فوت کوزه‌گری: فرق ویراستاری و بازنویسی متن

یک روز یکی از نویسنده‌های عزیز از من پرسید که «برای بهتر شدن جمله‌بندی متن کتاب، باید متن ویراستاری بشه یا بازنویسی؟». این سوال همیشه برای من جالب بوده چون خیلی‌ها نمی‌دونند؛ ویراستاری و بازنویسی چه تفاوت‌هایی با هم دارند. به همین خاطر تصمیم گرفتم؛ تو این مقاله کوتاه براتون توضیح بدم که هرکدوم چه کارهایی انجام می‌دن و کجاها می‌تونند به کار بیان.

ویراستاری متن

خب، اگه بخوایم از ویراستاری شروع کنیم، باید بگم که این فرایند بیشتر به بررسی دقیق متن مربوط میشه. در ویراستاری، من به اصلاح گرامر، املای کلمات و نشانه‌گذاری‌ها می‌پردازم و سعی می‌کنم؛ ساختار جملات رو بهتر کنم. یعنی هدفم اینه که متن روان‌تر و قابل فهم‌تر بشه؛ مثلاً وقتی یه نویسنده به من متن می‌ده، من جمله‌های خیلی طولانی رو به جملات کوتاه‌تر تقسیم می‌کنم تا خواندنش راحت‌تر بشه.

بازنویسی متن

حالا می‌رسیم به بازنویسی. این کار کمی متفاوت‌تره. در بازنویسی، من کل متن رو با عبارات و جملات جدیدی می‌نویسم؛ ولی بدون اینکه معنای اصلی اون تغییر کنه. مثلا شاید نویسنده‌ای بخواد لحن متنش رو تغییر بده یا محتوای اون رو برای یه مخاطب خاص جذاب‌تر کنه.

اما اینجا یه نکته مهم وجود داره: «بازنویسی می‌تونه برای یک اثر مفید باشه؛ اما ممکنه در آثار دیگه نویسنده مشکل پیش بیاره».

تجربه‌ای از بازنویسی

به یاد دارم که یکی از نویسندگان معروف، وقتی کتاب جدیدش رو به من داد؛ از من خواست که برخی بخش‌ها رو بازنویسی کنم. من هم با کمال میل این کار رو انجام دادم.

نتیجه نهایی واقعاً خوب از آب درآمد؛ متن خیلی جذاب‌تر و خواندنی‌تر شد؛ اما بعد از انتشار کتاب، متوجه شدم که در کارهای بعدی‌اش سعی کرده بود؛ از همون سبک بازنویسی استفاده کنه و این باعث شد که نویسنده، سبک اصلی خودش رو در متن از دست بده. بنابراین، به نظرم مهمه که همیشه در نظر داشته باشیم؛ بازنویسی باید با احتیاط انجام بشه.

بازنویسی می‌تونه برای یک اثر مفید باشه؛ اما ممکنه در آثار دیگه نویسنده مشکل پیش بیاره

حرف آخر

خلاصه اینکه اگر به دنبال بهبود کیفیت متن‌تون هستید؛ ویراستاری اولویت داره. ولی اگر به دنبال تغییر لحن یا ساختار کلی متن‌اید؛ بازنویسی می‌تونه گزینه خوبی باشه. فقط یادتون باشه که هر کدوم از این روش‌ها برای موقعیت‌های خاصی کاربرد دارند و انتخاب درست می‌تونه تأثیر زیادی روی کارتون بذاره.

من سید علی هاشمی هستم؛ نویسنده، ویراستار و مدیرمسئول انتشارات پارسیان البرز