|| نویسنده، پژوهشگر، تحلیلگر و روزنامهنگار / مشاور، مدرس و مربی || *** [منتخبی از مقالات، یادداشتها، تحلیلها و گفتوگوها را در اینجا میخوانید.] *** {kamalionline@gmail.com}
چرا مردم به رسانهها بیاعتمادند؟
بروز و ظهور تکنولوژیهای نوین ارتباطی بهویژه در فضای مجازی و دیجیتال نیاز به فرهنگسازی و آموزش در زمینه نحوه و شیوه استفاده از این فضا را دوچندان كرده بهطوری كه امروز بیش از هر چیز دیگری باید به سواد رسانهای بهعنوان الفبای روش زندگی در عصر جدید نگریست.
سواد رسانهای (Media Literacy) مجموعهای از مهارتهای قابلیادگیری است كه به توانایی دسترسی، تجزیهوتحلیل و ایجاد انواع پیامهای رسانهای اشاره دارد و یک مهارت ضروری در دنیای امروز به شمار میرود.
ما برای حركت در محیط رسانهای پیچیده امروز باید قادر به درک بهتر پیامهای رسانهای باشیم.
افراد، با سواد رسانهای قادر به كشف پیامهای پیچیده موجود در محتوای تلویزیون، رادیو، روزنامهها، مجلات، كتابها، بیلبوردهای تبلیغاتی، اینترنت و سایر رسانههای مستقل خواهند شد. آنها همچنین میتوانند رسانههای خود را ایجاد كرده و در شكلگیری فرهنگ رسانهای مشاركت فعالانه داشته باشند. این امر سبب میشود مردم از حالت مصرفی خارج شده و از رسانهها بهصورت هوشمندانهای بهرهمند شوند.
بهطورکلی میتوان گفت سواد و دانش در هر حرفه و رشتهای، مهارت انسان را در مواجهه با مسائل و مشكلات افزایش میدهد و در این میان سواد رسانهای نقش انكارناپذیری در تشخیص افراد نسبت به مطالب مفید و غیرمفید و همچنین درست و غلطبودن محتوای رسانهها دارد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با برگزاری میزگرد تخصصی با دعوت از كارشناسان علوم ارتباطات و فعال در حوزه سواد رسانهای تلاش دارد تا این مهم را از زوایای مختلف بررسی و به راهكارهای مناسب در جهت ارتقا و توانمندسازی آحاد مردم برای افزایش سواد رسانه در جامعه كمک كند.
در اولین میزگرد در ارتباط با سواد رسانهای كه با حضور صدیقه ببران عضو هیئتعلمی گروه ارتباطات دانشكده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه، حسن محرابی مدیركل سابق مطبوعات و خبرگزاریهای داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سید تقی كمالی مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران برگزار شد، حاضران دیدگاههای خود را دراینخصوص بیان كردند.
مشروح این میزگرد پیش روی شماست:
برخورد سلبی پاسخگو نیست
در ابتدای این میزگرد استاد علوم ارتباطات و كارشناس رسانه گفت، حدود ۱۵ سالی است كه در دنیا در خصوص مباحث مختلف سواد رسانهای فعالیت میشود؛ اما كشور ما دیر به این مهم رسیده است.
ببران افزود: سال ۷۳ قانونی گذاشته شد كه ماهوارههای معاند باید جمعآوری شود؛ لذا بعد از برخورد و جمعآوری و نصبهای مجدد توسط مردم و در واقع مقاومت آنها به طرق مختلف بیشتر و بیشتر شد؛ لذا امروز با گذشت ۲۳ سال به این نتیجه رسیدند كه برخوردهای سلبی دیگر جوابگو و پاسخگو نیست.
وی خاطرنشان كرد: بعد از ماهواره وارد بحث حوزه سایبر و اینترنت شدیم و بعد از ۵ سال با شبکههای موبایلی و نظایر آن مواجه شدیم كه در واقع اینها مظاهری از تكنولوژی نوین هستند.
