قطع برق و مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها؛ بررسی خاموشی‌ها

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که خاموشی‌های گسترده در فصل پاییز نتیجه مستقیم ناترازی شدید انرژی در بخش‌های مختلف گاز به ویژه گازوئیل است و مدیریت های اشتباه در تأمین و ذخیره‌سازی سوخت‌های مایع نقش قابل‌توجهی در تشدید این بحران داشته است.

به گزارش «موج انرژی» یکی از کارشناسان حوزه انرژی اعلام کرد که خاموشی‌های اخیر در پاییز امسال، نشان‌دهنده‌ی تعمیق بحران ناترازی انرژی در ایران است که این بحران تنها به مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها محدود نمی‌شود و عوامل متعدد دیگری در بروز آن نقش دارند. وی با تأکید بر اینکه توقف مازوت‌سوزی در نیروگاه‌های اراک، کرج و اصفهان نمی‌تواند توجیهی برای این خاموشی‌ها باشد، خاطرنشان کرد که این نیروگاه‌ها سهم اندکی در تأمین برق کشور دارند و تنها ۴ تا ۵ درصد از برق مصرفی از طریق مازوت تأمین می‌شود.

این کارشناس با اشاره به کاهش ذخایر گازوئیل نیروگاه‌ها افزود: «از شهریور ماه، سطح پرشدگی مخازن گازوئیل به‌طور مستمر از ۵۰ درصد به ۳۵ درصد کاهش یافته است. در حالی که در مردادماه روزانه ۱۱.۷ میلیون لیتر گازوئیل ذخیره می‌شد، این رقم در آبان‌ماه به منفی ۲۱ میلیون لیتر رسید؛ به عبارتی، نیروگاه‌ها روزانه مجبور به تخلیه ۲۱ میلیون لیتر گازوئیل از مخازن خود هستند.» وی تاکید کرد که این آمار نشان‌دهنده اختلالات جدی در تأمین و ذخیره‌سازی گازوئیل است که موجب کاهش ظرفیت تولید نیروگاه‌ها و افزایش خاموشی‌ها شده است.

این کارشناس تصریح کرد که برخلاف اظهارات برخی مسئولین، دولت چهاردهم با ذخایر گازوئیل بیشتری نسبت به آغاز دولت سیزدهم مواجه بوده است. در همین راستا، دولت قبلی با سطح ذخایر پایین‌تر، زمستان سال ۱۴۰۰ را بدون خاموشی سپری کرد. او افزود که بحران خاموشی‌های اخیر تنها به کمبود ذخایر گازوئیل مرتبط نیست و باید به ضعف‌های مدیریتی و چالش‌های زیرساختی نیز توجه داشت.

چالش‌های تأمین سوخت و افزایش مصرف برق و بنزین

کارشناس حوزه انرژی تأکید کرد که بحران تأمین سوخت نیروگاه‌ها به دلیل ناترازی‌های کلان در بخش‌های مختلف، شامل گاز و برق، شدت یافته است. در تابستان امسال، افزایش بی‌سابقه مصرف برق و گرمای شدید باعث شد ناترازی برق به ۱۷.۴ هزار مگاوات برسد، که مصرف سوخت مایع در نیروگاه‌ها نسبت به سال گذشته را حدود ۲ میلیارد لیتر افزایش داد. وی همچنین گفت که مصرف بنزین در نیمه اول سال جاری به ۱۲۴.۵ میلیون لیتر در روز رسید، یعنی ۷.۴ درصد بیشتر از دوره مشابه سال گذشته. این افزایش تقاضا برای بنزین باعث شد تا تمام ظرفیت حمل و نقل سوخت به انتقال بنزین اختصاص یابد و انتقال گازوئیل به نیروگاه‌ها با محدودیت جدی مواجه شود.

