https://virgool.io/feed/@revayat_net بنیاد روایت پیشرفت fa 2026-06-17 15:08:09 https://files.virgool.io/upload/users/962108/avatar/6iXmIv.jpeg?height=120&width=120 https://virgool.io/@revayat_net https://virgool.io/@revayat_net/principles-of-economics-3-rqmrqen9t7yg در جلسۀ سوم آموزش مبانی علم اقتصاد که 5 شهریور 1400 برگزار شد، باقیماندۀ مطالب فصل دوم و بخش ابتدایی فصل سوم کتاب توسط استاد شکیبایی مورد بحث قرار گرفت. در این جلسه آقایان حمیدرضا تیموری و سید علیرضا حیدری حضور داشتند.فصل دوم: روش تحقیق در اقتصاد (Thinking Like an Economist)هری اس. ترومن می‌گوید:Give me a one-handed Economist. All my economists say 'on hand...', then 'but on the other...جنس علم اقتصاد با علوم طبیعی و مهندسی یکسان نیست. نگاه مهندسی به اقتصاد نتیجه‌بخش نخواهد بود. لذا اقتصاددان یک دست، مهندس است.آیا در اقتصاد هر کاری می‌توان کرد؟به دو دلیل نمی‌توانیم اظهارنظرهای قطعی در اقتصاد داشته باشیم: 1. محدودیت 2. عدم قطعیتدر تصمیم‌گیری سیاسی اصل بده- بستان وجود دارد. مثلاً پرداخت یارانه‌ها در ایران موجب کاهش ضریب جینی (و در نتیجه کاهش فاصلۀ اختلافی طبقات جامعه) شد. اما یارانه‌ها در میان‌مدت موجب افزایش تورم شد.resource: data.worldbank.orgاقتصاددانان با بیان عقاید خود در سیاست‌گذاری‌ها تأثیر می‌گذارند. پیش‌بینی‌های اقتصادی بر مسائل اقتصادی تأثیر می‌گذارد.Ronald Reagan used to say that if the game Trivial Pursuit were designed by economists, it would have 100 questions and 3000 answers.اختلاف بین علمای اقتصاد از دو منشأ اثباتی و دستوری ناشی می‌شود.مثال نگاه اثباتی: مالیات بر درآمد را از درآمد اشخاص برداریم یا مالیات بر ارزش‌افزوده دریافت کنیم (مالیات غیرمستقیم)؟مثال نگاه دستوری: آیا از همۀ طبقات جامعه باید مالیات مساوی دریافت کرد؟فصل سوم: وابستگی متقابل و منافع تجارت (Interdependence and the Gains from Trade)مدت زمانی که یک کشاورز و دامدار (که سیستم تولید قوی‌تری نسبت به کشاورز دارد) برای تولید گوشت و سیب‌زمینی می‌گذارند:نمودار مرز امکانات تولید کشاورز و دامداردامدار پیشنهاد می‌کند کشاورز 1 کیلو سیب‌زمینی را در ازای 3 کیلو گوشت به او بدهد. این مبادله منافع دو طرف را تأمین می‌کند.نقطۀ A* و B* وضعیت تولید کشاورز و دامدار بعد از مبادله است.هزینه- فرصت تولید سیب‌زمینی برای دامدار خیلی بالاست.مزیت مطلق: تولید با هزینه یا زمان کمتر (نهاده‌های کمتر)Economists use the term absolute advantage when comparing the productivity of one person, firm, or nation to that of another. The producer that requires a smaller quantity of inputs to produce a good is said to have an absolute advantage in producing that good.مزیت نسبی (نظریۀ ریکاردو): تولید با هزینه- فرصت کمترEconomists use the term comparative advantage when describing the Opportunity costs faced by two producers. The producer who gives up less of other goods to produce Good X has the smaller opportunity cost of producing Good X and is said to have a comparative advantage in producing it.