مرا تا دل بُوَد...

محرم و صفر که می‌شود، کوچه و خیابان­‌ها رنگ دیگری به خود می­گیرند و فضای شهر و محله متفاوت می­شود. در این ایام مردم برنامۀ زندگی و کاری خود را به جهت اقامۀ عزا و شرکت در مجالس سوگواری تغییر می­دهند. عزاداران با این مجالس انس دارند و با علاقۀ خاصی در آن شرکت می­کنند.

اگر بخواهیم کمی به ساختار این مجالس فکر کنیم، می­بینیم که بسیار از ساختار ساده­ای تشکیل شده­اند: سخنرانی و مدیحه­‌سرایی.

شاید این سال­ها این دو بخش مورد بررسی خیلی­‌ها قرار گرفته باشد و جرح و نقد بسیاری بر محتوا و غالبشان و حتی ارجحیت این دو به یکدیگر شده باشد؛ از این جهت به یک بررسی اجمالی می­پردازیم.

از طرفی شاید این موضوع مطرح باشد که معرفت­‌بخشی از طریق سخنران در مجالس، ارجح و به یک معنا، مهم­تر از مدیحه‌­سرایی باشد. برای بررسی این نظر دو نکته حائز اهمیت است. یک اینکه محتوای سخنرانی برگرفته از والاترین مطالب باشد، که طبعا برای دستیابی به این مورد باید به مخزن آن که ائمۀ اطهار(ع) می­باشند، رجوع کرد. به عبارتی، محتوای سخنرانی باید برمبنای روایات و احادیث باشد، نه افکار و عقاید دیگر انسان­‌ها. نکتۀ دوم این است که باید جایگاه این نوع معرفت­بخشی را جدی بگیریم، همانطور که امام صادق(ع) می­فرمایند:«خدا رحمت کند بنده­ای را که با دیگری گرد آید و احکام و دستورات دین را به یاد آورند و نفر سوم در میان آن دو، فرشته­ای خواهد بود». ضمن اینکه می‌فرمایند:« خداوند به این دو بنده بر فرشتگان فخر می­نماید».

در طرف دیگر، به اولویت روضه­‌خوانی و مداحی بر سخنرانی برمی­خوریم که این موضوع را هم باید طبق جایگاه آن بررسی کرد. در تبیین جایگاه آن همین بس که هر کس بر مصیبت اهل بیت(ع) گریه کند، چشمانش در روز قیامت که همۀ خلایق گریان هستند، گریان نشود و این اشک­ها موجب بخشیده شدن گناهان او می­شود. حتی نفس کسی که در حال غصه خوردن برای این مصیبت‌­هاست، عبادت است.

علاوه­بر مورد فوق نکته‌­ای وجود دارد؛ اگر کسی در این عالم عاشق شود، دیگر نمی­توان اعمال و رفتار او را با متر و معیار عادی سنجید. عاشق مانند دیگران رفتار نمی­کند و این رفتارش هم برگرفته از سوز و گداز درون اوست. در رابطه با عشق به اهل بیت(ع)، به‌خصوص سیدالشهداء(ع)، ماجرا خیلی فرق می­کند؛ زیرا در این رابطه، معشوق دیگر انسان عادی نیست و همچنین نوع رابطۀ قلبیِ برقرار شده هم، متفاوت از سایر روابط عاطفی است؛ بنابراین نمی­توان عاشق و عزادار این دستگاه کرامت را قضاوت کرد و او را مانند دیگر عاشقان دانست.

در نهایت با بررسی هر دو بخش مجالس عزاداری، به موضوع مشترکی برمی­خوریم و آن، یاد و ذکر اهل بیت(ع) است. امام صادق(ع) می­فرمایند:« هرگاه گرد هم آمدید، به ذکر و یاد ما مشغول شوید». ایشان بهترین مردم پس از اهل بیت(ع) را کسانی می­دانند که ذکر ائمۀ اطهار(ع) را یادآوری کنند و مردم را به یاد آنها دعوت کنند.

در آخر از خدا می­‌خواهیم، توفیق حضور جسم و حضور قلب در این مجالس را به ما عنایت فرماید و ما را در مقابل صاحب عزا، حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها، روسیاه نفرماید.

محمد محسن مقدم