به علاوه، این کارشناس به کاهش سهم گاز در سبد سوخت نیروگاه‌ها به عنوان یکی دیگر از دلایل فشار بر ذخایر سوخت مایع اشاره کرد. وی بیان کرد: «طبق آمار، روزانه ۱۳ میلیون متر مکعب گاز کمتر از سال گذشته به نیروگاه‌ها ارسال شده است. بخشی از این کاهش به دلیل تعمیرات اساسی در پالایشگاه‌های پارس جنوبی است که نیازمند تکنولوژی‌های پیشرفته‌تری برای افزایش ظرفیت تولید است.» وی همچنین از سرمای شدید زمستان گذشته و سرمای زودرس پاییز امسال به عنوان عواملی نام برد که مصرف خانگی را افزایش داده و توزیع سوخت به نیروگاه‌ها را با محدودیت مواجه کرده است.

وابستگی به واردات گازوئیل و افزایش قاچاق سوخت

این کارشناس افزود که علاوه بر چالش‌های داخلی، ایران به یکی از واردکنندگان گازوئیل تبدیل شده است و در سال گذشته حدود یک میلیارد دلار صرف واردات این سوخت کرده است. علاوه بر این، تفاوت قیمت داخلی و خارجی موجب افزایش قاچاق گازوئیل و فشار بیشتر بر ذخایر داخلی شده است. وی خاطرنشان کرد که این بحران تنها ناشی از یک عامل نیست و به مجموعه‌ای از عوامل ساختاری و مدیریتی مرتبط است که نیازمند مدیریت اصولی و جامع هستند.

بحران ناترازی انرژی و اهمیت بهینه‌سازی مصرف

این کارشناس با تأکید بر اهمیت بهینه‌سازی مصرف انرژی گفت که یکی از اصلی‌ترین دلایل ناترازی انرژی در ایران، شدت مصرف بالا و فقدان سیاست‌های بهینه‌سازی در بخش‌های مختلف است. وی بیان کرد: «مصرف انرژی در ایران به طور متوسط دو برابر استاندارد جهانی است و حتی نسبت به کشورهای همسایه نیز بیشتر است. با اجرای اصلاحات و برنامه‌های بهینه‌سازی می‌توان تا ۳۷ درصد در مصرف انرژی صرفه‌جویی کرد.» او افزود که این ظرفیت بالقوه برای بهینه‌سازی باید با اقدامات ساختاری و سیاست‌های بهینه‌سازی مصرف اجرایی شود و به جای تکیه بر خاموشی‌های مداوم، دولت باید به برنامه‌های گسترده کاهش مصرف و توسعه زیرساخت‌ها توجه کند.

راهکارهای پیشنهادی برای مهار بحران انرژی

این کارشناس انرژی پیشنهاد کرد که برای حل بحران ناترازی انرژی، ایجاد یک سازمان مستقل برای بهینه‌سازی مصرف انرژی و اجرای پروژه‌های کاهش مصرف باید از اولویت‌های دولت باشد. او بر اهمیت افزایش ظرفیت تولید و ارتقای زیرساخت‌های حمل و نقل سوخت نیز تأکید کرد و بیان داشت که بدون این اقدامات، جلوگیری از خاموشی‌های گسترده در آینده دشوار خواهد بود. رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان نیز بارها به اهمیت این موضوع اشاره کرده و از کارشناسان خواسته است که راهکارهای علمی و عملیاتی ارائه دهند. این کارشناس ابراز امیدواری کرد که دولت بتواند با برنامه‌ریزی دقیق و اقدامات مناسب، بحران انرژی را کنترل کرده و پایداری در تامین انرژی را فراهم کند.

با توجه به اهمیت انرژی و تأثیرات آن بر زندگی مردم، بحران ناترازی انرژی در ایران به توجه ویژه و اقدامات بنیادی نیاز دارد. مدیریت اشتباه ذخایر سوخت و ضعف در برنامه‌ریزی و بهینه‌سازی مصرف، عواملی هستند که به این بحران دامن زده‌اند. اصلاحات ساختاری، بهبود زیرساخت‌های حمل و نقل سوخت، افزایش ظرفیت تولید و تقویت برنامه‌های بهینه‌سازی مصرف، می‌توانند نقش مهمی در کاهش فشار و بهبود شرایط کنونی ایفا کنند.