متن کامل مقاله " دو صدای ماندگار در ادبیات ژاپن ، اوسامو دازای و هاروکی موراکامی" نوشته احمدرضا خیرالهی

عنوان مقاله " دو صدای ماندگار در ادبیات ژاپن ، اوسامو دازای و هاروکی موراکامی"

دانشجوی رشته مهندسی صنایع دانشگاه آزاد واحد مسجدسلیمان و عضو انجمن نویسندگان ایران

چکیده :

این مقاله با تمرکز بر دو چهره ماندگار ادبیات مدرن ژاپن ، اوسامو دازای و هاروکی موراکامی ، به بررسی زندگی نامه ، سبک نگارش ، مضامین کلیدی و تاثیرگذاری گسترده آنها بر ادبیات ژاپن و جهان می پردازد . در این مسیر ، سیر تحول ادبیات مدرن ژاپن از دوران پسا جنگ جهانی دوم تا ادبیات جهانی شده معاصر مورد  توجه قرار گرفته و شباهت ها و تفاوت های بنیادین میان این دو نویسنده برجسته تحلیل شده است . دازای با ادبیاتی اعترافی ، تلخ و  درون نگر ، بازتاب دهنده رنج های شخصی و بحران های وجودی است ، در حالی که موراکامی با بهره گیری از رئالیسم جادویی و روایت هایی خیال انگیز ، دغدغه های جهانی ، روان شناختی و فرهنگی انسان معاصر را دنبال می کند . این مقاله همچنین جایگاه آثار این دو نویسنده در دانشگاه ها ، سینما و فضای بین المللی را بررسی کرده و نتیجه می گیرد که هر دو ، با شیوه ای متفاوت ، صدای نسلی سرگشته را بازتاب داده اند و همچنان برخوانندگان و نویسندگان نسل های بعدی تاثیرگذار باقی مانده اند .

کلمات کلیدی : ادبیات مدرن ژاپن، اوسامو دازای، هاروکی موراکامی، رمان اعترافی، آی-ناول، رئالیسم جادویی، سوررئالیسم ژاپنی، تنهایی، بحران هویت، پسا‌جنگ جهانی دوم.

 مقدمه :

ادبیات ژاپن ، در میان موج های پرشکوه شرق و طوفان های مدرنیته غرب ، صدایی منحصر به فرد دارد ، صدایی که نه فقط روایتگر قصه ها ، که حامل روح تردید ، تضاد ، رنج و ظرافت است . از دل این ادبیات ، نویسندگانی برخواسته اند که نه تنها زمانه خود را به کلمات کشیدند ، بلکه لایه هایی از روان انسان معاصر را شکافتند .

در این میان ، دو نام بیش از دیگران در حافظه جمعی مخاطبان جهانی ماندگار شده اند : اوسامو دازای و هاروکی موراکامی ؛ دو نویسنده با دو جهان متفاوت ، اما با تاثیری مشترک . یکی در تاریکی ، تنهایی و شکست ، صدایی از اعماق رنج انسان پس از جنگ را روایت کرد و دیگری ، در جهانی میان واقعیت و خیال ، به بازنمایی تنهایی مدرن و پرسش های بی پاسخ انسان امروز پرداخت .

دازای با قلمی که زخمی بود ، نوشت ، نوشت نا بماند ، اگرچه خود نماند . و موراکامی ، با نثری نرم و رویاگونه ، جهانی ساخت که در آن گربه ها سخن می گویند ، چاه ها عمق روان اند و واقعیت ، همیشه تنها حقیقت نیست .

این مقاله ، تلاشی است برای بررسی جایگاه ، زندگی ، سبک و تاثیرات این دو نویسنده برجسته ژاپنی ؛ سفری تحلیلی در دو مسیر موازی اما ناهمسان ، که در پایان به تلاقی ژرف تری از ادبیات ژاپن و روح بشر می رسد .

 نگاهی کوتاه به تاریخچه و ویژگی‌های ادبیات مدرن ژاپن

ادبیات ژاپن از دیرباز در میان کهن ترین و پربار ترین سنت های ادبی شرق جای گرفته است ؛ سنتی که قرن‌ها با ساختارهای مبتنی بر آیین، اسطوره، طبیعت‌گرایی و وحدت با کیهان شکل گرفت و بعدها در گذر از مدرنیته، رنگی از غرب به خود گرفت؛ بی‌آنکه جوهره بومی‌اش را به‌کلی از دست بدهد .

ظهور ادبیات مدرن ژاپن، نه فقط نتیجه ورود صنعتی‌گری و پیشرفت‌های تکنولوژیکی بود، بلکه حاصل برخوردی عمیق و گاه دردناک با دنیای غرب، فردگرایی، شکست‌های تاریخی و بحران هویت در جامعه‌ای بود که همواره تعادل را بر طغیان ترجیح داده است .

آغاز مدرنیته در ادبیات ژاپن

با آغاز دوران میجی (۱۸۶۸) و پایان انزوای چندصدساله ژاپن، تماس مستقیم با تمدن غرب آغاز شد. نوسازی ساختارهای سیاسی، نظامی، آموزشی و فرهنگی به‌سرعت مسیر سنتی زندگی ژاپنی را تغییر داد و نویسندگان، شاعران و هنرمندان نیز از این دگرگونی‌ها بی‌نصیب نماندند .

ادبیات کهن ژاپن که تا پیش از آن در قالب‌هایی چون هایکو، واکا، متون بودایی و نثرهای دربار سلطنتی خلاصه می‌شد، به‌تدریج جای خود را به گونه‌های جدید ادبی داد. در این میان، رمان و داستان کوتاه، که از ادبیات غرب الهام گرفته شده بودند، به مهم‌ترین ابزار بیان نویسندگان نسل نو بدل شدند .

نویسندگانی چون ناتسومه سوسه‌کی و موراساکی شیکیبو، آغازگر دوره‌ای بودند که در آن، «فرد» به‌جای «گروه»، «شک» به‌جای «یقین» و «زبان شخصی» به‌جای «زبان آیینی» نشست .

تأثیر جنگ جهانی دوم، غرب‌گرایی و فردگرایی

اگرچه غرب‌گرایی ابتدا با شور و اشتیاق پذیرفته شد، اما شکست سنگین ژاپن در جنگ جهانی دوم، به‌ویژه بمباران اتمی هیروشیما و ناگازاکی، باعث نوعی شوک فرهنگی و روانی در میان مردم شد. این ضربه تاریخی نه‌تنها ساختار فیزیکی کشور را در هم کوبید، بلکه پرسش‌های بنیادینی را درباره هویت، اخلاق، آینده و معنای انسان‌بودن در میان روشنفکران ژاپنی برانگیخت .

