مرکز گذری کاهش آسیب دانش آموزی : ضرورتی که باید به آن فکر کرد.

یک مددکار : در دوره خدمت در اداره پیشگیری از آسیب های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش و در برنامه ملی «نماد» ، یکی از فهرست دغدغه هایم ، چگونگی کمک به دانش آموزان در معرض خطر و آسیب دیده بود. سوالی که ذهنم را مشغول کرده بود این بود که با فرض این که دانش آموزان در معرض خطر و آسیب دیده را شناسایی کردیم ، آیا باید همه این دانش آموزان را جهت نگهداری به مراکز بهزیستی معرفی کنیم؟

من به تجربه به این نتیجه رسیده بودم که مانند سایر تجارب مشابه ، می توان از الگوی مراکز گذری کاهش آسیب ، برای کمک به درمان و بازتوانی دانش آموزان نیز استفاده کرد.

برای پیشبرد این ایده ، با چالش ها و مخالفت های گسترده ای روبرو شدم ، اما به سهم خودم کوشش کردم تا باب گفتگو درباره ضرورت راه اندازی این مرکز را در کمیته های تخصصی برنامه ملی «نماد» ، باز کنم و مقدمات اولیه برای شروع و اجرای آزمایشی آن را فراهم کنم. کمی بعد اما به شهرستان مهاجرت کردم و این ایده مانند سایر آرزوهایی که برای برنامه ملی «نماد» داشتم ، بر زمین ماند.

در اینجا متن پیش نویسی را که برای راه اندازی مرکز گذری کاهش آسیب های اجتماعی دانش آموزی نوشته بودم را منتشر می کنم. با این امید که شاید روزی ضرورت آن مورد توجه قرار گیرد.

پیش نویس چارچوب و استلزامات راه اندازی مرکز گذری کاهش آسیب (DIC) «نماد»

• مقدمه

مدارس کشور ، بصورت روزانه و هفتگی با مواردی از خطرپذیری و یا فوریت های روانی اجتماعی دانش آموزان ، روبرو هستند که به مددکاری و حمایت اجتماعی ، جهت درمان و یا محافظت از ایشان نیاز دارند که در بسیاری از موارد نیز ، با برخی از مداخلات کوتاه مدت می توان میزان و حجم این مخاطرات را کاهش داد.

از جمله این موارد ، خشونت علیه کودکان ، بی سرپرستی و یا ابهام در سرپرستی ایشان ، فقر و یا ناتوانی در پیگیری برای دریافت خدمات مورد نیاز است.

در اغلب این دسته از موارد ، در صورتی که زیرساخت لازم در آموزش و پرورش وجود داشته باشد ، مصالح بلندمدت دانش آموز اقتضاء می کند که در همان محیط آموزش و پرورش ، مدیریت شده و خدمات مورد نیاز برای او تامین شود. به عنوان مثال ، دانش آموزی که بدلیل اختلاف و یا متارکه والدین ، وضعیت سرپرستی او مبهم است ، و یا خشونتی برعلیه او در منزل رخ داده است ، یا دانش آموزی که در درمانگاه های فرهنگیان ، در حال طی مراحل لازم برای دریافت خدمات درمان اختلال مصرف مواد است ، در صورت فراهم شدن ظرفیت لازم ، بصورت موقت و کوتاه مدت می تواند در محیط های تحت مدیریت آموزش و پرورش ، نگهداری شده و مراقبت های لازم برای بازگشت او به خانواده و یا تعیین تکلیف وضعیت سرپرستی او ، صورت گیرد.

با توجه به تجربیات گسترده ای که در مورد مراکز گذری کاهش آسیب در کشورهای مختلف ، از جمله
در کشور ما وجود دارد ، برهمین اساس ، چارچوب « مرکز گذری کاهش آسیب DIC » «نماد» ،
طراحی و تدوین می گردد.

• اهداف

- کمک به کنترل و کاهش عوامل مخاطره آمیز دانش آموزان

- کاهش تبعات روانی اجتماعی ارجاع دانش آموزان به مراکز بیرون از آموزش و پرورش

- کمک به کاهش آسیب های اجتماعی و فوریت های روانی اجتماعی دانش آموزان

- ظرفیت سازی برای توسعه و تکمیل بسته خدمت «نماد»

• چارچوب

مراکز گذری کاهش آسیب DIC » «نماد» ، در آغاز فعالیت خود ، مصادیق زیر را پذیرش می کنند.

- دانش آموزانی که برای درمان مصرف مواد ، نیاز به مراقبت دارند.

- دانش آموزانی که تا تعیین تکلیف سرپرستی ، نیاز به مراقبت دارند.

- دانش آموزانی که مورد آزار و خشونت قرار گرفته و پرونده ایشان برای جداسازی ، توسط دادستان
در دست بررسی است.

