https://virgool.io/feed/@mahdishadkam پژوهشگر مطالعات ایرانشناختی و میراث فرهنگی | دانش‌آموخته ایرانشناسی دانشگاه تهران | اینجا برایتان #خرده_اطلاعات_ایرانشناختی خواهم گفت fa 2026-06-18 01:05:55 https://files.virgool.io/upload/users/91867/avatar/i2783q.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@mahdishadkam https://virgool.io/@mahdishadkam/%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%AC%D9%81-fxgybifmzec0 پس از شهادت حضرت علی بنا بر وصیت او قبرش تا دو قرن مخفی بود تا اینکه در عصر هارون الرشید قبر او علنی شد از عصر هارون تا برآمدن دیلمیان چهار بنا بر قبر حضرت علی ساختند، ساخت بنای عصر دیلمی همزمان شد با مرگ عضدالدوله دیلمی و او را طبق وصیتش در مقبره حضرت علی دفن کردند. عضدالدوله دیلمی نخستین کسی است که در آرامگاه حضرت علی دفن شد و قبر او وسایر شاهان دیلمی با عنوان مقبره شاهان دیلمی هنوز هم در حرم حضرت علی موجود است. پس از به قدرت رسیدن صفویه شاه اسماعیل صفوی در سال ۸۸۸ش به آن بنا افزود و در عصر شاه عباس و با طرح و نقشه و مهندسی شیخ بهایی، صحن تکمیل شد در سال ۱۱۲۱ش هنگامی که نادرشاه به زیارت نجف رفت، دستور داد که به جای کاشی‌های سبزرنگ صفوی گنبد و دو گلدسته را طلا کنند پیش از این گنبد در عصر عضدی سفید بود صفوی ان را سبز کرد و نادر آن را طلا گرفت تاریخش را در کتیبهٔ ایوان طلای آستانه با طلا سال ۱۱۵۶ قمری نگاشته‌اند.ایوان طلای نجف به فرمان نادرشاه افشار این کار نادرشاه تأثیر ژرفی در دل‌های شیعیان نهاد و جمع فراوانی از بزرگان شاعران شیعه به فارسی و عربی و ترکی و هندی اشعاری به این مناسبت سرودند و اشعاری نیز در کتیبه های طلاکاری و مینا کاری به خط بارزترین خوشنویسان عصر نگاشتند و بر ایوان طلا افزودند این کار نادرشاه تأثیر ژرفی در دل‌های شیعیان نهاد و جمع فراوانی از بزرگان شاعران شیعه به فارسی و عربی و ترکی و هندی اشعاری به این مناسبت سرودند و اشعاری نیز در کتیبه های طلاکاری و مینا کاری به خط بارزترین خوشنویسان عصر نگاشتند و بر ایوان طلا افزودند در میان ایوان طلا در کنار در ورودی به رواق، حروف طلا بر پلاکهایی از طلا به خط محمدجعفر اصفهانی، به تاریخ ۱۱۵۶ قمری، شعری از عرفی شیرازی در مدح حضرت علی نوشته اند با مطلعاین بارگاه کیست که گویند بی‌هراسکای اوج عرش سطح حضیض تو را مماسکتیبه شعر عرفی شیرازی در کناره ورودی اصلیدر دیواره بیرونی ایوان طلا در دیواری که به گلدسته ها میرسد در دو طرف دو کتیبه میناکاری بزرگ قرار دارد که در آن دو بیت از هفت بند کاشی متعلق به ملا محسن کاشی عالم و شاعر دربار سلطان محمد خدابنده است مشهور است که او این شعر را در منقبت حضرت علی گفته و از او صله دریافت کرده است. در کتیبه سمت راست این کتیبه، بیت پایانی هفت بند ملاحسن کاشی آمده که :زایران درگهت را بر در خلد برین می‌دهند آواز طبتم فادخلوها خالدینکتیبه سمت راست و در کتیبه سمت چپ تا نجف شد آفتاب دین و دولت را مقامخاک او دارد شرف بر زمزم بیت الحرام کتیبه سمت چپنمای کلی و جانمایی کتیبه‌هااین شعر ترکیب بندی مشتمل بر ۷ بند ۱۲ بیتی است که با احتساب ابیات میانی، در مجموع ۹۱ بیت دارد وباب جدیدی در منقبت سرایی باز کرد تا جایی بعد از هفت بند کاشی در قرن‌ها بعد، هفت بند سرایی در مدح مولای متقیان علیه السلام رواج داشت. دیوان مستقلی از او تا کنون یافت نشده است و اشعار نقل شده در تذکره‌ها یا بیاض‌ها و اهل منبر و روضه خوانان گرد آورده اند. محتشم از معروف ترین منقبت سرایان شعر فارسی خود را دنباله رو او برمی شمرد.بر قبر کاشی در سلطانیه زنجان به دستور شاه اسماعیل گنبدی بنا شده و از ایوان گنبد سلطانیه کاملا مشخص استمقبره شیخ کاشیمهدی شادکامپژوهشگر مطالعات ایرانشناختی و میراث فرهنگیدانش‌آموخته ایرانشناسی دانشگاه تهران مهدی شادکام مهدی شادکام Sat, 16 May 2020 07:28:37 +0430 https://virgool.io/IranianStudies/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-zefqbrwsovso سر در ورودی مسجد کبود تبریزمسجدکبود یا مسجد جهانشاه که مقبره جهانشاه و دخترش را در زیر گنبدخانه خود دارد، از مسجدهای تاریخی تبریز و مربوط به دوران حکمرانی قراقویونلوها در قرن نهم هجری است. مادام دیولافوا، باستان‌شناس فرانسوی و سارق بخش زیادی از آثار تاریخی ایرانی که همراه همسرش از سوی دولت فرانسه برای انجام کاوش‌های باستان‌شناسی به ایران سفر کرده در کتاب خود از این مسجد با نام مسجد آبی تبریز نام برده‌است.