نویسنده و کارگردان: ریان جانسون
سال ساخت: 2025
مدت: 144دقیقه
همیشه از حساسبرانگیزترین موضوعات، مذهب بوده است. آنکه چطور در یک اثر، مقوله مذهب به مثابه یک امر قابل روایت، بازنمایی شود. آزادی در روایت یعنی هرکس نوع نگاهش را درباره این امر بدون هیچ پیشداوری نشان دهد. آنجاست که روایت اصلی خودش را نشان خواهد داد و راوی تلاشش را میکند تا اصالت تفکرش را به رخ بکشاند. البته که این تفکر هنوز در سینمای ایران [بخاطر فرهنگ بشدت رادیکال مذهبگرا] سالها با آنچه که باید فاصله دارد. چراکه هنوز فضای تئاتر مذهبی زیر سایه رکن دینی [حوزه علمیه] قرار دارد. چه برسد به فضای عامهتر سینما.
این مقدمه صرفا چیزی بود که آخرین اثر ریان جانسون ذهنم را قلقلک داد. فیلم درباره کشیش جوانی است که قرار است به عنوان دستیار یک پدر کلیسا فعالیت دینیاش را شروع کند. اما روش و نوع فکری او کاملا با پدر کلیسا فرق دارد. داستان تا میانه فیلم کاملا داستانِ تقابل است. اما یک اتفاق کاملا دور از انتظار فیلم کمدی جانسون را تبدیل به جنایی میکند. و داستان از تقابل تبدیل میشود به موقعیت.
ریزهکاری سینمایی آنجاییست که فضای حساسیت برانگیز کلیسا میشود صحنه جرم و یک پدر روحانی، مجرم دست اول داستان است. اعتقادات اهالی شهر مانعهای رسیدن به حل پرونده و حلال مشکل اصولا کسی باید باشد که هیچ اعتقاد مذهبیای ندارد! این دقیقا آن چیزی است که جانسون در معادلات داستانیاش قرار میدهد و مذهب را به مثابه یک امر سنتی-اجتماعی تقدسزدایی میکند.
تکنیکهای فیلم کاملا با فرم اثر همراه است. میانه نخست فیلم ماهیت تعلیق داستان آنقدر جذاب است که مخاطب را با خود میکشاند. و از میانه به بعد دیگر چیزی نیاز نیست، داستان مخاطب را همراه خود میبرد. این دقیقا همان چیزی است که یک فیلم اینچنینی نیاز دارد. شخصیتپردازیهای درست و بجا. بازیگری فوقالعاده "دنیل کریگ" و "جاش اوکانر" که در فیلم، مکمل داستانی-سینمایی هم هستند. قاببندیها و کاتهای درست. فلشبکهای بجا. نوع روایتی که مخاطب را در پروندهای چنین پیچیده گیج نمیکند. همه اینها نشان میدهد جانسون از پس این فیلم برآمده است.
بیدارشو مرد مرده فیلمی است که شجاعت روایت در سینما را نشان میدهد. هم از جهتی که ژانر کمدی و جنایی را باهم جمع کرده است؛ و هم آنکه عقل و مذهب را درمقابل هم میگذارد، اما در پایان میبینیم که هردو برنده هستند.