ادبیات مدرن ژاپن از این نقطه به بعد، عمیقاً درگیر مسائلی شد که رنگی اگزیستانسیالیستی و انسان‌گرایانه داشت. شخصیت‌های آثار ادبی، بیشتر به انسان‌هایی درگیر با بحران، اضطراب، پوچی و جدایی بدل شدند. احساس تنهایی، ازخودبیگانگی و بی‌ریشگی، مضامینی پرتکرار در این دوره‌اند .

در همین دوران، نویسندگانی چون اوسامو دازای، یاسوناری کاواباتا، و بعدها هاروکی موراکامی، با نگاه‌هایی متفاوت ولی متأثر از رنج‌های پساجنگ، به نوشتن آثاری روی آوردند که در آن‌ها نه قهرمان وجود داشت، نه رستگاری نهایی؛ بلکه فقط تلاشی برای درک زیستن در جهانی بی‌پناه .

ویژگی‌های خاص ادبیات ژاپن

ادبیات ژاپن، به‌ویژه در قالب مدرن، ویژگی‌هایی دارد که آن را از بسیاری از سنت‌های ادبی دیگر جهان متمایز می‌سازد. برخی از مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارت‌اند از :

1 – درونگرایی و تنهایی :

بیشتر شخصیت‌های داستان‌های مدرن ژاپنی، انسان‌هایی تنها، گوشه‌گیر و درگیر با دنیای درون خود هستند. آن‌ها کمتر با جهان بیرون تعامل دارند و بیشتر در پی فهم احساسات، خاطرات و دردهای درونی خویش‌اند .

2 – فقدان پیرنگ قوی :

برخلاف سنت رمان‌نویسی غرب که بر کشمکش، گره‌افکنی و گره‌گشایی تمرکز دارد، بسیاری از آثار ژاپنی پیرنگی ساده یا حتی سست دارند. آنچه مهم است، فضاسازی، توصیف درونیات شخصیت‌ها و ساختار احساسی روایت است .

3 – سکوت و ایجاز :

ادبیات ژاپنی در بیان عواطف اغراق نمی‌کند. احساسات، به‌جای انفجار، در سکوت رشد می‌کنند. جمله‌های کوتاه، نثر موجز و لحنی خنثی، بار احساسی داستان را در سطحی زیرپوستی منتقل می‌کنند .

4 – پیوند با آیین های شرقی :

آیین بودیسم، شینتو و ذن، تأثیر عمیقی بر لحن و جهان‌بینی نویسندگان ژاپنی گذاشته‌اند. مضامینی چون «رنج»، «تناسخ»، «بی‌ثباتی هستی» و «پذیرش ناپایداری» در بسیاری از آثار ادبی ژاپن حضوری پررنگ دارند .

5 – توجه به جزییات زندگی روزمره :

از خوردن یک کاسه نودل تا راه‌رفتن در مه، از صدای باران تا لحظه‌ای کوتاه از سکوت بین دو نفر... این جزئیات گاه بی‌اهمیت، در ادبیات ژاپن نقشی تعیین‌کننده در عمق‌بخشیدن به حس و معنا دارند .

ادبیات مدرن ژاپن، نه فقط آیینه‌ای از تحولات فرهنگی و تاریخی این کشور است، بلکه پنجره‌ای است برای درک روح انسان در جهانی آشفته، بی‌ثبات و در جستجوی معنا. در این بستر ادبی است که باید به سراغ دو چهره شاخص این مقاله رفت: اوسامو دازای و هاروکی موراکامی، که هر یک با زبانی خاص، اما با ریشه در همین سنت، صدای نسلی از ژاپنی‌ها و جهانیان شدند .

زندگی‌نامه اوسامو دازای

در تاریخ ادبیات ژاپن، کمتر نویسنده‌ای را می‌توان یافت که همان‌قدر که آثارش عمیق، شخصی و تأثیرگذارند، زندگی‌اش نیز چنین تلخ، پرحادثه و درعین‌حال رازآلود باشد. اوسامو دازای، با نام اصلی شوجی تسوشیما، نه‌تنها از چهره‌های برجسته ادبیات مدرن ژاپن است، بلکه نمونه‌ای از نویسندگانی‌ست که مرز میان زیست شخصی و نوشتار را از میان برداشته‌اند. شناخت زندگی او، درک بهتری از آثارش فراهم می‌آورد؛ زیرا در جهان دازای، نوشتن نه فقط آفرینش هنری، بلکه اعتراف، فریاد و تلاش برای زنده‌ماندن است .

دوران کودکی و نوجوانی

دازای در سال ۱۹۰۹ در یکی از خانواده‌های اشرافی منطقه آئوموری به دنیا آمد؛ خانواده‌ای ثروتمند، صاحب نفوذ و فعال در سیاست و اقتصاد. بااین‌حال، او از همان دوران کودکی با نوعی احساس بیگانگی و جدایی مواجه بود. مادرش بیمار بود و بخش زیادی از تربیت او به خدمتکاران و عمه‌اش سپرده شد. همین کمبود ارتباط عاطفی، به‌تدریج شکلی از تنهایی عمیق در روح او کاشت؛ تنهایی‌ای که بعدها در اغلب شخصیت‌های آثارش دیده می‌شود .

در دوران نوجوانی، دازای با آثار نویسندگان غربی آشنا شد و تحت‌تأثیر نویسندگانی چون فرانس کافکا، آندره ژید، و حتی نویسندگان اگزیستانسیالیست قرار گرفت. این تأثیر نه‌فقط در لحن و سبک نگارشش، بلکه در نوع نگاهش به انسان، گناه، تنهایی و بیگانگی نیز دیده می‌شود .

روابط عاطفی، بحران‌ها و خودکشی

زندگی بزرگسالی دازای مملو از بحران، وابستگی عاطفی و تلاش‌های مکرر برای خودکشی بود. نخستین تلاش جدی او برای خودکشی در دوران دانشجویی، و همراه با زنی به‌نام شیمیکو بود؛ تلاشی که به مرگ زن انجامید، اما خود او نجات یافت. این حادثه نه‌فقط نقطه عطفی در زندگی روانی دازای شد، بلکه احساس گناه و شکست، تا پایان عمر در وجودش باقی ماند .

