https://virgool.io/feed/@m_99962299 fa 2026-06-16 07:45:12 https://files.virgool.io/upload/users/657267/avatar/iZ9B5c.jpg?height=120&width=120 https://virgool.io/@m_99962299 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-ebiysyn3qdc0 ภาพสลักแพะภูเขา บริเวณเนินเขาใกล้กับเมืองโคเมน ประเทศอิหร่าน ภาพถ่ายเมื่อเดือนตุลาคม 2016 (AFP PHOTO / ATTA KENARE)ภาพสลักแพะภูเขา บริเวณเนินเขาใกล้กับเมืองโคเมน ประเทศอิหร่าน ภาพถ่ายเมื่อเดือนตุลาคม 2016 (AFP PHOTO / ATTA KENARE)... อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่เผยแพร่ วันพุธที่ 14 ธันวาคม พ.ศ.2559ดร.โมฮัมเมด นาเซริฟาร์ด (Mohammed Naserifard) ใช้เวลานานหลายปีในการสำรวจเนินเขาและทุ่งทะเลทรายในเขตโคเมน (Khomein) ภาคกลางของประเทศอิหร่าน เพื่อทำการศึกษาภาพสลักโบราณอายุหลายพันปีในแถบนี้แทบทั้งหมดด้วยตัวคนเดียวAFP PHOTO / ATTA KENAREภาพที่พบมีทั้งภาพของนายพราน การเต้นระบำ ภูติผีปีศาจ และสัตว์ต่างๆ โดยเฉพาะภาพแพะภูเขา โดยส่วนใหญ่ภาพเหล่านี้มีอายุหลายพันปี นอกจากนี้ยังมีภาพเขียนเป็นรูปวงกลมจำนวนมาก ซึ่งน่าจะเป็นสัญลักษณ์ทางศาสนาที่คาดว่าน่าจะมีอายุเก่าแก่มากถึง 4 หมื่นปี และเป็นหนึ่งในงานศิลปะบนก้อนหินที่เก่าแก่ที่สุดในโลกอย่างไรก็ดี การระบุอายุที่ชัดเจนของมันสำหรับนักโบราณคดีชาวอิหร่านถือเป็นเรื่องลำบาก เนื่องจากพวกเขาไม่อาจเข้าถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่ด้วยเหตุผลทางการเมืองAFP PHOTO / ATTA KENARE... อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่“การคว่ำบาตรทำให้เราขาดเทคโนโลยี” นาเซริฟาร์ดกล่าว “เราหวังว่าการที่สถานการณ์เริ่มดีขึ้น เราจะสามารถนำเข้าเทคโนโลยีพวกนี้มายังอิหร่าน ซึ่งจะช่วยให้เราได้รับข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่มีความแม่นยำมากขึ้นจากภาพสลักพวกนี้”รายงานของ The Independent กล่าวว่า ผลจากการคว่ำบาตรโดยสหรัฐฯ ทำให้นักวิทยาศาสตร์อิหร่านไม่อาจใช้เครื่องมือวิเคราะห์ด้วยยูเรเนียม ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะสามารถใช้ในการวิเคราะห์อายุวัตถุโบราณได้อย่างแม่นยำได้ไม่เพียงเท่านั้น รายงานของ AFP กล่าวว่า การคว่ำบาตรจากนานาชาติทำให้นักวิจัยอิหร่านไม่อาจได้รับความร่วมมือจากนักวิจัยในต่างแดน ขาดแคลนเครื่องมือที่มีวิทยาการล้ำหน้า ไม่อาจเข้าถึงงานวิจัยที่ทันสมัย และยังขาดเงินทุนสำหรับการดำเนินการอีกด้วยแต่หลังการทำข้อตกลงนิวเคลียร์เมื่อปีที่แล้ว ตอนนี้องค์กรต่างชาติเริ่มให้ความสนใจในงานของ นาเซริฟาร์ด กองทุนจากสวิสได้เข้ามาสนับสนุนงานของเขา และช่วยดึงความสนใจจากนานาชาติได้มากขึ้นด้าน เกเนวีเวอ ฟอน เพตซิงเกอร์ (Genevieve von Petzinger) ผู้เชี่ยวชาญด้านงานศิลปะบนผนังถ้ำจากแคนาดาบอกว่า งานของ นาเซริฟาร์ด มีความสำคัญมาก และเป็นหลักฐานช่วยยืนยันทฤษฎีที่ว่า มนุษย์เริ่มพัฒนางานศิลปะบนฐานเดียวกันก่อนอพยพจากแอฟริกา และอิหร่านก็เป็นเหมือนชุมทางที่มนุษย์เดินทางผ่านก่อนแยกย้ายไปตามทิศต่างๆ ทั่วโลก... อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : https://www.silpa-mag.com/news/article_4799Iranian archeologist Mohammed Naserifard displays ancient engravings in the hills outside the town of Khomeyn (AFP/Getty Images)https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/world-oldest-rock-drawings-archaeologist-iran-khomeyn-mohammed-naserifard-a7470321.htmlخبـــــــــــر گــــــــــزاری تایـــوان و سنگ نگاره های ایران ------------------------باستان شناسان ایرانی معتقدند که حکاکی‌های سنگی با قدمت بیش از ۴۰ هزار سال را کشف کرده‌اند که یکی از قدیمی‌ترین آثار هنری جهان است.این حکاکی‌ها بزهای کوهی را در دامنه تپه‌ای در نزدیکی شهر خمین، ایران نشان می‌دهند. عکس گرفته شده در اکتبر ۲۰۱۶ (عکس از خبرگزاری فرانسه / عطا کنار).منتشر شده در چهارشنبه، ۱۴ دسامبر ۲۰۱۶دکتر محمد ناصری فرد سال‌ها را صرف کاوش در تپه‌ها و دشت‌های کویری منطقه خمین در مرکز ایران کرد تا به تنهایی تقریباً تمام حکاکی‌های سنگی باستانی این منطقه را که قدمت برخی از آنها به هزاران سال می‌رسد، مطالعه کند.عکس از خبرگزاری فرانسه / عطا کناراین حکاکی‌ها شامل تصاویری از شکارچیان، رقص، ارواح و حیوانات مختلف، به ویژه بزهای کوهی است. قدمت بیشتر این حکاکی‌ها هزاران سال است. علاوه بر این، نقاشی‌های دایره‌ای متعددی، احتمالاً نمادهای مذهبی، وجود دارد که تخمین زده می‌شود قدمت آنها به ۴۰ هزار سال برسد و آنها را به یکی از قدیمی‌ترین آثار هنری روی سنگ در جهان تبدیل می‌کند. با این حال، تعیین سن دقیق آنها برای باستان شناسان ایرانی همچنان دشوار است. زیرا آنها به دلایل سیاسی به فناوری مدرن دسترسی ندارند.عکس از خبرگزاری فرانسه / عطا کناریناشری فرد گفت: «تحریم‌ها ما را از فناوری محروم کرده است. امیدواریم با بهبود اوضاع، بتوانیم این فناوری را به ایران وارد کنیم که به ما کمک می‌کند داده‌های علمی دقیق‌تری از این حکاکی‌ها به دست آوریم.»ایندیپندنت گزارش داد که در نتیجه تحریم‌های ایالات متحده، دانشمندان ایرانی قادر به استفاده از ابزارهای تحلیلی اورانیوم نیستند که برای قدمت‌گذاری دقیق آثار باستانی بسیار مهم است.علاوه بر این، گزارش خبرگزاری فرانسه بیان کرد که تحریم‌های بین‌المللی مانع از همکاری محققان ایرانی با محققان خارجی شده است که منجر به کمبود ابزارهای پیشرفته، دسترسی محدود به تحقیقات پیشرفته و بودجه ناکافی شده است.اما پس از توافق هسته‌ای سال گذشته، سازمان‌های بین‌المللی اکنون به کار ناشری فرد علاقه‌مند شده‌اند. یک صندوق سوئیسی برای حمایت از کار او وارد عمل شده و به جلب توجه بیشتر بین‌المللی کمک کرده است.ژنیویو فون پتزینگر، متخصص هنر غار کانادایی، گفت که کار ناشری فرد بسیار مهم است و شواهدی را برای حمایت از این نظریه ارائه می‌دهد که... انسان‌ها قبل از مهاجرت از آفریقا، توسعه هنر را بر پایه مشترکی آغاز کردند و ایران به عنوان چهارراهی بود که انسان‌ها قبل از پراکنده شدن در جهات مختلف جهان از طریق آن سفر می‌کردند... مقاله اصلی را در اینجا بخوانید: https://www.silpa-mag.com/news/article_4799 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Sat, 13 Jun 2026 07:17:26 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/petroglyphs-prkbuulu1gsd A beautiful painting of the overlapping of timeتابلویی زیبا از روی هم قرار گرفتن زمانRock arts of Iran, The are Ancient Narratives carve in stones هنرهای صخره‌ای ایران، روایت‌هایی باستانی هستند که بر سنگ‌ها حک شده‌اند سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Sat, 06 Jun 2026 21:44:28 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-heu34ztbwwn8-heu34ztbwwn8-heu34ztbwwn8 عده ای از عکاسان هنرمند که به دنبال کشف و نمایش پدیده های نو و جذاب در جهان هستند؛ این بار تلاش و کوشش دارند؛ تا با سختی ها و صبر فراوان در سرماهای استخوان سوز و گرمای عرق ریزان، ساعت ها بر فراز کوه ها، پای دوربین های خود در کنار سنگ نگاره ها بنشینند؛ تا گردش زمین و هنرهای صخره ای را به گرد ستاره قطبی و دیگر صورت های فلکی آسمان ها ثبت کنند و برای جهانیان و آیندگان به نمایش بگذارند.خوشبختانه نگارنده این سعادت را داشتم؛ تا برای نخستین بار در ایران، همراه با هنرمند بزرگ عکاسی و منجم ایران، جناب بابک تفرشی و دیگران دوستان در شب های زمستان سال 1387، سنگ نگاره های کهن تیمره را به روایت تصویر در شب داشته باشیم.عکاسی شب پلنگ دره تیمره همراه با گردش به دور ستاره قطبی، جناب بابک تفرشی در 2012 عکس بر گزیده سایت ناسا شد؛ که افتخاری بزرگ برای ایران و جناب بابک تفرشی شد.از سال 1387 به بعد گروه های زیادی از عکاسان شب تلاش دارند؛ تا راه و مسیر استاد بابک تفرشی را ادامه دهند. نگارنده از تلاش های آنها در راستای معرفی کهن ترین آثار تاریخی و هنری کشور عزیزمان سپاس فراوان دارم و در اینجا تعدادی از عکس های زیبا هنرمندان عکاسان شب سنگ نگاره های تیمره در ایران و جهان را تقدیم می کنم. با احترام – محمد ناصری فرداول خرداد 1405عکس برگزیده سال 2012آقاي اوشين، استاد بابك تفرشي و نگارنده در كنار سنگ نگاره هاي تيمره- تابستان 1387عکس در شب تخته سنگ غول پیکر تیمره با نقاشی های کهن و صورت های فلکی ، عکاس بابک تفرشی تاریخ : زمستان 1387عکس در شب تخته سنگی در تیمره با نقاشی های کهن ، عکاس بابک تفرشی تاریخ : زمستان 1387عکس در شب تخته سنگی در تیمره با نقاشی های کهن گوزن شوکا و ستاره قطبی ، عکاس بابک تفرشی تاریخ : زمستان 1387 - این نقش زیبا در سال 1401 بدست معدنکاران نابود شد.عکس در شب نقاشی کهن انسان بالدار تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : حمید احمدی تاریخ : زمستان 1395عکس در شب نقاشی کهن پلنگ های بزرگ در تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : ناصر میزبانی تاریخ : زمستان 1397عکس در شب نقاشی کهن در تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : روح الله هاشمی تاریخ : زمستان 1398نگارنده در کنار نقاشی های کهن در تیمره ، عکاس : روح الله هاشمی تاریخ : زمستان 1398عکس در شب نقاشی های کهن در تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : سید مهرداد شریفی تاریخ : زمستان 1399عکس در شب نقاشی کهن پلنگ در تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : مجید سامانیان تاریخ : زمستان 1398نگارنده کنار نقاشی های کهن در تیمره با کهکشان راه شیری ، عکاس : بابک تفرشی تاریخ : زمستان 1387 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Sat, 23 May 2026 08:57:29 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-tl2n5sfdb7om-tl2n5sfdb7om سنگ نگاره ها، یا هنرهای صخره ای كهن ترين آثار تاریخی و هنری به جا مانده از بشرند؛ كه در آنها راز و رمزهاي فراوان نهفته است. سنگ نگاره ها پنجره هایي رو به گذشته هاي دور هستند؛ كه از منظرگاه شان Perspective مي توان زندگي انسان هاي اعصار كهن را رصد كرد. به تعبیری بستر حروف رمزی، خط، تبادل پـیــام، زبان، تاریخ، اسطوره ‌ها، هنر و فرهنگ در سنگ نگاره ها نهفته است و یکی از بهترین ابزارهای رمزگشایی پیش از تاریخ هستند . هنرهاي صخره اي (Rock Arts-Petroglyphs and Pictographs) اسناد دست اولي هستند؛ كه پژوهشگران را با ترجمان فرهنگ ها در اقليم ها و زمان هاي مختلف آشنا مي‌‌کنند و سخن گفتن آنها با كمك تصاویر و نشانه‌هايي است؛ كه اغلب در همه ي زمان ها و مكان ها، براي همه ي ملل جهان يكسان بوده است.سنگ نگاره ها از مباني هنر بشري محسوب مي شوند و براي كساني كه تمايل به فعّاليّت در عرصه هاي مختلف هنري دارند؛ از ياري گرهاي مناسب هستند. از طرف ديگر براي استقرار هنر، طراحان لباس، فرش، تزيينات، پيكره سازان، سفالگران، تزيينات داخل ساختمان و گچ بري ها، گرافيست ها، طرح آفريني هاي روي ظروف، صنایع دستی و... بسيار زيبا و الهام بخشند و نشان هاي ملّي و كهن را تداعي مي كنند. محوطه های سنگ نگاره ها، کتاب های سنگی هستند؛ که نویسندگان و هنرمندان شان در دوره‌های مختلف، زمانی که انسان هنوز زبان مشخصي برای گویش و خطّی برای نوشتن نداشت (دوران غارنشيني)؛ با بهره گيري از آنها سخن گفته و زندگی خود و دیگر همنوعان و حتی محیط اقلیمی را تصویر کرده اند. تعداد آنها فقط در یک منطقه ي محدود در ایران بیش از ۲۱ هزار[1] مورد است؛ که عمر بعضی از آنها 000,40 هزار سال است[2] و بشر تاکنون موفق به کشف هیچ پدیده ي تاریخی و هنری بدین قدمت نشده است. هنـرهاي صخـره اي نمادهاي سرمايه اي جوامع بشري محسوب مي شوند؛ كه با بهره گيري از آنها مي توان به توليد ثروت و فرهنگ كمك كرد.