معنی درس در حقیقت عشق فارسی دوازدهم

بدان که از جمله نام‌های حسن یکی «جمال» است و یکی «کمال». و هرچه موجودند، از روحانی و جسمانی، طالب کمال‌اند.

بدان و آگاه باش که از جمله نام‌های حسن و زیبایی، یکی جمال و دیگری کمال است. هر چیزی که وجود دارد، چه موجودات روحانی غیرمادی و چه موجودات جسمانی و مادی، همه در پی رسیدن به کمال و تعالی هستند.

و هیچ کس نبینی که او را به جمال میلی نباشد؛ پس چون نیک‌اندیشه کنی، همه طالب حسن‌اند و در آن می‌کوشند که خود را به حسن رسانند و به حسن –که مطلوب همه است- دشوار می‌توان رسیدن؛

و هیچ‌کس را پیدا نمی‌کنی که به حسن (زیبایی) تمایل نداشته باشد. پس اگر خوب فکر کنی می‌بینی که همه طالب و خواهان حسن هستند و تلاش می‌کنند تا خود را به آن برسانند. و به حسن -که مقصود و هدف همه است- به سختی می‌توان رسید.

زیرا که وصول به حسن ممکن نشود؛ الا به واسطه عشق، و عشق، هر کسی را به خود راه ندهد و به همه جایی مأوا نکند و به هر دیده، روی ننماید.

زیرا رسیدن به حسن جز با وساطت و کمک عشق امکان پذیر نیست. و عشق هر کسی را نزد خود راه نمی‌دهد و در هر جایی ساکن نمی‌شود و به هر کسی توجه نمی‌کند (چون همه لایق او نیستند).

محبت چون به غایت رسد، آن را عشق خوانند. و عشق خاص‌تر از محبت است؛ زیرا که همه عشقی محبت باشد اما همه محبتی عشق نباشد. و محبت خاص‌تر از معرفت است؛ زیرا که همه محبتی معرفت باشد اما همه معرفتی، محبت نباشد.

دوستی و محبت زمانی که به اوج برسد، به آن عشق می‌گویند و عشق از محبت، خاص‌تر و بالاتر است. چون هر عشقی دوستی و محبت است اما هر محبتی عشق نیست. و محبت از معرفت و شناخت خاص‌تر و ویژه‌تر است؛ زیرا هر محبتی معرفت است اما هر معرفتی، محبت نیست.

پس اول پایه معرفت است و دوم پایه محبت و سیم پایه، عشق. و به عالم عشق –که بالای همه است- نتوان رسیدن تا از معرفت و محبت دو پایه نردبان نسازد.

پس در سیر و سلوک، معرفت پله اول، محبت پله دوم و عشق پله سوم است. سالک تا وقتی که دو مقام معرفت و محبت را پشت سر نگذارد نمی‌تواند به مقام عشق، که از همه بالاتر است، برسد. (رسیدن به مقام عشق بدون داشتن دو گام اساسی، یعنی معرفت و محبت، امکان پذیر نیست.)

معنی کلمات در حقیقت عشق:

حسن: زیبایی

جمال: زیبایی

کمال: والایی، درجه اعلی

طالب: خواهان

میل: آرزو و اشتیاق

مطلوب: دلخواه

دشوار: سخت

وصول: رسیدن

مأوا: پناهگاه

غایت: پایان و سرانجام