روابط‌عمومی مبتنی بر بینش آینده‌پژوهانه

در دویست و دومین نشست علمی - تخصصی انجمن ‌‌‌روابط‌عمومی ایران در مجموعه همایش‌‌‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ‌‌‌روابط‌عمومی مبتنی بر بینش آینده‌پژوهانه تشریح شد.

سیدتقی کمالی، پژوهشگر جامعه اطلاعاتی و تحلیلگر روندهای آینده به عنوان سخنران اصلی این نشست گفت: آینده‌پژوهی به عنوان علم، فناوری و هنر نیاز اصلی تمامی ارکان مدیریتی و عرصه‌‌‌های علمی است که به شناخت، تحلیل، ساخت، شکل‌دهی و ‌‌‌برنامه‌ریزی آینده می‌‌‌‌پردازد و تنها بدین‌وسیله می‌‌‌‌توان در عصر اطلاعات و جهان مجازی زندگی هوشمندانه و آگاهانه‌‌‌‌‌ای را پیش گرفت.

وی با برشمردن فرایند تکامل جامعه بشری، عصر کنونی را مرحله‌‌‌‌‌ای از جامعه اطلاعاتی، دانش‌بنیان و مبتنی بر تحول دیجیتال دانست که منتهی به عصر فراجهان (Metaverse)، جهان مجازی مبتنی بر واقعیت افزوده می‌‌‌‌شود. از این عصر با تعابیر مختلفی یاد می‌‌‌‌شود، آمریکا و سازمان ملل (اتحادیه ‌‌‌‌‌بین‌‌‌المللی ارتباطات دوربرد) جامعه اطلاعاتی، یونسکو جوامع دانشی و بخشی از اروپا انقلاب صنعتی چهارم و بخشی دیگر آن را جامعه دیجیتال می‌‌‌‌خوانند.

کمالی، ‌‌‌روابط‌عمومی آینده را مبتنی بر کنشگری هوشمندانه دانست و گفت: ‌‌‌روابط‌عمومی برای آینده با دو ساحت مواجه است نقش‌آفرینی سازمانی و فراسازمانی (متناسب با مأموریت و رسالت سازمان و جوامع) و جنبه‌‌‌های ماهوی و ذاتی (شناخت تغییرات و موقعیت خود) و بر همین اساس می‌‌‌‌توان بینش آینده‌پژوهانه را مبتنی بر پویش محیطی، تفکر راهبردی و طرح‌ریزی راهبردی دنبال کرد.

وی افزود: آینده‌پژوهی اجتماعی و مطالعات اجتماعی آینده (با تأکید بر جنبه‌‌‌های زیستی و ارتباطی آینده) و تبدیل آینده‌پژوهی به ظرفیت اجتماعی (قدرت ارتباطات) و سیاست‌پژوهی و آینده‌پژوهی و تبدیل باور عمومی و ملی به یک فرهنگ در ساخت آینده مطلوب فردی، اجتماعی و سازمانی مؤثر هستند. به‌طورکلی آینده‌پژوهی تولید تجویزهای کارآمد است که می‌‌‌‌گوید در حال چه انجام دهیم تا آینده هر چه بیشتر مطابق ارزش‌‌‌های ما باشد.

پژوهشگر جامعه اطلاعاتی و تحلیلگر روندهای آینده با تأکید بر اهمیت سرعت در ساختن آینده و مسئله مهم رصد و دیده‌بانی دیگران، سازمان‌‌‌‌‌‌‌ها و جوامع نقش ‌‌‌روابط‌عمومی را در ایجاد حس اجتماعی مسئولانه، قصد و التفات جمعی (Collective Intentionality) بی‌بدیل خواند و تولید ادبیات مشترک و بهره‌گیری از فناوری‌‌‌های نرم برای گسترش سرمایه‌‌‌های اجتماعی و اقتدار ملی اعم از بهره‌وری، رشد، امید و اعتماد را ضرورت ساخت آینده مطلوب و پایدار برای سازمان‌‌‌‌‌‌‌ها و جوامع دانست.

کمالی، توجه به آینده‌پژوهی مشارکتی و انتگرال را با همکاری و مشارکت تمامی ذی‌نفعان سازمانی راهبرد مهم برای ‌‌‌روابط‌عمومی خواند که فرایند تبدیل ظرفیت‌‌‌های بالقوه به بالفعل، گفتمان‌سازی، اجتماعی شدن و ایجاد بسترهای کنش را در فضای نهادی تسهیل می‌‌‌‌کند.

وی تصریح کرد: خلق یک آینده با سه مؤلفه پیش‌نگری، تخصیص منابع و کنشگری حاصل می‌‌‌‌شود و آینده مطلوب وابسته به انتخاب و اقدام ما است و در این میان می‌‌‌‌توانیم روندها را متناسب با ارزش‌‌‌‌‌‌‌ها و اولویت‌‌‌های خود تنظیم کنیم. در ابعاد جهانی و ملی کلان روندها و روندهای بسیاری وجود دارد که بخشی از آنها وابستگی به پیشران‌ها، تصمیم‌‌‌‌‌‌‌ها و سیاست‌‌‌‌‌‌‌ها دارد و بنابر نوع رویکردها و رویدادها می‌‌‌‌توان آنها را تغییر داد.