فضای دیجیتال را مدیریت كنیم/ فرهنگسازی و آموزش راهكار اول
وی در ادامه افزود: برای كنترل ماجرا باز ما موضوع برخوردهای سلبی و فیلترینگ را راه انداختیم و الان هم در این اوضاع فیلترینگ را اعمال كردیم درحالیکه بسیاری از افراد با استفاده از فیلترشكن این فضا را شكسته و وارد آن شدهاند.
این استاد علوم ارتباطات تأکید كرد كه با تكنولوژی جنگیدن كاری بیهوده و عبث است چرا كه باید اینگونه فضاها را مدیریت و فرهنگسازی كرد.
ببران گفت: نهادها و دستگاههای متولی فرهنگی و مرتبط میتوانند بهراحتی با مدیریت موضوع و فضا با آموزش و فرهنگسازی كنترل این جریان را در اختیار بگیرند.
نگاه كلان و حاكمیتی به سواد رسانهای لازم است
در ادامه این میزگرد تخصصی مدیرکل سابق خبرگزاریها و مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با تشكر و قدردانی از برگزاری این میزگرد ایرنا گفت: موضوع سواد رسانهای را باید از دیدگاه حاكمیتی نگریست و نباید موضوعی به این مهمی را در حد یک یا چند نشست و همایش خلاصه كرد.
محرابی با اشاره به روند توسعه در غرب مبنی بر اینكه آنها چه بوده و از كجا به امروز یعنی توسعه رسیدهاند، گفت: خوب است كه این روند را ما هم همواره مدنظر قرار داده و با كشور خودمان مقایسه كنیم كه چرا ما در جهت توسعه حركت نكردیم و علل و عوامل آن چه بوده است.
وقایع اخیر نیاز به سواد رسانه را دوچندان كرد
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران نیز در ادامه این میزگرد به موضوع وقایع اخیر كشور اشاره كرد و گفت: این وقایع برجستگی و نیاز به سواد رسانهای را بیشتر كرده و پرداختن به این مهم را برای ما محسوستر كرد.
كمالی با اشاره به اینكه پیشینه سواد رسانهای در دنیا به بیش از پنج دهه و در ایران به سال ۱۳۹۰ بازمیگردد، گفت: امروز وارد فازهایی از سواد رسانه و تلفیق آن با دیجیتال شدهایم.
سواد رسانهای الفبای روش زندگی عصر جدید است
این فعال رسانهای درعینحال اظهار داشت: امروز سواد رسانه فراتر از یک ابزار و وسیله برای انسان است بلكه این مهم در واقع الفبای روش زندگی در عصر جدید محسوب میشود.
كمالی تصریح كرد: از طرفی هم از لحاظ سیاستگذاری، وضع و تصویب قوانین نیز عقب هستیم؛ ازاینرو باید بتوانیم از جنبههای آیندهنگرانه به موضوع سواد رسانهای بپردازیم.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران اظهار داشت: به دلیل مسائل موجود در كشور معمولاً حواشی در كشور ما برجسته شده و متأسفانه موضوعات از ناحیه پرداختن به چالش نگریسته نمیشود.
آموزش و فرهنگسازی سواد رسانهای از مهدهای كودک آغاز شود
ببران در ادامه این میزگرد به عدم توجه به بحث کپیرایت و مالكیت معنوی در سالها اخیر اشاره كرد و افزود، نباید بهصورت جزیرهای به قضایا نگاه كرد بلكه نیازمند یک عزم جدی برای سیاستگذاری جامع و كامل توأم با برنامهریزی در زمینه سواد رسانهای هستیم.