ازدواج‌های پیاپی و ناپایدار، روابط عاطفی پرتنش، و درگیری دائمی با اعتیاد به الکل، زندگی دازای را به نوعی مرثیه زنده تبدیل کرده بود. او چندین بار اقدام به خودکشی کرد، و سرانجام در سال ۱۹۴۸، همراه با معشوقه‌اش تامی، خود را در رودخانه تاما غرق کرد. جسد دازای چند روز بعد، دقیقاً در روز تولد ۳۹ سالگی‌اش پیدا شد؛ پایانی تراژیک که در ادبیات ژاپن به نمادی از «نویسنده خودویرانگر» تبدیل شد .

تأثیر زندگی شخصی‌اش بر نوشته‌ها

آنچه اوسامو دازای را از بسیاری از نویسندگان متمایز می‌کند، پیوند تنگاتنگ آثارش با زندگی شخصی اوست. سبک نگارش او که به آی ناول (I-novel) شهرت دارد، نوعی اتوبیوگرافی ادبی است که در آن، نویسنده با استفاده از ضمیر اول‌شخص، احساسات، رنج‌ها، شکست‌ها و حتی گناهان خود را بی‌پرده روایت می‌کند. شخصیت‌های اصلی داستان‌های دازای، اغلب خود او هستند؛ انسان‌هایی منزوی، سرشار از احساس گناه، و در جستجوی معنا در جهانی که با آن بیگانه‌اند .

آثاری چون «نه آدمی»  یا «خورشید رو به غروب» ، نه‌فقط روایت‌هایی داستانی، بلکه تصویرهای صادقانه‌ای از روان و جهان‌بینی دازای‌اند. در این آثار، مرز میان ادبیات و اعتراف، خیال و واقعیت، آن‌قدر نازک است که خواننده در هر سطر با خودِ دازای مواجه می‌شود؛ با انسانی که نوشتن را تنها راه بقا می‌داند، هرچند درنهایت، حتی آن هم برای نجاتش کافی نیست .

تحلیل سبک نگارش و مضمون‌های کلیدی آثار اوسامو دازای

ادبیات اوسامو دازای به‌طور عمیق با زندگی درونی و آشوب‌های شخصی‌اش گره خورده است. او از نویسندگانی‌ست که با بی‌پروایی تمام، پرده از درون خویش برمی‌دارد و داستان‌هایی می‌آفریند که نه‌تنها روایت بیرونی یک فرد، بلکه بازتابی از آشفتگی‌های درونی انسان معاصرند. به همین دلیل، تحلیل آثار دازای بدون درک سبک نگارش خاص او و مضمون‌های کلیدی‌ای که در اغلب نوشته‌هایش تکرار می‌شوند، ممکن نیست .

سبک آی-ناول (رمان اعترافی)

اوسامو دازای یکی از چهره‌های برجسته سبک آی-ناول  است؛ سبکی که از اوایل قرن بیستم در ژاپن شکل گرفت و به نوعی رمان خودزندگی‌نامه‌ای نزدیک است. در این سبک، نویسنده از زاویه دید اول شخص، احساسات، افکار، و تجربه‌های شخصی خود را به‌گونه‌ای بازگو می‌کند که مرز میان واقعیت و خیال درهم‌می‌شکند .

آثار دازای اغلب مانند اعتراف‌نامه‌هایی تلخ، دردناک و بی‌پرده هستند. شخصیت‌های اصلی او معمولاً خود او هستند؛ یا دست‌کم نسخه‌ای از خود او با نامی دیگر. در «نه آدمی»، او از زبان شخصیتی به‌نام «یو زو اوبا» صحبت می‌کند، اما به‌وضوح نشانه‌هایی از تجربیات خودش را در قالب روایت‌های این شخصیت می‌ریزد. به همین دلیل، بسیاری منتقدان، آثار دازای را نوعی ادبیات روانکاوانه می‌دانند که نویسنده با آن به واکاوی خود، شکست‌هایش، و دردهای درونی‌اش می‌پردازد .

مضمون‌های کلیدی: تنهایی، شکست، مرگ، پوچی

دازای نویسنده تاریکی‌هاست؛ اما نه تاریکی بیرونی. تاریکی او از دل انسان برمی‌خیزد. مضمون‌هایی که در آثارش بیشتر از همه دیده می‌شوند، عبارت‌اند از :

تنهایی و بیگانگی: شخصیت‌های دازای، در جهانی زندگی می‌کنند که آن‌ها را نمی‌فهمد یا نمی‌پذیرد. آن‌ها اغلب در تقابل با ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی‌اند؛ یا خود را مطرود می‌دانند .

شکست و ناتوانی در تطابق: در آثار دازای، تکرار تجربه شکست بسیار برجسته است؛ چه در روابط عاشقانه، چه در تلاش برای موفقیت اجتماعی یا حتی در کنار آمدن با خود. او افرادش را در لبه فروپاشی نشان می‌دهد .

مرگ، خودکشی و پوچی وجودی: مرگ در آثار او صرفاً یک پایان نیست، بلکه حضوری دائمی است؛ همچون سایه‌ای که بر همه‌چیز سنگینی می‌کند. دازای، مانند بسیاری از نویسندگان اگزیستانسیالیست، با مفهوم پوچی و بی‌معنایی زندگی مواجه می‌شود و مرگ را هم‌زمان یک وسوسه و یک پرسش فلسفی می‌بیند .

حس گناه و شرم: دازای بارها از گناه‌های ناگفته، اشتباهات گذشته، و احساس عمیق شرم حرف می‌زند. شخصیت‌هایش، حتی در تلاش برای رهایی، پیوسته در بند گذشته‌اند .

زبان و لحن نوشتار

نثر دازای، برخلاف بسیاری از نویسندگان هم‌عصرش، به‌شدت شفاف، بی‌پرده و غیرادبی به‌نظر می‌رسد. نه از آرایه‌های زبانی سنگین استفاده می‌کند، نه به دنبال زیبایی‌سازی صوری‌ست. نوشتار او ساده، گاهی کودکانه، و گاهی چنان تلخ است که خواننده را بی‌دفاع در برابر واقعیت‌های زهرآگین قرار می‌دهد .

طنز تلخ، خودتحقیری، و زبانی پراحساس از دیگر ویژگی‌های قلم اوست. او برای بازتاب احساسات، نیازی به توصیف‌های طولانی ندارد؛ بلکه با جملاتی کوتاه و گزنده، ضربه‌های عاطفی خود را وارد می‌کند. در بسیاری از جاها، لحن او به مرز فروپاشی احساسی می‌رسد، اما هم‌زمان با ظرافت خاصی روایت را پیش می‌برد .