اقتصاددانان دربارۀ سیاست‌های بازرگانی اجماع نظر ندارند اما در خصوص حمایت از تجارت آزاد هم‌عقیده‌اند.مزایای ناشی از تجارت به مزیت نسبی (و نه مطلق) بستگی دارد.▲ revayat_net revayat_net Sat, 28 Aug 2021 13:31:17 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/principles-of-economics-2-nqx3lxlemlkk در جلسۀ دوم آموزش مبانی علم اقتصاد که 22 مرداد 1400 برگزار شد، بخشی از فصل دوم کتاب توسط استاد شکیبایی مورد بحث قرار گرفت. در این جلسه آقایان حمیدرضا تیموری و سید علیرضا حیدری حضور داشتند.فصل دوم: روش تحقیق در اقتصاد (Thinking Like an Economist)چگونه همچون یک اقتصاددان بیندیشیم؟در اقتصاد امکان آزمون و خطا را نداریم. چرا؟ حق نداریم یک سیاست اقتصادی را روی مردم پیاده کنیم.می‌توانیم از تاریخ و دایرۀ شمول یک سیاست اقتصادی در میان کشورها (گستردگی کشورها) برای تحقیق در اقتصاد استفاده کنیم.البته می‌توان در اندازه‌ای کوچک به تحقیق در روابط اقتصادی انسان‌ها پرداخت که امروزه اقتصاد رفتاری این کار را به عهده گرفته است.در بررسی آثار اقتصادی کوتاه‌مدت و بلندمدت از فرضیات مختلفی استفاده می‌شود. مثلاً اصل 10 (معکوس‌بودن رابطۀ تورم و بیکاری) در کوتاه‌مدت جواب می‌دهد اما در بلندمدت جواب نمی‌دهد.وظیفۀ مدل‌ها این است که فضای واقعی را ساده‌سازی کند تا مسئله را تحلیل کند. هرچه فرضیات کم شود سادگی افزایش می‌یابد و دقت کم می‌شود و برعکس.1. چرخۀ اقتصادی/ جریان دورانی درآمد و هزینهخانوار عوامل تولید را در اختیار بنگاه قرار می‌دهد و بنگاه کالا را در اختیار خانوار قرار می‌دهد.2. مرز امکانات تولیدنقطۀ A: کارآمد نقطۀ B: غیرکارآمد نقطۀ C: غیرقابل‌دسترسبا کاهش تولید کالای X، نسبت افزایش تولید کالای Y هم کاهش می‌یابد.بازشدن پنجرۀ جمعیتی باعث رشد و رونق کسب‌وکار می‌شود و پیری جمعیت و بیکاری باعث رشد منفی در نمودار خواهد شد. البته تحریم‌ها هم می‌تواند امکانات اقتصادی را مسدود کند.پیشرفت فناوری مرز امکانات تولید را جابه‌جا می‌کند. پیشرفت اقتصادی (سیاست‌گذاری‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها، قدرت سیاسی و ...) نیز می‌تواند مرز امکانات تولید را جابه‌جا کند.در هر علمی نیاز به تقسیم‌بندی داریم.اقتصاد بر اساس مسائل اصلی به دو گروه 1. اقتصاد خرد (بنگاه و خانوار) و 2. اقتصاد کلان (تورم، بیکاری، رشد اقتصادی و ...) تقسیم می‌شود. برخی گفته‌اند اقتصاد خرد علم تعیین قیمت (بر اساس عرضه و تقاضا) است. در اقتصاد خرد بیشتر با نمودارها و فرمول‌ها روبه‌روییم. اما در اقتصاد کلان با شاخص‌ها کار داریم و بیشتر تحلیل می‌کنیم.اقتصاد بر اساس نحوۀ بیان و زبان اقتصاد به دو گروه 1. اثباتی (positive) و 2. دستوری/ هنجاری/ ارزشی (normative) تقسیم می‌شود. در اقتصاد اثباتی با آنچه هست و نیست روبه‌روییم (مثلاً می‌گوید تورم هست یا نیست و چه نسبتی با بیکاری دارد) و اقتصاددان در جایگاه نظریه‌پرداز می‌نشیند. این موارد با آزمون، اثبات‌شدنی است. اقتصادی دستوری دربارۀ بایدها و نباید‌ها صحبت می‌کند. در اقتصاد دستوری نسخه می‌پیچند و اقتصاددان در جایگاه سیاست‌گذار می‌نشیند.