وی درعینحال گفت: چرا باید آموزش سواد رسانهای از سال دهم تحصیلی در کتابها درسی گنجانده شود. ما امروز مانند دیگر كشور نیازمندیم كه این آموزش را از دوران كودكی و حتی مهدهای كودک آغاز كرده و بچههای خود را با شرایط و فضاهای پیرامون آن آشنا و فرهنگسازی كنیم.
وی تأکید كرد: بخشهای فرهنگی مرتبط باید از پایهایترین دورههای آموزشی یعنی مهدهای كودک به موضوع سواد رسانهای بها داده و اقدامات اولیه را شروع كنند.
آموزشها را دائمی و مادامالعمر كنیم
محرابی فعال رسانه نیز در ارتباط با ضرورت آموزش سواد رسانهای در كشور تأکید كرد: سواد رسانهای بخشی از تحولات است كه در حوزه دانشی و آموزشی باید مقدمات آموزش فراگیر آن ایجاد شود.
وی با یادآوری برگزاری دو همایش توسط سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسكو) در سال ۱۳۹۰ برای چگونگی آموزش و یادگیری دائمی با حضور دستاندرکاران آموزشی گفت: امروز ما نیز نیازمند تغییر در شیوه و روشهای آموزشی هستیم تا ما نیز آموزشهای دائمی و مادامالعمر را در كشور داشته باشیم.
مسئولان موضوع سواد رسانهای را جدی بگیرند
محرابی همچنین دخالت مسئولان و دولتیها در مطبوعات و حوزه رسانه را بهعنوان یكی دیگر از چالشهای پیش رو در ارتباط با سواد رسانه عنوان كرد و گفت: حدود ۷۰۰ نشریه ما در كشور دولتی و یک مقام نیز سیاستگذار آنهاست لذا به نظر میآید لازم است تا مسئولان دولتی در موضوع سواد رسانهای از طریق ارتقا و توانمندسازی آن نیز ورود كرده و با تلاش مضاعف این مهم را جدی بگیرند.
مدیرکل سابق مطبوعات و خبرگزاریهای داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مردم و رسانه و مسئولان را سه ضلع یک مثلث برشمرد و گفت: قبل از اینكه از حوزه ترویج سواد رسانهای سخن به میان آوریم باید ابتدا مشكلات قبل و بعد آن را حل كرده بعد به موضوع سواد رسانهای برسیم.
تكثر رسانهها عامل نیاز به سواد رسانهای
كمالی هم در ارتباط با ضرورت آموزش سواد رسانهای در كشور با تأکید بر اینكه ریشه برخی مسائل به رسانهها بازمیگردد، تصریح كرد: جوامع تکصدایی نیاز به سواد رسانهای و به دنبال آن رسانه ندارند؛ اما امروز تكثر و فراوانی رسانهها در كشورهای مختلف باعث شده تا نیاز به سواد رسانهای و آموزش آن بیش از هر زمانی احساس شود.
وی افزود: بهطورکلی میتوان گفت كه در جوامع دمكراتیک نیاز به سواد رسانهای و پرداختن به آن از جنبههای مختلف احساس میشود.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تأکید كرد: امروز بیش از هر زمان دیگری دانش و آموزش سواد رسانهای برای آحاد مردم یک امر ضروری و انکارناپذیر است؛ لذا جوامع مختلف باید خود را به شیوههای گوناگون برای رسیدن به مطلوبها و شیوههای نوین ارتباطی و اطلاعرسانی وفق دهند.
احساس خلأ در اطلاعرسانی وقایع كشور
ببران استاد علوم ارتباطات در ادامه با اشاره سواد رسانهای و ارتباط آن با وقایع اخیر در كشور تأکید كرد: واقعیت این است كه ما در همه این قضایا دیده و شنیده میشویم و در یک كلام متأسفانه در اطلاعرسانی در كشور خلأ وجود دارد. بهعنوان مثال صداوسیما در ارتباط با ناآرامیهای اخیر باید خیلی بهتر از اینها وارد میدان میشد.
