https://virgool.io/feed/@typokhat تایپوخط وبسایتی است برای نشر دانش و فعالیت عملی کاربردی در حوزه فونت، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی فارسی، با نیم‌نگاهی به مسائل کلی دیزاین و طراحی گرافیک. آدرس وبسایت: typokhat.com fa 2026-06-16 14:04:54 https://files.virgool.io/upload/users/13829/avatar/x27X3D.png?height=120&width=120 https://virgool.io/@typokhat https://virgool.io/@typokhat/%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%88-%DB%8C%D8%A7-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7-ywnks6thasdb این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: ایلِنه استرایزوِر مترجم: رامین پهلوان حسینی در دنیای امروز، سال‌هاست که حروف صرفاً در نسخه‌های چاپ‌شده خوانده نمی‌شوند، بلکه در انبوهی از دستگاه‌های دارای صفحه نمایش از جمله کامپیوترها، تلفن‌های هوشمند، تبلت‌ها و کتاب‌خوان‌های الکترونیکی حضور دارند. محتوا به انتخاب مخاطب در گستره [وسیعی] از رسانه‌ها دیده می‌شود. مردم از وبسایت‌ها در تبلت و گوشی‌های هوشمندشان بازدید می‌کنند و کتاب‌های الکترونیکی را هم در کامپیوتر و هم در دستگاه‌های موبایلشان می‌خوانند. این مجموعه [متنوع] از روش‌های انتشار، به پیچیدگی‌های کار دیزاینر یک بُعد [جدید] اضافه می‌کند. تصویر ۱: تایپ‌فیس «مالابار ایتکست» (Malabar eText) به کار رفته در کتابخوان «نوک» برند بارنز اند نوبل دیزاین شما باید پاسخگوی محیط مشاهده هر کاربر باشد. شما نمی‌توانید تعیین کنید که یک کاربر چگونه و از کجا به آنچه دیزاین کرده‌اید دسترسی پیدا کند، ولی باید حداکثر تلاشتان را بکنید تا یکپارچگی آن حفظ شود. به عبارتی وقتی شما دیزاین می‌کنید باید پیش دستی کنید تا بهترین «تجربه تایپوگرافیک» را در دستگاه‌های مختلف خلق کنید. وب‌فونت‌هایی که به صورت پویا [بر روی دستگاه کاربر] دانلود می‌شوند (فونت‌های دینامیک)، می‌توانند این اطمینان را به شما بدهند که متن شما از یک دستگاه به دستگاه دیگر به درستی منتقل می‌شود. علاوه بر این، خیلی از این وب‌فونت‌ها به طور اختصاصی برای عملکرد بهینه در محیط‌های دیجیتال دیزاین و/ یا برای این محیط‌ها سازگار شده‌اند.یکی دیگر از گزینه‌ها هنگام دیزاین متن با سایز کوچک بر روی رسانه‌هایی با رزولوشن بالا از جمله کتاب‌خوان‌ها و دستگاه‌های موبایل، فونت‌های «ایتکست» (e-Text) هستند. این فونت‌ها با عملکرد بالایشان طوری دیزاین شده‌اند تا وضوح، دقتِ [شکل حروف] و خوانایی کلی آن‌ها در اندازه‌های کوچک و برروی صفحات نمایش حفظ شود.تصویر ۲: تایپ‌فیس «باسکرویل» (Baskerville) که در اصل برای چاپ دیزاین شده بوده است (سطر بالا) برای صفحات نمایش با رزولوشن بالا سازگار شده است (سطر پایین). فونتی که به دست آمده است (باسکرویل ایتکست- Baskerville eText) شامل تغییراتی در ارتفاق ایکس، وزن، کنتراست ضخامت استروک ها و فاصله گذاری می شود. حال با توجه به اینکه خوانایی [حروف] و قابل خواندن بودن بودن محتوا در جلب توجه و درگیر کردن خواننده نقش کلیدی ایفا می‌کند، چه نوع تایپ‌فیسی گزینه بهتری است؟ سریف یا سن‌سریف؟ هرچند تایپ‌فیس‌های سن‌سریف در گذشته «تنها انتخاب» برای متن‌های فضای وب بوده‌اند، این موضوع دیگر یک اصل قطعی نیست. رزولوشن بالای بسیاری از رسانه‌های دیجیتال امروز، و همچنین تکنولوژی پیشرفته فونت، باعث شده است وضوح و خوانایی فونت‌ها بر روی رسانه‌های دارای صفحه نمایش افزایش یابد.بنابراین هنگام انتخاب یک فونت برای استفاده برروی صفحه نمایش چه [مواردی] را باید در نظر گرفت؟ در یک کلمه: قابل خواندن بودن (Readability) و همچنین اقتضائات برند، مسائل زیبایی‌شناختی و لحن. اینکه فونت سریف باشد یا سن سریف، به ویژه وقتی که فونت به صورت اختصاصی برای رسانه‌های دارای صفحه نمایش دیزاین و بهینه‌سازی شده است، یک انتخاب درازمدت است. [بنابراین لازم است] قبل از آنکه انتخاب‌هایتان را محدود کنید، با در نظر گرفتن مخاطب، رسانه و اندازه‌ای که در اکثر مواقع متن با آن نمایش داده خواهد شد، تحقیقات‌تان را انجام دهید و انتخاب‌هایتان را در مراحل اولیه فرآیند دیزاین، بر روی هر بستر و دستگاه ممکن آزمایش کنید.تصویر ۳: فونت های ایتکست امروزی می‌توانند با روش‌های انتشار متعددی منطبق شوند [و این امر] باعث می‌شود که هم فونت‌های سریف و هم فونت‌های سن‌سریف انتخاب‌های قابل اتکا برای متن باشند. تصاویر فوق (به ترتیب از بالا به پایین) تایپ‌فیس‌های «نئو هلوتیکا ایتکست» (Neue Helvetica® eText)، «آماسیس ایتکست» (Amasis™ eText) و «پالاتینو ایتکست» (Palatino® eText) هستند. البته این نکته را هم در نظر داشته باشید که حتی اگر بهترین تایپ‌فیس و اندازه تایپ را انتخاب کنید، اکثر کامپیوترها و بعضی از دستگاه‌ها[ی موبایل] به کاربر این امکان را می‌دهند که تنظیمات شما را لغو کند. با این وجود، هنوز هم این وظیفه دیزاینر است که برای مخاطب لذت‌بخش‌ترین تجربه خواندن را که در محیطِ دیجتالِ همواره در حال توسعۀ امروز امکان‌پذیر است، ایجاد کند. درباره نویسندهایلِنه استرایزوِر (Ilene Strizver) بنیان‌گذار تایپ استودیو، مشاور، دیزاینر و نویسنده حوزه تایپوگرافی است که در همه جنبه‌های ارتباطات تایپوگرافیک تخصص دارد. او کارگاه‌های گورمِت تایپوگرافی (Gourmet Typography) را به صورت بین‌المللی برگزار کرده است. او هم چنین نویسنده کتاب «قواعد تایپ» است:, ۴th edition, published by Wiley & Sons, IncType Rules! The designer's guide to professional typographyمنبعوبسایت فونتس دات کام تایپوخط تایپوخط Sat, 23 Mar 2019 21:39:09 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D9%BE%DB%8C-ku8o24ajn9ut این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: ایلِنه استرایزوِر مترجم: رامین پهلوان حسینیتصویر ۱: سریف‌ها به وضوح درفونت «لگاسی سریف» (Legacy Serif) (تصویر سمت چپ) دیده می‌شوند، در حالی که در لگاسی سنس (Legacy Sans) (تصویر سمت راست) حذف شده‌اند.یکی از اولین تصمیم‌هایی که هنگام انتخاب یک فونت برای استفاده در متن باید بگیریم، این است که آن فونت سریف باشد یا سن‌سریف. این انتخاب باید بر اساس چند نکته کلیدی و با توجه به پروژه ای که می‌خواهیم انجام دهیم، صورت بگیرد. هنگامی که از بین این دو یکی را انتخاب کردیم، جستجو برای تایپ‌فیس به میزان قابل توجهی محدود می‌شود.هرچند سریف ممکن است تزئینی به نظر برسد، اما وجود آن می‌تواند در خدمت هدف مهم‌تری باشد. به صورت تاریخی تایپ‌فیس‌های سریف را به عنوان تایپ‌فیس‌هایی می‌شناسند که هم خوانایی را افزایش می‌دهند و هم سرعت خواندن متن‌های طولانی را، چرا که کمک می‌کنند چشم در راستای یک خط حرکت کند؛ به خصوص اگر طول سطر زیاد باشد یا فاصله بین کلمات به نسبت زیاد باشد (اتفاقی که در پاراگراف‌هایی که از دو طرف ترازبندی شده‌اند می‌افتد.)البته دسته‌ای از افراد این دیدگاه را زیر سؤال می‌برند و تأکید می‌کنند که ما هرچیزی را که بیشتر بخوانیم (تایپ‌فیس‌های سریف)، راحت‌تر می‌خوانیم. [به عبارت دیگر علت اینکه خوانایی تایپ‌فیس‌های سریف بیشتر است، این است که آنها را بیشتر از تایپ‌فیس‌های سن‌سریف خوانده‌ایم] این امر می‌تواند رواج و تسلط تایپ‌فیس‌های سریف را برای متون طولانی چاپی مانند کتاب‌ها و روزنامه‌ها در آمریکا به خوبی توضیح دهد. با تمام این تفاسیر، این موضوع به قوت خود باقی است که تایپ‌فیس‌های سن‌سریفی هستند که در هر اندازه‌ای خوانایی بیشتری از بعضی از تایپ‌فیس‌های سریف دارند. بنابراین هر سبکی که انتخاب می‌کنید، به ویژگی‌های خاص و خوانایی کلی آن تایپ‌فیس توجه کنید، از جمله بعضی وزن‌های مشخص یا نحوه تعامل نسخه رومن و ایتالیک.به طور کلی، این عوامل می‌توانند هنگام انتخاب بین تایپ‌فیس‌های سریف و سن‌سریف مفید باشد:تصویر ۲: همه تایپ‌فیس‌های سریف، خواناتر از تایپ‌فیس‌های سن‌سریف نیستند. چنان‌که در مقایسه این دو تایپ‌فیس می‌بینید. سمت چپ: «کالوس» (Kallos) و سمت راست: اوِنیِر (Avenir)۱- کاربردبرای پروژه‌هایی که شامل متن‌های طولانی می‌شود، مانند کتاب‌ها، روزنامه‌ها و بعضی از مجلات، سبک سریف رایج‌ترین سبک است. رواج این تایپ‌فیس‌ها نشأت‌گرفته از سابقه تاریخی و فهمی است که از خوانایی وجود دارد. از طرف دیگر تایپ‌فیس‌های متن سن‌سریف را می‌توان برای گزارش‌های سالانه یا بروشورها استفاده کرد. تایپ‌فیس‌های سن‌سریف همچنین در مجله‌ها و سایر اقلامی که امکان طراحی‌های آزادانه‌تر در آن‌ها وجود دارد، به خوبی می‌نشینند.برای حروف‌چینی متن‌های کوتاه‌تر از جمله زیرنویس‌ها، اسامی، تیترها و نیز متون جداول و نمودارها، یک تایپ‌فیس سن‌سریف می‌تواند گزینه مناسبی باشد. فرم ساده‌شده حروف این تایپ‌فیس‌ها از بند سریف‌هایی که مانع خوانایی در اندازه‌های خیلی کوچک می‌شوند، رها شده‌اند.تصویر ۳: در حالی که «ادوبی کازلون» (Adobe Caslon) (سمت چپ) معمولاً برای حروف‌چینی کتاب‌ها استفاده می‌شود، یک تایپ‌فیس سن‌سریف مثل «مترو نوا» (Metro Nova) می‌تواند گزینه مناسبی برای یک گزارش سالانه یا بروشوری باشد که محتوا و ظاهر آن این امکان را می‌دهد که از برخورد سنتی با حروف جدا شویم.۲- مخاطبهنگامی که تایپ‌فیسی را برای کودکان یا افرادی که تازه در حال یادگیری خواندن و نوشتن هستند، انتخاب می‌کنیم، ترجیح با تایپ‌فیس‌های سن‌سریف است، چرا که فرم ساده حروف این تایپ‌فیس‌ها برای تشخیص، راحت‌تر است. این موضوع همچنین وقتی برای افرادی طراحی می‌کنیم که به لحاظ بینایی مشکل دارند، صدق می‌کند. بنابراین حتما قبل از هرگونه تصمیم‌گیری در مورد مخاطب تحقیق کنید.تصویر ۴: برای مخاطبان خردسالی که تازه در حال یادگیری خواندن و نوشتن هستند، یک تایپ‌فیس سن‌سریف با لحن دوستانه مانند «مایاندرا جی دی» (Maiandra GD) جذاب است.۳- رنگ و دیگر ویژگی‌های مربوط به تایپسریف می‌تواند نازک یا ضخیم، ظریف یا محکم باشد. سریف‌های ظریف هنگام چاپ در بعضی موقعیت‌ها ممکن است مشکل‌آفرین باشند؛ ازجمله: قرارگیری با رنگ روشن بر زمینه‌ای از رنگ، عکس یا بافت تیره (که در این شرایط فرم‌های نازک از بین می‌روند.) یا چاپ به صورت چهاررنگ (CMYK) (که در این شرایط لبه‌های حروف محو یا ضعیف می‌شوند.) چاپ این حروف با یک رنگ تخت ساختنی با ریسک کمتری همراه است. در صورتی که لازم است از این حروف استفاده شود، از تایپ‌فیسی با خصوصیات محکم استفاده کنید، در غیر این صورت بهتر است از یک تایپ‌فیس سن سریف استفاده کنید.تصویر ۵: وقتی فونت را به صورت نگاتیو روی پس‌زمینه تیره قرار می‌دهید، مواظب تایپ‌فیس‌هایی با کنتراست بالا و سریف‌های نازک باشید. (سمت چپ، حروف‌چینی شده با فونت «دیدوت» (Didot) ) چرا که احتمال از بین رفتن فرم‌ها هنگام چاپ وجود دارد. به جای آن از تایپ‌فیسی استفاده کنید که سریف‌های محکم دارد (سمت راست، حروف‌چینی شده با چاپارال (Chaparal) ) و می‌تواند هنگام چاپ ویژگی‌های خود را حفظ کند.درباره نویسنده ایلِنه استرایزوِر (Ilene Strizver) بنیان‌گذار تایپ استودیو، مشاور، دیزاینر و نویسنده حوزه تایپوگرافی است که در همه جنبه‌های ارتباطات تایپوگرافیک تخصص دارد. او کارگاه‌های گورمِت تایپوگرافی (Gourmet Typography) را به صورت بین‌المللی برگزار کرده است. او هم چنین نویسنده کتاب «قواعد تایپ» است:, ۴th edition, published by Wiley & Sons, IncType Rules! The designer's guide to professional typography منبع وبسایت فونتس دات کام تایپوخط تایپوخط Sat, 23 Mar 2019 21:32:13 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%D8%B1%D9%82%D8%B9%D9%87-tfpdmvgkj4jc این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح خط رقعه(رقعی)در طول تاریخ خوشنویسی هرگاه خطی شکل می­گرفت، کاتبان در استفاده های بعدی تلاش می­کردند با دخل و تصرف، شیوه هایی متنوع از آن خط ابداع کنند. یکی از این تغییرات، استخراج خطی مختصر به منظور استفاده در حوائج فوری و تند نویسی بود. تند نویسی یکی از محرک­های اصلی رواج و شکل­گیری خطوط مختلف بوده است. یکی از این خطوط، خط رقعه است. رقعه در لغت به معنای پاره و نامه است. خط رقعه با الهام از خطوط نسخ و دیوانی به وجود آمده و هدف اصلی از وضع آن افزایش سرعت در نوشتن بوده است. خاستگاه خط رقعه که فرم ساده شدۀ خط نسخ است، به ترکیه عثمانی باز می­گردد. در منابع، سابقۀ تاریخی خط رقعه از نمونه­های موجود قدیم که به دست آمده است به سال ۸۸۶ ق می­رسد و براساس اسناد موجود، خط رقعه بر صورت اولیۀ خود از زمان سلطان محمد فاتح پیدا شده است و در روزگار ممتازبک فرزند مصطفی افندی به سال ۱۲۵۵ ق در سراسر امپراتوری عثمانی معمول بوده است. خط رقعه، شیوه­ای فربه ­تر از خط نسخ و کوتاه اندام و جمع و جور است و اندازۀ تنۀ اصلی حروف کوتاه قامت نوشته می­ شود. رقعه خطی واضح و روشن است و امروزه برای نوشتن عناوین کتاب­ های عربی کاربرد فراوانی دارد. در خط رقعه از نسبت­ها و دانگ­های میانی دم قلم کمتر استفاده شده است و به ویژه ظرافت کمتری در شروع و ختم حروف دیده می­ شود. الف با کمترین تنوع کتابت شده و شروع و ختم حروف با حداقل تنوع در قلمرانی نوشته شده است. در خط رقعه، حرکات سطح بیشتر از دور حروف است. میزان سطح حروف سه برابر دور است. یکی دیگر از ویژگی­ های خط رقعه، اشکال ترکیبی حروف است که احتمالا به دلیل سرعت در نوشتن به وجود آمده است. در خط رقعه، شروع حرف "هـ " اغلب به شکل باز نوشته می­ شود. انتهای حرف "ق" با دنباله ­ای به سمت چپ برگشته است. دو نقطه­ ها و سه نقطه­ ها به شکل پیوسته کتابت می­ شود؛ خصوصیتی که احتمالا به دلیل سرعت در کتابت، تند­نویسی و آسان­ نویسی ایجاد شده است. منابعزين الدين، ناجی (۱۹۷۲م)، بدائع الخط العربي، وزاره الاعلام، بغداد.