▲ revayat_net revayat_net Fri, 27 Aug 2021 00:56:38 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/principles-of-economics-1-klfght81ucqh در جلسۀ اول آموزش مبانی علم اقتصاد که 8 مرداد 1400 برگزار شد، فصل اول کتاب توسط استاد شکیبایی مورد بحث قرار گرفت. در این جلسه آقایان حمیدرضا تیموری و سید علیرضا حیدری حضور داشتند.فصل اول: ده اصل بنیادین اقتصاد (Ten Principles of Economics)اقتصاد علمی است که منابع محدود را به نیازهای نامحدود مرتبط می‌کند.چرا اقتصاد می‌خوانیم؟ 1. فهم و شناخت جهان پیرامونی 2. مشارکت و انتخاب‌های اقتصادی بهینه در زندگی 3. بصیرت سیاسی و اقتصادی و کنش‌گری آگاهانه در سیاست.اقتصاددانان به نحوۀ تصمیم‌گیری خانوارها و بنگاه‌ها می‌پردازند.اصول ده‌گانۀ اقتصاد:1. بده- بستان (Trade-Offs)همۀ ما گرفتار بده- بستان هستیم و چیزی را انتخاب می‌کنیم و به چیزهای دیگر ترجیح می‌دهیم.پیش‌فرض بده- بستان اصل کمیابی است. هر کالایی که کمیاب باشد وارد علم اقتصاد می‌شود.مثال‌ها:1.1. مبادله اسلحه و کَره (اسلحه استعاره‌ای از امنیت و کَره استعاره‌ای از رفاه است)1.2. محیط‌زیست سالم و سطح درآمد (کلیدواژه‌ها: مالیات دی‌اکسیدکربن (Carbon Tax))از دهۀ 1980 مسئلۀ محیط‌زیست خیلی مهم شده است.1.3. کارایی- مساوات/ برابری (کلیدواژه‌ها: نحوۀ تقسیم درآمدها ورشد اقتصادی) اندازۀ کیک و نحوۀ تقسیم آنبهره‌وری از جمع دو عامل کارایی (efficiency) و اثربخشی (effectiveness) شکل گرفته است.2. هزینه- فرصت (opportunity cost)هزینۀ به‌دست‌آوردن هر چیز با ارزش کالاهایی که از دست می‌دهی، برابر است.مطلوبیت باعث انتخاب‌های ما می‌شود. آیا می‌توان مطلوبیت را به کمیت تبدیل کرد؟3. منافع حاشیه‌ای (marginal cost)افراد عقلایی زمانی یک تصمیم را می‌گیرند که منافع حاشیه‌ای بیشتر از هزینه‌هایش باشد.4. با تغییر هزینه- منافع تصمیمات مردم عوض می‌شود.سیاست‌ها یک سری آثار مستقیم دارند و یک سری آثار غیرمستقیم. اگر این سیاست‌ها بتوانند روی انگیزۀ مردم تأثیر بگذارد، روی رفتار مردم هم اثر می‌گذارد. مثال: مالیات بر بنزین5. مبادله (تجارت)مبادله منجر به تخصص‌گرایی و افزایش کارایی می‌شود. مثال: دامداری و کشاورزیمتخصص‌ها از مزیت‌های‌شان استفاده می‌کنند.این انتخاب صفرویکی نیست؛ می‌تواند طیفی باشد.6. سودمندی نظام بازار: 1. منافع عمومی و 2. منافع فردیدست نامرئیِ بازار این دو منفعت را به تعادل می‌رساند.دست نامرئی می‌گوید: هیچ‌کس تمایلی به منافع عمومی ندارد و نمی‌داند این منافع را چگونه باید ایجاد کرد. بازار کاری می‌کند که منافع فردی به منافع عمومی منجر شود. اما این کار زمانی رخ می‌دهد که رقابت کامل باشد.رقابت کامل زمانی رخ می‌دهد که تعداد نامحدودی مشتری (تقاضا) در برابر تعداد نامحدودی تولیدکننده (عرضه) وجود داشته باشد و قابل‌تبانی نباشد. انحصار موجب شکست بازار می‌شود.در مکاتب اقتصادی هم گرایش به 1. مالکیت شخصی و 2. مالکیت جمعی وجود دارد.7. شکست بازار و نقش دولت: قدرت (مشتریان یا تولیدکنندگان قدرت پیدا می‌کنند) و اثرات جانبی (مثل: تحقیقات بنیادین در آموزش عالی که جنبه‌ای مثبت است و آلایندگی صنایع که جنبه‌ای منفی است.)دولت می‌تواند کارایی و برابری را افزایش دهد؛ مثلاً مالیات بر درآمد و نظام تأمین اجتماعی بگذارد.8. ارتباط سطح زندگی و بهره‌وری: سطح رشد و بهره‌وری با میزان سرمایه‌گذاری حال ارتباط دارد.