ببران تصریح كرد: در اینگونه مواقع تأکید این است كه باید با نگاه ایجابی پیشروتر وارد ماجرا شد و با واكنش سریعتری در اطلاعرسانی به مردم و جامعه و افكار عمومی عمل شود.
مدیرکل سابق مطبوعات و خبرگزاریهای داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در ادامه این میزگرد به وضعیت رسانههای ایران و پوشش اخبار رویدادهای مختلف از جمله وقایع اخیر اشاره كرد و گفت: امروز فعالیت بیشتر رسانههای ما دولتی است و به همین خاطر سیاستگذاری رسمی و دولتی در آنها اعمال میشود بهطوری كه ۵۰ درصد سیاستگذاری را مدیران رسانه و مابقی را در جای دیگری لحاظ میکنند.
درک درستی از عملكرد رسانهها وجود ندارد
محرابی تأکید كرد: آنچه مهم است اینكه باید ویژگی اصلی رسانهها در وضعیت فعلی را شناخته و درک دقیقی از چگونگی عملكرد آنها در خصوص رویدادهای مختلف داشته باشیم كه در این زمینه ضعیف عمل كرده و شناخت كافی نداریم.
به گفته وی، وجود و بروز بسیاری از اشكالات و مشكلات در رسانههای ما باعث شده كه مردم بهراحتی از رسانهها و مطبوعات دیداری، شنیداری و نوشتاری عبور كرده و به شبکههای اجتماعی و تلگرام برسند.
همگرایی رسانهای بهتر از كثرت آن
این فعال رسانهای در ادامه موضوع ساختاری رسانهها را بهعنوان یكی دیگر از مسائل و چالشها ذكر كرد و گفت: امروز هر كسی برای خودش درخواست فعالیت رسانه مستقل میکند به همین دلیل با كثرت رسانهها در كشور مواجه هستیم بیآنکه به توانایی و صلاحیت افراد برای فعالیت در آن رسانه توجه داشته باشیم و تنها به صدور و ارائه مجوز بسنده میشود.
محرابی اضافه كرد: بهجای این كثرت جا داشت تا در جهت تجمیع و همگرایی اصحاب رسانه فكری كرد كه امروز با این فراوانی و چالشها نیز مواجه نشویم.
همه چیز تحتالشعاع شبکههای اجتماعی
كمالی هم در خصوص پوشش اخبار رویدادهای اخیر از سوی رسانهها تأکید كرد: امروز شبکههای اجتماعی همه چیز را تحتالشعاع خود قرار داده و با توجه به مهندسیشدن این فضا، الگوریتمها و مطالب دستكاری میشوند.
به گفته وی سواد رسانهای برای هر محیط و جغرافیایی از لحاظ ساحت و فكر و فرهنگ متفاوت بوده و باید متناسب با آن تمهیدات لازم را مدنظر قرار دهیم.
وی به وقایع و رویداد اخیر كشور اشاره كرد و گفت: وقتی جوانان ۱۶ تا ۱۹ساله وارد صحنه میشوند این بیانگر آن است كه اینها با تحریک و تحت لوای شبکههای اجتماعی درصدد هستند تا آنچه را كه دریافت و مشاهده و در ذهن خود ایجاد کردهاند بهنوعی به جامعه هدف منتقل كنند.
ضعف رسانهها در وقایع اخیر كشور
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تصریح كرد: برخی اتفاقات و وقایع مشابه قابلپیشبینی بود و با سیاستگذاری درست، فرهنگسازی و آموزش بهموقع میشد از بروز این حوادث جلوگیری كرد.
كمالی با ارزیابی شیوه برخورد و عملكرد رسانهها در این وقایع، اظهار داشت: متأسفانه رسانهها در موضوع سیاستگذاری بسیار ضعیف عمل كردند و آنچنان كه باید و شاید بهخوبی وارد میدان نشدند.
