روانشناسی بالینی چیست؟

روانشناسی بالینی ، یکی از زیر شاخه های علم روانشناسی و علوم درمانی است که به طبقه بندی اختلالات روانی و اختلالات مرتبط با اختلالات روانی ، پیش بینی ، پیشگیری و کنترل اختلالات روانی و اختلالات مرتبط ، ارائه راهکار های درمانی مرتبط با شواهد تجربی و آزمایش ها و ... ‌، با دید علمی میپردازد.

‌
️ روانشناسی بالینی در طبقه بندی ، فهم و درمان اختلالات روانی ، از چه شیوه هایی استفاده میکند؟ :
بررسی کردن طیف رفتار های مشابه در بین اشخاص.
بررسی آنکه آیا میتوان شاخص های رفتاری بین اشخاص با رفتار های مشابه را مشاهده کرد و به پایایی در دسته بندی رسید؟ ‌یعنی میتوان از بین اشخاصی که در آزمایشات بررسی رفتاری یا آزمون های استاندارد سنجش روانی داریم به صورت نسبتا دقیقی طبقه بندی کنیم؟( شناسایی رفتار های مشابه به صورت کلی ، با استفاده از شیوه های آماری و مصاحبات. )

‌
تعریف کردن اختلالات روانی :

سپس سعی میکنیم با مشاهده کلی ای که انجام دادیم ، بررسی کنیم که آیا ویژگی روانی شخص باعث ناتوانی در انجام کار ها ( همانند‌ : ‌ کاهش تمرکز و ... ) ، اضطراب و استرس شدید غیر منطقی ( همانند اختلالاتی مانند ‌: SAD , GAD ) ، خطرناک بودن اختلال روانی و خطر مرگ بالا ( مشکلات سلامتی بدون توجه به خودکشی ، همانند : اختلال : BN و طیف اختلالات اعتیاد ( SUDs ) ، ایجاد توهمات شنیداری و دیداری شدید برای شخص و احساس ترس و وحشت شدید ( اختلال اسکیزوفرنی ، اختلال PTSD و ... ) و البته خطرات جسمانی تهدید کننده حیات یا آسیب زننده باشد. ( همانند : افزایش کورتیزول ، افزایش حملات قلبی و ... باشد. )

‌
بررسی عوامل شکل دهنده اختلالات روانی :

‌
عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی:

عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی ، پایه بسیار مهم و بنیادین برای شکل گیری تمامی اختلالات روانی هستند و تمامی اختلالات روانی ، پایه های ژنتیکی و بیولوژیکی دارند و وابسته به ژنتیک ، عملکرد مغز و عصبی و استعداد زیستی ما در واکنش به عوامل محیطی است. هیچ اختلال روانی ای ، بدون جنبه های بیولوژیکی وجود ندارد و اگر جنبه های بیولوژیکی ای وجود نداشت ما شاهد هیچگونه اختلال روانی ای نبودیم.ژنتیک پایه های ما در ابتلا به اختلال روانی را فراهم میکند و واکنش های عصبی مغز پاسخ خود را به شرایط نشان میدهند.

عوامل محیطی:

‌

عوامل محیطی نیز تماما وابسته به عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی هستند ، اشخاص دارای استعداد ژنتیکی به ابتلا در اختلال روانی خاص ، همچنان به اختلال روانی مبتلا هستند یا اگر نباشند پایه های زیستی در واکنش به شرایط خاص و مبتلا شدن به اختلال روانی وجود دارند ، اما محیط با وجود انکه همانند : عوامل بیولوژیک نقش بنیادین و پایه ای بسیار مهمی در شدت عوامل زیستی ندارد اما میتواند در شدت ، نحوه بروز ، مدت ابتلا به اختلال روانی و ... اثر گذار باشد.
مثال : دو شخص به نام X و Y دارای استعداد ژنتیکی مشابه به اختلال روانی OCD هستند ، شخص X ور خانواده سخت گیری زندگی میکند برای همین عوامل پایه ای OCD برای آن بسیار شدید تر میشود. اما شخص Y در خانواده حمایت گر متولد میشود ، با وجود آنکه شخص اختلال روانی را تجربه میکند و یا به صورت خفیف با آن روبرو هست ، اما شدت آن نسبت به شخص با استعداد ژنتیکی مشابه بهتر است.شاید محیط توانایی خاموشی کامل استعداد ژنتیکی و بیولوژیکی اختلالات روانی را نداشته باشد اما میتواند در شدت آن اثر گذار باشد.

‌

مثال هایی از اختلالات روانی مهم مرتبط با عوامل بیولوژیکی :

‌
اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder - GAD)وراثت‌پذیری GAD در حدود 30% تخمین زده می‌شود. شواهد نشان می‌دهد که عوامل ژنتیکی در آسیب‌پذیری به اضطراب به طور کلی نقش دارند و GAD ممکن است با سایر اختلالات اضطرابی و افسردگی از نظر ژنتیکی همپوشانی داشته باشد (Hettema et al., 20‌01).

‌
اختلال اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder - SAD)وراثت‌پذیری SAD بین 30% تا 50% برآورد می‌شود. تحقیقات بر روی ژن‌های مربوط به سیستم‌های سروتونین، دوپامین و GABA تمرکز کرده‌اند که می‌توانند در تنظیم اضطراب اجتماعی نقش داشته باشند (Hettema et al., 20‌07).