نگارنده در کنار کهن ترین کتیبه خط ایراننگارنده در دره ای سخت دسترس و در کنار تخته سنگی پر از نقاشی های کهن، که طی هزاره ها به دست هنرمندان باستان آفریده شده اند.نگارنده در کنار تخته سنگی بزرگ، که همچون یک کتاب سنگی طی هزاره دو طرف آن پر از نقاشی های کهن و گوناگون شده است.نگارنده در کنار تخته سنگی، که هنرمندی عکس شترش را به حالت یک شوخی باگردنی کج و غیر متعارف حک کرده است. براستی آن هنرمند شوخ طبع اکنون کجاست؟[1]- محوطه هاي 34 گانه تيمره (كوه هاي اطراف خمين)[2]- مارسل اُت Marcel Ot Professor ، كتاب موزه هاي سنگي، هنرهاي صخره اي (سنگ نگاره هاي ايران ) ص 20 تا 22، اثر نگارنده؛ خبرگزاري ميراث فرهنگي ۱۳۸۷/۵/۲۱ - 11:26:00 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 20 May 2026 11:00:25 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-dogdluni32i9-dogdluni32i9-dogdluni32i9 سنگ نگاره ها(petroglyphs)،آثار هنری بجا مانده از انسان ها، طی دوره های مختلف بر روی کره زمین هستند و اه تمدن شرق در هند و جایگاه سنگ نگاره های کهن در حاشیه رودخانه سند، جالب آنکه بیشترین تکرار نقاشی هم بزکوهی ( نماد ایلام کهن) و آنها هم بزکوهی را نماد کار خود قرار داده اند.خوشبختانه طی مطالعات بر روی نقاشی های 25 تا از استان های ایران، سایت های متعددی از سنگ نگاره های کهن، چه رنگین نگاره و چه کوبشی دیده و یافته ایم، که شایستگی های فراوان برای ثبت جهانی (کشور پاکستان در آن راستا بسیار موفق عمل کرده اند) آنها و ایجاد پارک سنگ نگاره ها دارند؛ که متاسفانه اقدامی مناسب صورت نگرفته و امید داریم در آینده کارکردهای مناسب بر آنها صورت پذیرد. ظرف های سفالی متعدد در حاشیه رود سند کشف شده؛ که طرح روی اغلب آنها همچون سفال های ایران بزکوهی است(3000 پ.م.).که ریشه در باورهای نهفته در نقاشی های کهن سنگ نگاره ها دارند؛ بزکوهی برای آنها مقدس بوده (نمایی از فرشته) است. 1 -نمایی از رود سند، خاستگاه تمدن شرق در هند و جایگاه سنگ نگاره های کهن در حاشیه رودخانه سند، جالب آنکه بیشترین تکرار نقاشی هم بزکوهی ( نماد ایلام کهن) و آنها هم بزکوهی را نماد کار خود قرار داده اند. در کنار سنگ نگاره های سایت مقدس هونزا (هالدیکیش) در کنار رود سند در کشور پاکستان هم که ثبت جهانی(در فهرست یونسکو قرار گرفته) شده؛ هنوز در روزهایی خاص توسط مردم در کنار آنها اجرای مراسم آیینی می شود. 2- پیوستگی ظاهری و پیامی طرح روی سفال های پیش از تاریخ دره سند (3000 پ.م) با نقاشی های کهن سنگ نگاره های کنار رود سند«یک سنگ بزرگ در هونزا که عمدتاً با نقاشی‌های ساده از بزکوهی و بزغاله پوشیده شده است، به همین دلیل نام آن صخره «Haldeikish» است؛ به معنای «محلی از بزهای زیاد» است. بزکوهی حیوانی بسیار مورد احترام برای ساکنان هونزا است؛ که تا به امروز رقص آئینی بزکوهی را انجام می دهند. در دوران شمنیسم، مرد مقدس معمولاً سر بز (سیماچه بزکوهی) می‌پوشید و پس از فرو رفتن در خلسه عمیق، به فال‌گویی و پاسخ به سؤالات مربوط به آینده می‌ پرداخت. '2- پیوستگی ظاهری و پیامی طرح روی سفال های پیش از تاریخ دره سند (3000 پ.م) با نقاشی های کهن سنگ نگاره های کنار رود سند 'This rock is predominantly covered in simple drawings of ibexes and goats hence the name of the rock -' Haldeikish' means 'a place of many ibex'. The ibex is an extremely revered animal for the inhabitants of Hunza, who to this day perform ritual ibex dance. In the times of Shamanism, a holy man would usually wear the head of an ibex and after falling into a deep trance, would proceed to tell fortunes and answer questions about the future. 1- Photographs By Mamoona Parvaiz SahibaPhotographs By Mamoona Parvaiz Sahiba پیوستگی نقاشی های کهن سنگ نگاره های ایران از منظرهای پیام و مضامین با سنگ نگاره های کهن لاداخ در هندوستان و هونزا در پاکستان بقدری زیاد و در هم تنیده است؛ گویی همه ی آنها را یک هنرمند در هزاره های پیش آفریده است؛ که نشان از گستره و قلمرو فرهنگی کهن ایران در شرق و فلات ایران دارد. بیشترین نقاشی های کهن کوه ها و دره های فلات ایران تا تبت، پامیر و مغولستان بزکوهی است؛ که رد پای آنها به فراوانی با شباهت های ظاهری و پیامی یکسان بعدها طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ شده است.بیشترین فراوانی نقاشی های کهن سنگ نگارهای قاره آسیا: شرق آسیا (مغولستان) تا حاشیه دریای مدیترانه و از شمال کشورهای آسیای میانه تا سیبری ( روسیه) و جنوب آسیا تقریبا تا یمن و عربستان بزکوهی است؛ با همان سبک هنری و مضامین و پیام ها که در ایران باستان آفریده شده اند.4- شباهت های ظاهری و پیامی طرح روی سفال پیش از تاریخ (3000 پ.م) با نقاشی کهن بزکوهی سنگ نگاره در ایران (تیمره، جهانقله)با احترام- محمد ناصری فرداردیبهشت 1405 سنگ نگاره های مغولستان با بیشترین نقاشی های بزکوهیسنگ نگاره های مغولستان همچون سنگ نگاره های کهن ایران با بیشترین نقاشی های بزکوهیسنگ نگاره های عربستان با بیشترین نقاشی های بزکوهیسنگ نگاره های یمن با بیشترین نقاشی های بزکوهی سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 20 May 2026 10:40:45 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AE%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsvmvzacox-yxvsv-yxvsvmvzacox در بیش از دو دهه ای که نگارنده بر روی سنگ نگاره های غارها و کوه های ایران و دیگر نقاط جهان مطالعات میدانی و اینترنتی داشته؛ به شگفتی هایی بر خورد کرده؛ که بسیارجالب و مسحور کننده بوده است. یکی از آن شگفتی ها، شباهت های ظاهری و پیامی نقاشی هایی از سنگ نگاره های کهن ایران با سرخپوستان بومی امریکا است. 1- نقاشی های بزکوهی Ibexاز همه جالب تر شباهت های ظاهری، پیامی و سبک های هنری نقش های بزکوهی نقاط مختلف ایران و ایالت های : نوادا، یوتا، کالیفرنیا، آریزونا، نیومکزیکو و کنتــاکی است.حتی میزان فراوانی نقاشی های بزکوهی با سبک های هنری و پیام های یکسان با نقاط مختلف ایران را، در میان نقاشی های کهن و بجا مانده از سرخپوستان امریکا هم می توان دید.بعضی از نقاشی ها و نمادهای کهن حکاکی شده بر دیواره ی کوه ها و غارها در ایالت های ذکر شده در امریکا، بقدری شبیه نقاشی ها و نمادهای کهن ایران هستند؛ که گویی یک هنرمند در یک دوره تاریخی آنها را آفریده است(تصویر شماره 1)1 - دو تصویر از سنگ نگاره های دو کشور ایران و امریکا، بوم سیاهرنگ با نقاشی های بزکوهی سبک هنری اندیشه نگار متعلق به ایران و تصویر سمت چپ با رنگ قرمز و نقش های متعدد بزکوهی با همان سبک هنری متعلق به سرخپوستان ایالت یوتا (موآب)در امریکا، که گویی نقاشی های هر دو بوم ها را یک هنرمند آفریده است؟! بررسی های ما در ایران و حاصل مطالعات پژوهشگران و باستان شناسان در ایالت های متعدد امریکا، گواه بر آن دارند؛ که حتی سیر استیلیزاسیون Abstre نقش های بزکوهی و نمونه های خاصی که فقط در میان سنگ نگاره های ایران و بعدها در قالب طرح سفالینه های پیش از تاریخ کشف و گزارش شده اند؛ در دنیا فقط متعدد در میان نقاشی های سرخپوستان امریکا دیده می شود (نقاشی های بزکوهی دو سر)؛ که آن شباهت های ظاهری و پیامی برای پژوهشگران و باستان شناسان بیرون از ایران هم شگفت انگیز بوده است. 2- تندیس بزکوهی دو سر و دوبال زرین ایلام- 500 پ.مگفتنی است؛ که مطالعات ما بر روی نقاشی های برکوهی دو سر و دو بال (سنگ نگاره های کهن، تندیس های مفرغی و زرین ایلام و سفال ها)، گواه و نشان بر تاکید خواسته ی هنرمند دارد( ای فرشته حتما و فراوان بر خواسته ی من جامه عمل بپوشان). گفتنی است که ردپای بزکوهی دو سر را در هنر مفرغ و زرین کاری ایلام متعدد می بینیم؛ که در گچ بری های دوره ساسانی در ایوان مداین هم دیده می شود؛ که با هوشمندی تمام، بدست دانشمند بزرگ ایرانی، دکتر محسن مقدم(1315)، با کمی تغییرات آرم دانشگاه تهران شده است. 3- تطبیق نقاشی های بزکوهی ایران و سرخپوستان امریکا بدست نگارنده و نگاه و نظر پژوهشگران جهانحاصل مطالعات تطبیقی ما بر روی سیر نماد شدن و شباهت های ظاهری و پیامی بزکوهی در قالب: تصاویر، مقاله ها و گزارش ها برای پژوهشگران و محققین بیرون از ایران بقدری جالب و جذاب است؛ که در قالب رفرنس و سند از آنها بهره گرفته شده است؛ که یک نمونه آن در قالب بزکوهی دو سر ایران و سرخپوستان امریکا در این صفحه دیده می شود (تصویر شماره 3). Pleistocene Coalition newsنشست و گزارش میدانی که در سال 2016 با خبرگزاری فرانسه در خصوص سنگ نگاره های ایران و بویژه چرایی فراوانی نقاشی های کهن بزکوهی در قالب نوعی نماد در میان ایرانیان باستان (The ibex code) داشتم؛ پژوهشگران و باستان شناسان امریکا هم از طریق دنیای مجازی عنوان داشتند؛ که دقیقا در ایالت های متعدد امریکا هم نقاشی های بجا مانده از سرخپوستان هم، اغلب نقش های بزکوهی است(یوتا، آریزونا، کالیفرنیا، نیومکزیکو، نوادا و...) و پیشنهاد همکاری در راستای ساخت یک مستند تلویزیونی بر چرایی و راز آن سبک های هنری، شباهت های ظاهری و پیامی نگارگران ایرانی و سرخپوستان امریکا داشتند؛ که موافقت شد و مستند ساخته شد.نگارنده در کتاب: سنگ نگاره های ایران زبان مشترک جهانی، تطبیق های متعدد و گوناگونی از سنگ نگاره های ایران و جهان آورده است؛ که علاقه مندان می توانند پیگیری نمایند.4- بهره گیری از مطالعات تطبیقی بزکوهی دو سر در ایران و سرخپوستان امریکا، در مجله های علمی امریکا 2- نقاشی های کهن پیچ های حلزونی، Spiral بر روی بعضی از تخته سنگ های صاف در نقاط مختلف ایران، نقاشی هایی کهن حک شده petroglyph ؛ که دیدن آنها برایمان بسیار جالب بود؛ اما راز و رمز و پیام آنها را نمی دانستیم و فقط از آنها عکس می گرفتیم. تا اینکه با هنرهای صخره ای Rockart کشور های انگلستان و ایرلند و پروفسور جان براور و پروفسور گاس وان وین آشنا شدیم و با کمال شگفتی شبیه آنها را در دیگر کشورها، در نقاط مختلف دنیا دیدیم و در سال 2002 پروفسور جان براور و پروفسور گاس وان وین برای دیدن سنگ نگاره های تیمره، به ایران آمدند و یکی از علاقه مندی های آنها، دیدن نقاشی های کهن پیچ های حلزونی Spiral در تیمره بود.5 – نمونه ظاهری پیچ های حلزونی که در میان سنگ نگاره های ایران و جهان یافت می شوددر ادامه ی مطالعه بر روی سنگ نگاره های دنیا، متوجه شدیم؛ که نقاشی های متعددی از تصاویر پیچ های حلزونی در گزارش های مطالعات میدانی دانشمندان و گردشگران در امریکا هم به چشم می خورد.اما در دنیا به چرایی و راز و رمز آنها اشاره نشده بود و نگارنده هم با تلاش فراوان در پی یافتن راز و پیام آنها بودم.تا اینکه در سال 2005 در عرصه ی مطالعه و بررسی نمادهای جهانی، تقریبا به پاسخ هایی کوتاه و ناقص از سوال مورد نظر دست یافتم و آن شروع خوبی بود؛ تا بتوانم برای ادامه ی مطالعه بر روی پیچ های حلزونی در میان سنگ نگاره ها ایران و بیرون از ایران کمک بگیرم.6 – نقاشی هایی کهن از پیچ های حلزونی (petroglyph spiral) ایران و سرخپوستان امریکا در ایالت کالیفرنیا (Signal Hill petroglyph)، با شباهت های ظاهری و پیام های فلسفی! که نشان از باورها و ریشه های مشترک فرهنگی دارند. آنها کتاب های سنگی و تاریخ تصویری از زیست مردمانی هستند؛ که در هزاره های پیش در سرزمین های بسیار بعید از هم یافت می شوند. کشف و عکس سنگ نگاره ایران : محمـد ناصری فرد محل : تیمره (کوه های شمال غرب خمین، سرکوبه) تاریخ کشف : زمستان 1383 طی ادامه بررسی های چندین ساله ای که بر روی نقاشی های کهن پیچ های حلزونی و دیگر پدیده های مشابه داشتیم؛ به این نتیجه رسیدم؛ که پیچ های حلزونی کهن حک شده؛ نشان از یک پیام فلسفی و باور مشترک جهانی در نقاط مختلف دنیا دارند؛ که رد پای آنها را در کاینات (کهکشان راه شیری)، طبیعت (گل آفتاب گردان)، اعداد ریاضی (فیبوناچی)، گوش انسان و... هم می توان دید.