گنبدخانه مسجد کبوداین مسجد طبق کتیبهٔ سردر آن در سال۸۴۵ شمسی و در زمان سلطان جهانشاه مقتدرترین حکمران سلسله قراقویونلو و به دستور دختر او صالحه بنا شده‌است. مقبره جهانشاه و دخترش صالحه در زیر گنبدخانه بنابر نقل پاسکال کوست -خاورشناس و نقاش فرانسوی که در عصر محمدشاه قاجار به ایران آمد- در گذشته این مسجد به نام مسجد سنی و مسجدی که شیعیان تمایلی به استفاده از آن نداشتند، معروف بوده است.نمای داخلی مسجدنمای داخلی بنا بنای مسجد در زلزله بزرگ تبریز در ۱۱۵۸ش آسیب بسیار دید و گنبدهای آن فروخرابه‌های مسجد برای بیش از ۱۵۰ سال بدون تعمیر باقی ماند تا آنکه در سال ۱۳۱۸ش تعمیرات و دوباره‌سازی مسجد به منظور حفاظت و بازسازی بخش‌های باقی‌مانده شامل طاق‌ها و پایه‌ها آغاز شد و در ۱۳۵۵ کارهای ساختمانی آن به اتمام رسید. آثار باقیمانده از تخریب بنا در گنبدخانه مسجد کبود در سال۱۳۱۰ درفهرست آثار ملی ایران ثبت شده است مهدی شادکام مهدی شادکام Sat, 07 Dec 2019 15:16:56 +0330 https://virgool.io/pishineh-eran-shahr/%D8%B1%D8%A8%D8%B9-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%B8%D9%85%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%87-yg8ig1kmzikj مجموعه ربع رشیدی | تبریزمجموعه ۷۰۰ساله ربع رشیدی که بسیاری آن را نخستین دانشگاه بین‌المللی جهان، بعد از اسلام می‌دانند به تدبیر وزیر دانای غازان خان خواجه رشیدالدین فضل الله طبیب همدانی ساخته شد و در منطقه باغمیشه در دامنه بیلانکوه در شمال تبریز مشرف به شهر قرار دارد.این مجموعه درگذشته رونق بسیار و حکم یک شهر دانشگاهی را داشت. علت شهرت آن به رَبع رشیدی قرار گرفتن چهار دانشکده در چهار جهت آن بوده است.مجموعه شامل سه بخش اصلی:۱-«ربع‌ رشیدی» که قسمت اصلی مجموعه بوده و دارای بخش های کوچکتری شامل مسجد،حمام،کتابخانه، اقامتگاه اساتید،خزانه،خانقاه،مهمانسرا و بیمارستان بود.۲-«شهرستان رشیدی» که ساختار یک شهر را داشته و تمامی عناصر شهری در آن وجود داشت.۳-«ربض رشیدی» که بخش مسکونی اعیان نشین و محل اقامت متمولین بوده است.اما پس از قتل خواجه رشیدالدین به تحریک خواجه علیشاه گیلانی تخریب و غارت شد و به آتش کشیده شد، بارها باز رونق گرفت و ساماندهی شد و باز تخریب را از سر گذراند تا امروز که از آن عظمت تنها استوانه‌ای آجری باقی مانده که در روزگار اوج ربع رشیدی حکم دیدبانی را داشته است.ربع رشیدیدر دوره‌های مختلف ربع رشیدی به عنوان یک دژ مستحکم محل سکونت پادشاهان مختلف بود، به شهادت تاریخ سلطان جلایر یکی از ساکنان این دژ، در ربع رشیدی از دنیا رفت و در همین محل هم به خاک سپرده شده است.بخشی از اکتشافات باستان‌شناسی مجموعه مجموعه ربع رشیدی هنوز در دست اکتشافات باستان‌شناسی‌ست و عموما برای بازدید عموم گشوده نیست. تعدادی سنگ قبر تاریخی و آثار مکشوفه از حفاری‌های شهر تبریز در گوشه‌ای از آن به نمایش در آمده است.خواجه رشیدالدین برای تامین پشتوانه مالی و اداره آن، دارایی بسیاری را وقف کرد و برای سازماندهی اداره و موقوفات آن، وقفنامه مشهور ربع رشیدی را به خط خود تنظیم نمود. وقفنامه رشیدیاین وقفنامه تا سال۱۳۴۸در اختیار خانواده ذکاءالملک سراج‌میر بود که توسط انجمن آثار ملی خریداری شد و در سال ۱۳۸۶در میراث مستند یونسکو هم به ثبت رسید و حال در کتابخانه تبریز نگهداری می‌شود. وقفنامه ربع رشیدی اولین اثر ایرانی‌ست که در حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.خود مجموعه نیز در سال ۱۳۵۴ در لیست آثار ملی ایران به عنوان اثر ملی ثبت رسیده است. مهدی شادکام مهدی شادکام Mon, 02 Dec 2019 02:45:14 +0330 https://virgool.io/@mahdishadkam/%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%90-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-zmyjaahyjnpx من مهدی شادکام، پژوهشگر مطالعات ایرانشناختی و میراث فرهنگی، دانش‌آموخته ایرانشناسی دانشگاه تهران هستم، قصد دارم در این صفحه خرده روایتهایی از مباحث ایرانشناسی و اطلاعاتی از ایران بنویسم. مهدی شادکام مهدی شادکام Sun, 01 Dec 2019 05:49:16 +0330