بهره‌وری متفاوت موجب بهتر یا بدترشدن سطح زندگی مردم می‌شود.بهره‌وری به منابع انسانی، سرمایه‌ای و ... وابسته است.9. افزایش نقدینگی موجب افزایش تورم می‌شود.10. رابطۀ بین تورم و بیکاری در کوتاه‌مدت معکوس است.با تغییر در مخارج دولت، مالیات و حجم پول می‌توان اثرات اصل بالا را کم کرد.▲ revayat_net revayat_net Wed, 25 Aug 2021 10:44:15 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/maktabe-islami-xcnrafyqh3eo بنیاد روایت پیشرفت ۲۶ مرداد ۱۴۰۰ میزبان آقایان سید جلیل عرب‌شاهی و محمدحسن ندیم بود. در این نشست حجت‌الاسلام عرب‌شاهی از تجربۀ خود در مجموعۀ مکتب اسلامی (با نام قدیمی بصائر) گفت. دال مرکزی این مجموعه «تزکیه و تعلیم» است. مجموعۀ بصائر از 1387 با اهداف تربیتی در سبزوار آغاز به کار کرد. مخاطبان این مجموعه دانش‌آموزان بودند و دوره‌هایش به تابستان محدود بود. پس از آن تلاش شد تا دوره‌ها در طول سال تحصیلی نیز برگزار شود. از ۱۳۹۰ با طراحی دوره‌های معرفتی- مهارتی تلاش کرد برنامه‌ای به‌جای برنامۀ درسی آموزش‌وپرورش ارائه کند. در همین راستا به کار تربیتی مربی‌محور روی آورد و متوجه شد بهترین مدل تربیتی این است که پدر و مادر عَلَم تزکیه و تعلیم فرزندان را به دوش بکشند و برای رشدشان برنامه‌ریزی کنند. عرب‌شاهی این تجربه را مشابه Home school, job school و free school در کشورهای اروپایی دانست و اشاره کرد: در اسلام نهادی با عنوان مدرسه نداریم و هیچ‌کدام از انبیا و اولیا چنین نهادی نداشته‌اند.مجموعۀ بصائر از 1395 به «مکتب اسلامی» تغییر نام داد و به توانمندسازی نهاد خانواده در حوزه‌های تزکیه و تعلیم، سبک زندگی و اقتصاد توحیدمحور روی آورد تا مخاطبانش از ساختارهای غیرتوحیدی هجرت کنند. حجت‌الاسلام عرب‌شاهی محورهای معرفتی این مجموعه را ۱. خانواده‌محوری ۲. قرآن‌محوری با روش تفکر فعال و ۳. اختیار (قدرت انتخاب خیر/ انتخاب بهتر از میان دو گزینۀ خیر و أخْیَر) دانست. در این رویکرد تربیتی، علم‌آموزی از فضای کاربرد و منفعت آغاز می‌شود. پسران مهارت می‌آموزند و دختران به مادران مجتهده تبدیل می‌شوند. عرب‌شاهی با طرح این سؤال که «خروجی آموزش‌وپرورش چیست؟»، تقابل فکری مجموعه مکتب اسلامی با وزارت آموزش‌وپرورش را مسئلۀ ولایت دانست و عنوان کرد: مجموعه‌های تربیتی هدهد و کندو متعلق به مؤسسۀ میزان، مبانی آموزشی را از سیستم آموزشی ژاپن گرفته و اسلامی کرده‌اند. وی با آسیب‌شناسی فضای تربیتی موجود گفت: وقتی پدران و مادران برای ثبت‌نام فرزندان‌شان در مدارسِ دارای برنامه این‌طور جست‌وجو می‌کنند به این معناست که به‌دنبال واگذاری وظایف‌شان هستند.عرب‌شاهی با اشاره به اینکه مجموعه به اضطرارها توجه دارد، ادامه داد: از ساختارهای موجود غافل نیستیم و دانش‌آموزانی که در این مجموعه شرکت می‌کنند، می‌توانند با دادن آزمون‌های آموزش‌وپرورش، مدرک بگیرند. موضوعاتی چون طب، نجوم و ادبیات در این مجموعه دنبال می‌شود.مجموعه مکتب اسلامی برای برطرف‌کردن نیاز ضروری خانواده‌ها (همچون خوراک و پوشاک) برنامه‌هایی را در ۴ حوزۀ اقتصادی برنامه‌ریزی کرده است: ۱. تولید پارچه و لباس کودک، ۲. دامداری دام سبک (در ۲ مجموعه)، ۳. تولید مواد غذایی سالم (برداشت خرما و برنج) و ۴. عرضۀ محصولات تولیدشده. حجت‌الاسلام عرب‌شاهی تلاش‌های اقتصادی مجموعه را توحیدمحور، برکت‌محور و قناعت‌محور و چشم‌انداز مجموعه را تشکیل ساختاری تمام‌خدماتی در جهان دانست.