به گفته وی رسانهها متأسفانه در ساعات اولیه انتشار خبر این وقایع کاملاً مستأصل و درمانده بوده و نمیتوانند جنبه آرامش بخشی را به جامعه بازگردانند از طرفی هم از اطلاعرسانی مناسب، بهموقع، جامع و كامل غافل هستند.
شورای عالی فضای مجازی بیبرنامه پیش میرود
ببران هم در ادامه سخنان خود در خصوص علت وجود چنین مشكلاتی در فعالیت رسانهها بهویژه در ارتباط با رسانههای مجازی به فعالیت شورای عالی فضای مجازی اشاره كرد و گفت: بخش عمده از سیاستگذاری فضای مجازی را این شورا عهده دارد؛ اما تاكنون قدمی مثبت در این زمینه برنداشته است.
ببران تصریح كرد: فكر جزیرهای عملکردن باعث شده كه سیاستگذاریها پراكنده و همگان تنها دنبال نظارت و تدوین مقررات باشند.
جنگ با تكنولوژی یک جنگ مغلوبه است
وی درعینحال با بیان این كه جنگ با تكنولوژی یک جنگ مغلوبه است، گفت: امروز باید دید در بازار كار و فعالیتها كجا قرار گرفتهایم، آیا هیچگاه به رقبای خود نگریستهایم كه كجا قرار دارند و قبلاً كجا بودهاند؟
به گفته وی درست است كه سرورهای تلگرام در روسیه و وی چت در چین مستقر است؛ اما آنچه در حال اتفاق است اینكه سیاستگذاریهای ما در كشور در جهت جلب مخاطب نیست چرا كه آنچه در حال انجام آنیم مقابله با یک واقعیت است.
برخورد سلبی با فضای مجازی راهحل نیست
این مدرس و كارشناس رسانه تصریح كرد: امروز نیازمند یک سیاستگذاری و نگاه ملی به فضای مجازی داریم؛ برخورد سلبی و فیلترکردن راهحل نیست.
ببران با اشاره به اینكه بسیاری از فعالان کسبوکار و استارتاپها با فیلترشدن تلگرام فلج و زمینگیر شدهاند، گفت: باید با سیاستگذاری مناسب و درعینحال تأثیرگذاری پیشبینی این روزها را میکردیم تا با بروز آنها در كار انجام شده قرار نمیگرفتیم.
همگام با رسانههای دیجیتال حركت كنیم
وی همچنین همگرایی رسانهای شامل همراه و همگامشدن رسانههای سنتی با دیجیتال را راهی برای رسیدن به مقصد و اطلاعرسانی جامع و كامل دانست و گفت: همانگونه كه در سواد رسانهای هدف ما این است كه از سطحی بودن به سمت عمقی بودن حركت كنیم ازاینرو باید كاری كنیم تا مردم به خبرها شک كرده و به دنبال دریافت خبرهای واقعی باشند؛ یعنی در واقع به دنبال مطالب و اطلاعرسانی درست باشند.
حیات رسانهها در گرو استفاده از شیوههای نوین
محرابی هم در این ارتباط و در ادامه دیدگاههای ببران سیاستگذاری در عرصه رسانهها بهخصوص رسانههای جدید را مهم و ضروری دانست و گفت: باید یک بازنگری و سیاستگذاری جدی در عرصه رسانههای كشور صورت گیرد.
این كارشناس رسانه تأکید كرد: كثرت رسانه هنر نیست بلكه آنچه حائز اهمیت است عملكرد، خروجی و میزان مخاطب آن بهعنوان سرمایه اصلی آن است.
محرابی تأکید كرد: نباید یكسره مجوز فعالیت رسانه داد بلكه باید همگرایی رسانهها و چگونه كنار هم فعالیتکردن رسانهها را تجربه كنیم.