زين الدين، ناجی (۱۹۶۸  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.فضائلی، حبيب الله (۱۳۵۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملی، اصفهان.فضائلی، حبيب الله (۱۳۸۷) تعلیم خط، سروش، تهران.قلیچ ­خانی، حمیدرضا (۱۳۸۸)، فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته، روزنه، تهران.یوسفی، غلامحسین (۱۳۸۴)، خوشنویسی (از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا)، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمه­ ی پیمان متین، امیرکبیر، تهران تایپوخط تایپوخط Mon, 04 Mar 2019 16:42:13 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-jqmeo7an7pkm این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح خط عربی از خطوط سریانی و نبطی نشأت گرفته است. از خطوط نبطی، خط نسخ و از خط سریانی که حیری هم خوانده می­‌شد، خط کوفی شکل یافته است. بعد از ظهور اسلام اين دو خط در كنار هم به كار می‌رفته‌‌‌است. خط نسخ كه به آن مستدير هم گفته شده، به‌دليل وجود دور بيشتر كه سرعت و سهولت نگارش را فراهم می‌كرد، براي كتابت مكاتبات، دفاتر و نسخه‌نويسي مورد استفاده قرار گرفت و خط كوفي چون بيش از اين‌كه به كتابت نزديك باشد به ترسيم نزديك بود و توانايي جلوة قداست بصري را داشت، براي نوشتن مصحف به كار گرفته شد.خط و کتابت در سرزمین‌های اسلامی با سبک حجازی و کوفی آغاز شد و این دو به همراه نسخ قدیم، نخستین خطوطی هستند که برای نگارش به کار رفته‌­اند. پس از سبک حجازی، رشد و تکامل خط عربی از طریق خط کوفی صورت پذیرفت. اما تحولات بعدی در جهت خطوط پیوسته و خواناتری مانند نسخ و اقلام سته بوده است. خط کوفی به دلیل شکل و فرم حروف برای کتابت قرآن مرسوم بوده است و خطوط پیوسته‌‌ای مانند نسخ قدیم، همزمان با خط کوفی وجود داشته اما به دلیل اقتضای زمان کاربرد کمتری داشته و تنها برای کتابت متون غیر قرآنی به کار می‌‌­رفته است. در قرن سوم هجري، دو قسم عمده از خط كوفي اوليه يا كهن كه پرتحرك‌‌تر و تزئينی‌‌تر از اصل خود بودند رواج يافت. يكي در شرق كه به كوفي مشرقي موسوم است و ديگري در شمال آفريقا موسوم به كوفي مغربي. خط كوفي، در عصر عباسيان بيشتر جنبة تزئيني پيدا كرد و به شكل‌‌‌هاي پيچيده و ناخوانايي بدل شد كه تنها براي تزئين ابنيه و سرلوحه‌‌ها به كار می‌رفت. مقارن با پيچيده‌‌شدن خط كوفي، خط نسخ كه از وضوح و خوانايي بيشتري برخوردار بود براي كتابت قرآن كريم و ديگر كتب مورد استفاده قرار گرفت و خط كوفي جز در موارد معدود و صرفاً تزئيني كاربردي نداشت.نسخه نویسان صدر اسلام از نوعی خط قوسی برای بازنویسی متون غیر قرآنی استفاده می­‌کردند. دِروش به آن خط کتابی می‌گوید. کاتبان به تدریج با اعمال تغییرات، سبک جدیدی از این خطوط بی‌ قاعده را به وجود آوردند که Broken Cursive (شکسته قوسی) نامیده می‌­شود. بعدها این خط به شیوه‌ای روان و زیباتر تبدیل شد. ابن مقله با نظم دادن به این خطوط شکسته برای تبدیل آن به خطی متناسب تلاش کرد و ابن بواب زیبایی و ظرافت را بدان افزود. در قرن چهارم هجري، ابوعلي محمّد بن علي بن حسين مقله، بناي خط را بر سطح و دور قرار داده، بر پاية علم اشكال و هندسه، اقلام ستّه يعني خطوط ثلث، محقّق، ريحان، نسخ جديد، توقيع و رقاع را قاعده­ مند کرد. به نظر می‌رسد ابن مقله در تکامل اقلام سته تلاش کرده باشد و نسبت دادن تمامی اقلام به ابن مقله صحیح نیست. دربارة وضع اقلام سته به نظر میرسد كه كاتبان قلم كوفي را كه شكل­‌ها و كاربرد‌هاي متفاوت داشته‌‌است جدا گذاشته و از اقلام موجود فراوان با اسامي گوناگون شش قلم را استخراج كرده‌‌­اند. هر يك از خطوط مزبور برای کاربرد خاصی به کار رفت. خط ثلث براي كتابت سرسوره‌هاي قرآن، سرلوحه‌‌هاي كتب و كتیبه‌‌هاي ابنيه استفاده می‌شد. خط محقق و ريحان براي كتابت قرآن و ادعيه؛ خط نسخ براي كتابت كتب مختلف و بعدتر قرآن؛ خط توقيع و رقاع براي كتابت فرامين، مراسلات، رقعه‌ها و عناوين و ترقيمة نُسخ به كار گرفته شد. پس از گذشت حدود يك قرن، ابوالحسن علي بن هلال البغدادي معروف به ابن بوّاب (م ۴۲۳ هجري) ضمن به كار بستن و تصرّف در قواعد دوازده‌گانة ابن مقله، كه عبارت است از: سطح، دور، قوّت، ضعف، صعود مجازي، نزول مجازي، نسبت، تركيب، كرسي، اصول، صفا و شأن و با سنجيدن تركيب حروف به ميزان نقطه و تغيير در تراش قلم قواعد ديگري را وضع كرد و در تكميل اقلام ستّه تأثير گذاشت. طي دو قرن بعد اين اقلام به دست خوشنويسان متعدد رونق گرفت تا به جمال‌الدّين ياقوت بن عبدالله مشهور به ياقوت مستعصمي (م ۶۹۶ هجري) رسيد. وي در زيبا كردن اقلام ستّه کوشید. پس از ياقوت، شيوة او و شاگردان بلافصلش در اقلام ستّه مدت‌‌ها رايج و مقبول و مهم‌‌ترين خطوط متداول همان اقلام ششگانه بود.از اواسط قرن هفتم هجري، به منظور كتابت تحريري و تندنويسي، با تطوري كه در قلم نسخ تحريري در شيوة ايراني به وجود آمده‌ بود و با الهام از خطوط توقيع و رقاع، خطي به نام تعليق وضع شد كه در نوشتن كتب فارسي و دواوين شعرا و بعدتر به‌‌صورت شكسته براي كتابت مكاتيب و فرامين به كار رفت. (۱) حدود يك قرن بعد از رواج اين خط، در قرن هشتم از تركيب خط تعليق با خط نسخ، خط نسخ‌تعليق كه مختص ايرانيان است به وجود آمد و عروس خطوط اسلامي لقب گرفت. نام اين خط بعدتر به دليل كثرت استعمال به صورت لفظي نستعليق اختصار يافت. تایپوخط تایپوخط Mon, 25 Feb 2019 19:50:29 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%AA%D9%81%D9%86%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%B7-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-d6hjsisq2fvw این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح معرفیعوامل و محرکات بسیاری در شکل‌گیری خطوط مختلف اسلامی تاثیرگذار است، سرعت در نوشتن، زیبا­نویسی، تزیین و تفنن در خوشنویسی و کتابت از جمله این عوامل است که هر یک متناسب با کاربرد و حاصل ذوق و سلیقه خوشنویسان بوده است. هنگامی که خطوط مختلف شکل می‌گرفت، برخی از خوشنویسان در تزیینی کردن و ایجاد تفنن در خط تلاش می‌کردند. تزیین در خط سابقه‌ای طولانی دارد و انواع خطوط برای تزیین بناها، ظروف، سفالینه‌ها و... به کار رفته که معروف‌ترین آن خط کوفی تزیینی و بنایی است.پس از خطوط تزیینی می‌توان از خطوط تفننی نیز سخن گفت. در طول تمدن اسلامی، کاتبان و خوشنویسان در تلاش برای به تصویرکشیدن خلاقیت و نوآوری به قابلیت‌های تازه‌ای دست یافتند که یکی از نتایج آن، استفاده از تفنن در خوشنویسی است. شاید بتوان عنوان «خط نقاشی» را برای خطوط تفننی به کار برد. بدین معنا که گاه با حروف، تصویر مشخصی خلق می‌گشت و گاه عنصری تصویری با خط تلفیق می‌شد. خطوط تفننی انواع متنوعی دارد که مهم‌ترین آن، خطوط مُشکّل، طغرا، معما، مثنی، گلزار، ناخنی و... است.خطوط مُشکّلتمایل به تصویری کردن خط و شکل بخشیدن به حروف، از تفنن‌هایی است که خوشنویسان به کار می‌بردند و یکی از نمونه‌های آن، خطوط مُشکّل است. در خطوط تفننی و از جمله خطوط مُشکّل گاه از ریتم حرکات و کشیده‌ها برای ترسیم شکلی خاص بهره برده شده و گاه حروف به صورت قرینه و متقارن به کار رفته است. در برخی از چرخاندن حروف برای ترسیم شکلی خاص استفاده شده است. در خطوط مُشکّل، بر جنبه بصری خط تأکید شده و تصویر همراه با خط دیده می‌شود و حتی گاه بر خط اولویت یافته به شکلی که در نگاه اول تصویر دیده می‌شود و از این لحاظ، عنوان خطوط مُشکّل برای این گروه از خطوط تفننی به کار رفته است. بدین‌گونه که تصویری از یک شیر یا پرنده با حروف خلق شده است. یکی از معروف‌ترین نمونه‌های خطوط مُشکّل، مرغ بسم الله است. طغراشیوه‌ای است که برای اسامی پادشاهان و سلاطین در بالای نامه­ها و فرامین کتابت می‌شد. در خط طغرا، «الف»ها در کنار قوس‌های بلند دوایر و کشیده‌ها به یکدیگر اتصال یافته‌اند. استفاده از فرم منحنی و اتصالات پیچیده حروف، مهم‌ترین ویژگی بصری خط طغرا است و حالت امضا داشته است (امضا سلاطین و پادشاهان). طغرا­نویسی با هر خطی امکان‌پذیر است اما بیشترین خطی که با آن طغرا نوشته شده، دیوانی و ثلث است. معماخطی است که به شکل تفننی به گونه‌ای رمز­آلود و معماگونه نوشته شده است، به شیوه‌ای که خواندن آن دشوار است. شاید بتوان سابقه معمانویسی در خط را در میان کاتبان دیوان‌های سلطانی و دفاتر قضاوت­ یافت. آن‌ها می‌بایست نوشته‌ها را طوری می­نوشتند که در دسترس دیگران قرار نگیرد. معما در خط، آن است که جمله یا عبارتی را از روی تفنن، طوری نویسند که خواندنش مشکل و محتاج دقت باشد و به طور عادی برای هر بیننده­ای، خوانا نیست بلکه تا حدودی به صورت پیچیده نوشته شده و خواندن آن، نیازمند تأمل بیشتری است. مثنیمثنی به معنای دوتایی، جفت و کتابت به شکل توأمان است به گونه‌ای که حروف با یکدیگر قرینه‌اند. در مثنی، دقت ترسیم حروف و قرینگی بسیار حائز اهمیت است. گلزاریکی از انواع خطوط تفننی است و در آن فضای داخل حروف با نقوش گیاهی، تزیینی و یا حیوانی پر شده است. در برخی از خطوط تفننی، بخش­هایی از کلمه مانند شروع و ابتدای حروف با تقش گیاهی و تزیینی همراه شده است. گویی حروف، نقاشی شده و اثرات گردش‌های قلم‌نی کمتر است. ریشه و سابقه تلفیق نقوش گیاهی با حروف را می­توان در کوفی تزیینی یافت. خط ناخنیشیوه‌ای تفننی است که از ناخن برای کتابت استفاده شده است. در کتابت و خوشنویسی از ابزارهای متنوعی برای کتابت استفاده شده و یکی از این ابزارها که برای تفنن به کار رفته ناخن ( انگشت سبابه یا میانه به همراه انگشت شست) است که سبب ایجاد فرورفتگی و برجستگی روی کاغذ شده است. در پایان باید خاطر نشان کرد که خطوط تفننی فقط نمونه‌هایی که به آن اشاره شده را شامل نمی‌شود بلکه ممکن است نمونه‌های متنوع دیگری از خطوط تفننی نیز وجود داشته باشد و در این مقاله تلاش شده مهم‌ترین این خطوط بررسی و استخراج گردد. یکی از شیوه‌هایی که در منابع از آن به عنوان خطوط تفننی یاد شده سیاه‌مشق است. با این حال نگارنده معتقد است با توجه به این که سیاه‌مشق نخست با هدف تمرین خوشنویسان بوجود آمده و سپس به مرور بر ویژگی‌های زیبایی‌شناسانه آن به عنوان هنر اصیل و فاخر خوشنویسی تأکید شده به شکلی که خود مجردا یک قالب هنری محسوب می­شود، بهتر است از توضیح آن در مقاله حاضر پرهیز نموده تا در مقاله­ دیگر مفصلا درباره این شیوه فاخر خوشنویسی تحقیق شود. منابعداماس، ژاک(۱۳۶۰)، هنر خطاطی در ترکیه از قرن دوازدهم، یساولی، تهران.زين الدين، ناجي (۱۹۶۸  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.فضائلي، حبيب الله (۱۳۵۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملي، اصفهان.