تحلیل سه اثر برجسته

نه آدمی :

شاهکار دازای و دومین رمان پرفروش تاریخ ادبیات ژاپن. داستان مردی‌ست که از جامعه طرد شده، قادر به برقراری ارتباط نیست، و در جهانی زندگی می‌کند که در آن «نمی‌توان انسانی باقی ماند». این کتاب سرشار از مونولوگ‌های درونی‌ست و احساسات شدید شخصیت اصلی را با دقتی هولناک روایت می‌کند. تجربه‌های شخصی دازای ، از جمله چند تلاش برای خودکشی، اعتیاد، و بحران هویت ، در جای‌جای اثر موج می‌زنند. این رمان یکی از بهترین نمونه‌های آی-ناول است و بازتابی از زوال انسان مدرن در ژاپن پس از جنگ به‌حساب می‌آید .

 خورشید رو به غروب :

روایتی از زوال طبقه اشراف ژاپن پس از جنگ جهانی دوم. دازای در این اثر نه‌تنها از بُعد روان‌شناختی، بلکه از بُعد اجتماعی نیز وارد می‌شود. شخصیت‌های اصلی این رمان، با نابودی جایگاه اجتماعی‌شان، به پوچی و بی‌هدفی کشیده می‌شوند. این کتاب، نقدی بر ارزش‌های سنتی، فروپاشی اخلاقی، و بحران هویت در ژاپن پساجنگ است. زبان صریح، توصیف‌های موجز اما عمیق، و روایت از منظر شخصیتی زن، از ویژگی‌های برجسته این اثر است .

:  دختر مدرسه‌ای / صبح خاکستری

روایتی کوتاه از ذهن و زبان یک دختر نوجوان در ژاپن. برخلاف دو اثر قبلی، در این داستان خبری از خودویرانگری یا اعتیاد نیست، اما نوعی بیگانگی و گسست عاطفی به‌شدت در متن حس می‌شود. نویسنده با مهارتی خاص، ذهن نوجوانی را ترسیم می‌کند که درگیر پرسش‌های فلسفی، تنهایی، و احساس ناکامی در جهان مدرن است. این اثر، با وجود سادگی‌اش، تصویری دقیق از روان نسل جوان پس از جنگ به‌دست می‌دهد .

زندگی‌نامه هاروکی موراکامی

هاروکی موراکامی یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان ژاپن معاصر است؛ نویسنده‌ای که با آثار خاص و سبک منحصربه‌فردش، مرزهای ادبیات شرق و غرب را درنوردیده و به چهره‌ای جهانی در ادبیات داستانی بدل شده است. اما زندگی او، درست مانند آثارش، سرشار از تضادها، چرخش‌ها و لحظاتی‌ست که مسیرش را دگرگون کرده‌اند. شناخت موراکامی، بی‌شک بدون مرور زندگی‌نامه‌اش ناقص می‌ماند؛ چرا که زندگی شخصی، تجربه‌های زیسته و شیوه نگاه او به جهان، در تار و پود همه آثارش جریان دارند .

دوران کودکی و تأثیر محیط خانوادگی

هاروکی موراکامی در ۱۲ ژانویه ۱۹۴۹ در کیوتوی ژاپن به دنیا آمد و تنها فرزند خانواده بود. والدینش، هر دو معلم زبان ژاپنی و علاقه‌مند به ادبیات کلاسیک بودند. به‌ویژه پدرش، که گذشته‌ای مذهبی نیز داشت و به آیین بودایی گرایش داشت، تأثیر عمیقی بر فضای فکری خانواده گذاشته بود. با این حال، برخلاف انتظار، موراکامی هیچ‌گاه علاقه‌ای جدی به میراث ادبی ژاپنی از خود نشان نداد. او از همان نوجوانی مجذوب موسیقی جاز، فرهنگ آمریکایی، و ادبیات غربی شد. این تضاد میان تربیت سنتی و گرایش به فرهنگ بیگانه، بعدها به یکی از مولفه‌های مهم شخصیت نویسنده و جهان داستانی او بدل شد .

تحصیل، موسیقی جاز، و ورود اتفاقی به دنیای نویسندگی

در اواخر دهه ۱۹۶۰، موراکامی وارد دانشگاه واسِدا در توکیو شد و در رشته ادبیات انگلیسی تحصیل کرد. او در دوران دانشجویی، مانند بسیاری از جوانان ژاپنی آن زمان، تحت‌تأثیر فضای اعتراضی و تحولات سیاسی‌اجتماعی دوران پساجنگ قرار گرفت. اما برخلاف اکثر هم‌نسلانش، چندان درگیر سیاست نشد و بیشتر به موسیقی، سینما و کتاب خواندن علاقه نشان داد .

پس از فارغ‌التحصیلی، با همسرش «یوکو» ازدواج کرد و به‌جای ورود به بازار کار رسمی، یک کافه موسیقی جاز در توکیو راه‌اندازی کردند. این کافه که به نام "پیتر کت" شناخته می‌شد، برای مدتی محیط اصلی زندگی موراکامی بود. او در این دوران به‌طور منظم موسیقی گوش می‌داد، کتاب می‌خواند و از فضای شهری لذت می‌برد ، اما از نوشتن خبری نبود .

تا اینکه در سال ۱۹۷۸، در یک روز عادی، هنگام تماشای یک بازی بیسبال، ایده‌ای ناگهانی به ذهنش خطور کرد. خودش بعدها گفته است :

« تو آن لحظه، احساس کردم می‌توانم یک رمان بنویسم... درست همان‌جا، در زمین بیسبال، ایده‌اش به ذهنم رسید . »

یک سال بعد، اولین رمانش به نام "به آواز باد گوش بسپار" منتشر شد. اثری که توانست جایزه گونزو را از آن خود کند و توجه‌ها را به نویسنده‌ای تازه‌نفس جلب کند. پس از آن، موراکامی تصمیم گرفت کافه را بفروشد و به‌صورت تمام‌وقت به نویسندگی بپردازد .