به گفته وی رسانهها باید اعتبار داشته باشند تا مردم به آنها اعتماد كنند و بدون مردم بهعنوان سرمایههای اصلی رسانه ادامه حیات برای هیچ رسانهای امکانپذیر نخواهد بود.
مدیرکل سابق مطبوعات و خبرگزاریهای داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین تأکید كرد: حیات روزنامهها هم اكنون استفاده از شیوههای نوین در حوزه رسانه مكتوب است.
خلأ در دانش ارتباطی و نبود یک دیدگاه واحد
كمالی فعال رسانهای هم تأکید كرد: هنوز در دانش ارتباطی جامعه دچار خلأ هستیم و نتوانستهایم به یک دیدگاه و تعریف واحد و مشخص در خصوص رسانهها در كشور برسیم.
به گفته وی وقتی وارد فضای مجازی و دیجیتال میشویم با تغییرات بسیاری مواجه میشویم كه بیانگر عدم مدیریت در این فضاست.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تأکید كرد: بسیاری از مردم در این فضا زیست میکنند؛ اما سیاست فضای مجازی ما به محلی برای مناقشات سیاسی تبدیل شده است.
كمالی با بیان اینكه دنیا امروز به فضای مجازی و دیجیتال نگاه اقتصادمحور دارد، گفت: متأسفانه این فضا امروز برای ما تبدیل به فضای مناقشات شده و به انحای مختلف از ظرفیتهای این فضا غافل هستیم.
به گفته وی دنیای امروز بخش زیادی از موضوع مربوط به اشتغالزایی و کسبوکار را در این فضا دنبال میکند؛ اما كشور ما از این مهم غافل است و فقط بهعنوان تفریح، سرگرمی و محلی برای بحث و مسائل سیاسی مورد استفاده قرار گرفته است.
صنعت رسانه نیاز امروز كشور
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران درعینحال تصریح كرد: فضای مجازی فقط یک كانال نبوده كه به یكباره شاهد اتفاقات باشیم بلكه اطلاعرسانی در این فضا همواره بهصورت نرم و آرام و مدتدار رخ میدهد.
كمالی در ادامه با اشاره به تحول در توسعه دنیای رسانه، اظهار داشت: به دلیل نداشتن صنعت رسانه، دانشگاه با رسانه ارتباط ندارد و از طرفی بدنه جامعه هم بهنوعی خودش را نیازمند به رسانه نمیداند.
دسترسی آزاد به اطلاعات جزو حقوق اولیه مردم است
ببران در ادامه اطلاعرسانی و دسترسی آزاد به اطلاعات را جزو حقوق اولیه مردم عنوان كرد و گفت: در ایران چیزی كه اصلاً وجود ندارد صنعت رسانه است كه نه مدیریت آن را بلد هستیم و نه سیاستگذاری آن را بهخوبی میدانیم.
این مدرس علوم ارتباطات در ادامه به تیراژ ۸۰۰ هزارتایی نشریات در سال جاری اشاره كرد و گفت: باید ریشهیابی كرد كه علت پایینبودن تیراژ نشریات و رسانهها در كشور ما چیست و چرا بخش زیادی از آن نیز مسترد میشود؟
ببران بزرگترین چالش و مشكل پیش رو را نداشتن اخلاق حرفهای رسانهای، عدم مدیریت صحیح و عدم شناخت بازار و همچنین پایینبودن سواد رسانهای دانست.
باید بازار رسانه را بهخوبی بشناسیم
وی به سرعت بالای انعكاس و انتشار اخبار و مطالب در فضای جدید رسانهای در دنیایی كه در حال جهانیشدن است اشاره كرد و گفت: باید بازار رسانه را بشناسیم و با بروز رسانی خود همگام با این بازار كه در دهم ثانیه اخبار را منتشر میکنند، حركت كنیم.