مرقع رنگین(۱۳۶۶)، منتخبی از آثار نفیس خوشنویسان بزرگ ایران، جلد دوم، انجمن خوشنویسان ایران، تهران.F.Safwat, Nabil (۱۹۹۶),THE ART OF THE PEN: Calligraphy of the ۱۴th to ۲۰th Centuries(The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Nour Foundation in association with Azimuth Editions and Oxford University Press. تایپوخط تایپوخط Mon, 18 Feb 2019 19:55:37 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-jvmi6nsmivzd این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح خط بنایی شیوه‌ای از خط کوفی است که دارای سطح است و دوری در آن نیست و اغلب در بناها به کار می‌رود. خط بنایی از خط کوفی متولد شده است. پس از آنکه خط کوفی در بناها به کار رفت و گونه‌ای از آن به صورت بنایی شکل گرفت، نام معقلی (۱) نیز بر آن نهادند. بسترهایی که خط بنایی در آن به کار رفته اغلب کاشی‌ها، کتیبه‌ها و به طور کلی بناها است. خط بنایی در کنار خطوط مختلفی مانند ثلث،کوفی تزئینی، نسخ و ... برای تزیین بناهای مختلف به کار رفته است. ‌ترکیب­‌بندی حروفدر خط بنایی، حروف در کادرهای مختلف فرضی مانند مربع، مستطیل، دایره، لوزی و چند ضلعی چیدمان می‌گردد. در نمونه‌های ساده خط بنایی کرسی زمینه به شکل مستقیم و در جهت افق است. در برخی دیگر، کرسی زمینه همواره به شکل مستقیم نیست بلکه حروف می‌تواند دور یک کادر فرضی بچرخد یا در برخی از موارد، ترکیباتی از یک کلمه با کرسی مستقیم و ترکیبات دیگر با حالت عمودی نوشته شود؛ به شکلی که با خط کرسی زمینه، زاویة ۹۰ درجه را تشکیل می‌دهد. بنابراین در خط بنایی گاه تعدد کرسی به کار رفته؛ حتی کلمات بر روی هم سوار می‌شوند. استفاده از تکرار و چرخش کلمه از دیگر ویژگی‌های کتیبه‌های خط بنایی به شمار می‌رود.تقارن و قرینه‌سازیتقارن و قرینه‌سازی در کوفی بنایی یکی از مهم‌ترین اصول به شمار می‌رود. تکرار اسماءالحسنی و اسامی امامان با ریتم حرکات مشابه و متقارن در خط بنایی به کار رفته است. فضای مثبت و منفییکی از مهم‌ترین خصوصیات خط کوفی بنایی، اهمیت فضای مثبت و منفی است. در کتیبه‌های کوفی بنایی، فضای منفی همانند فضای مثبت اهمیت یافته است؛ به شکلی که در برخی از ترکیبات، فضای منفی بین کتیبه نیز خوانده می‌شود. هندسه حروفترکیبات حروف در خط بنایی گاه ساده و گاه پیچیده است. قواعد و رابطه هندسی میان حروف، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خط بنایی محسوب می‌شود. در کتیبه‌های خط بنایی، گاه از نقطه‌های مربع در حرکات مختلف استفاده شده، گاه از حرکات لوزی، کلمه یا عبارت خاصی ساخته شده و در برخی از موارد، ترکیبی از چند واحد هندسی به کار رفته است. بنابراین استفاده از اشکال مختلف هندسی در خط بنایی امکان‌پذیر است. خط بنایی با توجه به ویژگی‌های فوق، الهام‌بخش طراحی نشانه برای طراحان گرافیک معاصر بوده است. پانوشت(۱) معقلی دو نوع است. یکی شیوه­ای است که از قدیم به شکل زاویه­ دار وجود داشته و منشأ خط کوفی است و دیگر همان خط بنایی است که اغلب در معماری اسلامی از گذشته تا به حال به کار رفته است. منابعزين الدين، ناجي (۱۹۶۸  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.فضائلي، حبيب الله (۱۳۵۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملي، اصفهان. تایپوخط تایپوخط Mon, 11 Feb 2019 23:55:42 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D8%B2%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%81%DB%8C%D8%B3-%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-c15iyg2vplid این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح زاویه قلم‌گذارى، یکى از ویژگی‌هاى اصلى خط است که محور کتابت محسوب می‌شود و میزان آن براساس مقاصد کاتب و نوع خط متفاوت است. تعیین زاویه قلم‌گذارى با استفاده از نقطه و یا آغاز الف امکان‌پذیر است. زاویه قلم‌گذارى همان چگونگی شروع قلم است که می‌تواند نسبت به خط کرسی باز یا بسته باشد و در اول حروفی مانند الف، ب و سین قابل تشخیص است. ختم حروف نیز در پایین دوایر و ارسال‌ها و دنباله‌های حروف دیده می‌شود و شکل آن به نوع قلم‌رانی بستگی دارد به عنوان مثال ممکن است در برخی از خطوط با تمامی قلم پایان یابد و در برخی دیگر با نسبت‌های کم قلم خاتمه یابد و اصطلاحا با شمره همراه باشد که معمولا در خوشنویسی کلاسیک انتهای حروف اغلب با نازکی خاتمه می‌یابد. چنانچه زاویه قط قلم افقی یا مورب باشد در کیفیت خط تأثیرگذار است. به عنوان مثال خطوطی که زاویه قط قلم آن محرف‌تر باشد دارای ظرافت بیشتری است و تنوع پهنا و نازکی در آن بیشتر است و در مقابل هر چه زاویه قط قلم به افق نزدیک‌تر شود، ظرافت‌های خط کاهش می‌یابد. قلمی که قط آن افقی باشد در هنگام قلم‌رانی و گردش‌های قلم امکان رسیدن به حرکات زیبا و خوشنویسانه در آن کمتر است. از میان خطوط مختلف، قلم محقق و ریحان محرف‌تر و قلم کوفی صاف‌تر است. نکته دیگر گوشتی بودن قلم است. هر چه قلم گوشتی‌تر باشد تنوع گردش قلم و کیفیات خوشنویسانه کاهش می‌یابد و خط قطورتر می‌شود. زاویه قلم در فونت نیز به کار می‌رود و همان شروع حرکت استروک است. کیفیت شروع و پایان استروک بسته به کاربرد فونت و سلیقه طراح تعیین می‌گردد و یکی از تاثیرگذارترین عوامل در ایجاد لحن یک فونت محسوب می‌شود. بدین معنا که شروع حروفی مانند سر الف، ب و اشکال مشابه آن متناسب با یکدیگر اند و انتهای حروف نیز متناسب با قاعده‌ای که طراح تعریف می‌کند، با یکدیگر هارمونی دارند. کیفیت شروع استروک علاوه بر زاویه به چگونگی شروع استروک نیز بستگی دارد. مثلا در یک فونت ممکن است شروع استروک‌ها گرد باشد یا از انحنای ملایمی تبعیت کند و یا بدون انحنا و با یک حرکت مورب یا افقی مستقیم طراحی شود. تایپوخط تایپوخط Mon, 04 Feb 2019 13:49:36 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%D9%86%D8%B3%D8%AE-ek3hkydpjljc این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: بهاره بالغ نژاد ریشه خط نسخ ریشه خط نسخ به کوفی می‌رسد. بدین ترتیب که خطی هم‌پایه و هم‌عرض کوفی بوده‌است به‌صورت نسخ ناقص، «النسخی» یا « الدّارج» که در ابتدا به نام خط حجازی معروف بوده است. نسخ به معنای محو، ابطال و زائل نمودن چیزی است و خط نسخ از آن جهت« نسخ» نامیده شد که پس از قاعده‌مند شدن، اکثر کتب را با این خط می‌نوشتند و به‌نوعی ناسخ خط‌های دیگر است. به خط نسخ «بدیع» و «منسوب» نیز گفته اند. بدیع به معنی نو و تازه و منسوب به معنی دارای سنت، تناسب و هماهنگی در اجزا. به علاوه به دلیل این‌که از سده‌ی چهارم تا کنون در کتابت آثار دینی و به ویژه قرآن کریم از خط نسخ استفاده می‌شود به آن خط« قرآنی» نیز می‌گویند.اواخر قرن سوم و آغاز قرن چهارم هجری قمری را دوران ترقی و اوج زیبایی خط نسخ دانسته اند؛ زیرا تا قبل از آن نتوانسته بود قالب حقیقی خود را پیدا کند و در دوران وزارت ابن مقله و توسط وی تحت تاثیر شیوه‌ی محقق و ثلث تحت قاعده در آمد و در نهایت توسط ابن بواب و یاقوت مستعصمی به کمال خود رسید. نسخ ایرانیخط نسخ در ایران تا قبل از قرن یازده و دوازده هجری قمری به شیوه عربی و عثمانی مایل به ثلث و محقق نوشته می‌شد. «احمد نیریزی» آن را به شیوه ای خاص که گویی از خط نستعلیق چاشنی یافته درآورد و خطاطان ایران تاکنون از این شیوه پیروی کرده‌اند ؛ قط قلم در شیوه‌ی قدیم یا عربی(یاقوتی) محرّف و در شیوه‌ی جدید یا ایرانی (نستعلیق) بین مستوی و محرّف است. خط نسخ خواناترین خطوط است. به همین جهت در طول تاریخ عهده دار انتقال اطلاعات بوده و مهمترین نقش را در کتابت نسخه های خطی داشته است؛ بیش از همه‌ی خطوط استعمال داشته و به خدمت قرآن کریم و صنعت چاپ گرفته شده است. مهم‌ترین ویژگی‌هابرخی از مهم‌ترین ویژگی‌های خط نسخ عبارت‌اند از:تعادل میان سطح و دورخط نسخ تقریبا یکدست و یکنواخت است؛ در اشکال آن نیمی سطح و نیمی دور به چشم می‌خورد و گردش قلم به اصطلاح نرم و گرم انجام می‌شود.این ویژگی مهم به خوانایی این خط کمک زیادی کرده است. کرسی بندیبه طور کلی خط نسخ به لحاظ تعدد کرسی‌ها نسبت به خط ثلث،محقق و کوفی معتدل تر است؛ بدین ترتیب که تجمع حروف حول کرسی وسط است و اختلاف بالاترین و پایین ترین کرسی نسبت به کرسی وسط زیاد نیست. این ویژگی سبب افزایش تعادل و تناسب بصری خط نسخ می‌شود. اتصال حروف به یکدیگردر خط نسخ اتصال حروف به یکدیگر با حرکت تقریباً مستقیم قلم انجام می‌شود.این ویژگی سبب ایجاد انسجام و هماهنگی اجزای قرار گرفته روی خط کرسی وسط می‌شود. زاویه قلم گذاریدر خط نسخ شیوه‌ی قلم گذاری به گونه‌ای است که اختلاف بین بیشترین ضخامت حروف( حرکت افقی در راستای خط کرسی) با ضخامت‌های کمتر( حرکات عمودی و مورب نسبت به خط کرسی) باعث ایجاد خاکستری متعادلی در کلیت حروف شده است. این نکته یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که سبب تسریع در خوانایی این خط می‌شود. تناسب میان فضای مثبت و منفیرعایت فاصله گذاری متناسب میان حروف، کلمات و سطرها در خط نسخ موجب شده است که نه مانند خط ثلث فشرده‌نویسی را شاهد باشیم و نه مانند خط کوفی از هم گسیختگی حروف و کلمات را.هم چنین وجود حلقه هایی با چشم های باز در برخی حروف باعث افزایش تعادل میان فضای مثبت و منفی و افزایش خوانایی می شود. تناسب میان حروف هم سانرعایت تناسب میان حروف متشابه مانند دوایر( ق، ل، ن، ی) سبب توازن و یکپارچگی و به دنبال آن سادگی و وضوح این خط شده است. منابعفضائلی، حبیب الله (۱۳۹۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، سروش، تهرانفضائلی، حبیب الله (۱۳۹۵)،تعلیم خط، سروش، تهرانقلیچ خانی، حمیدرضا (۱۳۹۲)،درآمدی بر خوشنویسی ایرانی، فرهنگ معاصر، تهرانفرزانه، علی (۱۳۹۱)،قلم صنع مجموعه ای نفیس از آثار خوشنویسان بزرگ قدیم ایران، نقش رنگین، اصفهان تایپوخط تایپوخط Mon, 28 Jan 2019 20:28:30 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%87%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-km1db2dugali این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی در طراحی تایپ‌فیس و تایپوگرافی ۲ سیستم متفاوت اندازه‌گیری وجود دارد -۱مطلق -۲ نسبی۱- واحدهای اندازه گیری مطلقدر سیستم اندازه‌گیری مطلق هر واحد اندازة مشخص و ثابتی دارد. سیستم‌های اندازه‌گیری روزانه‌ای که ما استفاده می‌کنیم همگی مطلق یا ثابت هستند. یک متر همیشه یک متر است و یک کیلوگرم همیشه یک کیلوگرم. واحدهایی که امروزه به‌عنوان واحد مطلق طراحی تایپ‌فیس پذیرفته شده اند، «پوینت» و «پیکا» هستند. البته پوینتی که ما امروزه پذیرفته ایم در طول تاریخ همواره به یک اندازة ثابت نبوده است و دستخوش تغییراتی شده است. پوینت امروزی را شرکت ادوبی برای ایجاد زبان پست اسکریپت تعریف کرده است که دقیقاً مساوی است با یک هفتاد و دوم اینچ. چنین معادل دقیقی برای پوینت در سیستم متریک وجود ندارد. البته یک نوع پوینت دیگر هم وجود دارد که به پوینت آمریکایی معروف است. این پوینت تقریباً معادل ۳۵/۰ میلی‌متر است. اما پوینتی که بیشترین کاربرد را در طراحی تایپ و تایپوگرافی دارد، همان پوینت شرکت ادوبی یا پوینت پست اسکریپت است که دقیقاً معادل یک هفتاد و دوم اینچ است. در این سیستم اندازه‌گیری یک پیکا مساوی ۱۲ پوینت است یا به‌عبارت‌دیگر یک اینچ مساوی ۶ پیکا است.تعریف اندازه پوینتقبل از تعریف اندازه پوینت لازم است باز هم نگاه کوتاهی بیندازیم به تاریخ تایپ. در دوران حروفچینی دستی پس از ساختن «ماتریس» حروف و قالبگیری از آن، حروف در این قالب‌ها ریختهگری میشدند تا به فرم نهایی یا همان حروف سربی برسند. ارتفاع همه این حروف باهم برابر بود و (در تایپ لاتین) مساوی بود با مجموع ارتفاع اسندر و دیسندر بهاضافه یک حاشیه امن در بالا و پائین. به این ارتفاع، «ارتفاع بدنه» گفته میشد. اندازه پوینت در آن دوران درواقع مساوی بود با ارتفاع بدنه؛ یعنی در یک تایپ ۱۲ پوینت ارتفاع بدنه یا ارتفاع قطعات فلزی تشکیلدهندة حروف مساوی بود با ۱۲ پوینت یا یک ششم اینچ. امروزه باوجود دیجیتال شدن تکنولوژی تولید فونت مفهوم ارتفاع بدنه و اندازه پوینت به همان صورت باقی مانده است. با این تفاوت که دیگر قطعة فلزیای در کار نیست و ارتفاع بدنه یک تایپ مساوی است با مجموع طول اسندر و دیسندر بهاضافة یک حاشیة امن در بالا و پایین آن. بهعبارتدیگر ارتفاع بدنه یا اندازه پوینت یک تایپ مساوی است با ارتفاع مستطیل محاط بر آن تایپ.