مهاجرت، انزوا و شکوفایی ادبی

دهه ۱۹۸۰ دوران شکوفایی موراکامی بود. او به شهرهای کوچک ژاپن مهاجرت کرد تا در تنهایی بنویسد و از هیاهوی شهری دور بماند. در این دوره، آثار برجسته‌ای مانند تعقیب گوسفند وحشی (۱۹۸۲)، سرزمین عجایب بی‌رحم و ته دنیا (۱۹۸۵) و جنگل نروژی (۱۹۸۷) را خلق کرد. جنگل نروژی موفقیتی عظیم برای او به‌همراه آورد و تبدیل به پدیده‌ای فرهنگی در ژاپن شد، اما موراکامی از این شهرت ناگهانی گریزان بود .

او مدتی ژاپن را ترک کرد و به ایالات متحده رفت. در آن‌جا علاوه بر نوشتن، در دانشگاه‌های پرینستون و تافتس به تدریس ادبیات و نویسندگی خلاق پرداخت .

مهاجرت، تجربه زیستن در جهان غرب، و دوری از زادگاه، تاثیرات عمیقی بر آثار بعدی او گذاشت. موراکامی از این پس نویسنده‌ای جهانی شد؛ کسی که به‌خوبی مخاطب غربی را می‌شناخت و می‌توانست دغدغه‌های فلسفی و اگزیستانسیالیستی شرق را در قالب‌هایی آشنا برای مخاطب مدرن ارائه کند .

زندگی شخصی و سبک زندگی

موراکامی برخلاف شهرت جهانی‌اش، فردی منزوی و کم‌حرف است. او از جنجال‌ها دوری می‌کند، با رسانه‌ها زیاد صحبت نمی‌کند، و معمولاً زندگی‌اش را در سکوت، انضباط شخصی، و ریتم مشخصی سپری می‌کند. علاقه او به دویدن و ورزش‌های استقامتی (مثل ماراتن) نیز بسیار معروف است. خودش در کتابی با عنوان "درباره آن‌چه هنگام دویدن می‌گویم" به توصیف رابطه خودش با دویدن و نویسندگی پرداخته است .

زندگی آرام و بی‌حاشیه، تغذیه سالم، مطالعه، گوش‌دادن به موسیقی جاز، و نوشتن‌های سحرگاهی ، همگی بخش‌های همیشگی از زیست روزمره موراکامی هستند .

تأثیر زندگی شخصی بر آثار

در نگاه نخست، شاید آثار موراکامی بسیار دور از زندگی خودش به‌نظر برسند. اما در عمق روایت‌ها، نوعی زیست شخصی وجود دارد: تنهایی شخصیت‌ها، علاقه‌شان به موسیقی غربی، پیاده‌روی در شب، عشق‌های گنگ و گذرا، و ناتوانی در برقراری ارتباط عمیق، همه این عناصر بازتابی از زیست ذهنی نویسنده‌اند .

موراکامی خودش را بخشی از هیچ مکتب خاصی نمی‌داند؛ او نویسنده‌ای‌ست که با عناصر ساده روزمره، جهان‌هایی پیچیده و رازآلود می‌سازد. داستان‌های او مثل خواب می‌مانند: ملموس و دور، شیرین و ترسناک، با معنا و بی‌معنا، هم‌زمان .

تحلیل سبک و مضمون آثار هاروکی موراکامی

هاروکی موراکامی را نمی‌توان صرفاً یک نویسنده ژاپنی دانست؛ او نویسنده‌ای جهانی‌ست که مرزهای روایت را درنوردیده و سبکی منحصر‌به‌فرد خلق کرده است. آثاری که هم در ژاپن و هم در غرب مورد استقبال گسترده قرار گرفته‌اند، به‌نوعی گویای آن هستند که موراکامی توانسته است نوعی زبان ادبی تازه پدید آورد: زبانی که میان واقعیت و خیال، شرق و غرب، فلسفه و روایت، تعادل برقرار می‌کند. در این بخش، به تحلیل سبک نگارش و مضامین اصلی آثار او می‌پردازیم و سه رمان مهم او را نیز بررسی خواهیم کرد .

سبک نگارش: تلفیقی از واقعیت و وهم

موراکامی اغلب در زمره نویسندگان رئالیسم جادویی یا سوررئالیسم مدرن دسته‌بندی می‌شود. اما حقیقت آن است که سبک او، بیش از آنکه تقلیدی از یک مکتب مشخص باشد، تلفیقی‌ست از عناصر گوناگون :

1 _  او معمولاً با نثری ساده و روان، داستان را آغاز می‌کند؛ داستانی در ظاهر کاملاً عادی و روزمره .

2 - سپس به‌تدریج، عناصر وهم‌آلود، رازآمیز و فراواقع‌گرایانه وارد روایت می‌شوند؛ بی‌آنکه خللی در منطق داستانی ایجاد کنند .

3 - این پیوند طبیعی بین واقعیت و خیال، یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های سبک موراکامی‌ست .

زبان او سر راست است، اما بار معنایی سنگینی را حمل می‌کند. راویان اغلب اول‌شخص‌اند و درگیر بحران‌هایی درونی؛ روایت‌ها از ظرافت و سکوتی پرتنش برخوردارند. او نویسنده تصاویر غیرمنتظره است؛ جایی که گربه‌ها حرف می‌زنند، چاه‌ها تبدیل به راهروهای ذهنی می‌شوند و شوالیه‌هایی از نقاشی‌های متروک پا به دنیای واقعی می‌گذارند .

مضمون‌های کلیدی: تنهایی، هویت، زمان و خیال

موضوعات تکرارشونده در آثار موراکامی، به‌وضوح دغدغه‌های شخصی و فلسفی او را بازتاب می‌دهند. برخی از مهم‌ترین مضمون‌هایی که در اغلب آثارش یافت می‌شود عبارت‌اند از :

تنهایی و انزوا: شخصیت‌های او اغلب تنها هستند. آن‌ها در شهرهای شلوغ زندگی می‌کنند اما از درون منزوی‌اند؛ به‌دنبال معنا، ارتباط، یا گم‌گشتگی‌ای نامعلوم .

هویت و خودشناسی: کشف یا از دست دادن هویت، از محورهای کلیدی بسیاری از رمان‌های موراکامی است. شخصیت‌ها اغلب در مسیرهایی قرار می‌گیرند که با بازشناسی خود یا فروپاشی شخصیت‌شان مواجه می‌شوند .

زمان، حافظه و تکرار: زمان در آثار او خطی نیست. گذشته و حال در هم می‌آمیزند، رؤیا و واقعیت تمایز خود را از دست می‌دهند. موراکامی معمولاً از حافظه به‌عنوان بستری برای روایت استفاده می‌کند .

