مرور زمان اقامه دعوی ابطال گواهینامه ثبت علامت تجاری

1- مقدمه

«تا چند سال بعد از ثبت علامت تجاری می‌توان ابطال گواهینامه ثبت را از دادگاه تقاضا نمود؟»، پرسشی است که اگرچه با تصویب قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری در سال 1386 تقریباً به دست فراموشی سپرده شده بود، اما با تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی در سال 1403 دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است.

طبق ماده 110 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403، «هر ذی‌نفع می‌تواند حداکثر ظرف پنج‌سال از تاریخ ثبت علامت، با اثبات عدم رعایت مفاد مواد (۹۵) و (۹۶) این قانون، ابطال گواهینامه‌ علامت را از مرجع صالح قضائی درخواست نماید». طبق تبصره 1 همین ماده، «مهلت پنجساله در مورد درخواست ابطال علامت‌هایی که با علم به اینکه مالک از علامت یادشده استفاده کرده به ثبت رسیده است، رعایت نمی‌شود». اگر مهلت مذکور صرفاً مختص علامتهایی که پس از تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403  ثبت شده‌اند، دانسته شود، چنین نتیجه می‌شود که مهلت پنج ساله اساساً تا سال 1408 هجری شمسی (5 سال پس از تصویب قانون) فرصتی برای اجرا نیافته و تنها مالکین علائمی که پس از تیرماه 1403 ثبت شده می‌توانند در برابر دعاوی ابطالی که پس از گذشت 5 سال از تاریخ ثبت علامت اقامه شده‌اند به مرور زمان 5 ساله استناد نمایند. در مقابل چنانچه این مهلت نسبت به تمامی علائم تجاری ثبت شده قابل اعمال دانسته شوند، علائمی که قبل از تیرماه 1398 ثبت شده باشند، جز در صورت وجود شرایط تبصره 1 ماده 110 دیگر قابل ابطال نیستند.

2- اختلاف‌ نظرها

نظراتی که در محافل حقوقی درخصوص مرور زمان مذکور مطرح شده‌اند، را می‌توان در سه دسته جای داد: گروه نخست با توجه به عطف به ماسبق شدن قواعد شکلی، قائل به اعمال مهلت پنج ساله نسبت به تمامی علائم تجاری ثبت شده، هستند و اعتقاد دارند که ماده 110 اشاره‌ای به انحصار مهلت مذکور، نسبت به علائم ثبت شده بعد از تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 ندارد. گروه دوم بر این نظر هستند که با توجه به اشاره ماده 110 به عبارت «با اثبات عدم رعایت مفاد مواد (۹۵) و (۹۶) این قانون»، این مهلت نسبت به علائم ثبت شده قبل از تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 اعمال نمی‌شود و قانون جدیدالتصویب نمی‌تواند حقوق مکتسبه خواهان دعوای ابطال را از بین ببرد. گروه سوم اعتقاد دارند که مهلت پنج ساله درخصوص تمامی علائم ثبت شده اعمال می‌شود با این تفاوت که مهلت ابطال گواهینامه ثبت علائمی که در زمان حاکمیت قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386 ثبت شده بودند، به مدت 5 سال از تاریخ تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 خواهد بود و اشخاص تا تیرماه 1408 فرصت دارند تا نسبت به اقامه دعوای ابطال گواهینامه ثبت چنین علائمی اقدام کنند.

3- دیدگاههای قضائی

دادگاه بدوی رسیدگی‌کننده به دعاوی ابطال گواهینامه ثبت علائم تجاری (شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی تهران)، ظاهراً دیدگاهی مشابه «گروه نخست» داشته و از زمان تصویب قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403، در پرونده‌های متعدد، دعوی ابطال گواهینامه علائم تجاری ثبت شده قبل از تیرماه 1398 را قابل استماع ندانسته و به صدور قرار عدم استماع دعوی اقدام نموده است. حسب ظاهر، این دادگاه موضوع مربوط به علم ثبت‌کننده به استفاده شخص دیگر در تبصره 1 ماده 110 قانون حمایت از مالکیت صنعتی را منحصر به علائم «معروف» می‌داند.

تا چندی پیش، دادگاه تجدیدنظر رسیدگی‌کننده به این دعاوی، فرصت اظهارنظر در خصوص مهلت پنج ساله را نیافته بود و نظر دادگاه در هاله‌ای از ابهام قرار داشت؛ اما اخیراً رأیی از این دادگاه صادر شده که حاکی از مطابقت نظر این دادگاه با «گروه دوم» است. در دادنامه شماره 1691 مورخ 22-05-1404 صادره از شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان تهران چنین آمده است که «...حاکمیت ماده 110 قانون حمایت از مالکیت صنعتی [مصوب 1403] راجع به مرور زمان درخصوص علامتهایی است که از تاریخ قطعیت قانون مذکور ثبت شده‌اند و عطف به ماسبق نمی‌گردد». طبق این نظر، اقامه دعوی ابطال علائم ثبت شده در زمان حاکمیت قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386 در هر زمان ممکن بوده و مقید به مهلت نیست.