در اینجا ذکر این توضیح لازم است که تعریف اندازه پوینت مثل اکثر قریب به اتفاق تعاریف در طراحی تایپفیس و تایپوگرافی بر اساس حروف لاتین پیشبینی شده است. واضح است که در مورد حروف فارسی/ عربی چیزی به نام اسندر و دیسندر قابلتعریف نیست؛ بنابراین در تعریف اندازه پوینت در تایپ فارسی/ عربی میتوان اینگونه گفت که اندازه پوینت در تایپ فارسی مساوی است با طول خط بین بلندترین حرف بالای کرسی و بلندترین حرف زیر کرسی بهاضافه حاشیه امن بالا و پائین این حروف. این حروف معمولاً حروف«ک» یا «الف» برای بالای کرسی و«ج» یا «م» برای پایین کرسی هستند. ۲- واحدهای اندازه‌گیری نسبیواحدهای اندازه‌گیری نسبی واحدهایی هستند که اندازه مشخصی ندارند. این واحدها با تغییر اندازه مورد اندازه‌گیری، اندازه خودشان هم تغییر می‌کند. چنین واحدهایی وقتی کاربرد دارند که بخواهیم نسبت ‌اندازه بین چند شیء را به هنگام تغییر اندازه آن‌ها بسنجیم. به‌عنوان‌مثال وقتی طول یک شیء ۱۰ واحد و طول شیء دیگری ۹ واحد باشد، می‌توانیم به‌راحتی محاسبه کنیم که این دو شیء هر چه قدر هم که تغییر اندازه بدهند اولی به میزان ۱۰ درصد بلندتر از دومی خواهد بود.اگر برای سنجیدن روابط بین اندازه‌های اشیاء مرتبط باهم به‌جای واحدهای نسبی از واحدهای مطلق استفاده کنیم محاسبه اندازه‌ها خیلی پیچیده‌تر می‌شود. به همین دلیل است که در تایپوگرافی و طراحی تایپ‌فیس که کاراکترهای متعددی در روابط دائمی با یکدیگر تعریف می‌شوند استفاده از سیستم اندازه‌گیری نسبی ضروری است.تعریف واحد «اِم» (em) در تایپوگرافیواحد نسبی اصلی در تایپوگرافی «اِم» است. یک اِم مساوی است با اندازۀ پوینت تایپ؛ یعنی اگر یک متن را با حروف ۱۱ پوینت حروف‌چینی کنیم، اندازه اِم مساوی است با ۱۱ پوینت. نکته‌ی مهم در اینجا این است که این واحد برعکس نامش هیچ ارتباطی به عرض حرف M لاتین ندارد. استفاده از واحد اِمدر طراحی تایپ‌فیس و تایپوگرافی بیشتر از پوینت و پیکا از واحد اِم استفاده می‌شود. به‌خصوص در محاسبۀ عرض کاراکترهای یک فونت. عرض کاراکتر معمولاً کسری از یک اِم است. اهمیت این سیستم اندازه‌گیری در این است که طراحی کاراکترها از اندازه مطلق آن‌ها مستقل می‌کند. چنانچه می‌خواستیم از سیستم اندازه‌گیری مطلق برای اندازه‌گیری عرض کاراکترها استفاده کنیم، باید برای هراندازه پوینت، لیستی از عرض تک‌تک کاراکترها تهیه می‌کردیم؛ اما با استفاده از واحد اِم عرض هر کاراکتر وابسته می‌شود به ‌اندازه پوینت. به‌این‌ترتیب یک لیست کلی از عرض همه کاراکترها بر اساس واحد اِم تهیه می‌شود. نرم‌افزار حروف‌چینی در این شرایط به‌راحتی می‌تواند با یک محاسبه ساده، عرض هر کاراکتر را در هراندازه پوینتی که برای آن مشخص کنیم محاسبه کند.به‌عنوان‌مثال طراح تایپ‌فیس تعیین می‌کند که عرضیک کاراکتر ۰/۷۲۴ اِم باشد. با یک محاسبۀ ساده به دست می‌آید که اگر از این فونت در اندازۀ ۱۰ پوینت استفاده شود عرض آن کاراکتر مساوی می‌شود با ۷/۲۴ پوینت و اگر در اندازه ۲۰ پوینت از آن استفاده شود عرض کاراکتر A برابر است با ۱۴/۸۴.در نرم‌افزارهای ویرایش فونت، امکان تعریف اندازه‌ها با دقت یک سی و دو هزارم اِم هست. ولی در عمل چنین دقتی کاربردی نیست. معمولاً کاراکترها را با کسرهایی به‌دقت یک هزارم اِم اندازه‌گیری می‌کنند. تایپوخط تایپوخط Mon, 21 Jan 2019 23:33:24 +0330 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C--%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-od3it5tvumju این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح در قرن سوم هجری قمری که با قرن نهم میلادی منطبق است، دو قسم کوفی شرقی و غربی در خط کوفی پدید آمد. این خطوط که حاصل تمایلات مورّب در خط بودند، نرم‌تر و پویاتر از کوفی راست گوشه هستند. خط کوفی شرقی، اواخر قرن چهارم قمری توسط خطاطان دوران عباسی گسترش یافت .این شیوه، خفی­ تر و ظریف ­تر از کوفی اولیه است؛ حرکات روان و آزادانه ­تری دارد و به تدریج تحت تأثیر خوانایی خط نسخ قرار گرفته است. با این حال، خط کوفی شرقی تا ابتدای قرن هفتم هجری قمری/ سیزدهم میلادی در ایران برای نوشتن قرآن به کار می­رفت و خطاطان برای آراستن سرلوحه مذهّب سوره ­ها از آن استفاده می کردند.محققین هنر خوشنویسی در منابع، عناوین متعددی برای خط کوفی شرقی به کار برده­ اند و «سبک عباسی نوین»، «بدیع» و «شکسته قوسی» برای این سبک مورد استفاده قرار گرفته است. لازم به ذکر است که خط کوفی شرقی دارای تنوع زیادی است. با این حال سعی شده تا با جمع ­آوری نمونه­ های مرسوم، مهم­ترین ویژگی آن استخراج گردد. یکی از ویژگی­های خط کوفی شرقی، تنوع پهنا و نازکی حروف است که در مقایسه با کوفی ساده جالب توجه است، بدین گونه که حروف دارای قوت و ضعف هستند. استفاده از حرکات مثلثی و زاویه­ دار از دیگر ویژگی­ های این شیوه به شمار می­ آید. در این شیوه برخی از حروف مورب­ تر شده و به خط نسخ نزدیک شده و برخی همچنان، ویژگی­های کوفی ساده را داراست. ضمنا نسبت به خط کوفی ساده از خوانایی بیشتری برخوردار است. مهم­ترین ویژگی­های بصری خط کوفی شرقییک«الف» اغلب به شکل مستقیم و گاه با انحنای ملایمی همراه شده و با طرّه نوشته شده است. ایستایی «الف»، تضاد آشکاری با حرکات مورّب دارد. اما در « ط » به سمت راست متمایل است. انتهای «الف» به سمت راست متمایل است، خصوصیتی که در کوفی ساده نیز به کار می­رفت. در حالت چسبان، انتهای الفِ چسبان به شکل نوک تیز از کرسی وسط عبور کرده و پایین­تر قرار گرفته است. دودر برخی از نمونه ­های خط کوفی شرقی، هنگام چسبیدن حروف به یکدیگر اشکال دندانه‌­دارِ شبیه به v به وجود آمده که پایین تر از خط کرسی وسط قرار گرفته است. چنین خصوصیتی شاید به این دلیل باشد که در خط کوفی شرقی، حروف در ابتدا به صورت جدا از هم نوشته می­ شد و سپس با خطی موئین به هم متصل می­ گشت. سهحرکات برخی از حروف مانند «ب »، «ف» «و»، «ر» و ... اغلب به صورت مورّب و زاویه دار نوشته شده است. چهارحرکتِ نزولی قلم در دوایر نون به آرامی و در اندازه ­ای بلند صورت گرفته و گاه به شکستگی ملایمی منتهی شده است. دوایر نون و اشکال مشابه آن، اغلب فضایی را برای حروف بعدی خود فراهم کرده و به شکلی عمیق تا زیر خط زمینه گسترش یافته است. این در حالی است که در حرف «ل» مانند شیوه­ کوفی ساده، زاویة نزدیک به ۹۰ درجه تشکیل شده است.منابعدروش، فرانسیس (۱۳۷۹)، سبک عباسی: قرآن­نويسي تا قرن چهارم هجری، مجموعه هنر اسلامی، ج۱، گردآورنده ناصر خلیلی، ترجمۀ پیام بهتاش، نشر کارنگ، تهران.لینگز، مارتین(۱۳۷۷)، هنر خط و تذهیب قرآنی، ترجمۀ مهرداد قیومی بید هندی، انتشارات گروس، تهران.یوسفی، غلامحسین (۱۳۸۴)، خوشنویسی (از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا)، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمۀ پیمان متین، امیرکبیر، تهران.Blair, Sheila (۲۰۰۶), Islamic Calligraphy, Edinburgh University Press, Edinburgh.Safadi, Yasin Hamid (۱۹۷۸), Islamic calligraphy, Thames & Hudson , London.Schroeder, Eric (۱۹۳۷), What Was the Badīʹ Script? Manuscripts in the Boston Museum of Fine Arts, Ars Islamica, Vol. ۴, pp. ۲۳۲-۲۴۸. تایپوخط تایپوخط Wed, 19 Sep 2018 19:59:38 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-g9hpke15n6n6 این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح سرزمین مغرب اسلامی در آغاز قرن دوم هجری، شمال غرب آفریقا و اسپانیا را شامل می‌شد و امروزه مراکش، الجزایر، تونس و لیبی را دربر می‌گیرد. در‍ قرن سوم هجری قمری که با قرن نهم میلادی منطبق است، دو قسم کوفی شرقی و غربی در خط کوفی پدید آمد. این خطوط که حاصل تمایلات مورّب در خط بودند، نرم‌تر و پویاتر از کوفی راست‌گوشه هستند. خط مغربی، تنها خط کامل پیوسته‌ای است که مستقیماً از خط کوفی مشتق شده است. این خط را می‌توان در قیاس با سایر شیوه‌های خطاطی، همتای مغربی خط کوفی مشرقی دانست. این خط در مراکز اصلی مغرب زمین به روش‌های مختلفی به کار می رفت و از میان آن می‌توان از شیوه‌هایی مانند «قیروانی»، «اندلسی»، «فاسی»، و «سودانی» سخن گفت.خط مغربی اولین بار در «قیروان» تحت قاعده درآمد. سپس می‌توان از خط «فاسی» سخن گفت. خط فاسی به نسخ شباهت دارد و شیوه «اندلسی» از خطوط نرم و منحنی برخوردار است و با قلم‌مو و به شکل آزاد نوشته می‌شد. اندلسی اغلب به صورت فشرده و کوچک نوشته می‌شد و در مقابل، شیوه  فاسی بزرگ‌تر و باز تر به کار می‌رفت. تا قرن شانزدهم میلادی این دو شیوه تبدیل به یک خط با اندازه‌ای متوسط شدند. سبک «سودانی» در تضاد با خطوط فوق، از ساختار ضمخت و زاویه‌دار برخوردار است و نقطه  مقابل فاسی و اندلسی محسوب می‌شود. ویژگی‌هایکیکی از مهم­ترین ویژگی­های خط مغربی، آزادانه نوشتن و حالت قلمویی در حرکات حروف است؛ بدین گونه که حرکات کلی حروف بیشتر از اینکه حرکات قلم نی را تداعی کند، حالت قلم مویی و آزادانه دارد. این حالت احتمالا به نوع قلمی که کاتبان از آن استفاده می­کردند مربوط می­ شود.دورسم‌الخط برخی از حروف مغربی نیز، متفاوت از خطوط شرقی است مانند حروف فا و قاف. بدین‌گونه که نقطه «فـ» در پایین قرار گرفته و حرف «قـ» با یک نقطه در بالای آن کتابت می‌شد. سهدر برخی از نمونه‌های خط مغربی، رسم‌الخط «ه» متفاوت است و گردش‌های قلم از قاعده جالب توجهی پیروی می‌کند. چهارتفاوت دیگر خط مغربی از شیوه کتابت کاتبان نشأت می‌گیرد. این خصیصه به روش تعلیم در آن سرزمین‌ها مرتبط است. ابن­ خلدون در رابطه با روش کتابت در اندلس و مغرب زمین اشاره می‌کند که طریقه آموزش خط در این سرزمین‌ها مانند شرق به شیوۀ مفردات نیست، بلکه شاگرد از طریق تقلید خط و نوشتن تمام کلمه آموزش می‌دید. از این مطلب مشخص می‌شود که در خط مغربی، کاتبان فراگرفتن خط را با نوشتن کل کلمات می‌آموختند در حالی که در شرق، آموزش مفردات نخستین اصل و قاعده در فراگیری خط محسوب می‌شد.پنجدر خط مغربی، طره حرف الف مانند نمونه‌های خط کوفی شرقی به سمت چپ برگشته است. در حالت چسبان، انتهای الف چسبان به شکل نوک‌تیز از کرسی وسط عبور کرده و پایین‌تر آمده است. ششاز مهم‌ترین ویژگی‌های خط مغربی، حرکات گود و تقریبا نیم دایره برخی از حروف است که به شکل اغراق‌آمیزی پایین خط زمینه امتداد یافته است. دوایر نون و اشکال مشابه آن به شکل بارزی عمیق و بلند بوده به شکلی که با حروف سطر بعد نیز تداخل یافته است. حروف «و»، «ر» و دنباله «م» نیز اغلب بلند و اغراق‌آمیز است. همچنین، سَر حرف «ع» در برخی از نمونه‌ها با اندازه‌ای بلند نوشته می‌شد. هفتالف حرف طاء به صورت کج نوشته شده است. هشتدر اغلب نمونه‌های خطوط مغربی، حروف «ص» و «ض» به شکل مستدیر یا مدور و بدون دندانه است. با این حال در برخی از نمونه‌ها به شیوه کوفی ساده و به شکل مبسوط نوشته شده است. هشتآناتومی حرف دال، شکلی شبیه به «لب» دارد. نُهتنوین و فتحه و کسره در خط مغربی به شکل افقی و مستقیم نوشته شده است و به صورت مورب نیست.منابعابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد(۱۳۵۳) مقدمه ابن خلدون، ج ۲، ترجمه محمد پروین گنابادی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.زین الدین، ناجی (۱۹۶۸  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.سفادی، یاسین حمید) ۱۳۸۱(، خوشنویسی اسلامی، ترجمه مهناز شایسته فر، موسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران.فضائلی، حبیب الله (۱۳۵۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملی، اصفهان.فضائلی، حبیب الله (۱۳۸۷) تعلیم خط، سروش، تهران.لینگز، مارتین(۱۳۷۷)، هنر خط و تذهیب قرآنی، ترجمۀ مهرداد قیومی بید هندی، انتشارات گروس، تهران.Blair, Sheila (۲۰۰۶), Islamic Calligraphy, Edinburgh University Press, Edinburgh.James, David (۱۹۹۲), The master scribes, the Nasser D. Khalili collection of Islamic art, Qurans of ۱۰th to ۱۴th centuries AD, Khalili Collections. تایپوخط تایپوخط Sun, 16 Sep 2018 21:14:32 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%81%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-ldhr4igumdfu این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی تایپ‌فیس متنبه تایپ‌فیسی گفته می‌شود که برای استفاده در متن‌های طولانی طراحی ‌شده است. به‌طور خلاصه مهم‌ترین ویژگی لازم برای یک تایپ‌فیس متن «خوانایی» و «روان‌خوانی» آن است. ممکن است با بزرگ کردن گلیف‌های یک تایپ‌فیس متن متوجه شویم که این گلیف‌ها خیلی «چشم‌نواز» نیستند؛ اما این در یک تایپ‌فیس متن ایراد محسوب نمی‌شود. تایپ‌فیس متن باید راحت خوانده شود و چشم را خسته و خواننده را از خواندن منصرف نکند. این اولین و مهم‌ترین رسالت تایپ‌فیس متن است. بقیه‌ ویژگی‌ها تا زمانی قابل‌اعمال‌اند که در این رسالت خللی ایجاد نکنند. یک تایپ‌فیس متن «توجه خیلی زیادی به خودش جلب نمی‌کند» یعنی طراح تایپ باید بر لبۀ باریکی حرکت کند. او باید تایپ‌فیسی طراحی کند که به لحاظ طراحی استحکام، زیبایی و تازگی داشته باشد ولی این استحکام و زیبایی و تازگی در طراحی نباید به مرزی برسد که هنگام خواندن حواس خواننده را از متن به خود حروف متوجه سازد. درواقع خواننده نباید «تایپ‌فیس» را «ببیند». او باید «متن» را «بخواند» و این مرزی ست که خیلی از طراحان کم‌تجربه به آن توجه نمی‌کنند. آن‌ها آن‌قدر روی طراحی فرم‌ها متمرکز می‌شوند که از کاربرد نهایی تایپ‌فیس غافل می‌مانند و درنهایت تایپ‌فیسی طراحی می‌کنند که شاید به لحاظ غنای فرمی تحسین‌برانگیز باشد اما به چشم مخاطب «غیرعادی» می‌آید و آن را نمی‌پذیرد.