امر خیالین و دنیای موازی: عناصر غیرواقعی و شگفت‌آور، همواره در بافت واقع‌گرایانه داستان‌هایش حضور دارند. او هرگز این عناصر را توضیح نمی‌دهد، بلکه آن‌ها را می‌پذیرد و به بخشی طبیعی از روایت تبدیل می‌کند .

موسیقی و فرهنگ غربی: ارجاع‌های مکرر به موسیقی جاز، راک کلاسیک، و نویسندگان غربی مانند کافکا، فلوبر و داستایفسکی، در فضای داستان‌های موراکامی حضوری دائمی دارند .

تحلیل سه اثر مهم از موراکامی

در ادامه، سه رمان شاخص از موراکامی را به‌اختصار بررسی می‌کنیم تا سبک و مضمون‌ آثارش ملموس‌تر شود :

کافکا در کرانه  

این رمان یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال تأثیرگذارترین آثار موراکامی است. داستان از دو خط روایی موازی پیروی می‌کند: یکی مربوط به پسری نوجوان به نام «کافکا تامورا» و دیگری مربوط به پیرمردی عجیب به نام «ناکاتا» که با گربه‌ها صحبت می‌کند .

در این رمان، موراکامی مفاهیمی چون سرنوشت، پدرکشی، خودشناسی، خاطره و جهان‌های موازی را در بستری از اسطوره، روان‌کاوی و سوررئالیسم به تصویر می‌کشد. سبک روایت شاعرانه و پر از نماد است و خواننده مدام در مرز خیال و واقعیت معلق می‌ماند .

کشتن شوالیه دلیر

داستان نقاش پرتره‌ای که پس از جدایی از همسرش، در خانه‌ای دورافتاده اقامت می‌گزیند و در اتاق زیر شیروانی با نقاشی‌ای رمزآلود مواجه می‌شود .

این اثر بیش از دیگر آثار موراکامی، به مفهوم هنر، الهام و معنای تصویر می‌پردازد. «شوالیه دلیر» نمادی‌ست از افکار و مفاهیمی که در ذهن انسان تجسم می‌یابند. روایت، در لایه‌های درونی و اسطوره‌ای فرو می‌رود و شخصیت‌ها با مفاهیم انتزاعی همچون "ایده" و "متافیزیک" وارد دیالوگ می‌شوند .

این رمان با نثری تأمل‌برانگیز، از تنهایی و معناجویی سخن می‌گوید؛ در فضایی وهم‌زده که مرز میان خودآگاه و ناخودآگاه را محو می‌کند .

جنگل نروژی

در مقایسه با دو اثر قبلی، این رمان واقع‌گرایانه‌تر است، اما از نظر مضمون، همچنان بر پایه تنهایی، فقدان، و ناتوانی در ارتباط بنا شده است. روایت از دیدگاه دانشجویی جوان در دهه ۶۰ ژاپن بیان می‌شود که با مرگ، عشق و سردرگمی دست‌وپنجه نرم می‌کند .

در این اثر، برخلاف فضای فراواقع‌گرایانه سایر آثار موراکامی، با روایتی آرام، شاعرانه و روان‌کاوانه مواجه‌ایم. «جنگل نروژی» با وجود ظاهر ساده‌اش، یکی از عمیق‌ترین بازنمایی‌های سوگواری، افسردگی و جدال درونی در ادبیات مدرن ژاپن به‌شمار می‌رود .

مقایسه دازای و موراکامی: از ادبیات زخم تا ادبیات خیال

در نگاه اول، اوسامو دازای و هاروکی موراکامی دو نویسنده کاملاً متفاوت به نظر می‌رسند: یکی نویسنده‌ای است که در بستر تراژدی زیسته و قلمش آینه‌ای از دردهای شخصی‌اش است، و دیگری، خالق جهانی است پر از سوررئالیسم، موسیقی جاز، گربه‌های سخنگو و بیگانگی مدرن. اما اگر عمیق‌تر نگاه کنیم، درمی‌یابیم که هر دو، به‌نوعی به دغدغه‌های وجودی بشر پرداخته‌اند ، یکی با زبانی زمینی و شخصی، و دیگری با بیانی خیال‌پردازانه و بین‌المللی .

شباهت‌ها و تفاوت‌ها در سبک، مضمون و نگاه به جهان

از نظر سبک نگارش، دازای را باید یکی از پیشگامان سبک آی-ناول یا «رمان اعترافی» دانست؛ او از زبان اول شخص برای برون‌ریزی درونی‌ترین زخم‌ها و بحران‌های روحی‌اش بهره می‌برد. روایت‌هایش بیشتر جنبه شخصی دارند و در فضایی واقع‌گرایانه و مملو از درد روایت می‌شوند .

در مقابل، سبک موراکامی را می‌توان ترکیبی از رئالیسم جادویی، فراواقع‌گرایی و حتی ادبیات پست‌مدرن دانست. او از عناصر غیرواقعی برای بررسی بحران‌های روانی و فلسفی بهره می‌گیرد، گاه با زبانی ساده اما لایه‌مند که مرز میان واقعیت و رویا را از بین می‌برد .

از منظر مضمون، هر دو نویسنده به مفاهیمی چون تنهایی، گم‌گشتگی، عدم تعلق و مرگ می‌پردازند، اما مسیر مواجهه‌شان با این مضامین متفاوت است. دازای اغلب در آثارش با لحنی تلخ و صریح به بی‌پناهی انسان و فقدان معنا در دنیای پساجنگ می‌پردازد، درحالی‌که موراکامی سعی دارد با عبور از مرز واقعیت، در جهانی استعاری به دنبال پاسخ باشد .

نگاه دازای به جهان، نگاهی تاریک، ویران‌شده و درون‌گراست. در اغلب آثارش، انسان در جدال با پوچی و بی‌معنایی به تصویر کشیده می‌شود؛ انسانی شکست‌خورده و زخمی، نه برای مبارزه، بلکه برای تحمل. اما نگاه موراکامی هرچند همراه با بیگانگی و اضطراب مدرن است، امید را به‌طور کامل از دست نمی‌دهد. شخصیت‌های او گرچه در جهانی پر از ابهام زندگی می‌کنند، اما غالباً در مسیر شناخت خود و بازیابی معنا گام برمی‌دارند .