این فعال رسانهای همچنین تأکید كرد: تولید محتوا امروز در دستان شهروندان خبرنگار قرار گرفته است؛ لذا راهحل نهایی و درست این است كه در تولید محتوای درست، جذاب، مفید، سالم و بهموقع وارد عمل شده و مخاطبان را بهعنوان سرمایههای یک رسانه در جامعه بهطرف خود بكشانیم.
این مدرس دانشگاه اظهار داشت: بهعنوان مثال امروز رسانه ملی ما از اعتبارش در زمینه سرعت، صحت و دقت كم شده و مردم بهعنوان مخاطبان این را بهخوبی منعكس میکنند.
جای خالی رسانه در سبد خانوادهها
این مدرس دانشگاه، جامعه مدنی را مبنای دنیای امروز عنوان كرد و گفت: باید كاری كرد تا با فرهنگسازی و آموزش سواد رسانهای و در نهایت شفافیت و پاسخگویی، رسانه را در سبد خانوادهها قرار دهیم.
ببران همچنین یادآور شد كه لازم است تا رسانههای دولتی به مسیر دستیابی به دموكراسی كمک كرده و سد راه آن نشوند.
شاغلان شبکههای اجتماعی آری - خیر
محرابی فعال رسانهای نیز در بخش دیگری از سخنان خود در میزگرد ایرنا به توسعه رسانهها در غرب و روند شکلگیری روزنامهها و خبر در ایران اشاره كرد و گفت: مهمترین و بهترین زمان توسعه روزنامهها در ایران به دوره مشروطه بازمیگردد كه نشریات در این زمان همراه با ایجاد هیجان و جذابیت بودند.
وی با تأکید بر این كه ما میراثخوار گذشتگان هستیم، اظهار داشت: در غرب هر اتفاقی را بهنوعی فرصت تلقی كرده ولی در كشور ما نگاه تهدیدی آن مدنظر قرار میگیرد.
به گفته وی با گذشت چندین سال از بروز و ظهور شبکههای اجتماعی هنوز هم مسئولان كشور شاغلان در شبکههای اجتماعی و بعضاً نوع كار و خود شبكه آنها را قبول ندارند.
نقش رسانه تشریفاتی و تبلیغاتی نباشد
مدیرکل سابق مطبوعات و خبرگزاریهای داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینكه روند توسعه رسانهها در دیگر كشورها این است كه آنها در سرنوشت كشورشان دخالت دارند، تصریح كرد: در كشور ما رسانهها بیشتر جنبه تشریفاتی و تبلیغاتی دارند.
وی درعینحال تأکید كرد: باید بپذیریم تحول بنیادین در حوزه رسانههای دیگر كشورها روی داده؛ لذا ما نیز باید همگام با این تحولات حركت كنیم.
ضرورت مشاركت رسانهها در تصمیمسازیها
كمالی هم در پایان تأکید كرد: امروز باید از تحول دیجیتال صحبت كنیم كه تبدیل به گفتمان شده است؛ لذا رسانههای ما باید به این سمت بروند كه بتوانند در تصمیمسازیها شركت كنند.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تصریح كرد: با سیاستهای متفاوت نمیتوانیم یک سیاستگذاری واحد داشته باشیم.
به گفته كمالی تلاش ما این است كه بدنه جامعه حساس به رفتن بهسوی فضای دیجیتال و مجازی شوند چرا كه ما نمیتوانیم شرایط را کاملاً تحت كنترل خود داشته باشیم.
كمالی در ادامه به عبور از وب ۱ تا ۵ اشاره كرد و گفت: زمانی میرسد كه میتوان حتی به محیطهای خصوصی در شبكه مجازی هم دسترسی پیدا كرد ازاینرو باید برای فضاهای جدید در آینده تمهیدات و برنامهریزی جدید داشته باشیم كه بهمحض بروز و ظهور به یكباره در آنها غرق نشویم.