تایپ‌فیس نمایشیبه تایپ‌فیسی که برای استفاده در عناوین، تیترها، زیر تیترها و موارد مشابه طراحی می‌شود تایپ‌فیس نمایشی گفته می‌شود. معمولاً تایپ نمایشی از تایپ متن در اندازه بزرگتری استفاده می‌شود. به نظر می‌رسد که آن‌طور که می‌توان برای تایپ‌فیس متن یک هدف مشخص تعریف کرد این کار برای تایپ نمایشی ممکن نباشد. به این معنی که هدف یک تایپ نمایشی تا حد زیادی بستگی به محل استفاده آن دارد. یک تایپ نمایشی که برای تیتر یک روزنامه خبری تحلیلی طراحی می‌شود با یک تایپ نمایشی که برای کاربردهای تبلیغاتی یک شرکت تولیدی لوازم ‌آرایشی و بهداشتی تهیه می‌شوند، باهم تفاوت‌های اساسی دارند؛ اما هر دو در دسته‌ی تایپ‌های نمایشی قرار می‌گیرند. البته این نوع از تفاوت که برحسب رسانه و موضوع موردنظر تایپ‌فیس تعریف می‌شود در تایپ‌های متن هم وجود دارد اما در طراحی یک تایپ‌فیس متن دست طراح برای ایجاد ویژگی‌های بارز و متمایز کننده و چشم‌گیر خیلی باز نیست. محدودیت هایی که «خوانایی» بر طراحی تایپ متن وارد می کند بسیار زیاد است. به‌عبارت‌دیگر تایپی که برای حروف‌چینی متن یک روزنامه طراحی می‌شود بدون شک با تایپی که برای حروف‌چینی کتاب‌های ادبی طراح می‌شود متفاوت است؛ اما طراح این تفاوت‌ها را باید در جزئیات طراحی‌اش لحاظ کند. طراح تایپ متن نمی‌تواند خیلی از قواعد رسم‌الخطی و عادت‌های دیداری خواننده دور شود. هدف، راحت خوانده شدن متن است: اما ازآنجاکه هدف تایپ نمایشی این‌قدر یکه نیست، طراح تایپ نمایشی دستش برای لحاظ کردن ویژگی‌های هویت‌بخش و متمایزکننده بازتر است. تایپ‌فیس های نمایشی از خیلی از قواعد خوانایی و روان‌خوانی که برای تایپ‌فیس‌های متن به کار می‌روند فارغ‌اند. تایپوخط تایپوخط Sat, 15 Sep 2018 20:05:31 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%B6%DB%B8-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D8%AF%DB%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-xrelvtnup4mf این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی مقدمهدر بخش قبلی معرفی اجمالی و کلی از ویژه‌نامه «حرفه: هنرمند» در زمینه طراحی تایپ و تایپوگرافی ارئه دادیم. در این بخش قصد داریم تا به صورت موردی بعضی از مقاله‌ها و یادداشت‌های این مجله را بررسی کنیم. چنان‌که خواهید دید، طول این یادداشت از حد عرفی یک معرفی و نقد فراتر رفته است؛ چراکه این یادداشت بیشتر از آنکه یک نقد یا معرفی کوتاه باشد، باز‌اندیشی و تحلیل مطالب این ویژه‌نامه است که برای پیش کشیدن سؤالات بیشتر و ادامه بحث در این موضوع ارائه شده است.۱- ترافیک و یکان- ماندگارهای بی ادعاصفحات ۱۴۳ تا ۱۵۳ مجله حرفه هنرمند را شاید از یک نظر بتوان جالب‌ترین صفحات این مجله دانست. در این صفحات مطالبی آمده است که در زبان فارسی کمتر دیده‌ایم ولی در ادبیات طراحی تایپ لاتین بسیار جا افتاده است و اصطلاحاً «font story» نام دارد. در اینگونه یادداشت‌ها طراح، ماجرای طراحی تایپ‌فیس خود را توضیح می‌دهد و به شرح جزئیاتی از پشت صحنه کار می پردازد که معمولاً بسیار جذاب و خواندنی است.در این مجموعه، طراحانِ تایپ‌فیس‌های آموزان، اوژن، ساتین، ترافیک و یکان (به ترتیب آقایان کامران‌انصاری، ابراهیم‌حقیقی، مصطفی اوجی، محمدرضا بقاپور و مسعود سپهر) در مورد داستان شکل‌گیری این فونت‌ها صحبت کرده‌اند. از این میان فونت‌های یکان و ترافیک را می‌توان جزو تأثیرگذارترین و پیشروترین فونت‌های فارسی بعد از آثار حسین عبدالله‌زاده حقیقی (خالق فونت‌های نازنین و تیتر در دهه ۵۰ شمسی) دانست. به همین دلیل و به بهانه انتشار یادداشت‌هایی از آقایان سپهر و بقاپور، در ادامه به طور مختصر به این دو تایپ‌فیس و نکاتی که در یادداشت‌های این دو طراح مطرح شده است می‌پردازیم.ترافیک، هنوز که هنوز است جزو معدود فونت‌های فارسی است که برای یک نیاز مشخص و با طی کردن یک مسیر تحقیقاتی درست و سنجیده تولید شده است. این فونت، هرچند با الهام‌گیری از کار «ژاک کنییر» (۱) طراحی شده است، اما برخلاف آنچه امروزه، به ویژه در کار طراحان عرب، مشاهده می‌شود، در فونت ترافیک هیچ خدشه‌ای به ساختار حروف فارسی برای هماهنگ شدن با اصول طراحی تایپ لاتین وارد نشده است. محمدرضا بقاپور با تسلط و دانش فوق‌العاده، قواعد خوانایی از راه دور را که در کار طراحانی مثل ژاک کنییر به دست آمده بوده است، با قواعد خط فارسی و عادت‌های دیداری خوانندگان این خط ترکیب کرده و از این هم‌نشینی محصولی خلق کرده که نه تنها سال‌هاست به بهترین نحو نیاز اساسی شهرهای ایران به یک سیستم هدایت بصری استاندارد را برطرف کرده، بلکه به درستی قواعد خط فارسی را رعایت و در بعضی موارد هوشمندانه دست‌کاری کرده است تا نه هدف اصلی که خوانایی از راه دور و در حرکت است تحت‌الشعاع قرارگیرد و نه نتیجه کار موجودی عجیب‌الخلقه و ناآشنا با چشم خوانندگان خط فارسی از آب درآید. در فونت ترافیک، ما هیچ الهام‌گیری مستقیمی از فرم حروف لاتین نمی‌بینیم. کاری که به اشتباه و به کرات در فونت‌های معاصر انجام شده و می‌شود. ترافیک، از دل خط فارسی برآمده، از دانش و تجربه طراحی تایپ لاتین بهره برده و به یک نیاز بومی پاسخ گفته است. ترکیبی از اتفاقات خجسته که امروز کمتر شاهدش هستیم.اما آنچه در یادداشت محمدرضا بقاپور جلب توجه می‌کند این نکته است که محصولی مثل ترافیک از جفت و جور شدن قطعات پازلی به وجود آمده که لازمه خلق آثار ماندگار است. نخست، دعوت از یک استاد مدعو (ژاک کنییر) از سوی کالج مدیستن برای راهنمایی پروژه پایان‌نامه محمدرضا بقاپور که بدون شک با توجه به دانش و تجربه بالای ایشان، تأثیر به‌سزایی بر کار ترافیک داشته است. نکته دوم، نامه‌ای است که محمدرضا بقاپور به شخص شهردار می‌نویسد و استخدامی که در پی این نامه باعث می‌شود محدرضا بقاپور به طور متمرکز به کار اصلاح و توسعه فونت ترافیک بپردازد. کاری که در نهادهای عریض و طویل امروز، بیشتر به یک رؤیا می‌ماند. نکته سوم، ممارست شخص محمدرضا بقاپور در تکمیل این پروژه است. طبق گفته او ۱۲ سال طول کشیده است تا فونت ترافیک در سطح شهر تهران به بار بنشیند و کاربری عمومی پیدا کند. چنین ممارستی در فضای شتاب‌زده و عجول امروز حقیقتاً پدیده نادری است. و دست آخر، چنانکه خود محمدرضا بقاپور اشاره می‌کند، حمایت معنوی مرتضی ممیز است که هرجا در تاریخ معاصر ایران اثر ماندگاری در حوزه گرافیک خلق شده، بالاخره به نحوی ردپایی از او می‌توان یافت. بنابراین می بینیم که ترکیبی از دانش تخصصی، حمایت نهادی و فردی افراد مؤثر و تلاش و ممارست شخصی در پروژه‌ای به نام فونت ترافیک چگونه توانسته است به خلق نتیجه‌ای ماندگار منجر شود.و اما در خصوص فونت یکان. مسیری که مسعود سپهر در مورد طراحی تایپ‌فیس یکان توضیح می‌دهد، با مسیر ترافیک متفاوت است. یکان، بر خلاف ترافیک از یک نیاز شخصی شکل گرفته، اصلاح شده، توسعه پیدا کرده و به فرمی که امروز می‌بینیم در آمده است. بریفِ- احتمالاً ذهنیِ- اولیۀ یکان، طراحی تایپ‌فیسی بوده است که کاملاً خوانا باشد و ارزش خطی یکنواختی داشته باشد (اصطلاحاً «مونولاین» باشد) البته به این دو ویژگی در مراحل تکمیل فونت، یک ویژگی دیگر اضافه می‌شود و آن، هم‌نشینی با تایپ‌فیس‌های سن‌سریف لاتین است.همانند ترافیک، آنچه یکان را شاخص و قابل توجه می‌کند، تغییر هوشمندانه در سنت طراحی تایپ فارسی با الهام‌گیری از خط است، به نحوی که نتیجه کار غیرعادی و ناآشنا نباشد، خوانایی تایپ‌فیس حفظ شود و بتواند پاسخگوی نیازهای تایپوگرافی و طراحی گرافیک فارسی باشد. فونت یکان ساختاری هندسی و ساده دارد که بنا به گفته‌های مسعود سپهر، مبتنی است بر جستجوهای او در خطوط ساده و مشابه مانند کوفی بنایی، نسخ کهن و دین دبیره. می بینیم که در اینجا نیز بازگشت به تاریخ خط چگونه توانسته باعث ایجاد پیوند بین فونت و عادت‌های دیداری مخاطب شود. در کنار این ساختار ساده، نکته‌ای که یکان را متمایز می‌کند، تقسیم ضخامت یکسان در سرتاسر حروف است. به لحاظ فنی، یکان تایپ‌فیسی است با کنتراست ضخامت بسیار پایین. چنین تایپ‌فیس‌هایی تا پیش از یکان در ایران کمتر طراحی شده بودند و یکان را از این نظر نیز می توان جزو کارهای پیشرو دانست.نکته دیگری که در این یادداشت به آن اشاره شده است و یکی از عوامل تغییر یکان اولیه به آن چیزی است که امروزه با نام یکان می‌شناسیم، نیاز به هماهنگ شدن یکان با فونت‌های سن‌سریف لاتین است. باز هم می‌بینیم که هماهنگی تایپ فارسی با تایپ لاتین، چنانچه با دانش کافی انجام شود و به سمت امتزاج قواعد این دو خط نرود، می‌تواند نتیجه‌ای قابل توجه مانند یکان داشته باشد.۲- مقاله «خوانایی حروف بر روی صفحات نمایشگر»مقاله «خوانایی حروف بر روی صفحات نمایشگر» نوشته مسعود آقاشیری، مقاله‌ای است منسجم، هدفمند و دقیق که با یک سیر منطقی و روشن، بحث را به پیش می‌برد و به نتیجه‌گیری می رسد. نوسینده، مقاله را با یک مقدمه مناسب شروع می‌کند تا مسأله و موضوع کاملاً روشن شود. سپس اصطلاحات تخصصی را به طور مختصر و مفید توضیح می‌دهد و در نهایت پس از بیان این مقدمات، عوامل تأثیرگذار در خوانایی حروف بر صفحات نمایش را شرح می‌دهد.از طرفی فهرست منابع مفصلی که در پایان مقاله ارائه شده است و ارجاعت درون متنی به‌جا، امکان بررسی بیشتر را برای مخاطب فراهم کرده است؛ و اساساً یکی از اصلی‌ترین وظایف نویسنده در نوشتن مقاله، همین آشنا کردن خواننده با منابع و گشودن باب جستجوی بیشتر برای اوست. وظیفه‌ای که در اینجا به خوبی ادا شده است.با این وجود، نکته قابل توجهی در این مقاله وجود دارد که لازم به یادآوری است. با توجه به وام‌گیری این مقاله از منابع لاتین، عواملی در مورد خوانایی مطرح شده است که مختص تایپ لاتین است و جایی در تایپ فارسی و عربی ندارد. از طرفی، با توجه به اینکه مؤلف به روشنی بیان نکرده است که آیا در این مقاله قصد داشته تا صرفاً به تایپ لاتین بپردازد یا تایپ فارسی یا هردو، و از طرف دیگر با توجه به اینکه اکثر تصاویر و مثال‌ها در حوزه تایپ و حروف فارسی است، بهتر بود برای جلوگیری از ایجاد اشتباه، یا اصلاً به مقوله‌هایی مثل تأثیرگذاری سریف و سن‌سریف یا ایتالیک و رومن در خوانایی حروف پرداخته نمی‌شد، یا در صورت پرداختن، به این موضوع اشاره می‌شد که این مؤلفه‌ها هیچ جایگاهی در فونت و تایپ فارسی ندارند. چرا که امروز بسیار به عناوینی مانند فونت «سن‌سریف» فارسی بر می‌خوریم که در اثر فهم غلط از این مفهوم و دانش ناکافی از خط فارسی به کار برده می‌شوند.۳- مقاله «خوانا بودن یا خوانا نبودن، مسأله این است»مقاله دیگری که در بین مقالات این شماره قابل توجه است، مقاله‌ای است با عنوان «خوانا بودن یا خوانا نبودن؛ مسأله این است.»، نوشته مریم کهوند. این مقاله از سه جنبه قابل توجه است: نخست، نظم و سیر منطقی مطالب و روشن بودن هدف مقاله؛ دوم، استدلال مناسب برای بیان مطالب و سوم اشاره درست به ویژگی‌های خط فارسی برای بررسی مقوله خوانایی. همان طور که در بخش قبلی اشاره کردیم، با توجه به کمبود منابع فارسی در حوزه طراحی تایپ و تایپوگرافی و وام‌گیری اکثر مقاله‌ها و یادداشت‌های فارسی از منابع لاتین، در خیلی از موارد شاهد این ایراد هستیم که مباحثی که صرفاً به تایپ لاتین مربوط می‌شوند و هیچ جایگاهی در تایپ فارسی ندارند، به عنوان عوامل دخیل در موضوع تایپ فارسی بررسی می‌شوند. اما در این مقاله به خوبی می‌بینیم که خط فارسی به طور مستقل و با ویژگی‌های منحصر به فردی که دارد بررسی شده است.