مضمون پیام پیچ های حلزونی بر اساس یافته های نگارنده این است؛ که : همه ی پدیده های جهان یک آغاز خامی و ناپختگی دارند (نقطه صفر) و طی گذر زمان به یک بلوغ، کمال و رشد سنی و... می رسند و پایان آن مسیر، کسب سن پیری، فرو پاشی و رسیدن دو باره به نقطه ی آغاز است؛ که همه ی پدیده های جهان ناگزیر هستند؛ از آن پل گذر کنند (آغاز وجود تا مرگ).به نظر نگارنده، گذشتگان پیام مستور در آن نماد را می دانسته اند؛ یا بهتر بگویم؛ آن نگاه فلسفی را در قالب آن نماد برای هم زیستان و آیندگان به روایت تصویر کشیده اند و برای مردمان آن دوران هم قابل فهم و درک بوده است.7- رد پای پیچ های حلزونی در پدیده های جاندار و بی جان در کاینات 3- نمادهای مشترک سرخپوستان و ساکنان آسیا و ایران در بررسی نمادهای کهن و مشترک در میان مردمان ایران باستان و سرخپوستان ساکن آمریکا( سرخپوستان چروکی در ایالت کنتاکی)، به نمادهایی برخورد کردیم؛ که شبیه آنها را در میان علایم خطوط سطری (Linear) در ایران باستان هم می توان دید( تصویر شماره ۸).8- نمادهای کهن و مشترک در میان مردمان ایران باستان و ساکنان بومی امریکا ( سرخپوستان چروکی در ایالت کنتاکی) که نشان از پیوندهای فرهنگی مشترک و کهن دارد! شاید هم نشان از کوچ هایی طی هزاره ها از آسیا و فلات ایران از طریق تنگه ی برینگ به آن سرزمین داشته باشد نکته ی جالب توجه آنکه، نماد مذکور فراوان و طی دوره های مختلف در نقاط مختلف ایران و حتی آسیای میانه به چشم می خوردِ؛ که در کتاب : سنگ نگاره های ایران زبان مشترک جهانی آورده ایم و از همه جالب تر آنکه آن نمادها هم اکنون در میان ساکنان بومی مناطق ایران( قوم قشقایی و لُـر) در قالب نمادهای قبیله ای استفاده می شود و کار برد دارد(تصویر شماره 9).9- نماد مشترک ایرانیان باستان و سرخپوستان چروکی در ایالت های کنتاکی و نیومکزیکوشگفت آنکه در میان رنگین نگاره های پیر گوران در سراوان ( حدود 5000 پ.م) هم به طرز زیبایی در قالب نماد و نمادهای تاکیدی در آورده شده است!بررسی های ما بر روی سنگ نگاره های ایران و نمادهای خطی آسیای میانه، نشان از آن دارد؛ که این نماد یک گره از گیاه مقدس هوم، هومه، سومه، ارمک، ریش بز و Ephedra است؛ که به گیاه مانی هم معروف است و عصاره ی آن کارکردهای اعجاز گونه در درمان بیماری ها (رستم زایی رودابه همسر زال) و کاربست در آیین ها (هیـومـه) داشته و هنرمندان یک گره از آن را در قالب نوعی دعای جاودانگی بهر جسته اند و در کتیبه های خطوط سطری( تیمره) یا پیش ایلامی (2300 پ.م، طرح روی جلد کتابچه افتتاح باغ کتیبه های کاخ نیاوران- زمستان 1387) هم دیده می شود؛ که در قالب یکی از آرزوهای (جاودانگی) هنرمند آورده شده است. در رنگین نگاره های pictographپیر گوران در سراوان ( بلوچستان) هم بشکل تاکیدی و فوق العاده زیبا آورده شده؛ که در قالب نمادهای مفرغی کهن، در کشور افغانستان هم کشف شده است ( تصویر صفحه 212 از کتاب ، سنگ نگاره های ایران زبان مشترک ).10- رنگین نگاره کهن و منحصر بفرد در ایران، که هنرمند گیاه هوم ( برگ های میله ای و متقابل) و گره های منفرد و تاکیدی را به زیبایی و هنری جذاب نقاشی کرده؛ که شاهکاری از روایت تصویری و سیر تطور هنر سخنگو است از این دست نمادها از گذشته های دور، متعدد در میان مردمان ایران باستان و سرخپوستان امریکا به چشم می خورد؛ که کاربست های مشترک یا گوناگون داشته اند؛ که ما برای ایجاد فرصت و مجال معرفی دیگر پدیده ها، به این یک نمونه بسنده می کنیم. 4- نقاشی هایی از صحنه زایمان و زایش انسان در میان نقاشی های کهن غارها و کوه های ایران و جهان، نقاشی هایی خیلی کم از صحنه های زایش انسان یافت شده و در قالب طرح های هنری روی سفال ها و دستبافت ها هم تاکنون نگارنده ندیده است.خوشبختانه طی مطالعات میدانی که بر روی سنگ نگاره های ایران داشتیم، با صحنه هایی کهن از نقاشی های زایش انسان در قالب رنگین نگاره ها (میمند، نور آباد فارس و ممسنی)، کوبشی و حکاکی شده در تیمره (کوه های اطراف خمین) و با طرحی فوق العاده زیبا بر روی پلاکی مفرغی، که در سرخدُم کوهدشت کشف شده(حدود 1000 پ.م.)؛ روبرو می شویم. سنگ نگاره های کهن در دنیا، اغلب ابعاد زیستی: اندیشه ها، باورها، آیین ها و محیط اقلیمی را به روایت های تصویری و تاریخی کشیده اند.یکی از نمونه های نادر و زیبا، صحنه ی زایش انسان در تیمره است؛ یک بانو در حالی که دست ها بر سینه ها دارد؛ با پاهای نیم باز و نیم ایستاده؛ در حال زایمان کودکی است. جالب آنکه نقاشی یک بزکوهی در قالب فرشته ناجی و کمک کننده (اسطوره ماری و ماریانه) بر فراز سر بانوی در حال زایمان دیده می شود و اطرافیان هم با لباس های خاص در کنار او ایستاده اند.نکته ی جالب توجه، تقریبا شباهت های ظاهری و پیامی صحنه زایش انسان در تیمره، با طرح روی پلاک سرخدُم کوهدشت لرست است. طرح روی پلاک هم بانویی را نشان می دهد؛ که دو دستان بر سینه ها دارد و دو بزکوهی (فرشته های ناجی) در دو طرف او و فرزند پسری (کودک سبیل دارد) در حال تولد است. در اینجا هم بانو تقریبا ایستاده و پاهای نیم باز دارد؛ تفسیر اریک اشمیت باستان شناس امریکایی و نگارنده، نظر داریم؛ که بانو دستان بر سینه دارد و دو بزکوهی در دو طرف و فرزند سبیل دار، دارای این پیام است؛ ای دو فرشته ی ناجی(دو بزکوهی دو طرف)، سینه هایم بارور، فرزندم پسر و درد زایمان بر من آسان بگردان.نقاشی تیمره هم تقریبا چنین پیامی دارد؛ ای فرشته ی ناجی( بزکوهی )، سینه هایم بارور، فرزندم پسر و درد زایمان بر من آسان بگردان. در بررسی سنگ نگاره های بجا مانده از سرخپوستان امریکا (موآب در یوتا) هم دقیقا یک نقاشی از صحنه زایش انسان یافتیم (اینترنتی)، که بانویی ایستاده و پاهای نیم باز دارد و در حال زایمان است (تصویر شماره 11).11 – صحنه هایی از زایش انسان: پلاک سردُم کوهدشت لرستان، تیمره (کوه های اطراف خمین) و مواب در ایالت یوتا در کشور امریکا نقاشی های صحنه زایش انسان در تیمره، در سال 1389بدست افراد نا آگاه و یا شاید دشمنان میراث کهن ایران، با اره های سنگبری متلاشی شد و قسمتی کوچک و ناقص از آن باقی مانده است. 5- نقاشی های انسان بالدار نقاشی های انسان های بالدار، بویژه نقاشی های کهن حکاکی شده، تقریبا فراوان در ایران و دیگر نقاط جهان کشف شده؛ که از همه جالب تر نقاشی های کشف شده در کشور پرو و پارک زرد Yellowstone در ایالت وایومینگ Wyoming امریکا است.نقاشی های ایران (تیمره، کوه های اطراف خمین) و کشور پرو، از نوع نقاشی های حکاکی شده است و نقش انسان هایی است؛ که دست ها و پاهای باز دارند و روی سر آنها دقیقا شبیه فضا نوردان امروزی، هاله ای از نور یا کلاهخود فضانوردان دیده می شود. نقاشی های ایران و کشور پرو بقدری شبیه هم هستند؛ که گویی همه ی آنها را یک هنرمند در یک زمان آفریده است. 12 – نمای دو نقاشی کهن شبیه فضانوردان امروزی، یکی در کشور پرو و یکی هم در ایرانبعضی پژوهشگران بر این نظر هستند؛ که آنها با آن شباهت ها و جزییات نزدیک بهم، نشان از دیده های یکسان دارند و شاید نقاشی هایی از فرا زمینی ها (E.T) باشند.نقاشی های حکاکی شده در ایران ( بال های اغراق شده) و یلواستون در امریکا، نقاشی های انسان های بالدار، با نشانه های علایم مردی هستند؛ که این شباهت های نزدیک بهم بسیار شگفت است. گویی هر دوی آنها را یک هنرمند آفرید است. سرخپوستان به دنیای آسمان ها باور دارند و پر پرندگان بر سر، پشت تنه هایشان نشان از همان نگاه پرواز است.چطور ممکن است؛ در هزاره های پیش، انسان هایی که همدیگر را ندیده اند؛ چنان نقاشی هایی با جزییات و شبیه بهم آفریده باشند ؟!ممکن است این باور، طی کوچ مردمانی از طریق تنگه ی برینگ از آسیا و بویژه از ایران به قاره ی امریکا صورت گرفته باشد؛ یا شاید نشان از دیده های یکسان در اقلیم زیستی بعید از هم بوده باشد؛ بدون اینکه این دو هنرمند از وجود زیستی همدیگر خبر داشته باشند!13 – نمونه نقاشی های انسان بالدار در ایران و دنیا،سنگ نگاره های کهن، زبان مشترک جهانی و سرمایه های فرهنگی تاریخی جوامع بشری هستند؛ که با مطالعه و رمزگشایی از آنها، با نگاه ها و اندیشه های جدیدی از زیست گذشتگان آشنا می شویم و از تکرار و هزینه کرد؛ بعضی از تجارب موازی و صورت گرفته ی بشری جلوگیری می شود. 14 – نقاشی های حکاکی شده ی دو انسان بالدار، یکی در ایران (تیمره، خمین) و دیگری در امریکا ( ایالت وایومینگ، پارک زرد) با جزییات و شباهت های نزدیک و شگفت انگیز، نگته ی جالب انکه تاکنون نگارنده بدیل آن دو نمونه را در هیج جای ایران و دنیا ندیده است. 6- اسب پلنگواره Appaloosa اسب در زندگی گذشتگان، نقشی حیاتی و چند منظوره داشته است و شاید بتوان گفت؛ که اهلی کردن اسب یک تحول بنیادین در تمام عرصه های زیست بشر بوده است. حال با آن اهمیت دریغ است؛ که از تاریچه ی ممارست و نزدیگی آن حیوان باهوش و زیبا، با انسان بی اطلاع و دور باشیم. سنگ نگاره های کهن، کتاب های سنگی هستند؛ که می توانند در این عرصه ما را یاری گر باشند. اسب در نماد شناسی جهانی، یعنی قدرت و سفر است و ما از این دریچه می توانیم انسان های قدرتمند و کوچ گرهای کهن کره ی زمین را شناسایی و رصد کنیم؛ که در آینده به شمه ای از آن خواهیم پرداخت.اسب پـلنگـــواره، اسبی زیبا و اغلب سفید رنگ است؛ که خال های سیاه بر سفیدی پوست آن خودنمایی می کند و یا اسب سیاه رنگ است؛ و خال های سفید فراوان در لابلای پوست سیاه آن خودنمایی می کند؛ که برای دوستداران و عاشقان اسب، داشتن آن حیوان زیبا، در حد یک آرزو بوده است .این نمونه اسب ها را ما در میان نقاشی های کهن حکاکی شده در نقاط مختلف ایران و حتی یک مورد رنگین نگاره آن را در غار لاسکو در فرانسه هم می بینیم. نگارنده نمونه های حکاکی شده ی متعددی از آنها را در نقاط مختلف ایران دیده؛ یا کشف کرده است (تیمره، قصر قند و نیکشهر بلوچستان )؛ که قدمت بعضی از آنها به حدود هزاره ی نهم پیش از میلاد می رسد. 15 – نقاشی اسب خالدار(حدود 9000 پ.م. )، که بانویی بر آن سوار است؛ کشف شده در قصر قند نیکشهر، که ردپای آن را در آپالوسای سرخپوستان امریکا می بینیم. اسب آپالوسا (پلنگواره)، اسبی جذاب و مورد علاقه ی سرخپوستان بوده و است؛ اوج زیبایی آن هنگامی است؛ که اسب سواری عقاب یا باز شکاری اهلی بر روی دست خود دارد و بدین شیوه عظمت و بزرگی آن جلوه ای خاص پیدا می کند. لازم به ذکر است؛ که در میان سنگ نگاره های ایران، بویژه تیمره، نقاشی های کهن و فراوانی کشف کرده ایم؛ که اسب سوارها عقاب یا باز شکاری اهلی بر روی دست دارند و همراه خود با سگ تازی یا یوز اهلی در مسیر شکار هستند. گفتنی است؛ که در سال 2021 یک مقالهisi مشترک با دوستان، برای یکی از مجله ی معتبر علمی بیرون از ایران نوشتیم؛ که بازتاب جهانی داشت و در سال 2025 دانشگاه هنگ کنگچین از ما برای شرکت در کنفرانس جهانی سه روزه (15 تا 18 دسامبر) با موضوع آب و محیط زیست دعوت کردند؛ تا در خصوص محتوای مقاله و هوشمندی و ممارست ایرانیان باستان با محیط زیست و... صحبت و گزارش داشته باشم؛ که بعلت شرایط جنگی ممکن نشد.