وی یادآور شد: با یکپارچه شدن رسانهها و گسترش فضای مجازی در امتداد فضای سایبر كه تمام فضاها و ساحتهای جدید در آن ورود پیدا كرده باشد الزامات متناسبی را نیاز خواهیم داشت؛ لذا باید با توسعه و افزایش سواد رسانهای از طریق تفكرات جدید امروز در دنیا از محتوا آفرینی بهجای كارآفرینی صحبت كرد چرا كه دنیای امروز روی تولید ناخالص ملی حركت میکند.
رسانه پیشقراول توسعه و ترویج سواد رسانهای
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران در ادامه توسعه و ترویج سواد رسانههای را مورد تأکید قرار داد و اظهار داشت: بر این باوریم كه رسانهها باید در این مهم جزو پیشقراولان بوده و وزارتخانههای آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و دیگر نهادها و دستگاههای متولی فرهنگ و رسانه هم به میدان بیایند.
كمالی به وقایع اخیر كشور هم اشارهای كرد و گفت: در این وقایع متأسفانه رسانهها آنچنان كه باید و شاید حرفهای عمل نكردند چرا كه استراتژی درست و تعریف شدهای نداشتند.
به گفته وی مردم وقتی نتوانستند به اطلاعات مورد نیاز خود از طریق رسانههای داخلی دست یابند بهناچار به رسانهها و شبکههای خارجی مراجعه كردند. در واقع میتوان گفت كه رسانههای ما لکنتزبان پیدا كردند.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تأکید كرد: شفافیت و پاسخگویی باید حرف اول را در رسانهها بزند؛ ازاینرو هر رسانه كاركرد خود را داشته و باید به سمت همگرایی و فعالیت كنار هم برویم چرا كه كثرت و فراوانی رسانه و بهویژه مطبوعات هنر نیست.
ضرورت ایجاد فضای مساعد برای مطالبهگری مردم
كمالی خاطرنشان كرد، رسانهها بهخصوص صداوسیما باید فضای سیاسی ایران را بهدرستی فهم كنند و به دوگانگیها دامن نزنند. چنین رویهای به ضرر نظام است و موجب تضعیف حاكمیت میشود. باید در كنار جامعه مدنی فضای مساعدی را برای مطالبهگری اقشار مردم فراهم كرد.
وی ادامه داد، چنین سازوکارهایی در دنیا رواج دارد. باید از ظرفیت رسانههای جمعی و اجتماعی برای ایجاد کمپینهای اجتماعی بهرهبرداری شود.
مشاور عالی انجمن سواد رسانهای ایران تصریح كرد، اگر دولت نتواند فضای مطالبات عمومی را بهدرستی شناسایی كرده و پاسخ بدهد رسانههای معاند جریان اطلاعرسانی را برای مدیریت رفتار جمعی بهمنظور ایجاد انواع بلواها و آشوبها در دست میگیرند.
كمالی افزود، اساس چنین روندی بر شفافیت و پاسخگویی حكومت در كنار فراهمسازی محیط مطالبهگری در جامعه استوار است. باید دانست كه فضای مساعد، شفاف و سالم در سایه اطلاعیابی و اطلاعرسانی صحیح برای بهبود شرایط بنابر بستر مشاركتی و نقشآفرینی مردم میسر میشود.
* بازنشر میزگرد خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با عنوان «سواد رسانهای الفبای زندگی/ چرا مردم به رسانهها بیاعتمادند؟» که در تاریخ ۲۰ دی ۱۳۹۶ در این خبرگزاری منتشر شده است با مختصر اصلاحات نگارشی
مطلبی دیگر از این انتشارات
حکمروایی دیجیتال سازوکار پیش روی ما برای آینده است/ در آیندهپژوهی رسانهها در انتظار عصر پسا سواد هستیم
مطلبی دیگر از این انتشارات
روابطعمومی مبتنی بر بینش آیندهپژوهانه
مطلبی دیگر از این انتشارات
کلانشهر تهران نیازمند بازطراحی مدیریتی است