چرا نباید در صحبت‌هایمان بگوییم «قربونت» یا «فدات»؟

گفت‌وگوهای روزمره جزء جدایی‌ناپذیر زندگی ما هستند که قسمت پررنگی از روابط اجتماعی ما را تشکیل می‌دهند. هرکسی که حرف می‌زند، مجبور به برقراری ارتباط کلامی با بقیه است. گاهی برخی از صحبت‌ها و تکیه‌کلام‌ها و... ریشه در پیشینۀ تاریخی و خرده‌فرهنگ یک ملت دارد که به قسمت‌های خوب آن کاری ندارم؛ اما قسمت‌هایی از آن‌ها غیرضروری و حتی نامناسب به حساب می‌آید.

یکی از همان‌هایی که گفتم، استفاده از کلمات تعارفی قربونت یا فدات است. این دو تعارف را که از جنس از‌جان‌گذشتگی است، درظاهر شاید از روی محبت و لطف به بقیه بگوییم، اما در واقعیت مفهوم خیلی خوبی ندارد. برای همین تصمیم گرفتم مقداری راجع به آن توضیح بدهم که چرا نباید از این دو تعارف استفاده کنیم و به‌جایش باید از چه تعارف‌هایی استفاده کنیم.

قضیۀ این پست هم از آنجایی شروع شد که به عمه‌ام پیام دادم و آخر صحبت‌هایمان گفتم «قربونت» که یک‌دفعه شاکی شد و گفت:

این جمله رو دیگه هیچ‌وقت به زبونت نیار. برای چی باید فدا و قربون کسی بشی؟ تو بودنت انقدر ارزشمنده که تو تعارف و تشکر هم نباید ازش استفاده کنی.

قربونم می‌ری یا مسخرمون کردی؟

این اصطلاحات در گفت‌وگوهای روزمره استفاده می‌شود و قسمت بد ماجرا آنجاست که یک موقع در بین کسانی که هیچ رابطۀ خاصی هم باهم ندارند، مثل مشتری و مغازه‌دار یا مثلاً دو تا همسایه ردوبدل می‌شود. این نوع تعارف‌ها خیلی کم حس واقعی گوینده‌اش را به شنونده‌اش منتقل می‌کند و آن‌ها به‌وضوح می‌داند که این اصطلاح‌ها تعارفی بیش نیست و هرگز کسی قرار نیست فدای کسی دیگر بشود.

حتی اگر روابط هم به هم نزدیک باشد و کسی به عزیزش بگوید «قربونت» یا «قربونت بشم» یا مثلاً «فدات» یا «فدات بشم»، اینکه واقعاً شخص حاضر باشد جانش را فدا یا قربانی نفر دیگر کند خیلی بعید و دور از ذهن است. من اصلاً یک کار دیگر هم می‌کنم: وقتی کسی به من می‌گوید «قربونت برم» می‌گویم «خوب کاری می‌کنی!» و وقتی کلۀ طرف از حرفم کدر شد، می‌گویم «تعارف الکی نکن!» 😀

البته بعضی‌ها باز بنزین روی این آتش تعارف‌ها می‌ریزند و در پاسخ به «قربونت» یا «فدات» می‌گویند:

  • خدا نکنه
  • دور از جون
  • بمون برام
  • زنده باشی
  • سلامت باشی

تعارف‌های جایگزین

پس بیاییم و زین پس به‌جای فدامدا و قربون‌مربون، بسته به آن موقعیت و میزان صمیمیتی که با طرف مقابل داریم، از تعارف‌های جایگزین زیر استفاده کنیم:

  • دمت گرم
  • ایول
  • مرسی
  • ممنونم
  • سپاسگزارم
  • لطف داری
  • نظر لطفته
  • بزرگواری
  • سلامت باشی
  • خیر ببینی

نکتۀ تکمیلی

البته لازم است این نکته‌ را هم بگویم که ازآنجاکه فرهنگ ما کلاً تعارف‌خیز است، این «قربونت برم» و «فدات بشم»‌هایی هم که می‌گوییم خیلی بُعد تعارف و استعاره و اغراق‌آمیزبودن دارد؛ یعنی ما واقعاً قرار نیست که فدا و قربون کسی بشویم و فقط نشان‌دهندۀ شدت علاقه‌مان به آن شخص است.

من با مفهوم کلی این موضوع مشکلی ندارم، ولی فکر می‌کنم بهتر است که با واقعیت رو‌به‌رو بشویم و با اصطلاحات و تعارف‌های اغراق‌آمیز، شدت علاقه‌مان را نشان ندهیم و به‌جایش از جایگزین‌هایی که گفتم، استفاده کنیم...

آره قربونت برم، این‌جوری بهتره 😁