البته این مقاله به لحاظ زاویه دید جدیدی که به موضوع خوانایی دارد نیز قابل توجه است. مریم کهوند در این مقاله، خوانایی را نه یک موضوعِ محدود در مسائل تکنیکی و فرمی، که در سطحی بالاتر و از نقطه نظر ارتباطی و مسائل فرامتنی می‌بیند. این موضوع در نتیجه‌گیری مقاله به روشنی بیان شده است: «خوانایی به عنوان یکی از مهم‌ترین کیفیات دیداری نوشتار و متون خواندنی، مقوله‌ای گسترده است که تحت تأثیر عوامل گوناگونی شکل می‌گیرد؛ از این رو، به سبب وابستگی‌اش به عوامل ارتباطی مانند زبان و خط لازم است درباره‌اش تأمل کرد و بررسی‌های لازم را در موردش انجام داد. اصول خوانایی، به مثابه قابلیت تشخیص حروف و خواندنی بودن نوشتار، قواعد کلی و اولیه هستند که به طور معمول برای تمامی متون نوشتاری ضروری به نظر می‌رسند. {... اما} درک خوانایی بیش از آنکه به درک سلسله قواعد و اصول وابسته و مربوط باشد، به درک تایپوگرافی و ارتباط تایپوگرافیک مربوط است. خوانایی به این مفهوم می‌تواند به هدفی که برای متن منظور شده است مرتبط باشد؛ برای مثال، خوانندگان در فضای شبکه وسیستم‌های دیجیتال برای دست یافتن به آنچه جستجو می‌کنند بسیار مشتاق و ناشکیبا هستند. همین موضوع بر مواجهه آن‌ها با آنچه می‌یابند و نحوه خواندنشان تأثیر می‌گذارد. رفتارهای کاربران با مواد خواندنی در صفحات خواندنی و صفحات چاپی شبیه به هم نیست. نحوه بازیابی متون و ورود کاربران به آنها نیز در هر دو مورد متفاوت است. بنابراین به نظر می‌رسد علاوه بر توجه به قواعد معین خوانایی نوشتار{...} در نظر گرفتن ویژگی‌های زمینه‌ای و هدف از تولید نوشتار و خصوصیات خوانندگان بسیار مهم است و در شکل دادن به ارتباط تایپوگرافیک نقش بسیار مؤثری ایفا می‌کند.»۴- گفتگوی مریم کهوند با دامون خانجان‌زادهگفتگوی مریم کهوند با دامون خانجان‌زاده، هرچند در بعضی موارد بیش از حد طولانی شده است و یک سؤالِ واحد چندین بار با جمله‌بندی‌های متفاوت بیان و طبیعتاً پاسخی تکراری ارائه شده است، اما در عین حال حاوی چند نکته اصلی و مهم است که البته جای بحث و نقد دارد:۱- در بخشی از این گفتگو، دامون خانجان‌زاده در مورد ارتباط بین خوشنویسی و طراحی تایپ می گوید: «خوشنویسی حدود ۵۰ سال است که دست از سر طراحی تایپ ما بر نمی‌دارد. تا زمانی که سایه‌اش برداشته نشود، طراحی تایپ متوجه نمی‌شود خودش حرفه‌ای جداست و به خوشنویسی ربطی ندارد {...} خوشنویسی امری هیجانی و طراحی تایپ، دیزاین است. خوشنویسی شاید با اغماض به دایره هنر برود، اما طراحی تایپ، دیزاین است.»البته به نظر می‌رسد که نمی‌توان همه قواعدی که در خط و خوشنویسی آمده است را به یک چوب راند و نسخه واحدی برای طراحی تایپ پیچید. چنان که مریم کهوند نیز به خوبی اشاره می‌کند: « وقتی دانشجویان، فرم حروف را از ابتدا خودشان طراحی می‌کنند، مشکلات بسیاری در درک تناسبات حروف دارند.» نتیجه کار افراد تازه‌کار، اگر مرجع صحیحی برای آموزش فرم حروف نداشته باشند، فاصله بسیاری دارد با آنچه می‌توان نام «تایپ‌فیس» را بر آن نهاد دارد. از طرفی به هر حال سنت کتابت و خوشنویسی عادات دیداری مردم را شکل داده است، و طراح تایپ نمی‌تواند به این عادت‌ها کاملاً بی‌توجه باشد. هرچند که فضا برای دخل و تصرف و تغییر تناسبات و فرم حروف باز است، اما کنار گذاشتن تمامی قواعد خط و خوشنویسی منجر می‌شود به کاهش قابلیت تشخیص حروف.علاوه بر این، «دیزاین» یعنی یافتن بهترین راه‌حل برای یک مسأله. پس وقتی از تایپ دیزاین صحبت می‌کنیم، باید توجه کنیم که بنا به تعریف دیزاین، وقتی مسأله‌های متفاوتی وجود داشته باشد، طبعاً راه‌حل‌های متفاوتی وجود خواهد داشت و نمی‌توان یک راه‌حل واحد را برای تمامی مسائل تایپ دیزاین یا طراحی تایپ تجویز کرد. چه بسا تایپ‌فیس‌هایی که نیاز است به طور تمام و کمال به قواعد خوشنویسی پایبند باشند و چه بسا مواردی که نیازی به چنین پیوندی بین طراحی تایپ و خوشنویسی نیست. این موضوع بیشتر از آنکه یک قاعده عام باشد، یک ویژگی است که بسته به بریف طراحی ممکن است به حضور آن نیاز باشد یا نباشد.۲- مورد دیگری که در این گفتگو انگشت تأکید بر آن گذاشته شده است، موضوع آموزش است که البته صحیح است. اما ایرادی که بر این تأکید وجود دارد، کلی‌گویی و مطلق‌گویی است. در جایی از این گفتگو می‌خوانیم: «به نظرم تا زمانی که در دانشگاه دپارتمان خاصی برای آن (طراحی تایپ) ایجاد نشود و رشته‌ای مجزا نداشته باشد، تمامی اتفاق‌هایی که انجام می‌شود غلط است و بهتر است جلوی آن گرفته بشود یا اینکه منتشر نشود.»اصولاً، مادامی که در حوزه‌هایی مانند هنر، دیزاین، ادبیات و موارد مشابه بحث می‌کنیم که در آن‌ها ماهیتاً امکان رسیدن به یک حکم «علمی» و «تجربی» وجود ندارد، استفاده از الفاظی مانند همه، هیچ، تمام و ترکیبات دیگری از این دست، گوینده را در موقعیتی قرار می‌دهد که لاجرم باید در مورد همه مصادیقِ یک موضوع، حکم کلی صادرکند، بدون اینکه امکان اثبات این حکم به صورت علمی وجود داشته باشد. در این موارد گوینده یا همه مصادیق آن موضوع را رد می‌کند، یا همه را تأیید می‌کند یا به همه آن‌ها یک صفت واحد اطلاق کند؛ در حالی که تنوع پدیده‌ها، موقعیت‌ها، کیفیت‌ها و کمیت‌ها در حوزه‌های ذکر شده به قدری است که در عمل، جامۀ چنین احکام کلی‌ای بر تن همه آنها اندازه نمی‌شود و لاجرم تعدادی استثنا از این احکام بیرون می‌مانند.۳- و نهایتاً نکته‌ای که به خوبی در این گفتگو تشریح شده است، تعریف صحیح و روشنی است که دامون خانجان‌زاده از نقش و موقعیت یک «طراح» (دیزاینر) ارائه می‌دهد. او در مورد چگونگی نمایان شدن هویت «ایرانی» در فونت‌های خود این گونه توضیح می‌دهد: «من برای کارم از زندگی الهام می‌گیرم. اصرار بر این نیست که در دسته‌بندی خاصی قرار بگیرم. حتی بر این هم که در فرهنگی جدا از جامعه قرار بگیرم اصراری نمی‌کنم. من نیامده‌ام که فردوسی‌وار خطمان را پاکیزه کنم از رفتارهای عربی؛ می‌خواهم چیزی را که جامعه از من می‌خواهد به آن بدهم. کار من فراتر از این نیست. کار من یک شغل است. از من خواسته‌ای می‌شود و اگر بخواهم این خواسته را پیچیده کنم کارفرما از من دور می‌شود. همان‌طور که شما هفده رکعت نماز در شبانه‌روز می‌خوانید، زندگی ما عجین است با عبارات و رفتارهای عربی؛ از سلام گرفته تا بسیاری چیزهای دیگر. کلماتی آمیخته است با فرهنگ ما که جدا کردنش از حروف کاریکاتور می‌شود. اگر بخواهید زبان فارسی را از عربی پاکیزه کنید، دیگر نمی‌توان حافظ و سعدی هم خواند.»حرف دامون خانجان‌زاده دقیق و روشن است. جهت تکمیل این حرف باید بگوییم که ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، خط فارسی همان خط عربی است، با اضافه شدن چهار حرف جدید. مادامی که در مورد خط، به مثابه یک نظام نوشتاری، صحبت می‌کنیم، هیچ مرزی بین خط فارسی و عربی نمی‌توان کشید؛ چنان‌که در دنیا اساساً عبارت «خط فارسی» (۲) هیچ استفاده ای ندارد و به جای آن عبارت «خط عربی» (۳) - و در بعضی موارد از عبارت «خط فارسی/ عربی» (۴)- استفاده می‌شود. هرچند در سطح نظری و به لحاظ تاریخی این موضوع که آیا می‌توان این خط را یکسره خط عربی نامید و آیا تأثیرات «ایرانی» و نقش ایرانیان در تکوین و تکامل این خط آن‌قدری نیست که بتوان نام خط فارسی را بر آن گذاشت، موضوعی مهم و در جای خود قابل بحث است که از حیطه دانش نگارنده خارج است. اما دعوا بر سر عربی بودن یا نبودن این خط، در سطح عملی و هنگامی که به حوزه‌هایی مثل طراحی تایپ می‌رسیم، اساساً بیهوده است. در این حوزه، بین جهان عرب‌زبان و جهان فارسی‌زبان، تنها تفاوت های «سبکی» و «لحنی» وجود دارد و نه بیش. «خط» یکی است و «حروف» یکی هستند. ولی به عنوان مثال نسخ در ایران به گونه‌ای شکل گرفته است که با نسخ عربی و نسخ عثمانی تفاوت‌هایی دارد. این است که اصرار بر «ایرانی» بودن یک تایپ‌فیس چندان اصرار به‌جایی نیست. یک تایپ‌فیس فارسی/ عربی باید به گونه‌ای طراحی شود که بتواند با جامعه مخاطبی که برایش تعریف شده است به خوبی ارتباط برقرار کند و به خوبی منتقل کننده پیام و لحن مورد نظر باشد.۵- مقاله «گذری بر ۸۰ سال حروف سربی تا عصر دیجیتال در ایران»مهم‌ترین نکته‌ای که در این مقاله از امیر مصباحی به ذهن می‌رسد، پرداختن به موضوع تاریخ «حروف» از نظرگاهی جدید است. مقوله طراحی تایپ و مقوله چاپ- یا به عبارت بهتر، بحث طراحی تایپ و بحث تکنولوژی تولید حروف- همواره به هم گره خورده بوده‌اند. چنان‌که امروز هم در پرداختن به طراحی تایپ، گریزی از پرداختن به تکنولوژی دیجیتال نیست. در منابع فارسی اما، در بحث تاریخی از «حروف» کفه ترازو همواره به سمت تأکید بر فن چاپ سنگینی کرده است. منابعی با عنوان تاریخ چاپ در ایران، هرچند نه خیلی زیاد، اما به هر حال قابل دسترسی هستند. آنچه کار امیر مصباحی را قابل توجه می‌کند، نگاه به موضوع چاپ سربی از نقطه نظر دیزاین و طراحی تایپ است.مقاله با شرح مختصری از ورود صنعت چاپ به ایران شروع می‌شود، سپس به ورود فناوری حروف‌ریزی به ایران می‌رسد که در واقع نقطه شروع طراحی تایپ در ایران است. پس از آن به مهم‌ترین طراح تایپ تاریخ ایران، «حسین عبدالله‌زاده حقیقی» می‌پردازد که بدون شک حروف او بیش از حروف هر طراح دیگری خوانده و دیده شده است، و در نهایت با پرداختن به دیگر تایپ‌فیس‌های رایج فارسی که متعلق به دوره حروف‌چینی نوری و همگی اثر طراحان غیر ایرانی هستند، مانند بدر، میترا و جلال مقاله پایان می‌یابد.۶- سهل انگاری در ترجمههمان‌طور که در بخش اول اشاره کردیم، در مقاله‌ها و یادداشت‌های ترجمه‌ای این ویژه‌نامه، به موارد متعددی بر می‌خوریم که مترجم یا از سر عدم اشراف به موضوع و یا از سر کم‌دقتی، اشتباهات مهمی در ترجمه داشته است. به عنوان مثال در مصاحبه با خاجاگ آپلیان (۵) از قول او می‌خوانیم که «من تنها یک فونت «جزئی» طراحی کرده‌ام.» البته با توجه به اینکه منبع مصاحبه ذکر نشده است، نمی توان با قطعیت نظر دارد ولی تا آنجا که نگارنده مطالعه داشته است، اصطلاح «فونت جزئی» بی‌معنا است و به احتمال خیلی زیاد، مترجم عبارت «retail font»، به معنای فونتِ فروشیِ غیر اختصاصی (یا فونت ارائه‌شده برای خرده‌فروشی) را به اشتباه اینگونه ترجمه کرده است. در جای دیگری در همین مقاله به این جمله می‌رسیم: «... که از طریق رُزتا که یک قالب تایپ چندگانه حروف است در دسترس باشد.» می‌دانیم که رزتا (۶) یک استودیوی طراحی و تولید تایپ است که بنا به سنت دیرینه به آن «type foundry» گفته می‌شود. این ترکیب مربوط به دوره حروف سربی و زمانی است که حروف با ساخت قالب و ریخته‌گری تولید می‌شده‌اند و همچنان از آن دوره به جای مانده است. مترجم به احتمال زیاد صرفاً با توجه به واژه «foundry» که در اصل به معنای «ریخته‌‌گری» است، و بدون توجه به زمینه کاربرد این واژه به این ترجمه رسیده است. یا به عنوان یک مثال دیگر، در مقاله «تأثیرات انتخاب نوع فونت بر ادراک بصری و ارتباط تصویری» دسته‌ای از فونت‌ها به اشتباه با عنوان «متن» نامیده شده‌اند، در حالی که از تعریف و تصاویر استفاده شده مشخص است که منظور دسته دیگری از فونت‌های لاتین است. در ادبیات لاتین به این فونت‌ها «textura» یا «blackletter» گفته می‌شود و احتمالاً مترجم از روی همین واژه «تکسچورا» و بدون توجه به معنا و تعریف تخصصی این واژه ترجمه خود را انجام داده و آن را به «حروف متن» ترجمه کرده است. در حالی که حروف تکسچورا یا بلک‌لتر سبکی از حروف هستند که امروزه هیچ جایگاهی در کتاب‌ها و متون نوشتاری ندارند.