- سایر موارد ضروری به تشخیص کمیته «نماد»

• مختصات مرکز :
• الف – فضا :

- حداقل 3 اتاق ( مساحت هر اتاق 15 متر ) برای دانش آموزان مددجو ( در هر اتاق ظرفیت 3 تخت 2 طبقه ، برای استفاده 6 مددجو فراهم باشد. )

- 1 اتاق ( دفتر مرکز )

- 1 اتاق ( محل استراحت کارکنان مرکز )

- 1 اتاق آبدارخانه / آشپرخانه

- سرویس بهداشتی

• ب – تجهیزات :

- تخت خواب ( با تجهیزات آن ؛ شامل یک تشک و دو دست ملحفه ، پتو و بالشت برای هر تخت)

- 1 دستگاه تلویزیون

- 1 دستگاه کولر

- 1 دستگاه وسیله گرمایشی

• ج – خدمات :

- اقامت گذری و کوتاه مدت ( مددجویان ، با هماهنگی مقام قضایی و سازمان بهزیستی ، می توانند به مدت یک هفته در این مرکز ، اقامت داشته باشند. تمدید این زمان ، برای حداکثر 2 نوبت دیگر ، بر اساس گزارش مددکار اجتماعی و تایید کمیته «نماد» ، امکان پذیر است. )

- در طی این مدت ، دانش آموز می تواند در کنار تحصیل ، از امکان اقامت و تغذیه ، خدمات مشاوره ای و مددکاری اجتماعی ، در محل مرکز ، برخوردار باشد.

• د – نیروی انسانی مرکز :

نیروی انسانی مورد نیاز و شاغل در مرکز ، به این شرح است.

- مدیر مرکز

- که دارای تحصیلات مرتبط با روانشناسی ، مشاوره و مددکاری اجتماعی است،این وظایف را به عهده دارد.

1. مدیریت و هماهنگی امور داخلی مرکز

2. پذیرش مددجویان معرفی شده از سوی کمیته «نماد»

3. ظرفیت سازی برای توسعه و ارتقاء کیفیت خدمات مرکز

4. نظارت بر حفظ امنیت و سلامت مددجویان در مرکز

5. جذب و هزینه کرد منابع

6. تهیه گزارش های منظم اجرایی و مالی

- مشاور و مددکار اجتماعی

1. انجام مصاحبه اولیه و تکمیل پرونده دانش آموز

2. ارائه خدمات مشاوره ای به دانش آموز

3. ارائه خدمات مددکاری اجتماعی به دانش آموز

4. تهیه گزارش ترخیض دانش آموز

- مسئول خدمات

- واگذاری اتاق ، تخت و وسایل اقامت به دانش آموز پذیرش شده

- پیگیری نیازهای دانش آموزان مددجو و هماهنگی برای تامین و رفع آن ها

- تامین نظم و امنیت مرکز و نظارت بر ورود و خروج مددجویان

- انجام وظایف خدماتی و بهداشتی مرکز

• زمان بندی راه اندازی :

- در فاز نخست ، در سال --- ، مرکز گذری کاهش آسیب «نماد» در 32 اداره کل آموزش و پرورش ،
راه اندازی می شود.

- در فاز دوم ، در سال --- ، مرکز گذری کاهش آسیب «نماد» در 275 منطقه آموزش و پرورش کشور ،
راه اندازی می شود.

- در فاز سوم و در سال --- ، مرکز گذری کاهش آسیب «نماد» در تمامی مناطق آموزش و پرورش کشور ، راه اندازی می شود.

• استلزامات :

- حمایت و پشتیبانی توسط موسسه خیریه «نماد»

- مشارکت خیرین و نیکوکاران برای ساخت و راه اندازی مرکز جامع «نماد»[1]

- مشارکت ادرات کل آموزش و پرورش استان ها ، در واگذاری فضای مناسب[2]

- اختصاص تجهیزات ضروری ( از قبیل یک دستگاه آمبولانس یا خودروی مناسب عملیاتی ) جهت حضور میدانی مشاوران و مددکاری اجتماعی آموزش و پرورش در مدارس درخواست کننده کمک

- تامین اعتبار برای مدیریت و نگهداری مراکز گذری کاهش آسیب «نماد»( از محل اعتبار برنامه ملی «نماد»)

[1] در درازمدت ، می توان بگونه ای برنامه ریزی نمود که مرکز گذری کاهش آسیب «نماد» در مرکز جامع «نماد» که محل استقرار دفتر «نماد» ، خط کمک «نماد» و دیگر بخش های اداری و عملیاتی است ، مستقر شود.

[2] در ابتدای اجرای طرح ، در آن دسته از استان ها یا مناطق آموزش و پرورش که دارای ساختمان اداری و عملیاتی مناسب در مراکز مشاوره هستند، می توان بصورت موقت ، مرکز گذری کاهش آسیب را در همان ساختمان ، مستقر نمود.