این آینده‌پژوه با اشاره به روند فناوری در ایران در خصوص رسانه‌‌‌های اجتماعی گفت: با اتخاذ رویکردهای سیاستی، جامعه را از اجتماعات گفتمانی در فیس‌بوک به سمت رسانه‌‌‌های اجتماعی بصری مانند اینستاگرام سوق داده‌ایم که سلبریتی پرور هستند. در چنین وضعی شاهد گسترش فرهنگ بصری تشدید یافته هستیم که متعاقب آن نیاز به ارتقای سواد بصری کاربران هست.

کمالی در ادامه با اشاره به تحولات پیش روی بشری گفت: رسانه‌‌‌های اجتماعی در دهه ۲۰۰۰ پدیدار شدند و به عنوان یک فناوری به طور مستمر خود را بهبود می‌‌‌‌دهند و در نهایت می‌‌‌‌توانند جهش فناورانه داشته باشند و قابلیت‌‌‌‌‌‌‌ها و ساحت‌‌‌های تازه‌‌‌‌‌ای را به وجود بیاورند اما تا سال ۲۰۳۰ ما تحول فناورانه دیگری را شاهد خواهیم بود که منجر به پارادایم شیفت می‌‌‌‌شود و آن ظهور ماشین‌‌‌های اجتماعی است که در قالب روبات‌ها، گجت‌ها، فن افزارها و دستیاران شخصی گسترش خواهد یافت.

پژوهشگر جامعه اطلاعاتی و تحلیلگر روندهای آینده افزود: ارتباطات انسانی در ‌‌‌روابط‌عمومی حائز اهمیت است و توسعه فناوری‌‌‌های اطلاعاتی و ارتباطی منجر به شکل‌گیری ارتباطات واسط کامپیوتری شده است و بدون این دانش نمی‌توان مطالعات ارتباطی از جمله ‌‌‌روابط‌عمومی را دنبال کرد. در آینده ‌‌‌روابط‌عمومی باید خود را برای تعامل انسان و ماشین آماده کند.

وی با اشاره به ضرورت اندیشه و پژوهش درباره آینده، نقش اندیشکده‌‌‌‌‌‌‌ها و مؤسسات پژوهشی را مهم توصیف کرد و گفت: هم اکنون مراکز متعددی در جهان در دانشگاه‌‌‌‌‌‌‌ها به طور مستقل یا مشترک با صنایع رسانه‌‌‌‌‌ای به مطالعه در زمینه آینده ارتباطات و اطلاعات می‌‌‌‌پردازند.

هوش مصنوعی هم اکنون هزار برابر از هوش انسانی کمتر است و تا سال ۲۰۳۰ با هوش انسان برابری کرده و پس از آن از هوش بشری فزونی می‌‌‌‌گیرد و می‌‌‌‌تواند در خدمت به انسان یا عامل مخاطره و تهدید باشد. داده‌‌‌های بزرگ یک کلان روند دیگر است که منجر به تحول خواهد شد. در سال ۲۰۰۹، ۷۹ صدم زتا بایت داده در اختیار شرکت‌‌‌های فناورانه قرار داشت که این رقم تا سال ۲۰۱۵ به ۷.۹ زتا بایت رسیده و پیش‌بینی می‌‌‌‌شود تا سال ۲۰۲۰ به ۳۵ زتا بایت فزونی بگیرد که یک رشد ۴۴ برابری است.

همگرا شدن فناوری‌ها، مدیریت وب معنایی و مدیریت هوش فناورانه دیگر کلان روندهای مورد اشاره بود که منجر به شکل‌گیری انسان همیشه متصل، فناوری کاشت و ادغام کامل و شکل‌گیری جهان الحاقی و پدیداری فرا انسان در نقطه عطف تکینگی (Singularity) به عنوان تجربه متفاوت و بی‌نظیر بشری خواهد شد.

کمالی در پایان آنچه كه تغيير دنيا می‌‌‌‌ناميم را در تغيير پنج مؤلفه خلاصه کرد و گفت: تغيير در پیش‌فرض‌ها، الگوها و تصورات، تغيير در ابزارها و روش‌ها، تغيير در اهداف، سیاست‌‌‌‌‌‌‌ها و رویه‌ها، تغيير در مفاهيم و تغییر در نهادها پیش روی انسان‌‌‌‌‌‌‌ها است که از هم اکنون باید برای آن برنامه داشت تا منجر به غافلگیری نشده بلکه هوشمندانه و آگاهانه مسیر آینده را طی کنیم.

* «روابط‌عمومی مبتنی بر بینش آینده‌پژوهانه»؛ گزارش سخنرانی سید تقی کمالی در دویست و دومین نشست علمی - تخصصی انجمن ‌‌‌روابط‌عمومی ایران، تارنمای همشهری آنلاین: ۷ مرداد ۱۳۹۶