شاید ایرانیان باستان نخستین مردمانی بوده اند؛ که نژاد اسب پلنگواره را تربیت کرده اند؛ همچون یوزپلنگ و پرنده های شکاری و طی کوچ از طریق تنگه ی برینگ (نزدیک ترین محل قاره های آسیا و امریکا بهم) آن اسب زیبا و مورد علاقه شان و تجربه و دانش اهلی کردن پرندگان شکاری و... را با خود به آن قاره برده اند و امروز هم رد پای آن را در میان سرخپوستان امریکا می بینیم. هم اکنون قبیله ی نِــــز پِــرس Nez Perce در شمال غربی اقیانوس آرام، نژاد اسب آپالوسا آمریکایی را پرورش می دهند.اسب آپالوسا، امروز در ایالات متحده، یکی از محبوبترین نژاد اسب و در سال ۱۹۷۵ به عنوان اسب رسمی ایالت آیداهو نامگذاری شد.16 – نقاشی اسب اهلی پلنگواره ایرانی (حدود 9000 پ.م.) با شباهت و همگونی با اسب آپالوسای سرخپوستان امریکا و نقاشی رنگین نگاره غار لاسکو7- نقاشی هایی از اسب سوارها با پر پرندگان بر پشت یکی از شاخصه های شناخته شده ی سرخپوستان امریکا، نصب پر پرندگان بر روی سر یا پشت تنه هایشان (شکوه و پرواز به آسمان ها) است؛ که در شکل های سواره و پیاده دیده می شوند. در بررسی سنگ نگاره های کهن در تیمره (کوه های اطراف خمین)، با نقوش متعدد اسب سوارهای کهن روبرو شدیم؛ که همچون سرخپوستان امریکا، سوار بر اسب و پر پرندگان یا شاید تیغه هایی شبیه آنها بر پشت تنه هایشان دیده می شود.بیشترین نقاشی های سوار براسب باپر پرندگان بر پشت؛ بر روی تخته سنگی غول پیکر است؛ که بزرگی آن به 40 متر مربع می رسد.قدمت و دیرینگی آنها با توجه به زاویه شیب، جهت و رنگ نقاشی ها، از هزاره ی چهارم تا دوم پیش از میلاد متفاوت است؛ که جهت قطعیت نیاز به تکنولوژی طیف سنجی شتاب دهندی عمومی است. روایت تصویری نقاشی ها، بقدری بیان گر رفتارهای سرخپوستان امریکا در قالب کارکردهای زیستی امروز آنهاست؛ که شما را به یک واقعیت زیستی همگون در نقاطی بسیار بعید از هم هدایت می کند.این امکان تقویت می شود؛ که این شباهت ها حاصل یک سری مشترکات فرهنگی کهن است؛ که ریشه در نوعی باور در زمان های کهن دارد (دیرینگی سنگ نگاره ها).مشترکات مذکور نمی تواند تصادفی باشد؛ چرا که موارد متعددی که قبلا و در آینده از نقاشی ها برخواهیم شمرد؛ روایتی هایی هستند؛ از نوعی سیر کوچ که طی هزاره ها رخ داده است.17-استخوان شتر ماقبل تاریخ کشف شده در یوتا ۳۳۰۰۰ سال قدمت دارد. در ابتدا تصور میشد که قدمت آن ۱۰۰۰۰ سال باشد، اما این کشف تاریخ یوتا را تغییر میدهد. این شتر در آخرین عصر یخبندان در یوتای سردتر و مرطوبتر زندگی می کرده است1.کوچ مردمان پیشین آسیا، به گواه سنگ نگاره های کهن از طریق تنگه ی برینگ به قاره ی امریکا و کشف آثاری از استخوان های شتر در قاره ی امریکا (قاره امریکا محل زیست شتر نیست)، سیر کوچ سرخپوستان از قاره ی آسیا به امریکا را پذیرفتنی و قابل قبول می کند.18- نقاشی کهن از اسب سواری که همچون سرخپوستان امریکا، بر پشتش پر پرندگان یا تیغه هایی دیده می شود. محل : تیمره (کوه های اطراف خمین) عکس و آیکونوگرافی : محمـد ناصری فرد تاریخ : زمستان 1384 نکته ی شگفت انگیز، این است؛ که این نقاشی ها را فقط در تیمره (کوه های اطراف خمین) و آن هم فقط در سایت قیدو و مزاین تیمره می توان دید و نگارنده تاکنون در هیچ جای ایران و تیمره ندیده است.تعداد نقاشی های اسب سوار تیغه یا پر پرندگان بر پشت کشف شده در سایت مذکور در تیمره، تاکنون به حدود 10 مورد رسیده، که نشان از یک کشف و رخدادی علمی تاریخی جالب و منحصر بفرد در ایران و یا شاید جهان است.نقاشی ها، دارای اندازه ها، حالات، کارکردها و دوره های تاریخی متفاوتی هستند و جالب آنکه هنرمندانی که آنها را آفریده اند؛ بسیار توانمند و ماهر بوده اند و بقدری آثار هنری دقیق و دارای روایی هنری بالا هستند؛ که گویی نگارگران تجربه های آموزش و تمرین ده ها ساله پشت سر داشته اند.همه ی نقاشی ها به دست یک هنرمند آفریده نشده؛ بلکه طی زمان های چند هزار ساله و بدست هنرمندان متعدد آفریده شده اند؛ که نشان از حضور و زیست آنها در آن اقلیم طی زمان های طولانی دارد.کشف آن نقاشی ها بیش از ده سال به طول انجامیده است. تصویر این تخته سنگ غول پیکر در کتاب نفیس : موزه هایی در باد، استاد مرتضی فرهادی هم آورده شده است؛ اما اشاره ای به این نقاشی ها نشده است. 19- اسب سواری با طرحی زیبا که همچون سرخپوستان امریکا پر پرندگان یا تیغه هایی روی سر و بر پشت دارد و در حال شکار یک پازن است محل : تیمره (کوه های اطراف خمین) عکاس : محمـد ناصری فرد تاریخ : زمستان 1384 نقاشی های شبیه سرخپوستان، فقط به این تخته سنگ غول پیکر پایان نمی پذیرد؛ بلکه یک نقاشی بسیار جالب هم بر تخته سنگی حدود یک کیلومتری این تخته سنگ غول پیکر، در حاشیه رودخانه لعل بار است؛ که هنرمندی ماهر و قوی پنجه، یک روایت تاریخی کهن از سیر زیست مردمان این سرزمین را به نمایش گذاشته است. دقیقا تصویری که وقتی از هوش مصنوعی کمک و بدیل خواهی می کنیم. تصویری از یک سرخپوست امریکایی دریافت می نماییم؛ که شگفت انگیز است (تصویر شماه 19). اسب سواری در حال تاختن که پر پرندگانی خاص بر پشتش خود نمایی می کنند.در مقاله ای که بنام رنگین نگاره های امریکای شمالی، نقاشی از یک سرخپوست اسب سوار آورده شده است؛ که شباهت های نزدیک به نقاشی مکشوفه در حاشیه رودخانه لعل بار در تیمره دارد؛ با این تفاوت که نمونه ایرانی با توجه به مختصات بوم و رنگ نقاشی کهن تر است(تصویر شماره 19). 20 – نقاشی با رنگ یک هنرمند سرخپوست در امریکای شمالی و نقاشی حکاکی شده در تیمره با شباهت هایی شگفت انگیز! محل : تیمره (قیدو و مزاین) کشف، عکس و آیکونوگرافی: محمد ناصری فرد تاریخ : زمستان 1384 یکی دیگر از نقاشی های جالب حک شده بر روی تخته سنگ غول پیکر، وجود یک کمند انداز غول پیکر است؛ که در دو طرف او گربه سانان یا پیش گربه سان هایی، که ظاهرا بدنشان بجای مو، از زره پوشیده و بجای پنج چنگال، سه چنگال دارند؛ محافظ کمند انداز غول پیکر هستند. کمند انداز غول پیکر، کمندی به درازای چندین برابر قد و جثه ی خودش در دست دارد؛ که بسیار غیر متعارف می نماید؛ چرا غیر متعارف است؟ چون که حاوی پیامی خاص و بزرگ است. در نگارگری باستان، وقتی کمان، کمند، شمشیر، چماق و... بزرگ تر از حد معمول نقاشی شده باشد؛ پیامش آن است که آن فرد در پیشه، حرفه و پهلوانی سرآمد و بی نظیر است. پس کمند اغراق شده؛ بدین پیام است؛ که انسان غول پیکر کمند دار، در کمند اندازی شهره ی آفاق و بی نظیر بوده است.21- کمند اندازی با کمندی بلند و چندین برابرخودش، که نشان از قدرت و مهارت بی نظیر او دارد؛ 8 تیغه یا پر پرندگان همچون سرخپوستان بر پشتش، که دو پیش گربه سان با سه چنگال و بدنی پوشیده از زره محافظ او هستند پشت تنه ی پهلوان کمند انداز غول پیکر هم، چون سرخپوستان، 8 تیغه یا پر پرندگان به چشم می خورد؛ که نشان از باور کهن ایرانیان باستان ساکن آن دیار دارد و نگارنده طی مطالعات طولانی خود بر روی سنگ نگاره های ایران و جهان، تاکنون با نقاشی چنین صحنه ای روبرو نشده؛ حتی در میان نقاشی های سرخپوستان امریکان هم چنین صحنه ای را ندیده ام. متاسفانه این تخته سنگ غول پیکر با حدود 150 نقاشی های کهن، فوق العاده هنری و کم نظیر رها شده است و بدست معدنکاران به طمع گنج زیر آن یک دوره گود برداری شده و هر لحظه امکان دارد؛ به دست معدنکاران همچون دیگر نمونه های نادر که متلاشی و نابود شدند(گوزن شوکا و...)؛ این موزه ی در باد و نگارخانه ی بی سقف هم نابود شود. دشواری های کار و عشق فراوان به پژوهش نقاشی های کهن غارها و کوه های ایران مطالعه بر روی نقاشی های غارها و کوه ها، یکی از سخت ترین، پر هزینه ترین و پرآسیب ترین عرصه ی پژوهش های باستان شناسی رو سطحی و نوین است؛ که حتما باید در قالب تیم های مطالعاتی و حمایت های همه جانبه نهادهای متولی، دانشگاه ها و موزه ها صورت گیرد؛ کاری که در کشورهای پیشرفته امری رایج و پذیرفته شده است.مطالعات میدانی سخت و نفس گیر بیش از دو دهه ی نگارنده، بدور از هر حمایت و کمک فرد و نهاد و در بعضی موارد هم با بی مهری ها و حتی به دادگاه کشاندن به دلیل اعتراض به معدنکاران در تخریب نقاشی های کهن و ...اما عشق به میهن و آگاهی از اهمیت نقاشی هایی که تکرار ناشدنی و بی بدیل هستند و روزانه تعداد زیادی از آنها بدست معدنکاران تخریب و نابود می شود؛ من را بر آن داشت تا حتی در شرایط سخت جنگی که از داشتن غذای مناسب و مورد نیاز محروم هستم؛ کار را باسختی های فراوانش(نداشتن وسیله نقلیه مناسب، نداشتن دوربین عکاسی مناسب، کفش و لباس مناسب، نداشتن کمکی و همراه سفر و ادامه مطالعات در غارها و کوه ها به تنهایی و...) و در کنارش با دشمنی های گوناگون آشکار و نهان (تهدید به کُشتن نگارنده بدست معدنکاران ) به پیش ببرم و ... 22 – نگارنده در کنار تخته سنگ غول پیکر و نقاشی های کهنبا احترام- دکتر محمد ناصری فرد 16 /2 / 1405 1-A prehistoric camel bone found in Utah is 33,000 years old. Initially thought to be 10,000 years old, the discovery reshapes Utah's history. The camel lived in a colder, wetter Utah during the last ice age, Utah سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 13 May 2026 08:43:44 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-ntfdv5fafjvs نقش اسب سواری زیبا، با کلاهی خاص و با شکوه، که نشان از شخصیتی بزرگ و صاحب مقام دارد و فردی غول پیکر با سری بزرگ، در حالی که شمشیری در یک دست دارد؛ افسار اسب فرد صاحب مقام را با دست دیگر می کشد. محل : تیمره (کوه های غرب شمال خمین) کشف ، عکس و آیکونگرافی : محمد ناصری فرد دیرینگی : حدود 1000 پ.م. سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Fri, 08 May 2026 15:01:33 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/ancient-petroglyphs-of-iran-domestication-of-the-horse-in-iran-blvmspajjqby-blvmspajjqby-blvmspajjqby-blvmspajjqby-blvmspajjqby-blvmspajjqby Dr. Mohammad Naserifard is a prominent archaeologist who claims to have discovered over 50,000 ancient paintings and engravings (petroglyphs and pictographs) across Iran since 2002. His work has been instrumental in documenting and raising the profile of Iranian rock art on a global scale.11-https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/world-oldest-rock-drawings-archaeologist-iran-khomeyn-mohammed-naserifard-a7470321.htmA lady on horsebackFor the first time, We narrate and report the illustrated history of the past through field studies of ancient ‎Iranain petroglyphs.‎‏ ‏DiscoveryPetroglyphs are, illustrations created by carving or scraping images into stone.A magnificent lady on horsebackLegend Petroglyphs is a locations that was paid homage to for thousands of years and the Native world told their storys on the For future generations.Dr Naserifard are setting up a digital archive to support Ancient ‎rock arts in Iran . It consists of information, such as the locations, ‎dates, sizes and 3D images of more than 50,000 petroglyphs.