین لحظاتِ زندگی‌اش، به‌جای قضاوت، فهمیده شود.بهروز داریوشی بهروز داریوشی بهروز داریوشی Tue, 23 Dec 2025 14:30:10 +0330