گفتنی است همۀ خدمات این مجموعه رایگان است و حدود ۲۰۰ خانوادۀ اصفهانی با این مجموعه در ارتباط هستند که از میان آن‌ها ۴۰ خانواده به‌طور جدی با مجموعه همراهی دارند. برای آشنایی بیشتر با این مجموعه می‌توانید به سایت مکتب اسلامی به آدرس rahetamaddon.ir و کانال maktab_eslami در پیام‌رسان ایتا مراجعه فرمایید.▲ revayat_net revayat_net Sat, 21 Aug 2021 20:44:49 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/iqtisaduna-3-rjy77vdopgaf یکشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ سومین نشست متن‌خوانی «اقتصاد ما» برگزار شد. در این جلسه صفحات ۲۱ تا ۲۳ کتاب «اقتصاد ما» چاپ پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر مطالعه شد.در نشست قبلی صحبت به اینجا رسید که امت اسلامی چاره‌ای جز این ندارد که نهضت جدید خودش را بر پایۀ شاخص‌هایی استوار کند که با کشورهای استعمارگر پیوندی نداشته باشد. شهید صدر می‌گوید خیلی از گروه‌های سیاسی جهان اسلام برای بریدن از ساختار فکری استعمار به این فکر افتادند که «ملیت» را به‌عنوان زیربنای تمدن و نظم اجتماعی قرار بدهند. ایشان در ادامه این نظر را نقد می‌کند: «ملیت، تنها یک پیوند تاریخی زبانی است؛ نه فلسفه‌ای دارای اصول و عقیده‌ای دارای پایه ... ملیت بر اساس طبیعت خویش نسبت به همۀ فلسفه‌ها و مکتب‌های اجتماعی و عقیدتی و دینی بی‌طرف است».نقد نظر مؤلفاگر ملیت پیوند تاریخی و زبانی باشد، نمی‌توانیم بگوییم از باورها خالی است. مثلاً ما وقتی از ایران حرف می‌زنیم نمی‌توانیم از پیوند عمیق باورهای دینی در بین ایرانیان چشم بپوشیم. نمی‌توانیم حافظ و سعدی و مولوی و بسیاری از کسانی که در زبان انعکاس دارند، نبینیم. حتی کسانی که می‌گویند باور دینی نداریم و به ایران علاقه نداریم و ... چون به زبان فارسی حرف می‌زنند ناگزیر از بازتاب‌های تاریخ و فرهنگ در زبان هستند. به همین دلیل ایرانِ بدون باورهای دینی مثل شیر بی‌دم‌وسرواشکمِ مولوی می‌ماند. به نظر می‌رسد موفق‌نشدن جریان مدرنیزاسیون در ایران هم از همین مسئله ناشی می‌شود.در ادامه جناب صدر می‌فرماید جنبش‌های ملی‌گرا هم این نکته (ملیت مادۀ خامی است که باید فلسفه و نظام اجتماعی خاصی را برای خودش انتخاب کند) را فهمیده بودند و به همین جهت «سوسیالیسم عربی» را پیشنهاد کردند و تلاش کردند با اضافه‌کردن «عربی»، واقعیت بیگانه‌ای که از نظر تاریخی و فکری در سوسیالیسم بود، بپوشانند. اما این تلاش ناکام شد. چرا؟ چون ظاهری بود و عامل «عربی» روح تازه‌ای در کالبد سوسیالیسم ندمید بلکه چیزهایی را که با سنت جامعۀ عربی سازگاری نداشت، استثنا می‌کرد. ما هم در ایران تلاش کردیم چیزهایی را از غرب بگیریم و با تغییر ظاهری، جای آن را در فرهنگ‌مان باز کنیم اما شکست خوردیم. دکتر داوری سال‌هاست این نگاه ظاهرگرایانه را نقد می‌کند.صدر می‌گوید: «استثنا، ماهیت قضیه و محتوای حقیقی شعار را تغییر نمی‌دهد» و مدعیان سوسیالیسم عربی، نمی‌توانند تفاوت‌های ریشه‌دار سوسیالیسم عربی و فارسی و ترکی را نشان بدهند. ایشان دوباره به نظر خودش بازمی‌گردد و می‌گوید امت نمی‌تواند نهضت نوین خود را بنا کند جز بر اساس سنگ‌بنای اصیلی که با کشورهای استعمارگر هیچ ارتباطی نداشته باشد.