‎A magnificent lady on horsebackA magnificent lady on horsebackA magnificent lady on horsebackPlease do not make your own marks on petroglyph and pictograph sites. Vandalism makes it harder for visitors today to learn about and appreciate these fragile images from people who lived long ago, and it is illegal. Vandalism is also disrespectful of peoples who descended from the marks' makers. The markings are part of their ancestral culture and heritage.Dr.Mohammad Naserifard سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Tue, 28 Apr 2026 22:30:43 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%85-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D9%8F%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-m1oooojjei8s-m1oooojjei8s-m1oooojjei8s-m1oooojjei8s-m1oooojjei8s طی بررسی های چند دهه ای که بر روی سنگ نگاره های غارها و کوه های ایران داشتیم؛ با نقاشی های کهن و کم نظیری روبروی می شدیم؛ که بدیل آنها را در دنیا کمتر می شود؛ دید. این نادر بودن بعضی از نقاشی های کهن، یکی از شاخصه های ممتاز نقاشی های کهن و کم نظیر ایران است؛ که چهره ی دیگری از هنرهای صخره ای ایران در قیاس با جهان به نمایش می گذارد؛ اوج آن نقاشی ها در سایت های سی وچند گانه کوه های اطراف خمین است. اظهارعلاقه مندی پژوهشگران و باستان شناسان دنیا، برای دیدن آن نقاشی ها، این ادعا را تایید می کند. ما در اینجا قصد داریم؛ به معرفی و گزارشی مستند از نقاشی های کم نظیر تعدادی از پرنده های آبزی مکشوفه درایران بپردازیم.بیشتر نقاشی پرنده های آبزی که در اینجا معرفی خواهیم کرد؛ دُرناها (Cranes) هستند؛ که پاهای بلند و منقارهای کوتاه دارند و آن شاخصه ها، نشان های ظاهری تفاوت دُرناها با لک لک ها است. البته پرنده های آبزی همچون: حواصیل ها (Herons)، فلامینکو (Flamenco ) حتی نقاشی پلیکان (Pelican) و غاز (Goose) هم دیده می شود؛ که نیازمند نظر کارشناسان است. وجود نقاشی های کهن پرنده های آبزی بر دیواره ی کوه ها و دره ها، می تواند نشان از آب فراوان، دیده های نگارگران هنرمند و سیر کوچ آن پرنده ها طی هزاره ها داشته باشد.۱هنرمندان با آفرینش نقاشی های زیبای خود، یک تاریخ تصویری و روایت تاریخی دقیق و زیبا از زندگی موجودات زنده پیرامونی خود به نمایش گذاشته اند؛ که هم اکنون نقاشی های پرندگان آبزی برای زیست شناسان، از سندهای دست اول و یاری گرهای سیر کوچ و زیست آنها محسوب می شوند.برای مثال : کوچ دُرناهای خاکستری از سیبری به ایران، از چه زمانی صورت گرفته است؟ آیا این امکان وجود داشته؛ که از حدود هزاره ی پنجم و ششم پ.م.(به گواه نقاشی ها) زیستگاه دُرناهای خاکستری ایران بوده و به دلیل خشکسالی ها و فروکش کردن آب دریاچه ها و تالاب ها، ناچاربه زندگی کوچ گری به سیبری شده اند و سپس کوچ های دوگانه به ایران و سیبری ادامه یافته است؟۲فاصله خط مستیم نقاشی های کهن پرنده های آبزی در تیمره، تا تالاب میقان، شاید حدود 30 یا 40 کیلومتر باشد؛ که هم اکنون سیر کوچ آنها، بویژه دُرناها سالیانه به تالاب مذکور صورت می گیرد و نقاشی های کهن پرندگان آبزی برای مطالعه تاریخ کوچ دُرناها و... از سیبری به تالاب میقان... و باز گشت آنها از سمیرم و تالاب میقان و... به جنوب، غرب و شرق سیبری بسیار کمک کننده و یاری گر است.ما برای کشف و بررسی سنگ نگاره های استان مرکزی و اطراف سمیرم مطالعات میدانی چندین ساله داشته ایم؛ اما تاکنون نقاشی هایی از پرنده های آبزی نیافته ایم و فقط تاکنون شاید نقاشی یک دُرنا در میان سنگ نگاره های کفترلو در اطراف شهریار از استان تهران یافته ایم؛ که در حال شکار یک مار است.۳حالا سوال اینجاست؟ که چرا در تیمره و فقط در کوه های شمال خمین نقاشی های کهن و متعدد از پرنده های آبزی و بویژه دُرناها را متعدد می بینیم ( حتی غاز و شاید پلیکان و...)؟ که می تواند نشان از آب فراوان، خط سیر کوچ (به کجا؟) یا حضور هنرمندان تیز بین و علاقه مند در آنجا بوده باشد.۴شاید در آن دوران کهن، مردمان ساکن آن دیار، سیر و زیست پرنده های آبزی و کوچ گر را زیر نظر داشته اند و برای آنها یک فایل نقاشی از گونه های زیستی باز کرده اند و برای انتقال به نسل های بعدی در کتاب های سنگی خود (سنگ نگاره ها) ثبت و رخداد نگاری کرده اند. لازم به ذکر است؛ که دره های تو در تو، سخت گذر، سخت در دسترس و بعضاً کف صاف، که بسیار نا پیدا ازچشم همگان هم هستند؛ سنگ چین های بدون ملات فراوان دیده می شود؛ که نشان از زیستگاه های کهن دارند و شاید دیرینگی بعضی ازآنها به چند دهه پیش برسد. اغلب دستکندها فرو ریخته اند و فقط گودی هایی از آنها بجا مانده است؛ که حکایت از زیستگاه های کهن دارند. آنها برای مطالعه و بررسی استقرار زیستگاه های انسان های نخستین جای بسی مطالعات میدانی دارند؛ که امید داریم پیش از آنکه به دست افراد ناآگاه متلاشی شوند؛ کارکردها و کاربست های باستان شناسی مناسب و علمی بر آنها صورت گیرد؛ اگرچه در بعضی جاها گود برداری هایی صورت گرفته است. رنگ سیاه نقاشی ها، جهت و زاویه شیب بوم ها، گواه برعمر و دیرینگی بالای بعضی از نقاشی (بیش از یک دهه پیش 12000 سال پیش) دارد (تصویر شماره 4). البته همه ی نقاشی های بوم ها، طی یک دوره آفریده نشده اند و دیرینگی بعضی از آنها، از تاریخ ذکر شده ی بالا خیلی کمتر است. ۵ همان طور که اشاره شد؛ اگرشما مسیر دسترسی به دره ها را بلد نباشید؛ دست یافتن به آنها غیر ممکن است و تاکنون برای بررسی و مطالعه آنها پای هیچ انسانی به آنجا نرسیده است. نکته ی جالب آنکه، نگارنده در زمستان سال 1387 که برای بررسی و مطالعه میدانی به آنجا رفته بودم؛ زمان حدود ساعت 3 پسین (عصر) یک روز ابری را نشان می داد؛ که در دامنه یکی از کوه ها با پنج گرگ، سه تا به رنگ خاکستری و دوتا به رنگ سیاه روبرو شدم و با وحشت زیاد پا به فرار گذاشتم و شانس مرا یاری کرد و نجات یافتم. برای نخستین بار بود؛ که در زندگی ام گرگ سیاه می دیدم و با دیدن آن صحنه، وحشت سنگینی را تجربه کردم؛ که هیچگاه در طول عمرم فراموش شدنی نیست و حالا هم هر وقت به آنجا می روم؛ آن ترس و وحشت را با خود به همراه دارم.۶گفتنی است؛ که دامنه دره های تو در تو و از پایین ترین نقطه کوه های سر به فلک کشیده تا ستیغ، که از سنگ های سیاه، قهوه ای تیره و سیاه پوشیده شده؛ پر از نقاشی های کهن است؛ که طی هزاره ها به دست مردان و زنان هنرمند آفریده شده است. یک نگارخانه ی کهن و وسیع ، یک موزه ی بی مانند و بی سقف که در باد است. وقتی چندی پیش برای تهیه فیلم، مستند نگاری و تهیه تصویرهای جدید، به سایت مورد نظر رفتم؛ هر چه تلاش و جستجوکردم؛ متاسفانه موفق به یافتن آنها نشدم؛ شاید معدنکاران یا افرادی ناآگاه به طمع اینکه آنها نقشه گنج هستند؛ آن آثار کهن و تکرار ناشدنی را متلاشی و از بین برده اند.نکته ی جالب و شگفت انگیز نقاشی ها! دقت دید، ژرف نمایی و مهارت بالای هنرمندانی است؛ که آنها را آفریده اند؛ با دقت و تناسب واقعی از دیده های خود و حتی فاصله دور و نزدیکی پرنده ها از یک دیگر با مقیاس کوچک و بزرگ کشیدن آنها به زیبایی رعایت شده است (Perspective).جداً آن هنرمندان در کدام دانشگاه هنر و زیست شناسی دوره و آموزش دیده اند؛ که چنان دقیق و بدون خدشه و با روایی هنری بالا، دیده های خود را برای آیندگان به روایت تصویر کشیده اند؟! ۷بررسی های میدانی، کتابخانه ای و اینترنتی ما، که طی بیش از دو دهه بر روی سنگ نگاره های ایران و جهان صورت گرفته است؛ وجود نقاشی های پرنده های آبزی در ایران و دنیا را بسیار نادر گزارش می کند و در دیگر نقطه ایران فقط یک نمونه نقاشی شاید دُرنا (پاها کوتاه است) در میان سنگ نگارهای سایت کفترلو در شهریار (اطراف تهران) یافتیم ؛ که در حال شکار یک مار است و در دنیا هم تاکنون موفق به دیدن پرنده های آبزی، بویژه دُرنا به این فراوانی نشده ام.۸- دو نمونه از طرح درناها بر روی سفالینه های پیش از تاریخ ایرانالبته در قالب طرح روی سفالینه ها در سایت های : سیلک، تپه حصار دامغان و تل بکون فارس متعلق به دوره های پیش از تاریخ آفریده شده اند، که در قیاس با نقاشی های تیمره (حدود 10000 پ.م) بسیار جدیدتر هستند. شبیه و بدیل این سیر و همبستگی (هنر سنگ تا سفال ) را تاکنون در دنیا نیافته ایم. ۹دُرناها، پرنده های زیبا و تک همسری هستند و شاید هم آن صفت های خاص شان سبب شده؛ تا انسان های باستان در تیمره (کوه های اطراف خمین) و طرح روی سفالینه های کهن اقدام به نقاشی آنها بنمایند و آن علاقه مندی در همزیستی آنها در کنار پرنده های آبزی و بویژه درناها در نقاشی ها به شیوایی هویدای علاقه مندی و ممارست ها است (تصویر شماره 4).۱۰تخته سنگ هایی که بر آنها نقاشی های دُرنا حک شده است؛ اغلب مشرف بر رودخانه ها هستند و شاید روزگاری هنرمندان آن پرنده های زیبا را بر روی آن تخته سنگ ها دیده اند؛ که می نشسته اند یا در شکاف زیر تخته سنگ ها اقدام به تخم گذاری و بچه پروری می کرده اند و آن هنرمندان خوش ذوق، آن صحنه های زیبا را که نشان از آب فراوان و سرزندگی طبیعت داشته را به زیبایی تاریخ تصویری و به روایت خاطرات شیرین و زیبای خود فُزوده اند. اگرچه امروز ما از درک پیام های زیبای آن نقاشی ها عاجزیم؛ اما به قطع فردا دیگران از دیدن و مطالعه آن نقاشی های کهن مسرور و دل شاد خواهند شد؛ چرا که آنها حاصل تجارب بشری و سرمایه های فرهنگی این سرزمین و جامعه بشری هستند؛ که مورد بی مهری ما قرار گرفته اند.۱۱- نقاشی هایی دقیق و زیبا از دو نوع پرنده، که بر روی سر خود کاکُل، پنچه پاهای بزرگ، منقارهای کوتاه و پاهای بلند دارند و شاید نقاشی هایی از دُرناها باشند. محل : تیمره، کوه های شمال خمین (جهانقلعه) کشف، عکس و آیکونوگرافی : محمد ناصری فرد تاریخ کشف : زمستان ۱۳۸۳۱۲البته یک نقاشی هم در نقطه ی دیگری از کوه های شمال شهرستان خمین یافتیم (اطراف روستای سرکوبه، تصویر شماره 11)؛ که شباهت به پرنده ی آبزی پلیکان دارد؛ که نیازمند نظر قطعی زیست شناسان است. تعداد نقاشی های تخمینی سایت جهانقلعه (شرق، مرکز وغرب) که مجموعه هایی از کوه ها و دره های تودرتو را در بر می گیرد؛ به بیش از 2000 مورد می رسد؛ که دیرینگی بعضی از آنها به هزاره ی پانزدهم پیش از میلاد(زاویه شیب، جهت و رنگ نقاشی های حک شده) می رسد؛ که برای قطعیت نیاز به تکنولوژی طیف سنجی عمومی شتاب دهنده است.بیشترین نقاشی های تکرار شده به میزان فراوانی: بزکوهی(حدود % ۹۰)، انسان سواره و پیاده در حالت های مختلف (حدود % 4)، اسب اهلی و وحشی (حدود % 2) شتر وحشی و اهلی(حدود % 1) رقص های آیینی (حدود % 1) گربه سانان و سگ سانان (حدود % 1)، نقاشی پرندگان آبزی (حدود % 5/) و نقاشی های علایم و نمادها (حدود % 5/). ۱۳- نمودار ستونی میزان فراوانی سنگ نگاره های سایت کوه های جهانقلعه، براساس نمونه های تصادفی از جامعه آماری .امید داریم؛ آن یافته ها و گزارش نگارنده، کمک کننده و یاری گر دیگر پژوهشگران درعرصه های محیط زیست، پرنده شناسی و باستان شناسی اقلیمی در ادامه و سیر مطالعات در آینده باشد.۱۴با احترام- دکترمحمـد ناصری فرداردیبهشت سال ۱۴۰۵ منابع۱- کتاب ، سنگ نگاره هاي ايران زبان مشترك جهاني، محمد ناصری فرد - ۱۳۹۵۲- کتاب ، سنگ نگاره هاي ايران نمادهای اندیشه نگار، محمد ناصری فرد- ۱۳۸۸۳- کتاب ، موزه هاي سنگی هنرهاي صخره اي(سنگ نگاره هاي ايران) محمد ناصری فرد - ۱۳۸۵۴- مجله پیام یونسکو، هنر آغازین، نقاشی و کنده کاری صخره ای، سال 1377- آوریل 1998 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Tue, 28 Apr 2026 19:24:13 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-azyukgjc98hm تاریخ مستند و روایت علمی جامع از آن، هویت بخشی، آرمان خواهی و الگو پذیری جامعه را فزونی می دهد و حکومت های تمامیت خواه و استعمار غارت پیشه از معرفی آن وحشت دارند.اسفند ماه ۱۴۰۴شاید بتوان گفت که: دیرینگی بعضی از فنجان نماها cup marks در ایران، با عمر انسان بر روی کره ی زمین همسانی دارد.