ادبیات شخصی در برابر ادبیات جهانی

می‌توان گفت دازای با ادبیاتی بسیار شخصی می‌نویسد؛ مرز میان زندگی‌نامه و داستان در آثار او باریک است. در حالی که موراکامی، گرچه از تجربه‌های شخصی الهام می‌گیرد، اما ساختار آثارش جهانی‌تر است. او آگاهانه از عناصر فرهنگی بین‌المللی استفاده می‌کند ، از موسیقی کلاسیک و جاز گرفته تا ادبیات غرب و فرهنگ عامه ، تا روایتی بسازد که برای مخاطب ژاپنی و غیرژاپنی یک‌سان آشنا و تأثیرگذار باشد .

از سوی دیگر، مخاطبان دازای، معمولاً کسانی هستند که در جست‌وجوی نوشتاری صادقانه، تلخ و رنج‌کشیده‌اند. کسانی که به‌دنبال بازتاب زخم‌های انسانی در زمانه‌ای نابسامان‌اند. اما موراکامی با خلق جهانی پر از رمز و راز، امکان خوانشی لایه‌دار و چندوجهی را برای مخاطبان گوناگون در سراسر جهان فراهم کرده است .

مخاطبان هدف و تأثیرگذاری جهانی

دازای در زمانه خودش تأثیر شگرفی بر ادبیات ژاپن گذاشت. آثار او بازتاب‌دهنده حال و هوای جامعه ژاپن در دوره پس از جنگ جهانی دوم بود و بسیاری از نویسندگان نسل بعد، از جمله یاسوئو تاناکا یا شیگه‌هارو ناکامورا، تحت‌تأثیر زبان صریح و نگاه رنج‌محور او قرار گرفتند. اما شهرت جهانی‌اش در مقایسه با موراکامی محدودتر باقی مانده، چرا که آثارش اغلب نیاز به زمینه‌سازی فرهنگی عمیق‌تری دارند .

در مقابل، موراکامی در همان دوران حیات خود تبدیل به پدیده‌ای جهانی شد. ترجمه آثارش به بیش از ۵۰ زبان، فروش میلیونی کتاب‌هایش، حضور مستمر در فهرست نوبل و اقتباس‌های سینمایی بین‌المللی از آثارش، جایگاهی بی‌سابقه برای یک نویسنده ژاپنی در سطح جهانی فراهم کرد .

تأثیرگذاری بر ادبیات ژاپن و جهان

در ادبیات معاصر ژاپن، کمتر نویسندگانی را می‌توان یافت که همچون اوسامو دازای و هاروکی موراکامی، نه‌تنها در زمانه خود، بلکه در سطح جهانی اثرگذار بوده باشند. هر یک از این دو نویسنده، به‌واسطه سبک منحصربه‌فرد، جهان‌بینی خاص و نوع ارتباط با مخاطب، توانسته‌اند نقشی کلیدی در تعریف چهره ادبیات ژاپن در قرن بیستم و بیست‌ویکم ایفا کنند. بررسی جایگاه آنان، اقتباس‌های صورت‌گرفته از آثارشان و حضور بین‌المللی‌شان در عرصهٔ دانشگاهی و ترجمه، نشان می‌دهد که چگونه ادبیاتی بومی می‌تواند به زبانی جهانی تبدیل شود .

جایگاه هر دو نویسنده در ادبیات ژاپن

اوسامو دازای از جمله نویسندگانی است که نه‌فقط آثارش، بلکه زندگی تراژیک و سرنوشت خاص او، به بخشی از حافظه فرهنگی ژاپن تبدیل شده است. کتاب‌هایی چون نه آدمی و خورشید رو به غروب تنها رمان‌هایی موفق نیستند؛ بلکه در مدارس، دانشگاه‌ها و حتی برنامه‌های تلویزیونی و گفت‌وگوهای فرهنگی به‌عنوان آثاری بنیادین تحلیل می‌شوند. دازای در کنار نویسندگانی مانند ریونوسکه آکوتاگاوا و یاسوناری کاواباتا، از پایه‌گذاران آن‌چیزی است که امروز «ادبیات مدرن ژاپن» نامیده می‌شود؛ ادبیاتی که از سنت جدا شد، اما همچنان ریشه در روح شرقی داشت .

در سوی دیگر، هاروکی موراکامی را باید یکی از نمادهای جهانی‌شدن ادبیات ژاپن دانست. برخلاف بسیاری از نویسندگان هم‌دوره‌اش، موراکامی توانست با زبانی ساده، صحنه‌هایی سورئال و شخصیت‌هایی فراموش‌نشدنی، مرزهای زبان و فرهنگ را درنوردد. او نه‌فقط در ژاپن، بلکه در اروپا، آمریکا و بسیاری از کشورهای آسیایی، چهره‌ای شناخته‌شده و مورد ستایش است. کتاب‌هایی نظیر کافکا در کرانه و سوکورو تازاکی بی‌رنگ... در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر جهان به‌عنوان متون مرجع مطالعات فرهنگی و ادبی تدریس می‌شوند .

اقتباس‌های سینمایی و بین‌المللی

آثار هر دو نویسنده، الهام‌بخش بسیاری از فیلم‌سازان ژاپنی و غیرژاپنی بوده است .

در مورد دازای، مهم‌ترین اقتباس سینمایی، فیلم  (نه آدمی) ساخته ملیکا نیناگاوا در سال ۲۰۱۹ است که روایتی آزاد از زندگی خود نویسنده و روابط عاطفی او ارائه می‌دهد. همچنین در مجموعهٔ تلویزیونی داستان‌های وحشت کلاسیک کایدان، یکی از قسمت‌ها با اقتباس از داستانی کوتاه از دازای ساخته شد. فضای ملانکولیک، شخصیت‌های شکننده و لحن اعترافی آثار او، همواره بستری مناسب برای تصویرسازی‌های دراماتیک فراهم کرده‌اند .

در سوی دیگر، موراکامی با اقتباس‌هایی بین‌المللی شهرتی گسترده یافته است. فیلم(ماشینم را بران) به کارگردانی ریوسوکه هاماگوچی که در سال ۲۰۲۱ ساخته شد، با اقتباس از یکی از داستان‌های کوتاه موراکامی توانست جایزه اسکار بهترین فیلم بین‌المللی را به‌دست آورد. همچنین فیلم چوب نروژی ساخته تران آن هونگ در سال ۲۰۱۰ و اقتباس‌های تئاتری از کافکا در کرانه و فیل ناپدید می‌شود، نشان‌دهنده‌ی جذابیت داستان‌های موراکامی برای مدیوم‌های بصری است. جهانی بودن زبان داستانی او، کارگردانان را در سراسر دنیا به سوی آثارش جذب کرده است .

