مراقبت های بعد از عمل ماستکتومی

دوران نقاهت پس از لومپکتومی معمولاً بین 2 تا 6 هفته طول می‌کشد؛ درد خفیف، تورم و کبودی در ناحیه جراحی، طبیعی است؛ و با مسکن‌های معمولی، مانند استامینوفن، قابل‌ کنترل میباشد. با این‌ حال، علائمی مانند تب، قرمزی شدید، یا ترشح از محل زخم می‌توانند نشانه عفونت باشند؛ و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند. سعی کنید زخم محل جراحی را تمیز و خشک نگه دارید؛ و طبق دستور پزشک، پانسمان آن را تعویض کنید.

بیماران باید تا 4 هفته از فعالیت‌های سنگین مانند بلند کردن اجسام بیش از 5 کیلوگرم یا ورزش‌های شدید، پرهیز کنند. فیزیوتراپی پس از جراحی سینه، می‌تواند به بهبود دامنه حرکتی شانه و کاهش تورم، کمک کند (منبع: کلینیک جراحی تهران | tehransurgeryclinic).

مدیریت درد پس از ماستکتومی

بعد از عمل ماستکتومی، درد یکی از رایج‌ترین و البته قابل‌کنترل‌ترین عوارض است. شدت و نوع درد می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد، اما معمولاً شامل احساس سوزش، کشیدگی، یا بی‌حسی در ناحیه قفسه سینه، زیر بغل و بازو می‌شود. پزشک شما داروهای مسکن مناسب را تجویز خواهد کرد. این داروها ممکن است شامل مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای دردهای خفیف‌تر و داروهای مسکن قوی‌تر (مانند داروهای اپیوئیدی) برای دردهای شدیدتر در روزهای اول بعد از جراحی باشند.

نکات مهم در مدیریت درد:

داروها را طبق دستور مصرف کنید: حتماً داروها را در زمان‌های مشخص و با دوز توصیه‌شده مصرف کنید، حتی اگر در آن لحظه درد ندارید. این کار به کنترل بهتر درد و جلوگیری از عود آن کمک می‌کند.
عوارض جانبی داروها را بشناسید: برخی مسکن‌ها ممکن است عوارض جانبی مانند تهوع، یبوست یا خواب‌آلودگی داشته باشند. در صورت بروز این عوارض، با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید.
از کمپرس سرد استفاده کنید: استفاده از کمپرس سرد (یخ پیچیده شده در یک حوله) بر روی ناحیه جراحی می‌تواند به کاهش تورم و بی‌حسی موقت درد کمک کند. این کار را برای 15 تا 20 دقیقه در هر بار انجام دهید و بین هر نوبت حداقل 30 دقیقه فاصله بگذارید.
لباس‌های راحت بپوشید: پوشیدن لباس‌های گشاد و نخی که به ناحیه جراحی فشار نیاورد، می‌تواند در کاهش درد و ناراحتی موثر باشد.
پشتیبانی مناسب: هنگام خوابیدن یا نشستن، از بالش برای حمایت از بازو و شانه در سمت جراحی استفاده کنید. این کار می‌تواند فشار روی ناحیه جراحی را کاهش دهد.

مراقبت از محل جراحی و درن‌ها (لوله تخلیه)

مراقبت صحیح از محل جراحی برای جلوگیری از عفونت و بهبود سریع‌تر ضروری است. محل جراحی را طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه دارید. معمولاً توصیه می‌شود زخم با آب و صابون ملایم شستشو داده شود. از مالیدن و کشیدن بیش از حد روی زخم خودداری کنید. پانسمان را دقیقاً طبق دستور پزشک یا پرستار تعویض کنید. ممکن است نیاز باشد برای چند روز اول پانسمان هر روز عوض شود. دستورالعمل‌های مربوط به نوع پانسمان و نحوه تعویض آن را به دقت دنبال کنید.

به دقت به دنبال علائم عفونت باشید: تب، قرمزی شدید و پخش‌شونده در اطراف زخم، گرمی ناحیه جراحی، درد فزاینده، یا ترشحات چرکی یا بدبو از محل زخم. در صورت مشاهده هر یک از این علائم، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید. معمولاً پس از 24 تا 48 ساعت اول و با تأیید پزشک می‌توانید دوش بگیرید. از وان حمام و غوطه‌ور شدن در آب تا زمانی که زخم به طور کامل بهبود یابد، خودداری کنید.

