درباره سوگیری تأیید (Confirmation Bias) که یکی از هزاران خطاهای شناختی ذهن ماست شنیدین؟
به زبون ساده سوگیری تأیید یعنی ما به جای اینکه بیطرفانه دنبال حقیقت بگردیم، شواهدی که پیش فرضهای ما رو تایید میکنند رو دنبال میکنیم و شواهدی که پیشفرضهای ما رو رد میکنند، به عنوان استثناء در نظر میگیریم! (و از کجا معلوم که برعکس نباشه؟!)
انگار ذهن ما یه وکیل مدافعِ سرسخته، نه یه قاضی بیطرف. وکیل دنبال مدرک برای تبرئه موکلش میگرده (همون باورهای قبلی)، نه دنبال حقیقت.
چطور کار میکنه؟؟
فرض کن یه وسیلهای رو گم کردی و به همسایهات مشکوکی!
۱. مرحله باور اولیه: «همسایه وسیله مرا برده» ذهن فوراً یادآوری میکنه: «اون همیشه یه کم عجیب بود، یه بار هم به تو خیره نگاه کرد»
۲. دنبال شواهد تأیید میگردی: هر حرکت همسایه (کوبیدن در، رد شدن از کنارت) تعبیر میشه به «ببین، رفتار دزدانه داره!»
۳. شواهد مخالف رو نادیده گرفتن یا استثناء فرضش کردن: حتی اگه همسایه بگه «نبردم»، میگی «دروغ میگه»
۴. بعد از پیدا شدن وسیله به جای عذرخواهی، میگی«خب، بالاخره گم شده بود، حق داشتم شک کنم!!»
» » ذهن هرگز اشتباه خودش رو نمیپذیره (مگر اینکه مثل یه بچه خوب یادش داده باشی!)، چون باور قبلی رو مثل هویت خودش میدونه، پس قبل اینکه این بچه با هویت اشتباه بزرگ شه و دیگه نشه تربیتش کرد، از همین الان به فکر هویتش و تربیتش باش :)
حالا سوال اینه که چرا اصلا این اتفاق تو ذهنمون میوفته؟؟
۱. صرفهجویی در انرژی مغز: بررسی همه جانبه قضیه خیلی انرژیبره. مغز ما هم تنبل! دنبال میانبر میگرده...
۲. حفظ آرامش روانی: پذیرفتن اینکه شاید باورم غلط بوده، دردناکه. (بازم تنبل درونمون میگه اووو کی حال داره این همه باورو بکوبه از نو بسازه؟!)
خیلی راحتتره که دنیا رو طوری ببینیم که باور ما رو تایید کنه.
و...
و یک سوال مهم!!
چطور از این سوگیری و اسارت پیشفرضهامون خارج بشیم و بتونیم بیطرف و خارج از چارچوب فکر و بررسی کنیم؟!
مختصر و مفید بخوام بگم همیشه این احتمال رو گوشه ذهنت نگه دار که شاید من دارم اشتباه میکنم
(علامه همه چیز دان که نیستیم خب :)
به اولین و سریعترین قضاوتت انقدر مطمئن نباش که قطعا و حتما همین وحی منزله.
دنبال شواهد نقض کننده بگرد – از خودت بپرس: «اگه فرض کنم برعکس باورم درست باشه، چه مدارکی برای این ادعا وجود داره؟!
و خلاصه که خودتو از شنیدن و دیدن و حتی پذیرفتن مطالبی که خلافِ چیزی که فکر میکردی درسته رو میگن، محروم نکن که ممکنه چیزای جالبی رو از دست بدی🌱✨
✍🏻 نشریه دانشجویی مسیر
| @masir_mazums | 🩵