حضور در دانشگاه‌ها و ترجمه‌ها

دازای با وجود آنکه مخاطب جهانی کمتری نسبت به موراکامی دارد، اما در محافل آکادمیک جایگاهی ثابت دارد. به‌ویژه در حوزه‌های مطالعات ژاپن، مطالعات پساجنگ و روان‌تحلیل ادبی، آثار او به‌عنوان نمونه‌هایی کلاسیک از روایت‌های شخصی‌نگر و درون‌گرای ژاپنی شناخته می‌شوند. ترجمه آثارش به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و فارسی در دهه‌های اخیر افزایش یافته و هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاه‌های شرق‌شناسی تدریس می‌شود .

موراکامی اما، حضوری بی‌سابقه در جهان دانشگاهی دارد. آثار او در رشته‌های متعددی از جمله ادبیات تطبیقی، روان‌شناسی، فلسفه، مطالعات شهری و حتی موسیقی و فرهنگ عامه تدریس می‌شود. موراکامی همچنین مدت‌ها در دانشگاه پرینستون آمریکا به تدریس نویسندگی خلاق پرداخت و با مقالات و سخنرانی‌های خود، پلی میان نویسندگان جوان شرق و غرب ساخت. ترجمه آثارش به بیش از ۵۰ زبان، باعث شده که کتاب‌های او در فهرست‌های پرفروش جهان قرار بگیرند و موضوع صدها پایان‌نامه و پژوهش باشند .

نتیجه‌گیری

ادبیات ژاپن، همچون بسیاری از سنت‌های فرهنگی این سرزمین، آمیخته‌ای‌ست از سکوت و فریاد، از درون‌گرایی و جهانی‌نگری. در این بستر، اوسامو دازای و هاروکی موراکامی چون دو قطب متمایز اما هم‌ راستا، مسیرهایی موازی را پیموده‌اند؛ یکی با صدایی تلخ، صادق و تراژیک که از اعماق رنج شخصی‌اش می‌جوشد، و دیگری با نثری خیال‌انگیز، امروزی و فلسفی که مرزهای واقعیت را به چالش می‌کشد .

دازای نماینده نسلی‌ست که در دل تاریکی و شکست، دنبال حقیقتی خاموش می‌گشت؛ نویسنده‌ای که تنهایی‌اش را به زبان تبدیل کرد و زخم‌هایش را سندی ادبی برای فهم انسان معاصر ساخت. آثار او، خاصه در قالب آی-ناول، تصویری از روان فروپاشیده بشر پساجنگ ترسیم می‌کنند. در مقابل، موراکامی با آغوش باز به سمت دنیای مدرن و جهانی‌شده حرکت می‌کند؛ شخصیت‌هایش گم‌شدگانی‌اند در میان رؤیا، حافظه، صداها و معناهای شکسته، اما در همان حال، نشانه‌ای از جست‌وجوی انسان برای هویت در دنیایی چندلایه .

شباهت‌های این دو نویسنده در پرداختن به مضامینی چون تنهایی، بیگانگی و اضطراب انسان مدرن، آن‌ها را به حلقه‌هایی کلیدی در زنجیره تحولات ادبی ژاپن بدل می‌کند. اما تفاوت‌های آن‌ها نیز به همان اندازه ارزشمند است: دازای راوی درونیات فروپاشیده خود است، درحالی‌که موراکامی در تلاش برای پیوند جهان شخصی با افق‌های فرهنگی وسیع‌تر قرار دارد .

امروز، آثار هر دوی این نویسندگان نه‌تنها در حافظه فرهنگی ژاپن، که در ذهن میلیون‌ها خواننده در سراسر جهان زنده‌اند. اقتباس‌ها، ترجمه‌ها، و تدریس آثارشان در دانشگاه‌ها، از یک‌سو نشان‌دهنده تأثیرات مستقیم ادبی‌شان است و از سوی دیگر گواهی‌ست بر قدرت ادبیاتی که از دل فرهنگ بومی برخاسته و توانسته است به زبان مشترک انسان معاصر تبدیل شود .

صدای دازای، هنوز در میان کسانی شنیده می‌شود که به‌دنبال حقیقتی تلخ اما راستین‌اند؛ و جهان موراکامی، همچنان پناهگاهی‌ست برای ذهن‌هایی که از مرز واقعیت عبور می‌کنند. شاید بتوان گفت که این دو، به شکلی متفاوت، یک چیز را روایت کرده‌اند: زندگی انسان در جهانی که گاه نامفهوم، گاه سنگین، اما همواره زنده است .

منابع

دازای، اوسامو. نه آدمی. ترجمه پرویز همایون‌فر، نشر نیلوفر، ۱۳۹۸.

دازای، اوسامو. خورشید رو به غروب. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، نشر ثالث، ۱۳۹۵.

دازای، اوسامو. صبح خاکستری (دختر مدرسه‌ای). ترجمه فرخ ساجدی، نشر چشمه، ۱۳۹۳.

موراکامی، هاروکی. کافکا در کرانه. ترجمه مهدی غبرایی، نشر چشمه، ۱۳۹۶.

موراکامی، هاروکی. کشتن شوالیه دلیر. ترجمه حسین شهرابی، نشر ثالث، ۱۴۰۰.

موراکامی، هاروکی. سوکورو تازاکی بی‌رنگ و سال‌های زیارتش. ترجمه امیرمهدی حقیقت، نشر آموت، ۱۳۹۷.

موراکامی، هاروکی. اول شخص مفرد. ترجمه مونا حسینی، نشر میلکان، ۱۴۰۱.

Rubin, Jay. Haruki Murakami and the Music of Words. Vintage Books, 2005.

Keene, Donald. Dawn to the West: Japanese Literature of the Modern Era. Columbia University Press, 1998.

Napier, Susan J. The Fantastic in Modern Japanese Literature: The Subversion of Modernity. Routledge, 1996.

Shirane, Haruo (ed.). The Cambridge History of Japanese Literature. Cambridge University Press, 2015.

“No Longer Human (2019) – IMDb.” https://www.imdb.com/title/tt10228168

“Drive My Car (2021) – IMDb.” https://www.imdb.com/title/tt14039582

مقاله‌ها و منابع پژوهشی دانشگاهی از پایگاه‌های JSTOR و Google Scholar، بازبینی‌شده در تیر ۱۴۰۳