اگر درن (لوله‌ای برای تخلیه مایعات اضافی از محل جراحی) برای شما کار گذاشته شده است، باید نحوه مراقبت از آن و تخلیه مایع را از پرستار آموزش ببینید. درن‌ها معمولاً برای چند روز تا چند هفته در جای خود باقی می‌مانند تا زمانی که میزان مایع تخلیه شده به حداقل برسد. حتماً میزان مایع تخلیه شده را طبق دستور پزشک ثبت کنید. اگر درن از جای خود خارج شد یا مسدود به نظر رسید، بلافاصله با پزشک تماس بگیرید.

فعالیت بدنی و محدودیت‌های حرکتی

فعالیت بدنی تدریجی پس از ماستکتومی برای بهبود دامنه حرکتی و جلوگیری از عوارضی مانند لنف ادم بسیار مهم است. در ابتدا، باید از بلند کردن اجسام سنگین (بیش از 5 کیلوگرم)، فعالیت‌های بدنی شدید و حرکات ناگهانی بازو در سمت جراحی پرهیز کنید. معمولاً این محدودیت‌ها برای 4 تا 6 هفته اعمال می‌شوند. پزشک یا فیزیوتراپ شما، ورزش‌های ملایمی را برای بازو و شانه در سمت جراحی به شما آموزش خواهد داد. این ورزش‌ها معمولاً شامل حرکات کششی آرام برای بهبود دامنه حرکتی و جلوگیری از خشکی شانه است. شروع این ورزش‌ها معمولاً 24 تا 48 ساعت پس از جراحی و با تأیید پزشک انجام می‌شود.

فیزیوتراپی نقش حیاتی در بازیابی عملکرد کامل بازو و شانه دارد. یک فیزیوتراپ متخصص می‌تواند برنامه ورزشی مناسب با شرایط شما را طراحی کند و تکنیک‌های صحیح را به شما آموزش دهد. این تمرینات به جلوگیری از چسبندگی بافت، بهبود جریان لنفاوی و کاهش خطر لنف ادم کمک می‌کنند. همیشه به بدن خود گوش دهید. اگر هنگام انجام فعالیتی احساس درد کردید، آن را متوقف کنید. پیشرفت تدریجی و بدون فشار آوردن به خود، کلید بهبودی موفقیت‌آمیز است. ممکن است پس از جراحی احساس خشکی و سفتی در شانه و بازو داشته باشید. انجام منظم تمرینات کششی و حرکات ملایم می‌تواند به رفع این مشکل کمک کند.

رژیم غذایی و تغذیه

تغذیه مناسب نقش مهمی در روند بهبودی و تقویت سیستم ایمنی شما دارد. نوشیدن مقدار زیادی آب و مایعات برای جلوگیری از یبوست (که از عوارض جانبی برخی مسکن‌هاست) و حفظ سلامت عمومی بدن ضروری است. یک رژیم غذایی غنی از پروتئین‌ها (برای ترمیم بافت‌ها)، ویتامین‌ها و مواد معدنی به بهبودی شما کمک می‌کند. میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و منابع پروتئین بدون چربی مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات را در رژیم غذایی خود بگنجانید. برای جلوگیری از یبوست، مصرف غذاهای سرشار از فیبر (میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل) را افزایش دهید. از مصرف غذاهای فرآوری‌شده، پرچرب و پرشکر که می‌توانند التهاب را افزایش دهند، خودداری کنید.

مدیریت لنف ادم

لنف ادم (تورم بازو، دست، سینه یا تنه به دلیل تجمع مایع لنفاوی) یکی از عوارض احتمالی ماستکتومی، به ویژه زمانی که غدد لنفاوی زیر بغل برداشته شده باشند، است. به دنبال علائمی مانند تورم یا احساس سنگینی در بازو یا دست، احساس سفتی یا درد، یا تغییر در بافت پوست باشید.

نکات مهم برای پیشگیری از لنف ادم:

محافظت از پوست: از هرگونه آسیب یا خراشیدگی در بازوی سمت جراحی (مانند بریدگی، سوختگی، نیش حشرات) خودداری کنید. از دستکش در کارهای خانه و باغبانی استفاده کنید.
اجتناب از فشار: از گرفتن فشار خون، تزریق یا خون‌گیری از بازوی سمت جراحی خودداری کنید. از پوشیدن لباس‌های تنگ، جواهرات یا ساعت در آن بازو پرهیز کنید.
ورزش و حرکت: انجام منظم ورزش‌های توصیه شده توسط فیزیوتراپ به بهبود جریان لنف کمک می‌کند.
بالا نگه داشتن بازو: در زمان استراحت، بازوی خود را روی بالش بالاتر از سطح قلب قرار دهید.
استفاده از آستین فشاری: در صورت لزوم و با توصیه پزشک، استفاده از آستین فشاری می‌تواند به مدیریت تورم کمک کند.