کتاب، سنگ نگاره های ایران زبان مشترک جهانی: کتابی است که محتوای آن حاصل بیش از ۲۰ سال مطالعات میدانی در غارها و کوه های ایران استنوشته ای با خط پهلوی هام دبیره، که بدست افراد ساکن در دره های تیمــــره آفریـــده شده و نشان از سطـح دانش، آگاهی و سواد خواندن و نوشتن مردمانی دارد؛ که بیش از ۱۴۰۰ پیش در دره های دور دست شهرها می زیسته اند. کشف و عکس : محمد ناصری فرد، روزبه بهرامی تاریخ : پاییز ۱۳۸۷ سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Thu, 26 Feb 2026 09:02:46 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%A8%D8%B2%DA%A9%D9%88%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%85%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-aseecoads2jn کشف راز فراوانی نقش های کهن و طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ ایرانبيشترين فراواني نقوش کهن سنگ نگاره های Rock Arts ایران متعلق به نقش بزكوهی Ibex است؛ كه با طرح ها، سبك ها و اندازه هاي مختلف با شیوه های حكاكي کوبشی petroglyph و رنگين نگاره pictograph بر ديواره ي كوه ها، دره ها و درون غارها ايجاد شده اند.بنظر نگارنده این فراوانی تصادفی نبوده و در آن اسرار و پیام خاصی نهفته است و همین نگاه سبب شد؛ تا سالیان متمادی در کشف راز آن باشیم. جالب آنکه تاکنون این فراوانی نقش های کهن غارها و کوه ها و در دوره های جدیدتر طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ، پیکره های گلی و مفرغی، طرح روی دست بافت ها و تقدس آیینی آنها طی هزاره در قالب اسطوره ها و داستان ها برای هیچ باستان شناس و پژوهشگری در داخل و خارج از ایران سوال نشده است ؟!رد پا و سیر کوچ نماد بزکوهی از کوه ها و غارهای ایران، تا پیکره مفرغی زیبا و کهن در شبه جزیره عربستان سعودی با شباهت ها و پیام های یکسانحال اين سؤالي است؛ كه پيش روي هر پژوهشگري است؛ كه قصد مطالعه بر روي تاريخ، فرهنگ، اسطوره ها و سیر هنر باستان ايران را دارد؛ می باشد. چرا حدود نود درصد نقوش سنگ نگاره هاي ايران بزكوهي است؟ براي دست يابي به پاسخي مقبول و متقن نياز به بررسی عميق و گسترده در گذشته هاي دور ايران زمين داريم. كاري بس دشوار که شدني است. پاسخ یابی این حلقه ي مفقوده در تاريخ، هنر و گذشته ی ایران، از دوران بسياركهن کاری ساده نیست.چرا بزکوهی از حدود هزاره ی نوزده ی پیش از میلاد (دکتر رسول بشاش رییس پژوهشکده خط و زبان-1387، تیمره) برای ایرانیان جایگاه قدسی و قابل احترام داشته است؟چرا بزكوهي به فراواني بر روي كهن ترين سفالينه هاي ماقبل تاريخ ايران حضور و ظهور هنرمندانه پيدا کرده است ؟رد پا و سیر کوچ نماد بزکوهی از کوه ها و غارهای ایران تا جنوب شرق دریای مدیترانه با شباهت ها و پیام های یکسانچرا زيباترين رب النوع ها بعد از كشف فلز از آن ساخته مي شود؟ چرا برروي گردنبندها و پلاك‌هاي مقدس حین زايمان زنان حضور ناجی پيدا مي كند؟ چرا هر جا زيستگاه و حضور انساني بوده؛ نقش بزكوهي بر ديواره ي غــارها، دره ها، كوه ها، روي فرش ها، زير اندازها و حتي خالکوبی آن بر بدن انسان ها تا به امروز، حضوري مقدس و قابل احترام داشته است؟چه رازي در آن نماد نهفته است؛ كه در جاي جاي زندگي ايرانيان باستان حضوري پر رنگ و مستمر داشته و اين روند تاجايي پيش رفته كه به عنوان يك نماد قدسی از آن كمك می خواسته اند و حتي بر بدن خود آن را خال كوبي (tatoo) مي كرده اند؛ تا هميشه همراه آنها باشد.هركس از كنار آن نقوش کهن دره ها و كوه ها گذر مي كرده؛ به پاس احترام به آن نقش های بزکوهی، نقشي جديد در كنار يا حتي بر روي نقش هاي قديمي تر تصوير يا حك مي كرده تا مشمول امر خيري شده باشد و... .به باور ایرانیان باستان، بزکوهی فرشته ناجی است (اسطوره مشی و مشیانه )؛ که به لباس بزکوهی در آمده و در هنگام سختی ها (خوان دو شاهنامه) به کمک انسان ها می آیـــد.با احترام - محمد ناصری فرد25 بهمن 1404رد پای نقاشی های کهن بزکوهی بر دیواره ی کوه، نماد ایرانیان باستان، از هنر سنگ تا طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ اطراف رود سند در پاکستان (3000 پ.م)رد پای نقاشی های کهن بزکوهی بر دیواره ی کوه، نماد ایرانیان باستان، از هنر سنگ تا طرح روی سفالینه های پیش از تاریخنقاشی های کهن بزکوهی در پنج حالت که در حال چیدن گیاه مانایی (هوم، هومه، سومه، اُرمک ریش بز، Ephedra) در قالب نوعی دعا هستند؛ کشه بعد از یکجا نشینی طرح روی سفال انیمیشن شهر سوخته در زابل شده است. محل : تیمره (کوه های اطراف خمین) کشف، عکس و آیکونوگرافی: محمد ناصری فرد تاریخ کشف: ۱۳۸۵نقاشی های کهن بزکوهی در پنج حالت که در حال چیدن گیاه مانایی (هوم، هومه، سومه، اُرمک ریش بز، Ephedra) در قالب نوعی دعا هستند؛ کشه بعد از یکجا نشینی طرح روی سفال انیمیشن شهر سوخته در زابل شده است. محل : تیمره (کوه های اطراف خمین) کشف، عکس و آیکونوگرافی: محمد ناصری فرد تاریخ کشف: ۱۳۸۵ سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Sun, 15 Feb 2026 07:10:56 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%87-silgkcjcylqh تخته سنگی غول پیکر بر دامنه کوهی که سطح صاف آن طی هزاره ها پر از نقش های گوناگون شده و از همه جالب تر نقش انسانی است که به حالت نیایش و احترام دست ها بر سینه دارد(ح ۵۰۰۰ پ.م) و در دوره های جدیدتر ردپای آن باور و آیین را بر پیکرهای گلی جیرفت، شهداد، معبد اُور در بغداد و مارلیک گیلان می بینیم.کشف سنگ نگاره ها، عکاسی و آیکونوگرافی : محمد ناصری فرد هنرهای صخره ای نه تنها میراث تاریخی و فرهنگی ایران، بلکه آرشیو ارزشمندی از هنر باستانی جهان است. Rock arts is not only the historical and cultural heritage of Iran but also a valuable archive of the world’s Ancient Art . پیکره هایی از انسان های در حال نیایش در معبد اُور میان رودان که همچون نقاشی های کهن مکشوفه در تیمره و غارهای لرستان دست ها به حالت نیایش و احترام بر سینه دارند.پیکره مفرغی یک بانو که به حالت نیایش و احترام دست ها همچون نقاشی های کهن بر سینه دارد. محل کشف : مارلیکتندیس شخصی که لباس رسمی به تن دارد و یک گوشواره ی حلقه ای ساده بر یکی از گوشهایش باقی است، ارتفاع: 11.7 سانتی متر، وزن:43.5 گرم، قدمت: اواخر هزاره ی دوم یا اوایل هزاره ی نخست پیش از میلاد، منطقه ی جغرافیایی: مارلیکنقاشی های کهن از انسان هایی که به حالت نیایش و احترام دست ها بر سینه دارند و در دوره های جدیدتر ردی پای آن باورها و اندیشه ها را در قالب پیکره های گلی و فلزی گوناگون در نقاط مختلف ایران و جهان می بینیم؛ حتی در کشور پرو؟نقاشی های کهن از انسان هایی که به حالت نیایش و احترام دست ها بر سینه دارند و در دوره های جدیدتر ردی پای آن باورها و اندیشه ها را در قالب پیکره های گلی و فلزی گوناگون در نقاط مختلف ایران و جهان می بینیم؛ حتی در کشور پرو؟نقاشی های کهن از انسان هایی که به حالت نیایش و احترام دست ها بر سینه دارند و در دوره های جدیدتر ردی پای آن باورها و اندیشه ها را در قالب پیکره های گلی و فلزی گوناگون در نقاط مختلف ایران و جهان می بینیم. سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 17 Dec 2025 08:51:50 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D9%8F%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-y3nbu0undrk0 نقش یک شیر نر غول پیکر که افرادی از جلو و از پشت سر با نیزه و کمان در حال نبرد با آن هستند. یکی از شکارچی ها که قدش از همه بلندتر است؛ نیزه ی بلندش را در دهان شیر فرو برده؛ این نقاشی کهن گواه بر زیست آن گربه سان باشکوه در مرکز ایران و دیده ی هنرمندی دارد؛ که آن صحنه را بدقت دیده و شیرکشی بدست انسان را به روایت تصویر کشیده است. کشف ، عکس و آیکونوگرافی : محمد ناصری فرد سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Mon, 15 Dec 2025 08:56:20 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B4%DA%A9%DB%8C%E2%80%8F-nbfdgnwxhapx باستان شناسی روسطحی، باستان شناسی زیر سطحیباستان شناسی علمی، رویکردی سیستمی است؛ برای کشف و نگهداری آثار زیست انسان ها، طی زمان های ‏گذشته، که می تواند منتج به کشف رگه های ظریف و گوناگون از پارامترها و متغیرهای معنوی و فرهنگی گذشته ‏های دور شود؛ که در انگاره زیستی و رویه های ملموس (هویت ملی، اعتماد به نفس، عبرت ‏گیری و توریسم) زیست انسان های امروزی هم بسیارتاثیر گذار است. ‏به مختصر دلایل بالا، علم باستان شناسی در دنیا از ارزش و اعتبار زیادی برخوردار است؛ چرا که همه ی ‏عرصه های زیست انسان ها را در قلمروهای محلی، ملی و جهانی تحت تاثیر قرار می دهد.‏میزان توسعه ی انسانی هر کشوری، از دریچه ی اهمیت و تلاش های باستان شناسان برای یافته های تاثیر گذار ‏در جوامع انسانی قابل قضاوت است. در جوامع پیشترفته همگام با دیگر پدیده های پیش برنده؛ نمادهایی گسترده از تلاش های باستانشناسان متبلور است؛ تا از یافته های زیر ذربین آنها و تفسیر و تحلیل انسان شناسان و جامعه شناسان، چشم ‏انداز برنامه ریزان ملی و جهانی را رقم زنند و عملیاتی کنند. ‏باستان شناسی روسطحی و باستان شناسی زیر سطحی، اگر چه در سیر تحقق اهداف مشترک هستند؛ اما در شیوه ‏های اجرا بسیار تفاوت دارند.‏باستان شناسی زیر سطحیباستان شناسی زیر سطحی، همان باستان شناسی سنتی است؛ که امروزه در دنیا به باستان شناسی تهاجمی و غیر ‏تهاجمی (نوین) تقسیم می شود.‏باستان شناسی غیر تهاجمی : استفاده و بهره گیری از ابزارها و تکنولوژی های نوین، برای کسب اطلاعات متقن ‏و دقیق از مکان های خاص و مورد مطالعه است. برای مثال:‏پهپاد CW-15 VTOL، مجهز به LiDAR و دوربین‌های هوایی، با ارائه جمع‌آوری سریع و دقیق داده‌ها برای کاوش، نقشه‌برداری و نظارت، تحقیقات باستان‌شناسی را متحول می‌کند.‏((بررسی‌های غیر تهاجمی، اطلاعاتی در مورد محوطه‌های باستان‌شناسی بدون ایجاد اختلال در زمین ارائه ‏می‌دهند و آن محوطه‌ها را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کنند‎.‎‏ ‏این تکنیک‌ها و بررسی‌های سطحی(نقاشی های غارها و کوه ها)، دقیق نگری ‏‎ ‎هوایی با پهپاد یا لیدار، رادار ‏نفوذی زمین ژئوفیزیکی یا مغناطیس‌سنجی، عکاسی های حرارتی و... گزینه‌های کاملی را در مورد تخمین‌های ‏اولیه یا زمانی که به بررسی مؤثر مناطق وسیع نیاز است؛ ارائه می‌دهند. این امر شناسایی ویژگی‌ها و الگوهای ‏زیرسطحی را بدون حفاری واقعی امکان‌پذیر می‌سازد. ‏پهپاد‎ CW-15 VTOL‎، مجهز به‎ LiDAR ‎و دوربین‌های هوایی، با ارائه جمع‌آوری سریع و دقیق داده‌ها برای ‏کاوش و..، نقشه‌برداری و نظارت، تحقیقات باستان‌شناسی را متحول کرده است بررسی‌های غیر تهاجمی، یکپارچگی سایت ها را برای اکتشافات اولیه حفظ می‌کنند، در حالی که بررسی‌های تهاجمی برای تأیید و تجزیه و تحلیل دقیق و عمیق‌تر کاوش میدانی می‌کنند.))