در گفت‌وگوها دربارۀ متن کتاب این موضوعات دنبال شد:1. برخی از افرادی که تفکر ملی‌گرا دارند، فقط به حضور کلمات عربی در زبان فارسی اشکال می‌گیرند ولی به حضور کلمات انگلیسی یا فرانسوی اشکالی وارد نمی‌کنند. در واقع از گرایش عربی فرار می‌کنند اما در دام غرب می‌افتند. اگر به این مسئله نگاه دقیقی بیندازیم، می‌بینیم در منطق فکری آنان ملی‌گرایی چارچوب مشخصی ندارد. اگر نبود همین منطق فکری را در تاریخ معاصر بررسی کنیم می‌بینیم مصدق پس از سال‌ها مبارزه با استعمار پیر (انگلیس) به استعمار جوان (آمریکا) اعتماد کرد و کودتای آمریکایی‌ها در تهران عملیاتی شد (28 مرداد 1332).2. در الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت «ایرانی‌بودن» به چه معناست و چه سهمی در این الگو دارد؟3. برای آنکه نگاه دقیق‌تری به مسئله ملیت داشته باشیم خوب است نگاهی به کتاب‌های خدمات متقابل اسلام و ایران (شهید مرتضی مطهری)، دو قرن سکوت (عبدالحسین زرین‌کوب) و تشیع علوی و تشیع صفوی (علی شریعتی) بیندازیم.4. چرا شهید صدر به مسئلۀ «امت» این‌قدر تأکید دارد؟ چرا به حقانیت ارجاع نمی‌دهد؟5. «مردم‌سالاری دینی» ابتکار امام خمینی (ره) برای تلفیق مقبولیت و مشروعیت بود. ابتکاری که مردم را به‌عنوان محور امور و دین را به‌عنوان شاخص حرکت در هم آمیخت.6. تلاش نکرده‌ایم مسائلی چون اقتصاد را در دل قرآن جستجو کنیم! مثلاً در داستان تعبیر خواب پادشاه مصر، یوسف (ع) ضمن تعبیر خواب پادشاه، یک استراتژی اقتصادی مطرح می‌کند: هفت سال ذخیرۀ گندم به همراه خوشه و هفت سال استفاده از ذخایر. (بحث حاشیه‌ای) (البته این نظر می‌تواند «تفسیر به رأی» تلقی شود و مخالفان زیادی داشته باشد اما به‌عنوان نظری که شاید بتواند بابی را باز کند، مطرح شد.)▲ revayat_net revayat_net Fri, 25 Jun 2021 23:09:33 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/iqtisaduna-2-vp7agezf9jy8 در جلسۀ دوم (یکشنبه 12 اردیبهشت 1400)، صفحات 18 تا 21 کتاب را متن‌خوانی کردیم.شهید صدر می‌گوید کتاب یک بررسی مقایسه‌ای بین اقتصاد اروپایی (شامل سرمایه‌داری و سوسیالیسم) و اقتصاد اسلامی از نظر توانایی شرکت آن‌ها در مبارزۀ جهان اسلامی بر ضد عقب‌ماندگی اقتصادی کرده تا بهترین شیوه به‌عنوان چارچوب فرایند رشد اقتصادی برگزیده شود. سپس می‌گوید مسئله در مقایسۀ محتوای فکری و مکتبی این شیوه‌ها نیست و نباید به داده‌های نظری اکتفا کرد بلکه باید شرایط عینی و ساختار روحی و تاریخی امت را مورد توجه قرار دهیم.شهید صدر «نگاهی تاریخی» به اقتصاد (و البته مدرنیته) می‌اندازد و مسئله را از پیاده‌سازی یک شیوۀ اقتصادی فراتر می‌بیند. از منظر «اندیشۀ تاریخی» پیاده‌سازی یک چارچوب اقتصادی (یا هر چارچوب دیگری) باید با حرکت همگانی مردم جامعه در تناسب باشد وگرنه شکست خواهد خورد. مسئله این است که ما خیال می‌کنیم اجرای یک چارچوب اقتصادی در هر نقطه از دنیا، نتیجۀ یکسانی دارد؛ در حالی که ابداً این‌گونه نیست. (به زبان رادیکال بخواهم بگویم 2 ضرب‌در 2 در همۀ دنیا، 4 را نتیجه نمی‌دهد.) (برای فهم بیشتر اندیشۀ تاریخی به آثار دکتر رضا داوری اردکانی رجوع فرمایید.)