در صورت مشاهده هرگونه نشانه لنف ادم، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. درمان زودهنگام می‌تواند به کنترل این عارضه کمک کند.

جنبه‌های روانی و عاطفی

ماستکتومی می‌تواند تأثیر عمیقی بر سلامت روانی و عاطفی شما داشته باشد. تجربه احساساتی مانند غم، عصبانیت، اضطراب، ترس، یا از دست دادن اعتماد به نفس در مورد تصویر بدن، کاملاً طبیعی است. در مورد احساسات خود با خانواده، دوستان، یا یک مشاور صحبت کنید. حمایت اطرافیان بسیار مهم است. پیوستن به گروه‌های حمایتی که شامل افرادی با تجربیات مشابه هستند، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. به اشتراک گذاشتن تجربیات و شنیدن از دیگران می‌تواند احساس تنهایی را کاهش دهد.

اگر احساسات شما طاقت‌فرسا شد یا بر زندگی روزمره شما تأثیر گذاشت، از یک متخصص سلامت روان (روانشناس یا روانپزشک) کمک بگیرید. تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مدیتیشن، یوگا، یا تنفس عمیق می‌توانند به کاهش استرس و اضطراب کمک کنند. به خودتان زمان بدهید تا با تغییرات بدنی کنار بیایید. در مورد گزینه‌های بازسازی سینه یا پروتزها با پزشک خود صحبت کنید. پوشیدن لباس‌های راحت و زیبا که احساس خوبی به شما می‌دهند، می‌تواند کمک‌کننده باشد.

بازگشت به زندگی عادی

بازگشت به فعالیت‌های عادی پس از ماستکتومی یک روند تدریجی است. زمان بازگشت به کار بستگی به نوع شغل و روند بهبودی شما دارد. برای کارهای سبک‌تر ممکن است 2 تا 4 هفته زمان لازم باشد، در حالی که برای کارهای فیزیکی سنگین‌تر، زمان بیشتری نیاز است. زمانی که از نظر جسمی احساس راحتی می‌کنید، می‌توانید به فعالیت جنسی بازگردید. با شریک زندگی خود صحبت کنید و او را در جریان احساسات و نیازهای خود قرار دهید. به تدریج به فعالیت‌های اجتماعی بازگردید. با دوستان و خانواده خود در ارتباط باشید و از حمایت آنها بهره‌مند شوید. معمولاً تا زمانی که مصرف داروهای مسکن قوی را قطع نکرده‌اید و دامنه حرکتی کامل بازو و شانه خود را به دست نیاورده‌اید، رانندگی توصیه نمی‌شود. با پزشک خود مشورت کنید.

پیگیری‌های پزشکی

مراجعات منظم به پزشک پس از ماستکتومی برای نظارت بر روند بهبودی و تشخیص زودهنگام هرگونه مشکل ضروری است. برنامه ویزیت‌های پیگیری را با پزشک خود هماهنگ کنید. این ویزیت‌ها برای بررسی محل جراحی، درن‌ها، روند بهبودی و پاسخ به سوالات شما بسیار مهم هستند. پزشک ممکن است آزمایشات خونی یا تصویربرداری (مانند ماموگرافی در سینه مقابل یا سونوگرافی) را برای پیگیری وضعیت شما درخواست کند. هرگونه علائم جدید، درد غیرمعمول، تورم یا تغییر در سینه مقابل یا سایر نقاط بدن را فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. این موارد می‌توانند نشانه‌ای از عود بیماری یا سایر مشکلات باشند.

به یاد داشته باشید که هر فردی تجربه‌ی بهبودی متفاوتی دارد. صبور باشید، به بدن خود گوش دهید و در صورت داشتن هرگونه نگرانی یا سؤال، با تیم درمانی خود تماس بگیرید. حمایت خانواده و دوستان، همراه با مراقبت‌های پزشکی مناسب، نقش کلیدی در موفقیت‌آمیز بودن دوران نقاهت شما دارد.