[1] . باستان شناسی غیر تهاجمی، قادر است بررسی‌های گسترده و سیستمی را در مقابل بررسی‌های فشرده انجام دهد؛ که از کارآیی و دقت بیشتری نیز برخوردار است. اگرچه بررسی‌های فشرده با دقت و با مستند سازی کامل جزئیات محوطه ها انجام می‌شوند؛ اما در بررسی‌های رو سطحی و گسترده، نمای کلی از مکان‌های متعدد را نیز ارائه می‌دهند. برای بررسی شیوه های فشرده و گسترده، نقاشی های غارها و کوه ها از یاری گرهای مهمی هستند؛ که پیش نمایی سایت های زیر سطحی، گستره نمایی و همگونی بعضی از دفینه ها را دقیق تر قابل پیش بینی می کنند. متاسفانه ما در ایران تکنولوزی باستان شناسی غیر تهاجمی را نداریم. اما وجود نقاشی های کهن و فراوان در مجاورت اغلب سایت های زیر سطحی، از منابع خوب و مهم اطلاعات هر پروژه مطالعاتی زیر سطحی هستند؛ که آنها را نادیده می گیریم؛ یا اصلا از و جود و چرایی شان بی خبر هستیم و دردناک تر آنکه، آنها را بدست معدنکاران یا دیگر عوامل مشابه نابود می کنیم و کشور را از مسیر مطالعات سیستمی کاوش های باستان شناسی اثربخش و کار آمد؛ برای همیشه دور و محروم می کنیم. با احترام- محمد ناصری فردآبان 1404پهپاد با دوربین مایل DG10 یک یاری گر عالی در بررسی باستان شناسی در مقیاس بزرگ است سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 03 Dec 2025 09:08:41 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-thmdohqiuroc ما با مطالعات میدانی سنگ نگاره های کهن ایران، تاریخ مصور گذشتگان را روایت و گزارش می کنیم.We narrate and report the illustrated history of the past through field studies of ancient ‎Iranain petroglyphs.‎‏ ‏Discovery ‏. ‏سگ گله و نقاشی کهن بزکوهیصحنه ای زیبا از سگ گله و نقاشی کهن بزکوهیشعار جهاني یونسکو در خصوص سنگ نگاره هاي جهان* هرگز آنها را لمس یا خیس نکنید. بسیار ضربه پذیرند.* هرگز روی آنها اثر نگذارید و چیزی اضافه نکنید.* روی آنها راه نروید.* همان طور که هستند بگذارید بمانند.* فقط از آنها عکس بگیرید. Never touch or wet rock art - it is highly damaging Never chalk or enhance engravings* Do not walk on engraved rock* Leave all archaeological artefacts as they are* Only take photographs, only leave your footstepsدکتر محمد ناصری فرد در کنار نقاشی کهن شتر یک کوهان سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Tue, 02 Dec 2025 18:04:30 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A-%DB%B2-heaqfwmiep9p غار یافته yafteh cave یکی از غارهای اسراز آمیز و کهن زیست بشری است. در حدود ۲۵ کیلومتری جاده خرم آباد به کوهدشت قرار دارد. از حاشیه جاده نامبرده قابل دیدن است و فاصله کمی از جاده دارد. دسترسی آن زیاد دشوار نیست. دهانه ی غار گسترده و با ارتفاع زیاد است و دیواره های آن از سنگهای آهکی پوشیده شده است. از در غار چشم انداز زیبایی تا دور دست ها قابل دیدن است؛ این صحنه ای بوده است که؛ انسان های ساکن در آن طی هزاره ها تجربه کرده اند. بقدری ضخامت دوده بر سقف و بعضی دیواره های داخلی، طی ادامه زیست انسان های ساکن طی هزاره ها بر آنها نشسته؛ که چون یک لایه ضخیم می نماید. اولین تابش نور خورشید متعلق به ایوان و درون غار است و این یکی از دلایل کهن زیست بودن آن غار در آن انتخاب هوشمندانه و راز گونه بوده است؛ که می تواند حتی زیستگاه پیش از کشف آتش هم باشد؛ که تاکنون کسی به آن مهم توجه نکرده است؟! اگرچه آن غار از لحاظ فیزیکی عمق زیاد و درازا ندارد؛ اما از منظر قدمت و دیرینگی زیست انسان، ریشه در عمق زندگی و درازای زیست انسان های کهن بر روی کره زمین دارد. ۱- دورنمای غار یافته از مسافت دور تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ عکاس : محمد ناصری فرد آثار بجا مانده از رنگین نگاره های pictographs غار یافته به چهل هزار سال می رسد؛ که در سال ۱۳۸۲ بدست پروفسور مارسل اُت، دیرینه شناس بلژیکی و استاد پیش از تاریخ دانشگاه لیژ بلژیک صورت گرفت. پروفسور مارسل اُت Perfessor Marcel Ot از چهره های بنام باستان شناسی پارینه سنگی است. بیش از سه دهه در کشورهای مختلف در شمال افریقا، اروپا، آسیای میانه و خاور نزدیک مشغول کاوش و بررسی بوده و هدف اصلی او از آن پژوهشها یافتن خاستگاه فرهنگ اوریناسی، پارینه سنگی جدید بوده؛ که در حدود ۴۰ هزار سال پیش ظهورکرده است. ۲- نمای بیرونی و ورودی غار یافته تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ عکاس : محمد ناصری فرداگرچه بعضی باستان شناسان در ایران بر این نظر هستند؛ که غار یافته اصلاً رنگین نگاره cave painting ندارد؟! این در حالی است؛ که در تاریخ ۲۰ خرداد سال 1404، موفق کشف سه نقطه از آثار بجامانده از رنگین نگاره های کهن غار یافته شدیم؛ که قابل دیدن هستند( دیواره غربی ایوان و اشکفت غربی غار). متاسفانه تعدادی از نقاشی های کهن با ضربه های کوبشی تیشه های دفینه یابی تخریب عمدی شده اند و در قسمت شرقی ایوان این دردهای بزرگ قابل دیدن هستند؟! ( در اواخر ارديبهشت ماه سال ۱۳۸۲، پروفسور مارسل اُت، استاد پيش از تاريخ دانشگاه ليژ (بلژيك) سفري به ايران داشت كه طي آن از تعدادي از غارهاي پيش از تاريخ لرستان، كرمانشاه و فارس ديدن كرد. وي كه از چهره هاي بنام باستان شناسي پارينه سنگي است، بيش از سه دهه در كشورهاي مختلفي در شمال آفريقا، اروپا، آسياي ميانه و خاور نزديك مشغول كاوش و بررسي بوده است. هدف اصلي اين پژوهش ها يافتن خاستگاه فرهنگ اوريناسي (پارينه سنگي جديد) بوده كه در حدود 40 هزار سال پيش ظهور كرده است.۳- آثار مکشوفه از رنگین نگاره های پیشانوشتار (proto-writing) که برای نخستین بار در غار یافته کشف و معرفی می شوند. کشف و عکس : محمد ناصری فردمطالعات پروفسور اُت وي را به اين نتيجه رسانده كه خاستگاه نخستين جوامع نوين انساني به احتمال قوي در ايران و به احتمال ضعيف تر در افغانستان است. يكي از قديمي ترين تاريخ گذاري هاي موجود كه از طريق سن سنجي راديو كربن براي اين فرهنگ پيشنهاد شده مربوط به غاري به نام «يافته» در لرستان است كه به حدود ۴۰ هزار سال پيش باز مي گردد. پروفسور اُت اميدوار است كه در آينده نزديك با همكاري پژوهشگران مركز پژوهش هاي باستان شناسي سازمان ميراث فرهنگي، بتواند مطالعات جديدي را در اين زمينه آغاز كند.مارسل اُت در مصاحبه اي كه از پي مي آيد، ديدگاه هاي خود را درمورد باستان شناسي عصر سنگ و وضعيت آن در ايران شرح داده است. ۴- یک نمونه از رنگین نگاره های پیشا نوشتار یا نیا نوشتار (proto-writing) در غار یافته که طی بررسی های اخیر موفق به کشف و معرفی آنها شدیم. کشف و عکس: محمد ناصری فرد تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ تعريف شما از باستان شناسي پارينه سنگي و هدف آن چيست؟ پارينه سنگي مانند هر شاخه ديگري از باستان شناسي به مطالعه رفتارهاي انساني در گذر زمان مي پردازد. ما براي شناخت گذشته خود بايد به مطالعه داده هاي مادي مثل كارافزارها يا تدفين هاي انساني بپردازيم. اين داده‌ها صرفنظر از ظاهر خشكشان، راهي به جنبه هاي روحي انسان، مثل مذاهب، جامعه شناسي يا نمادها مي گشايند. اين جنبه هاي روحي بايد با در نظر گرفتن روند متغير آنها مورد مطالعه قرار گيرند. از اين لحاظ ما شبيه تاريخ دانان هستيم. باستان شناسي پارينه سنگي به تاريخ كهن تر نوع بشر (چهار ميليون سال!) مي پردازد. معمولاً چنين تصور مي شود كه پارينه سنگي با شروع كشاورزي پايان مي يابد. اين برداشت بدان معني است كه انسان هاي عصر پارينه سنگي حتي امروزه نيز زنده هستند و مي توان آنها را مطالعه كرد.گرچه دستيابي به اين موضوع دشوار است. اما ما فكر مي كنيم با درك گذشته مي توانيم خود را بهتر بشناسيم و بفهميم چرا که گاهي اوقات رفتارهاي غير منطقي مثل پرخاشگري يا ترس از خود بروز مي دهيم. علاوه بر اين بايد بگويم كه دليل پرداختن من به باستان شناسي پارينه سنگي علاقه ام به آن است. اين موضوع به نكته پيشين باز مي گردد؛ مبني بر اينكه از طريق مطالعه ابزارهاي سنگي ما مي توانيم عمق زمان را حس كنيم؛ در ارتباط نزديك با خاستگاه هاي خود و با انديشه هاي كهني كه در فنون ساخت ابزار تبلور يافته اند باشيم. ناگفته نماند كه موضوعات فوق مانند رمز و راز وجود ما جذاب هستند و معمولاً كلمه علم به چنين منظوري مورد استفاده قرار مي گيرد.۵- آثار بجا مانده از رنگین نگاره های کهن غار یافته تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ عکاس : محمد ناصری فرد چرا ايران را براي ادامه پژوهش هاي خود انتخاب كرديد؟ من به اين دليل به ايران سفر كردم؛ كه تصور مي كنم اين كشور مي تواند اطلاعات بسياري درباره خاستگاه هاي انسان مدرن اروپا ارائه كند. مهاجرت انسان نوين به اروپا در حدود 40 هزار سال پيش رخ داد و منشأ آن خارج از اروپا بود. من برخلاف بسياري از همكارانم كه معتقدند اين جا به جايي جمعيتي ريشه در آفريقا داشته، فكر مي‌كنم منشأ آن آسيايي باشد. تاكنون پژوهش هايي در مناطق مختلفي از آسيا انجام داده ام. اما با توجه به مطالب منتشره و مطالعاتي كه شخصاً در باره ايران صورت دادم، بر من آشكار شد كه اين كشور، ظاهراً، در كانون تحولاتي قرار داشت كه اروپا را نيز در بر مي گرفت. برخي از محوطه هاي باستاني اين دوره در ايران كشف شده اند. اما براي روشن شدن اين موضوع بايد پژوهش هاي ميداني جديدي انجام گيرد.۶- آثار تخریب عمدی رنگین نگاره های غار یافته تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ عکاس : محمد ناصری فرد آينده پژوهش هاي پارينه سنگي را در ايران چگونه مي بينيد؟ با توجه به پتانسيل بسيار غني پارينه سنگي ايران،مطالعاتي مهم كه تاكنون انجام شده بسيار اندك به نظر مي رسد. ما به عنوان پژوهشگران خارجي بطور موقت مي توانيم به اين روند مطالعاتي كمك كنيم اما، در واقع، تحقيقات فوق بايد به وسيله پژوهشگران ايراني انجام شود. بايداميد داشت كه در آينده اي نزديك شاهد شكل گيري يك مكتب ايراني مطالعات پيش از تاريخ، از جمله مطالعه نقوش صخره اي باشيم.۷- نگارنده در ایوان غار و کنار رنگین نگاره های غار یافته تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ عکاس : محمد ناصری فردهركشوري داراي فلسفه علمي خاص خود است كه گذشته آن كشور را نيز شامل مي شود. چنين فلسفه اي بايد برپايه رهيافتي اقدام آميز باشد و احساس خاص ايراني را مد نظر داشته باشد. سنت هاي تاريخي گوناگون هيچ «واقعيت يگانه» اي را ارائه نمي كند اما شخص بايد به همه اينها اشعار داشته باشد تا بتواند شرايط بالندگي انديشه هاي خاص خود را، به كمك بهترين روش هاي روزآمد، فراهم كند. مشاهدات چند روزه من نشان مي دهد كه هم اكنون نيز در ايران پژوهشگران جوان زيادي وجود دارند؛ كه بايد سازمان هاي ملي آنان را تشويق و حمايت كنند. وضعيت ناگواري كه متأسفانه در ايران شاهد آن بودم تخريب بي وقفه بسياري از مكان هاي باستاني به وسيله غارتگران و افراد ناآگاه است. اين تخريب در بسياري از غارها به شكل چاله هاي متعدد در همه جا قابل مشاهده است و اين وضعيت درمورد نقوش صخره اي كه شديداً تخريب يا آسيب ديده اند، حادتر است. حفاظت از اين آثار بخشي از مسؤوليت ايرانيان محسوب مي شود.)۱گفتنی است ؛ که طی باز دید و بررسی هایی که در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ از رنگین نگاره های غار یافته داشتیم؛ موفق به کشف تعدادی از علایم کهن پیشانوشتار یا نیانوشتار (proto-writing) در ورودی و اطراف غار یافته هم شدیم.۸- نمای درونی غار یافته از لابلای میله ها محل : اطراف خرم آباد عکاس : محمد ناصری فرد تاریخ : تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ گزارشی که از پروفسور مارسل اُت دیرینه شناس بلژیکی در خصوص قدمت رنگین نگاره های غار یافته، تقدیم شد، نشان از باستان شناسی رو سطحی دارد؛ که در دنیا از ارزش و اعتبار بالایی بر خوردار است؛ اگر چه در ایران هنوز ناشناخته و مورد بی مهری است. باستان شناسی رو سطحی چراغ راه باستان شناسی زیر سطحی است.