مهم‌ترین نکتۀ این چند صفحه اینجاست (ص 19): «کارایی اقتصاد آزاد سرمایه‌داری و اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده سوسیالیستی در تجربۀ انسان اروپایی نیز لزوماً به این معنی نیست که این کارایی فقط ثمرۀ آن شیوۀ اقتصادی خاص است تا هرگاه آن شیوه در پیش گرفته شود همان نتایج به دست آید؛ بلکه این کارایی می‌تواند محصول شیوۀ مزبور به‌عنوان بخشی از یک مجموعۀ به‌هم‌پیوسته و حلقه‌ای از یک تاریخ باشد. از این رو، اگر آن شیوۀ خاص از چارچوب و تاریخ خود جدا گردد، دیگر نه آن کارایی را خواهد داشت و نه آن نتایج را».شهید صدر حرکت همگانی امت را شرط بنیادین برای موفقیت‌آمیزبودن هرگونه رشد (اعم از اقتصادی و فرهنگی و ...) می‌داند و این حرکت را نشان‌دهندۀ بالندگی اراده‌ها و رهاشدن استعدادهای درونی مردم توصیف می‌کند. اگر بخواهیم مقایسه‌ای تطبیقی با اندیشۀ دکتر داوری داشته باشیم، «حرکت همگانی امت» شهید صدر همان «تحول در جان‌ها» در گفتار دکتر داوری است.می‌فرماید: «رشد ثروت در بیرون و بالندگی امت در درون می‌بایست در یک راستا حرکت کنند» (ص 20). سپس به تجربۀ انسان اروپایی به‌عنوان یک بیان تاریخی از این موضوع اشاره می‌کند و می‌گوید مردم اروپا ارتباطی فعال با شیوه‌های اقتصاد اروپایی در همۀ جنبه‌های زندگی‌شان برقرار کردند. شهید صدر می‌گوید اگر کسی مدلی را طرح می‌کند باید به «امکان همراهی ملت با این شیوه» و «توانایی شیوه‌های منتقل‌شده در پیوندخوردن با ملت» توجه کند.از نظر صدر اگر بخواهیم یک روش برای رشد اقتصادی جهان اسلام معرفی کنیم، باید به احساسات، روحیات، تاریخ و پیچیدگی‌های گوناگون امت توجه کنیم و در جست‌وجوی آمیزه‌ای تمدنی باشیم که امت را به حرکت وادار کند. سپس می‌گوید به دلیل احساس روحی امت اسلامی نسبت به استعمار، این نظام اجتماعی و آمیزۀ تمدنی باید با کشورهای استعمارگر پیوند نداشته باشد (موضوعی چالشی که ما روی آن بحث‌های فراوانی کردیم).در گفت‌وگوها دربارۀ متن کتاب این موضوعات دنبال شد:1. نگاهی به سرنوشت ژاپن انداختیم و شریک شدنش در سرنوشت انسان اروپایی. یادی هم از شهید آوینی کردیم و مقاله معروف راز سرزمین آفتاب. این سؤال را هم دوباره مرور کردیم: آیا امکان شریک‌شدن در تاریخ تجدد با حفظ هویت فرهنگی سرزمینی وجود دارد؟2. استعمار دیگر به شکل سابق عمل نمی‌کند. حتی کلمۀ «استعمار» در ادبیات ما چندان جایی ندارد. استعمار خودش را در قالب جدیدی به‌روزرسانی کرده است: استانداردها و شاخص‌های جهانی. مثلاً مؤسسه‌ای پژوهشی به نام لگاتوم هست که از 2007 شاخص رفاه را بررسی می‌کند. این شاخص در 9 حوزۀ اقتصاد، فرصت‌های کسب و کار، حکومت‌داری، آموزش، سلامت، امنیت و ایمنی، محیط زیست، آزادی‌های فردی و سرمایۀ اجتماعی را می‌سنجد. طبیعتاً ایران از نظر اقتصاد، حکومت‌داری، سلامت و آزادی‌های فردی رتبۀ خوبی به دست نمی‌آورد. چرا؟ چون برای مثال در حوزۀ سلامت امکان سقط‌جنین قانونی وجود ندارد و این مسئله در شاخص رفاه ما مؤثر است. حالا جامعۀ جهانی می‌تواند این شاخص را چماقی کند برای قانونی‌کردن سقط‌جنین در ایران إلخ.3. در بین شاخص‌های اخلاق اجتماعی، «بی‌تفاوتی اجتماعی» خصوصاً در شهرهای بزرگ بالاست. این مسئله نه فقط در مورد ارزش‌های دینی و اخلاقی صادق است بلکه در مورد مسائل اجتماعی هم هست. مثلاً بسیاری از ما اگر دعوای خیابانی ببینیم خیلی راحت از کنارش رد می‌شویم (به دلایلش کاری نداریم، اینجا خود مسئله را بررسی می‌کنیم). (بحث حاشیه‌ای)4. در حوزۀ اقتصاد، مردم به شاخص‌هایی مثل تولید ناخالص داخلی (GDP) کاری ندارند و به بهبود کلی اوضاع و تغییرات محسوس فکر می‌کنند. (بحث حاشیه‌ای)▲ revayat_net revayat_net Fri, 25 Jun 2021 22:34:07 +0430 https://virgool.io/@revayat_net/iqtisaduna-1-zaikntdjytwb حدود ده ماه از تشکیل این جمع (به ترتیب حروف الفبا: محمدعرفان آزادی‌ستان، حمیدرضا تیموری، عادل شکیبایی، محمدعلی طائبی) می‌گذرد. جمعی که می‌خواست و می‌خواهد مسائل اقتصاد (خصوصاً اقتصاد ایران) را بفهمد. در این چند ماه کتاب حرف‌هایی با دخترم درباره اقتصاد محور جلسات ما بود. متن‌خوانی و بحث و بررسی موضوعات کتاب در دستور کارمان قرار داشت. حالا این کار به ایستگاه دوم رسیده است: متن‌خوانی و بحث و بررسی کتاب اقتصاد ما اثر شهید سید محمدباقر صدر.قطعاً شهید صدر از نوابغ زمانه ماست. تلاشش برای طرح مبنایی اقتصاد اسلامی و نگاه عمیقش به «علل انحطاط و عقب‌ماندگی مسلمانان» درخور ستایش است. رهبر انقلاب اسلامی درباره شهید صدر از الفاظی چون «عمود فکری برای نظام و جامعه اسلامی» و «نابغه» و «صاحب مکتب در اصول و فقه و فلسفه» استفاده کرده‌اند.در جلسه اول از صفحه 13 تا 18 را مطالعه کردیم. خواندن پیش‌گفتار پژوهشگاه صدر را هم به عهده دوستان گذاشتیم. صدر در مقدمه‌اش به چاپ دوم کتاب، ارتباط اقتصاد با حیات امت اسلامی را تبیین می‌کند.مهم‌ترین بحث ایشان در این 5 صفحه: جهان اسلام درهای خود را بر روی زندگی اروپایی باز کرد و پیشوایی فکری و رهبری انسان اروپایی را قبول کرد و جایگاه خود را در یک «چارچوب تقلیدی» پیدا کرد.پیروی از تجربه پیشرو انسان اروپایی به 3 صورت پشت‌سرهم از نظر زمانی در جهان اسلام خودنمایی کرد:1. تبعیت سیاسی2. تبعیت اقتصادی3. تبعیت در شیوه: اشاره به نهضت‌های آزادی‌بخش مسلمان داشتند که سعی کردند از نظر سیاسی و اقتصادی و از سیطره غرب خارج شوند. اما «نتوانستند در درک طبیعت مشکل خود که در عقب‌ماندگی اقتصادی جلوه‌گر بود، از قالب فهم اروپایی بیرون روند».شهید صدر تجارب نوین برای ساختن بنای اقتصادی در جهان اسلام را به دو تجربه «اقتصاد آزاد مبتنی بر اساس سرمایه‌داری» و «اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده بر پایه سوسیالیسم» تقسیم می‌کند. اولین جهت‌گیری جهان اسلام (از نظر زمانی) گزینش لیبرالیسم بود. سپس برخی جریان‌های حاکم برای رهایی از سرمایه‌داری، سوسیالیسم را محور قرار دادند.اینجاست که شهید صدر ادعا می‌کند: چنین راه آماده‌ای به‌صورت نظری و عقیدتی در میان امت وجود دارد، هرچند از میدان عمل دور بوده و آن «اقتصاد اسلامی» است. حالا باید دید منظور شهید صدر از «اقتصاد اسلامی» و مبانی آماده نظری‌اش چیست؟در گفت‌وگوها درباره متن کتاب این موضوعات دنبال شد:1. صدام خطر خمینی‌شدنِ صدر را احساس کرده بود و به همین جهت صدر را شهید کرد.2. کتاب در چه ظرف زمانی نوشته شده و چه نسبتی با امروز ما دارد؟3. تصویر اجتماعی ما از دین به چند بخش تقسیم می‌شود؟ (بحث حاشیه‌ای)▲ revayat_net revayat_net Thu, 10 Jun 2021 16:40:30 +0430