البته این‌ها تنها گزیده‌ای از اشتباهات مقالات ترجمه‌ای این شماره از حرفه هنرمند هستند و متأسفانه باید بگوییم که بر خلاف مقاله‌های تألیفی، که انصافاً دقیق و قابل توجه هستند، در این ویژه‌نامه چندان مقاله ترجمه‌ای خوب و دست اولی به چشم نمی‌خورد. مقاله‌ها یا به درستی انتخاب نشده‌اند و در اصل مطلب ایراداتی دارند و یا در ترجمه آنها دقت کافی نشده و با ترجمه تحت اللفظی و بدون توجه به زمینه و موضوع، منظور نویسنده به درستی منتقل نشده است. اما به هرروی، همان‌طور که پیش‌تر هم گفتیم، نفس اختصاص یک شماره به موضوع طراحی تایپ و تایپوگرافی اتفاق مبارکی است که امیدواریم ادامه یابد و گام به گام بر غنای مطالب و دقت آن افزوده شود. پی نوشت:۱- Richard Jock Kinneir (۱۹۱۷-۱۹۹۴)۲- Persian script۳- Arabic script۴- Perso- Arabic script۵- Khajag Apelian۶- Rosetta Type Foundry تایپوخط تایپوخط Fri, 14 Sep 2018 20:32:39 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C-r5e3dscxdm3x این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلح نویسنده معصومه مصلح کوفی تزیینیشیوه‌ای است که جز رعایت حروف الفبا، تحت قواعد اساسی معین نمی‌باشد و اغلب به شکل پیچیده نوشته شده و سخت خوانده می‌شود. در کوفی تزیینی گاه از نقش برای پُر کردن فضای خالی استفاده شده و گاه نقش با حروف ترکیب یا همراه شده است. کوفی تزیینی انواع مختلفی دارد و مهم‌ترین آن عبارت‌اند از:کوفی مشجرتزیینات اولیه خط کوفی را با خود دارد و در آن سر حرکات عمودی و آخر برخی از حروف شاخه شاخه شده و یا به شکل مثلثی دیده می‌شود. کوفی مورق یا برگ‌دارانتهای حروف و بالای حرکات عمودی به برگ تبدیل شده‌اند و تفاوتش با مشجر در شکل تزیینات است. کوفی مزهرکوفی مزهر یا گل‌دار نوعی از کوفی است که در آن زمینه توسط طرح‌های گل‌دار و اسلیمی تذهیب شده است. کوفی مظفرعلاوه بر تزیینات برگی در انتهای حروف، از فواصل میانی حروف یا در بخش‌هایی از حروف، تزیینات مختصر انشعاب یافته است. کوفی معشقدر این شیوه، اضلاع موازی حروف به هم تابیده است. کوفی مُعقددر این نوع از کوفی در حرکات کشیده افقی یا عمودی گره‌هایی تشکیل شده است. تعداد گره‌ها گاه ساده و گاه پیچیده و در هم است. منابعزین الدین، ناجی (۱۹۶۸  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.فضائلی، حبیب الله (۱۳۵۰)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملی، اصفهان. تایپوخط تایپوخط Wed, 12 Sep 2018 22:10:36 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%B6%DB%B8-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D8%AF%DB%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-imjmlvtwaxaz این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی مقدمهاختصاص یک شماره از مجله «حرفه: هنرمند» به موضوع تایپوگرافی و تایپ دیزاین، در نوع خود اتفاق مبارکی است. این شماره از حرفه هنرمند پرونده مفصلی است که اگر خواننده حوصله کند و مقاله‌ها و مصاحبه‌ها را بخواند، بدون شک بر دانش تخصصی‌اش افزوده می‌شود. در این یادداشت دو قسمتی ابتدا نگاهی کلی خواهیم داشت به این ویژه‌نامه و سپس، در قسمت بعدی، بعضی از مقاله‌ها و مصاحبه‌ها را به طور جزئی‌تر معرفی و بررسی خواهیم کرد.اطلاعات کتابشناختیحرفه: هنرمند (فصل نامه هنرهای تصویری)، شماره ۶۸، تابستان ۱۳۹۷فهرست مطالب:نگاهی به زمینه‌های ارتباطی و اجتماعی تایپوگرافی امروز/ مریم کهوندتایپوگرافی / رائول هاسمن و جان کولارز/ کتایون یوسفیتأثیرات انتخاب نوع فونت بر ادراک بصری و ارتباط تصویری/ اسماعیل حقی نکیلجی اوغلو/ ابوالفضل توکلی شاندیزتایپ دیزاین فارسی/ گفتگوی مریم کهوند با فرشید مثقالی، مسعود سپهر و امید هامونیترجمان بصری: تایپوگرافی تجربی به واسطه فرآیند میان‌فرهنگی/ شوشی یوشیناگا/ غزاله ابراهیمیخوانا بودن یا خوانا نبودن، مسأله این است/ مریم کهوندتأثیرات تایپوگرافی بر طراحی تجربه کاربری/ تامی واکر/ مژگان قرهفن بیان در تایپوگرافی/ ایوا برامبرگر/ کتایون یوسفی«شیلیا» ساده و مدرن/ گفتگوی سایت لاینوتایپ با مأمون ساکال/ گلشید قنبریهلوتیکا/ مایکل فیلر/ غزاله ابراهیمیپنجاه سال در خط مقدم خط/ احمدعلی عسلیحروف، سایه تفکر و بینش یک جامعه‌اند/ گفتگوی مریم کهوند با دامون خانجان‌زادهطراحی تایپ تنها به حروف مربوط نیست/ گفتگو با خاجاگ آپلیان/ غزاله ابراهیمیحروف‌نگاری/ اریک گیل/ مهدیه کردتایپوگرافی همچون منبعی نشانه‌شناختی/ فرانک سرافینی و جنیفر کالوزن/ ابوالفضل توکلی شاندیزمسیر خوانایی/ جاشوا یافا/ فرزانه آرین‌نژادتایپ‌فیس دیزاین: آموزان (کامران انصاری)/ اوژن (ابراهیم حقیقی)/ ترافیک (محمدرضا بقاپور)/ ساتین (مصطفی اوجی)/ یکان (مسعود سپهر)جادوی سحرانگیز کلمات، فصل مشترک فرم و محتوا در تایپوگرافی روزنامه/ دیوید گرتنر/ کیانا فرهودیتأملات فرهنگی/ شری بلنکن شیپ/ غزاله ابراهیمیچرا انتخاب فونت نبردی است میان فرم و کارکرد/ استیو متسون/ ابوالفضل توکلی شاندیزگذری بر ۸۰ سال حروف سربی تا عصر دیجیتال در ایران / امیر مصباحینظام زیستی و کمال/ امیلی وربا فیشر و رنه سوارد/ ابوالفضل توکلی شاندیزخوانایی حروف بر روی صفحات نمایشگر/ مسعود آقاشیرینقدقبل از هرچیز باید اشاره کنیم که این ویژه‌نامه به لحاظ حجم و غنای مطالب از سطح بالایی برخوردار است. مصاحبه‌های عمیق و قابل توجهی در آن منتشر شده است، مقاله‌های تألیفی بسیار خوبی در آن گنجانده شده و در بین مقاله‌های ترجمه‌ای نیز به موارد پرباری بر می‌خوریم. نکاتی که در ادامه می‌آید به معنای نفی ارزش‌های این ویژه‌نامه نیست و صرفاً پیشنهادهایی است برای بهتر شدن چنین مجموعه‌هایی در آینده.۱- اگر مصاحبه ها را در نظر نگیریم در مجموع ۱۴ مقاله ترجمه‌ای و ۱۰ مقاله/ یادداشت تألیفی در این فهرست جا دارد که از ۱۰ موردِ تألیفی، ۵ مورد شرح ماجرای طراحی چند تایپ‌فیس است- که البته بسیار مفید و قابل توجه است- اما نمی‌توان آنها را در دسته‌بندی «مقاله» جای داد. بنابراین در مجموع ۵ مقاله تألیفی و ۱۴ مقاله ترجمه‌ای در این شماره از مجله منتشر شده است که این دو عدد به خوبی نشان‌دهنده کمبود پژوهش‌های دست اول و مقاله‌های تألیفی به زبان فارسی است. موضوعی که در دیباچه مجله نیز به درستی به آن اشاره شده است. این کمبود البته متوجه مجله حرفه هنرمند نیست و نوک اصلی پیکان در این وادی به سمت طراحان گرافیک، طراحان تایپ و فعلان حوزه تایپوگرافی فارسی است. ناگفته نماند که ترجمه، اگر با انتخاب صحیح و با دانش و اشراف کافی به موضوع انجام شود، به لحاظ تأثیرگذاری دست کمی از تألیف ندارد؛ اما چیزی که تألیف را در مقامی بالاتر نسبت به ترجمه قرار می‌دهد، تولید دانش داخلی است که این مجال را فراهم می‌کند تا به طور خاص به مسائل مربوط به خط و تایپ فارسی پرداخته شود و آسیب‌ها و راهکارهای پیشرفت این حوزه به طور اختصاصی برررسی شود.۲- با وجود تعداد کمتر مقالات، کفه ترازو در این ویژه‌نامه، به لحاظ کیفیت، به سمت مقاله‌های تألیفی و مصاحبه‌ها سنگینی می‌کند. در دو مصاحبه انجام‌شده، هرچند مواضع و ایده‌های مطرح‌شده می‌تواند مورد نقادی و بحث قرار گیرد، اما همین که موضوع تایپوگرافی و تایپ دیزاین با این تفصیل از جوانب مختلف مورد واکاوی قرار گرفته است، ارزش بسیار زیادی دارد. از طرف دیگر مقاله‌های تألیفی به لحاظ دقت علمی، ساختار و نظم منطقی کیفیت بالایی دارند. در مورد این مصاحبه‌ها و مقاله‌های تألیفی و نقد محتوایی و فنی آنها در یادداشت بعدی بیشتر خواهیم گفت.۳- نکته بعدی که در مورد این شماره از مجله حرفه هنرمند به ذهن می‌رسد، انتخاب مقاله‌ها برای ترجمه است. با توجه به اینکه منابع نوشتاری به زبان فارسی به طور کلی در این رشته محدود وکم‌یاب است، هنگامی که تصمیم به انتشار چنین ویژه‌نامه‌ای گرفته می‌شود، به نظر می‌رسد اگر اولویت را بر انتشار مقاله‌های دست اول و بنیادین بگذارند، نتیجه بهتری به دست آید. در مقالات ترجمه‌ای این شماره، مقالاتی یافت می‌شود که یا به لحاظ فنی در آنها ایرادهای اساسی دیده می‌شود؛ بدین معنی که نویسنده اصلی مقاله اشراف کامل به موضوع نداشته است؛ یا به خاطر پرداختن به موضوعی جزئی و نه چندان قابل توجه، ضرورتی در ترجمه آنها مشاهده نمی‌شود. مادامی که منابع و مقاله‌های دست اول هنوز به فارسی ترجمه نشده‌اند، ترجمه مصاحبه با طراحانی که طراز اول محصوب نمی‌شوند، یا مقاله‌هایی که اشکالات فنی و تخصصی در آنها دیده می‌شود، چندان صحیح به نظر نمی‌رسد.۴- پیشنهاد دیگری که در مورد چنین ویژه‌نامه‌هایی می‌توان داد، دسته‌بندی موضوعی مطالب است. در همین شماره از حرفه هنرمند، در ۷ یادداشت، تایپ‌فیس‌هایی معرفی شده‌اند، در ۳ مقاله به موضوع خوانایی پرداخته شده است، در ۴ مقاله بحث ارتباط تایپوگرافی با سایر رشته‌ها و مقوله‌ها پیش کشیده شده است و به همین قیاس، سایر مقاله‌ها نیز قابلیت دسته‌بندی ذیل موضوعات مشترک را دارند. چنانچه این موارد در فصل‌هایی جداگانه دسته‌بندی می‌شدند، مطالب نظم منطقی‌ بیشتری پیدا می‌کردند و این ویژگی می‌توانست به خواننده کمک کند تا با تمرکز بیشتری موضوعات مشابه را بررسی کند. تایپوخط تایپوخط Mon, 10 Sep 2018 23:18:52 +0430 https://virgool.io/prototype/%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%81-watus8jtsiwh اصطلاح «کاراکتر» معانی متفاوتی در حوزه‌های تخصصی مختلف دارد. معنای این اصطلاح در تایپوگرافی و طراحی تایپ چیست؟ آیا کاراکتر همان گلیف است؟ این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی مانند فونت و تایپ‌فیس، «کاراکتر» و «گلیف» هم واژگانی هستند که بسیار به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند. در یک فونت (یا یک تایپ‌فیس) به‌طور عمومی، کاراکتر به هر یک از عناصر تشکیل‌دهنده‌ آن فونت اعم از حروف، اعداد، علائم نگارشی و... گفته می‌شود. در این معنا کاراکتر معادل گلیف دانسته می‌شود؛ اما هنگامی‌که وارد حوزه تخصصی تکنولوژی تولید کامپیوتری فونت می‌شویم این دو واژه معنای کاملاً متفاوت از یکدیگر می‌گیرند. کاراکتر در این حوزه به معنای یک کد کامپیوتری است که نماینده یک حرف یا علامت است. به همین دلیل است که به‌جای کاراکتر بعضاً از واژۀ «کد کاراکتر» نیز استفاده می‌شود. یک کاراکتر وقتی به یک گلیف تبدیل می‌شود نمود بصری و صورت مشخص به خود می‌گیرد؛ به ‌عبارت ‌دیگر، کاراکتر یک امر تجریدی است که به‌وسیلۀ گلیف عینی می‌شود. کاراکتر «ج» یعنی کدی که پس از فشردن کلید «ج» صفحه کلید وارد کامپیوتر می‌شود؛ اما گلیف «ج» یعنی ترجمه بصری آن کد؛ یعنی شکل آن.نکته‌ی قابل‌تأمل برای درک تفاوت کاراکتر و گلیف این است که بین این دو مفهوم رابطه‌ی یک‌به‌یک وجود ندارد؛ یعنی ممکن است چندین گلیف نماینده یک کاراکتر واحد باشند (مثلاً گلیف‌های جایگزین در یک فونت فارسی/ عربی که همگی نشان دهندۀ کارکتر «ی» هستند. به طور مثال «ی» کشیده، «ی» معکوس و...) و یا یک گلیف از چند کاراکتر تشکیل شده باشد: مثلاً گلیف «لا» در فونت‌های فارسی/ عربی که از دو کاراکتر «ل» و «الف» تشکیل شده است. تایپوخط تایپوخط Fri, 07 Sep 2018 22:13:41 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-fc5uxatsxnqu خانواده تایپ چه تفاوتی با یک فونت یا یک تایپ‌فیس دارد؟ از چه عواملی می‌توان برای گسترش یک خانواده تایپ استفاده کرد؟ کاربرد خانواده‌های تایپ در کجاست؟ این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی به مجموعه‌ای از تایپ‌فیس‌های مرتبط باهم که به لحاظ ویژگی‌های طراحی مشابه هستند و یک نام مشترک دارند «خانواده تایپ‌فیس» یا «خانواده تایپ» گفته می‌شود. یک خانواده تایپ‌فیس گروهی متشکل از تایپ‌فیس‌هایی است که به نحوی طراحی‌شده‌اند که به‌طور هماهنگ باهم کار کنند. البته اصطلاح «تایپ‌فیس»، با اغماض، برای اشاره به یک خانواده کامل تایپ نیز به کار می‌رود.به هریک از اعضای یک خانوادۀ تایپ یک «استایل» گفته می‌شود. مهم‌ترین عواملی که بر اساس آن نسخه‌های برای تکمیل یک خانواده تایپ ‌–عموماً در تایپ لاتین- طراحی می‌شوند عبارت‌اند از:وزن (نازک، معمولی، بولد، سیاه و...)حالت (رومن، ایتالیک)عرض (فشرده، گسترده و...)اندازه‌های بصری (پانویس، متن، تیتر)تفاوت‌های سبکی (سریف، سن سریف و...)تفاوت‌های ساختاری (رسمی، غیررسمی و...)خانواده‌های تایپ از این جهت حائز اهمیت هستند که می‌توانند نیازهای طراحان گرافیک را برای تایپوگرافی یک مجموعه کامل (از کتاب گرفته تا وب‌سایت و کاتالوگ و...) برآورده کنند. از آنجا که طراحی خانواده‌های تایپ منسجم و هماهنگ است، استفاده از اعضای مختلف یک خانواده تایپ در یک اثر گرافیک می‌تواند طراح را از به کار بردن فونت‌های متعدد و ناهماهنگ آسوده کند و به کل اثر وحدت و یکپارچگی ببخشد. تایپوخط تایپوخط Wed, 05 Sep 2018 11:04:08 +0430 https://virgool.io/@typokhat/%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%BE-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-lnznwkie3fe3 طراحی فونت یا طراحی تایپ یا طراحی قلم؟ کدام یک دقیق‌تر است؟ با تعریفی که از فونت ارائه دادیم، آیا فونت را می‌توان طراحی کرد؟ این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید: اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: رامین پهلوان حسینی مانند واژگانی که در دو یادداشت قبلی توضیح داده شدند (تایپ‌فیس و تایپوگرافی)، طراحی تایپ (تایپ‌فیس) نیز در زبان فارسی محل بحث است. در زبان انگلیسی، به عمل طراحی یک مجموعه تایپ (حروف، علائم و ضمائم، اعداد و...) به صورتی که از یک سبک طراحی واحد و هماهنگ پیروی کنند و باهم مرتبط باشند، «طراحی تایپ» یا تایپ‌فیس گفته می‌شود. در ایران علاوه بر این اصطلاح از اصطلاح‌های «طراحی حروف» و «طراحی فونت» نیز استفاده می‌شود. بنا به دلایل زیر این دو اصطلاح اخیر دقت کافی ندارند و پیشنهاد ما این است که همان اصطلاح طراحی تایپ به کار رود.اصطلاح «طراحی حروف» به این دلیل دقیق نیست که مشخصاً به طراحی تایپ اشاره ندارد. (در مورد تفاوت تایپ و حرف در این یادداشت توضیح داده‌ایم. طراحی حروف می‌تواند شامل هر نوعی از طراحی و هر نوعی از حروف باشد. اینکه این حروف قرار است نهایتاً مجموعه‌ی به‌هم‌پیوسته‌ای از کاراکترها را تشکیل دهند که با تکرار و چینش آن‌ها در کنار هم ‌متن تشکیل بشود یا نه در اصطلاح طراحی حروف مشخص نشده است. طراحی حروف می‌تواند به عمل طراحی عنوان یک پوستر با دست نیز گفته شود.از طرف دیگر طراحی فونت با توجه به توضیحاتی که درباره فونت و تایپ‌فیس ارائه شد نه‌تنها دقیق که صحیح هم نیست. فونت چیزی نیست که بتوان آن را طراحی کرد. ما تایپ‌فیس را طراحی می‌کنیم و با کاراکترهای یک تایپ‌فیس فونت را می‌سازیم یا تولید می‌کنیم. البته این نکته را هم باید اضافه کرد که باوجود این توضیحات حتی در منابع لاتین هم بعضاً به اصطلاح طراحی فونت برمی‌خوریم. به عبارت دیگر، در توضیحات داده شده در مورد اصطلاحات دقت علمی مدنظر است اما لزوماً در همه منابع- اعم از لاتین و فارسی- این دقت علمی به چشم نمی‌خورد و این واژه ها با تسامح به جای یکدیگر به کار می‌روند. تایپوخط تایپوخط Tue, 04 Sep 2018 22:25:56 +0430 https://virgool.io/@typokhat/an-introduction-to-muhaqqaq-script-eavmeiff49xj خط محقق چگونه خطی است؟ چه ویژگی‌هایی دارد و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن نسبت به خط ثلث چیست؟ از چه خطی شکل گرفته است و بیشترین کاربرد آن در کجاست؟این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانید:اگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلحریشه خط محقق به کوفی می‌رسد و توسط وراقان عراق و در زمان عباسیان و زمان مأمون ظهور یافته است و اولین خطی است که مورد تهذیب و هندسی‌کردن ابن مقله قرار گرفت. خط محقق یک دانگ و نیم دور و چهار دانگ و نیم سطح است و از این لحاظ به خط کوفی نزدیک است. محقق، یکی از اقلام سته است که در آن، اشکال حروف یکدست، یکنواخت و درشت‌اندام است و با فواصل منظم و بدون تداخل نوشته شده است. رواج خط محقق در دوران ابن بوّاب بوده است. خط ریحان از خط محقق اقتباس شده است. قطّ قلم در محقق، محرف‌تر از ثلث است و حروفش نسبت به ثلث از تنوع کمتری برخوردار است. لازم به ذکر است که در برخی از نمونه‌های خط محقق، گاه حالت‌هایی از ثلث دیده می‌شود و گاه خط ثلث برخی از ویژگی‌های محقق را در خود دارد. علائم و ضمائم خط محقق به شکل ظریف و ساده است و علامت‌های تزیینی بسیار ساده دارد.خط محقق، ساده و واضح نوشته شده و ترکیبات پیچیده‌ای ندارد و خطی خوانا است که اغلب برای کتابت قرآن به کار می‌رفت و به دلیل شکل کرسی‌بندی و سادگی حروف از خوانایی زیادی برخوردار است. در ادامه مهم‌ترین ویژگی‌های خط محقق ارائه می‌شود.مهم‌ترین ویژگی‌ها:غلبه سطح بر دوردر خط محقق، سطح حروف بیشتر از دور آن است. دوایر «ن» و حروف مشابه آن از دور اندکی برخوردار­ند. طُره (ترویس)در خط محقق، «الف»‌ها با طره (ترویس) و به اندازه­ای بلند نوشته می‌شوند. ارسالحروف «و»، «ر» و «م» اغلب با ارسال نوشته می‌شوند. (ارسال، رها ساختن آزادانۀ قلم در هنگام نوشتن حروف است.) کرسی‌بندیکشیده‌های عمودی، بالاترین کرسی را تشکیل می‌دهند و سایر حروف اغلب حول کرسی وسط تجمع یافته‌اند، یا به کرسی وسط نزدیک شده‌اند. کرسی دوایر و حروفی مانند «ر» و «و» دارای عمق کمی است و به کرسی وسط نزدیک شده است. بنابراین سنگینی و تجمع کلمات و حروف بیشتر حول کرسی وسط یا خط زمینه است. فشردگی فضای بین حروفدر خط محقق گاه حروف قبلی، فضایی برای حروف بعدی خود فراهم می‌آورند و در آن ریتم مناسبی بین «الف»ها و ارسال‌ها ایجاد می‌شود. با این حال در این خط، حروف به صورت فشرده نوشته نشده و از وضوح کافی برخوردارند. عوامل مؤثر در خواناییتنوع اندازۀ دندانه‌ها، نوشتن حروف حلقوی با چشم‌های باز و وضوح حروف از دیگر عوامل موثر در خوانایی خط محقق است. منابعزین‌الدین، ناجی (1968  م)، مصور الخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.فضائلی، حبیب الله (1350)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملی، اصفهان.فضائلی، حبیب الله (1387) تعلیم خط، سروش، تهران.وبسایت کتابخانه و موزه ملی ملک تایپوخط تایپوخط Wed, 15 Aug 2018 23:00:59 +0430 https://virgool.io/@typokhat/anatomy-of-perso-arabic-letters-alpqffeche1s حروف مجموعه‌ای از اشکال بی‌قاعده نیستند بلکه آناتومی مشخصی دارند. این آناتومی چیست؟ چه ساختارهای مشترکی در حروف می‌توان یافت؟ عوامل هویت‌بخش و شکل‌دهنده به ساختار حروف فارسی چیست؟ حروف از چه اجزایی تشکیل شده‌اند؟ این‌ها سؤلاتی هستند که پاسخ دادن به آنها درک بهتری از حروف فارسی به ما می‌دهد. این مطلب را می توانید در وبسایت تایپوخط نیز در این لینک بخوانیداگر به حوزه‌هایی مانند فونت فارسی، تایپوگرافی، خط و خوشنویسی، دیزاین و طراحی گرافیک علاقه‌مند هستید می‌توانید تایپوخط را در توئیتر، اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک دنبال کنید. نویسنده: معصومه مصلحخط و نوشتار فارسی به لحاظ ساختار از یک سری قواعد و موازین مشخص پیروی می‌کند بدین معنا که حروف به لحاظ ساختار و شکل حرکتی دارای قواعد از پیش تعیین‌شده هستند. منظور از ساختار، آناتومی یا شکل حرکتی حروف است که در واقع حروف را از یکدیگر متمایز می‌نماید. برخی از عواملی که ساختار حروف را شکل می‌دهد عبارتند از: جهت شروع و ختم حروف یا زاویه قلم‌گذاری، شیوه قلم‌رانی و گردش قلم، سطح و دور، صعود و نزول، سواد و بیاض و قوت و ضعف.لازم به ذکر است آناتومی خط نسخی که در ادامه تجزیه و تحلیل می­گردد، خط نسخ کلاسیک یا سنتی نیست بلکه نسخی است که ساده­تر شده و به عنوان الگویی برای طراحی تایپ استفاده می‌گردد.چنانچه مغز یا مرکز (یا اسکلت) هر حرف استخراج گردد، ساختار حروف قابل مشاهده است بدین‌گونه که از یک سری حرکات افقی، عمودی، مورب و منحنی تشکیل شده است. مثلا حرف «الف» که به عنوان یکی از ساده‌ترین حروف و یکی از معیارهای اصلی در تعیین اندازه سایر حروف به کار گرفته می‌شود، با نزول حرکت قلم از بالا به پایین نوشته می‌شود. حرف «ب» با نزول حرکت قلم، گردش قلم و با حرکت سطح و سپس با صعود قلم همراه است. سایر حروف نیز متناسب با آناتومی خط نسخ نوشته می‌شوند. یکی از عوامل تاثیرگذار در شناخت آناتومی حروف، شناخت جهت گردش‌های قلم است. بدین معنا که اگر حروف را ساده کنیم، هر حرف از چند گردش قلم و چه نوع گردشی برخوردار است.هندسه حروفاز دیگر عوامل تاثیرگذار در شناخت آناتومی یا ساختار حروف، شناخت هندسه آنهاست. حروف به لحاظ هندسه از فرم‌های دایره، مثلث و مربع تبعیت می‌کنند. شناخت هندسه حروف در ایجاد رسایی حروف تاثیرگذار است و سبب تفکیک و تمایز بین حروف می‌شود. چنانچه ساختار هندسی حروف مشابه یکدیگر مانند «ط»، ـفـ، ـعـ، جـ» را خلاصه کنیم به یک سری مثلث خواهیم رسید که در آن جهت قرارگیری مثلث­ها با یکدیگر متفاوتند خصوصیتی که نشان‌دهنده تفاوت ساختار هندسی حروف از یکدیگر است.تناسبات اندازهیکی از مهم ترین اصول خوشنویسی سنتی، رعایت تناسب اندازۀ حروف نسبت به یکدیگر است. بدین معنا که اجزای یک حرف نسبت به خود و نسبت به حروف دیگر از نسبت معینی تبعیت کند. تناسبات در خوشنویسی سنتی به صورت قراردادی و از پیش تعیین‌شده است و معمولاً با نقطه قابل اندازه­گیری است. قدما در بیان اصول مفردات به جهتِ آسانی، بنای حروف را بر نقطه نهادند و ابن مقله بنای حروف را بر مبنای دایره سنجید و در آن به میزان نقطه برای هر حرفی مقداری مقرّر کرد. کرسی‌بندیکرسی، خطی فرضی است که به منظور قرار گرفتن حروف در یک تراز مشخص به کار می‌رود و تعداد آن برحسب نوع خط و سلیقة کاتب تعیین می‌شود. صیرفی در «آداب خط» کرسی خط را به سه نوع «اعلی»، «اسفل» و «اوسط» تقسیم کرده و اصل را بر کرسی وسط قرار داده است و سبزواری به پنج کرسی اشاره می کند:کرسی عرشکرسی سر دال، صاد، عین، فا، قاف و واوکرسی وسطکرسی زیر سینصاد، قاف، لام، نون و یاءکرسی فرشتغییر در اندازه کرسی، تعدد کرسی و محدود کردن کرسی از عوامل تاثیرگذار در ساختار خط است. نکته حائز اهمیت، تفاوت‌ها و شباهت‌های کرسی‌بندی در خطوط فارسی و لاتین است. در خط لاتین مانند خط فارسی، سه کرسی به کار گرفته می‌شود که عبارتند از اسندر (Ascender)، دیسندر (Descender) و خط پایه (baseline). اما آنچه کرسی‌بندی لاتین را از فارسی متمایز می­کند، ارتفاع ایکس است که به منظور تعیین اندازه برابر برخی ازحروف لاتین به کار می‌رود. این در حالی است که در حروف فارسی و عربی چنین ارتفاع و میزانی وجود ندارد و حروف آزادانه‌تر بین کرسی‌ها بالا و پایین می‌شوند و به نظر می‌رسد تلاش برای ایجاد ارتفاع ایکس در خط فارسی و عربی سبب حذف ظرافت‌های حروف و اختلال در خوانایی شود. عوامل شکل­دهنده به ساختار حروف (1)1. زاویه قلم‌گذاری و شیوه قلم‌رانیزاویه قلم‌گذاری، یکی از ویژگی‌های اصلی خط است که محور کتابت محسوب می‌شود و میزان آن براساس مقاصد کاتب و نوع خط متفاوت است. تعیین زاویه قلم‌گذاری با استفاده از نقطه و یا آغاز الف امکان پذیر است. زاویه قلم‌گذاری، همان چگونگی شروع قلم است که می‌تواند نسبت به خط کرسی باز یا بسته باشد و در اول حروفی مانند «الف»، «ب» و «س» قابل تشخیص است. ختم حروف نیز در پایین دوایر و ارسال‌ها و دنباله‌های­حروف دیده می‌شود و شکل آن به نوع قلم‌رانی بستگی دارد به عنوان مثال ممکن است در برخی از خطوط با تمامی قلم و در برخی دیگر با نسبت‌های کم قلم خاتمه یابد و اصطلاحاً با شمره همراه باشد. 2. سطح و دوربه حرکات مسطح حروف چه در حالت عمودی و چه در حالت افقی سطح حروف گفته می‌شود و دور، حرکات مدوّر حروف است. سطح و دور یکی از عوامل تفکیک خطوط از یکدیگر است. به عنوان مثال خط بنایی تمامش سطح است و دوری در آن نیست. این درحالی است که خط نسخ و سایر اقلام ستّه از سطح و دور برخوردارند. واحد اندازه‌گیری سطح و دور براساس دانگ قلم است. سطح، حرکات راستی است که با قلم ایجاد می‌شود و دور در دوایر و حلقه‌ها به نرمی صورت می‌گیرد. 3. صعود و نزول قلمبه حرکت قلم از پایین به بالا صعود حقیقی و به حرکات قلم از بالا به پایین نزول حقیقی می‌ گویند. چنانچه صعود قلم به شکل مورب باشد به آن صعود مجازی و اگر نزول قلم به شکل مورب باشد به آن نزول مجازی گفته می­شود. 4. سواد و بیاضمنظور از سواد همان سیاهی یا فضای مثبت حروف است و بیاض فضای منفی حرف است. رعایت آن در خط سبب زیبایی و تناسب خط است. 5. قوت و ضعفمنظور از قوت، بخش قوی‌تر حروف است و ضعف قسمت‌های نازک حروف را شامل می‌شود. به عنوان مثال مواصلات و قسمت پایین دوایر نون و سین و... بیشترین پهنای خط را داراست و ضعف‌ها اغلب در گردش‌های قلم و ارسال‌ها نمایان است. قوت معمولاً با بهره‌گیری از تمام دَم قلم بر سطح کاغذ و ضعف با به کار بردن جزئی از دَم قلم و نیش قلم حاصل می‌گردد. اجزای اصلی حروف1. اتصالات: 2. دوایر: 3. دوایر معکوس 4. حلقه‌ها 5. حرکات مورب 6. حرکات عمودی 7. حرکات افقی 8. دنباله‌های حروف 9. دندانه‌ها 10. نقطه‌ها پانوشت:(1) لازم به ذکر است که در تعالیم و رسالات خوشنویسی عواملی مانند قوت و ضعف، سطح و دور، سواد و بیاض و صعود و نزول با عنوان اصول خوشنویسی معرفی شده و در این مقاله با عنوان عوامل شکل‌دهنده به ساختار حروف بیان شده است.منابع:فضائلی، حبیب الله (1387) تعلیم خط، سروش، تهران.مایل هروی، نجیب (1372)، كتاب آرایی در تمدن اسلامی : مجموعه رسائل در زمینه خوشنویسی ، مركب سازی، كاغذگری، تذهیب و تجلید. بانضمام فرهنگ واژگان نظام كتاب آرایی، آستان قدس رضوی، مشهد. تایپوخط تایپوخط Wed, 15 Aug 2018 22:13:12 +0430