حال ببینیم باستان شناسی زیر سطحی از غار پر رمز و راز یافته چه گزارشی دارد. با استناد به کشف دندان نیش گوزن از دوره پارینه سنگی در غار یافته خرم‌آباد، صنایع‌دستی لرستان در سطح جهانی شناخته شده، از این رو توجه به توسعه این هنر_صنعت در اولویت این اداره‌کل قرار دارد. او با بیان اینکه این دندان نیش گوزن با یک مته سنگی بسیار ریز از بالا سوراخ شده و از آن به عنوان گردن آویز استفاده می‌شده است؛ افزود: در حال حاضر این اثر در موزه ملی ایران به نمایش در آمده و قدمت آن هم به ۴۰ هزار سال پیش، یعنی دوره پارینه سنگی میانه برمی‌گردد؛ که نشان از پیشینه تاریخی تولیدات صنایع دستی لرستان و جایگاه مهم آن در موزه‌های کشور دارد)2۹- دندان گوزنی که تزیینات و گردن آویز بوده و کشف شده در غار یافته- 40000 سال پیش شگفت آنکه باستان شناسی رو سطحی(مطالعه و سن سنجی رنگین نگاره ها) چندین سال از باستان شناسی زیر سطحی پا جلوتر و راهنمای مسیر در غار یافته، در قالب یک رخداد باستان شناسی علمی از یک سیر زیست انسان در غار یافته بوده است.رنگین نگاره های کهنی که طی چندین دوره مختلف آفریده شده اند و در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۴۰۴ موفق به کشف آثار آنها در ایوان غار و اشکفت های اطراف غار شدیم؛ بقطع سندهای محکمی در دسترس و قابل اثبات برای گزارش دیگری از سیر زیست انسان های ده ها هزار ساله در غار یافته خواهند بود.امید داریم؛ در آینده و در یک شرایط مساعد، بتوانیم یک سیر سن سنجی جامع، با بهره گیری از تکنولوژی طیف سنجی عمومی شتاب دهنده بر آنها داشته باشیم.۱۰- نمای بیروانی و چشم انداز زیبای بیرون از ایوان غار۱۱ - نگارنده در مقابل در غار یافته لرستان، محل نخستین زیستگاه انسان در فلات ایران۱۲- نگارنده در دور نمای غار یافته، زیستگاه انسان چهل هزار ساله ایران۱۳- نگارنده در حال نشان دادن آثار نقاشی های کهن و پیشانوشتار ها یا نیانوشتار ها (proto-writing) در ورودی غار یافته۱۴- خزنده ای زیبا بر دیواره ی غار یافته، کهن زیستگاه انسان که ما را با دقت زیر نظر دارد.۱۵- یک نمونه از خزندگان زیبای نزدیک ورودی غار یافته ، که نگارنده را زیر نظر دارد.۱۶- خزنده زیبای کنار رودخانه سیمره که نگارنده را زیر نظر دارد.گزارش و عکس ها : محمد ناصری فرد تاریخ : ۲۰ خرداد ۱۴۰۴نصحت گذشتگان در میان سنگ نگاره های ایرانُ که نگارنده آن را مُهر کرده است۱ - Mon, Aug 25, 2003- دوشنبه ۳ شهريور ۱۳۸۲ ، روزنامه ايران ، فريدون بيگلري۲- غار- یافته- لرستان سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Mon, 21 Jul 2025 08:33:23 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88-ja2dwqfvzjvd در حین بررسی و تطبیق سنگ نگاره های ایران و جهان، با نمونه نقاشی های کهنی از ایران (تیمره، خمین) و کشور پرو (آرکیپا) روبر شدیم؛ که گویی دو انسان در نقاطی بسیار دور از هم، از روی یک دیده ی مشترک نقاشی کرده اند؟!نقش ها شباهت به انسان های بالدار دارند. شباهت های ظاهری و پیام های مشترک آنها شگفت انگیز و مسحور کننده است؟! چطور انسان هایی از فاصله های بسیار دور (امریکای جنوبی) از هم و طی هزاره ها که همدیگر را ندیده اند. چنین آثار همگونی آفریده اند؟! شاید نشان از دیده های یکسان آنها در عالم واقع داشته باشد.کشف، عکاسی از سنگ نگاره ایران، تطبیق و آیکونوگرافی : محمد ناصری فردکشور پرو : Jesús Uriartehttps://www.facebook.com/photo/?fbid=1732834890350154&set=a.1377503269216653https://www.facebook.com/photo/?fbid=1732834890350154&set=a.1377503269216653تاریخ : تابستان 1404باستان شناسی، یعنی سخن نو گفتن و پدیده های نو معرفی کردن به جامعه جهانی سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Sun, 20 Jul 2025 08:46:20 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%B4%D9%90%D9%87-hijkbhripk04 شهرت و اعتبار غار دوشه در استان لرستان به داشتن نقاشی های کهنی است؛ که اغلب با رنگ های سیاه، طی دوره های مختلف آفریده شده اند. برای نخستین بار زنده یاد استاد حمید ایــــــزد پنــــــــاه نقاشی های مکشوفه در غار دوشه را در سال 1348 گزارش و معرفی کردند. تعداد نقاشی های موجود در غار بیش از یکصد مورد بوده؛ که هم اکنون تعداد کمی از آنها باقی مانده است. دیرینگی آنها را از 5 تا 10000 سال پیش از میلاد تخمین زده اند؛ که نیاز به سن سنجی علمی از تعداد کمی از آنهاست؛ که تاکنون باقی مانده و پیش از آنکه دیر شود. نقاشی های موجود در غار دوشه، نشان از دیوار نگاری در دوران نوسنگی و زیستگاهی کهن چون دیگر غارهای استان لرستان دارد. غار مذکور در اطراف روستای کور شوراب علیا، از توابع شهرستان چگنی در مسیر خرم آباد به کوهدشت است. خوشبختانه شهرداری و میراث فرهنگی شهرستان کوهدشت، در تلاشی جالب و ارزشمند اقدام به باز آفرینی نقاشی های کهن غار دوشه و هومیان کرده اند؛ که برای مسافران و علاقه مندان به میراث کهن ایران جذاب و مسرت بخش است. خوشبختانه طی سفر کوتاهی که در خرداد ماه 1404 به شهرستان کوهدشت داشتیم؛ به اتفاق دوست گرامی ، جناب نادر نوریان مدیر محترم و پر تلاش میراث فرهنگی شهرستان کوهدشت از آن آثار باز آفرینی شده ی زیبا، دیدار داشتیم. جناب مهندس نوریان از مردان بزرگ و عاشقی هستند؛ که در ساعات غیر اداری هم بدون هیچگونه چشم داشت، از هر تلاش و کوششی برای حفظ میراث کهن کوهدشت (پایتخت رنگین نگاره های ایران) دریغ ندارند؛ که نگارنده آن را به تجربه دید. با احترام- محمد ناصری فرد تیر ماه 1404 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 16 Jul 2025 21:00:00 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%DA%A9%D9%88%D9%87%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-hdxac8wb2tzo سنگ قبرها، در قبرستان های قدیمی روستاهای اطراف کوهدشت لرستان، تابلوهایی تمام نما از سیر و شهرت زیست فرد آرمیده بر خاک دارد. باور و رسم های قدیمی که بر تارک سنگ های بر افراشته یا خوابیده بر مزارها خود نمایی می کنند و شما با دیدن لحظه ای آنها، می توانید تصور کنید در چه جایگاه و در مقابل چه شخصیت آرمیده ای ایستاده اید. سنگ قبرها ، مهارت های زیستی، شهرت و جایگاه اجتماعی فرد را در دوران حیات شان بخوبی به نمایش می گذارند و از منظرگاه زیبا شناسی هنر پس زیست انسان ها در آن دیار، شاید بتوان گفت که در دنیا کم نظیر هستند. شغل ، مهارت ، سخاوتمندی، جنسیت، جایگاه اجتماعی ، توان اقتصادی، باورهای زیستی، جایگاه هنر و هنرمندان، احترام به زمین و محیط زیست، میانگین عمر جامعه زیستی مردمان آن دیار و بهره گیری از هنرهای سخنگو از شاخصه های زیبای آن مزارستان ها هستند. افراد شکارچی و شهره در شکار، اغلب بر سنگ مزارشان نقش هایی از کَــــل یا پازن (Sheep) دیده می شود؛ با ابزارهای شکار روزگار حیات شان که بر سنگ قبرها نقشه بسته است. جالب سبک هنری است که گویای چرخه ی زیست آرمیده دارد. سبک هنری واقع نگاری (Realism)، شکارچی که خیلی از باستان شناسان دقیقا نگاه و تفسیرشان بر تک نقش های بزکوهی سنگ نگاره های ایران و جهان هم که سبک هنری اندیشه (Ideogram) است و پیامی متفاوت دارد(نماد و نوعی دعا)؛ دقیقا واقع نگاری و در قالب حیوان تفسیر می شود؛ که تعبیری درست و همگون ایده هنرمنده آفرینده ی تک نقش بزکوهی (Ibex) کهن نیست. در پایان از جناب نادر نوریان، مدیر محترم میراث فرهنگی کوهدشت لرستان، که زحمت ها کشیدند و راهنمای ما بودند. سپاس فراوان داریم. با احترام- محمد ناصری فرد ۲۵ تیرماه ۱۴۰۴ سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 16 Jul 2025 20:55:03 +0330 https://virgool.io/@m_99962299/%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1-exows7gp7dvj برای نخستین بار، بدست جوانان(جناب علی رفیعی) استان بوشهر، درغاری در اطراف شهرستان جـــم، نقاشی هایی کهن از رنگین نگاره ها pictograph و سنگ نگاره های کوبشی petroglyphs کشف شده است؛ که در معرفی سیر هنر، تاریخ و فرهنگ کهن آن سرزمین بسیار مهم و تاثیر گذار خواهند بود.رنگین نگاره ها Cave painting، اغلب با رنگ های قرمز(احتمال قوی شیره ریواس قرمز، خون حیوانات و گِل اُخرای) که در چهار دوره ی مختلف آفریده شده اند؛ که فاصله های زمانی زیادی در تناوب آفرینش آنها به چشم می خورد.وجود نقاشی هایی خیلی کهن (شاید ورای هزاره دهم پ.م.) که بعضاً بسختی دیده می شوند و یکی از شاخصه های یاری گر و کمک کننده دیدن آنها، عکس های خوب و با کیفیتی است؛ که دوست گرامی جناب علی رفیعی هنرمندانه و با کیفیت عالی جمع آوری و ارسال کرده اند؛ که جای بسی سپاسگزاری دارد.خوشبختانه برای نخستین بار است؛ که بدست جوانان استان بوشهر نقاشی ها و فنجان نماهای کهن(لامرد) کشف و معرفی می شوند.گفتنی است که در فاصله ای کوتاه درحدود جنوب شرق شهرستان جم، شهرستان بستک(استان هرمزگان) قرار دارد؛ که درآنجا هم نقاشی های کهن اشکفت آهو شناخته شده و فخر استان هرمزگان هستند.نقاشی های کشف شده در غار اطراف شهرستان جـــم بدین قرار هستند: 1- نقاشی کهنی از یک مرد کماندار با کمانی غیر متعارف (کمان بزرگتر از فرد نشان از قدرت و مهارت زیاد کماندار است) که با رنگ قرمز تیره و تر کیبی آفریده شده است. 2 - نقاشی کهن یک مرد کماندار (بازهم کمان بزرگتر از فرد که نشان ازقدرت و مهارت زیاد کمانداردارد) که با رنگ قرمز آفریده شده و برای نخستین بار در کوه های اطراف بوشهر بعد از رنگین نگاره های اشکفت آهوی بستک، در جنوب ایران، این نقاشی های کهن کشف و معرفی می شوند. 3 - نقاشی های کهن مرد کماندار و نقش های دو بزکوهی که با سه رنگ متفاوت و در سه دوره زمانی مختلف، با رنگ های قرمز آفریده شده اند. 4 - دیواره ی غار طی چندین دوره ی طولانی با رنگ های قرمز متفاوت هنر آفرینی شده؛ که نشان از سیر زندگی طولانی در آن غار دارد. نقش های کهن با رنگ های قرمز کم رنگ و نقش های جدیدتر با رنگ های قرمز تیره و پر رنگ(بزکوهی) دیده می شوند. 5 - نقاشی هایی کهن که با چند رنگ قرمز متفاوت و در دوره های مختلف آفریده شده اند؛ که یکی از نقش ها شباهت به خط های موازی و عمود بر هم دارند ؛ که شاید نشان از به بند کشیدن انسان ها داشته باشد. نقش های دیگر هم شباهت به نقش های بزکوهی دارند. 6 - درخت بزرگی که شاخه های متقابل دارد. شاید نشان از درخت ماناییEphedra داشته باشد؛ که اسب سواری در زیر آن دیده می شود و در سمت چپ فردی را هم می بینیم؛ که سوار بر بزکوهی است؛ به مضمون محافظت و رد پای آن را در پیکره های مفرغی لرستان می بینیم. پایین تر هم نقش یک بزکوهی در سبک هنری اندیشه نگار دیده می شود.اگرچه رنگ همه ی نقوش قرمز است؛ اما در آنها تفاوت هایی هم دیده می شود؛ که نشان از تفاوت در آفرینش و دیرینگی آنها دارد. با توجه به زمان دیدگی رنگ ها، بعضی نقش ها می تواند قدمتی ورای هزاره دهم پ.م. داشته باشد؛ که برای قطعیت نیاز به بهره گیری از تکنولوژی روز دارد. 7 - چهار نقش بزکوهی با رنگ های قرمز گوناگون، که نشان از هنرمندانی متفاوت و دوره های مختلف از هم دارند. نقش های خیلی کهن بسختی قابل تشخیص هستند. نقش های بزکوهی در قالب نمادهای ایرانیان باستان، بویژه ایلام کهن و به مضمون : آبخواهی، زایندگی و محافظت است.تصویر شماره 8 - نقاشی های کوبشی petroglyphs کهنی که طی چندین دوره حک شده اند و بیشترین آنها همچون دیگر نقاط ایران، نقش های بزکوهی، نمادهای ایرانیان باستان، در قالب نوعی دعا و به مضمون :آبخواهی، زایندگی و محافظت آفریده شده اند.در پایان، بار دیگر از جناب علی رفیعی بخاطر تلاش ها و زحماتی که در کشف، عکاسی سنگ نگاره های رنگین نگاره و کوبشی بر خود هموار داشته و خدمتی بزرگ به تاریخ، هنر و فرهنگ ایران عزیز انجام داده اند ؛ سپاس فراوان داریم.۹- نقشه موقعیت شهرستان جم محل نقاشی ها: شهرستان جم (بوشهر) کشف و عکس سنگ نگاره ها : علی رفیعی تدوین و آیکونوگرافی : محمد ناصری فرد تیرماه 1404 سنگ نگاره های ایران سنگ نگاره های ایران Wed, 09 Jul 2025 08:09:40 +0330