‌
اختلال استرس پس از سانحه (Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD) اگرچه PTSD مستقیماً ناشی از یک رویداد آسیب‌زا است، اما وراثت‌پذیری نیز در آسیب‌پذیری افراد نقش دارد. مطالعات تخمین می‌زنند که وراثت‌پذیری PTSD بین 30% تا 40% است. ژن‌های مرتبط با محور HPA و انتقال‌دهنده‌های عصبی ، در این آسیب‌پذیری نقش دارند (Yehuda et al., 20‌‌15)

‌
اختلال وسواس فکری-عملی (Obsessive-Compulsive Disorder - OCD) مطالعات نشان داده‌اند که وراثت‌پذیری OCD به طور متوسط بین 45% تا 65% در کودکان و 27% تا 47% در بزرگسالان تخمین زده می‌شود. وجود خویشاوندان درجه اول مبتلا به OCD، خطر ابتلا را در فرد به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد (Nestadt et al., 20‌10).

‌
اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder)این اختلال یکی از وراثتی‌ترین اختلالات روانی است که تخمین وراثت‌پذیری آن به 80% تا 85% می‌رسد. در خانواده‌هایی که یکی از والدین مبتلا به اختلال دوقطبی است، خطر ابتلا در فرزندان حدود 10 برابر بیشتر از جمعیت عمومی است (Craddock & Sklar, 20‌‌13).

‌

‌
آمار اپیدمولوژیک. ( همه‌گیری‌شناسی. ) :
پس از شناسایی عوامل شکل دهنده اختلال روانی و ... ، سپس به بررسی علمی آمار اپیدمولوژیک میپردازیم.آمار اپیدمولوژیک یکی از منابع بسیار مهم برای شناسایی اختلالات روانی در جمعیت جهانی ‌، شناسایی خطرات اختلالات روانی و بررسی نرخ همبودی اختلالات روانی با یکدیگر است.

‌‌
بررسی رویکرد های درمانی :
پس از بررسی نرخ پراکندگی ، با آزمایش ها شیوه های تجربی مختلف میزان اثر گذاری شیوه های درمانی را در اختلالات روانی بررسی میکنیم.
مثال : شیوه های ABAB و ازمایش های گروهی :شخص X مبتلا به اختلال PTSD ، یکبار حالت اولیه بیمار را از دید علمی بررسی میکنیم ، پس از آن دوره درمانی را امتحان میکنیم و پس از آن درمان را قطع میکنیم و سپس مجددا دوره درمانی را آغاز میکنیم.در این نوع شیوه ، شخص به صورت آماری رفتار هایش بررسی میشود و اگر دوره درمان

ی با حالت اولیه تفاوتی نکند یا بهبودی رخ ندهد یعنی شیوه درمانی اثر گذار نبوده است.مثال ۲ : سه گروه A ، B و C مبتلا به اختلال روانی PTSD داریم ، برای گروه A درمان دارو درمانی ، در گروه B درمان روان درمانی و در گروه C درمان تلفیقی از دارودرمانی و روان درمانی را انجام میدهیم ، سپس نتیجه بهبودی بین سه گروه رو بررسی میکنیم و شیوه ای که در گروه مطلوب و بهبود یافته استفاده شده را به عنوان درمان این اختلال انتخاب میکنیم. ( این مثال بسیار سادست و کنترل متغیر ها در آزمایشگاه رخ میدهد و واریانس انحراف و ... کاهش پیدا میکند. )

منابع علمی :
۱. چارچوب‌های اصلی و تشخیص (DSM-5-TR) American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders* (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
۲. روش تحقیق، طرح‌های تک‌آزمودنی (ABAB) و آزمایش در روانشناسی Kazdin, A. E. (2021). Single-Case Research Designs: Methods for Clinical and Applied Settings* (3rd ed.). Oxford University Press. Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2022). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Generalized Causal Inference*. Wadsworth Publishing.
۳. ژنتیک و بیولوژی در اختلالات روانی Nestler, E. J., Hyman, S. E., & Holtzman, D. M. (2023). Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience* (4th ed.). McGraw-Hill Education. Plomin, R., DeFries, J. C., Knopik, V. G., & Neiderhiser, J. M. (2020). Behavioral Genetics* (8th ed.). Worth Publishers.
۴. اپیدمیولوژی و داده‌های آماری اختلالات Kessler, R. C., & Üstün, T. B. (Eds.). (2021). The WHO World Mental Health Surveys: Global Perspectives on the Epidemiology of Mental Disorders*. Cambridge University Press. Whiteford, H. A., et al. (2023). "Global burden of mental disorders: An updated review of epidemiological data". The Lancet Psychiatry*, 10(4), 250-265.
۵. رویکردهای درمانی مبتنی بر شواهد (EBP) Barlow, D. H. (Ed.). (2021). Clinical Handbook of Psychological Disorders: A Step-by-Step Treatment Manual* (6th ed.). Guilford Press. Cuijpers, P., et al. (2022). "Evidence-based treatments for mental disorders: A review of meta-analytic evidence". Psychological Medicine*, 52(15), 3780-3795.
۶. روانشناسی بالینی ، اصول و نکات کاربردی | مریم میرزمانی | آموزشگاه علمی فرادرس
به علت معرفی زیر شاخه علمی روانشناسی بالینی منابع کمتری استفاده شده و به علت بیان کردن اهداف علمی ، نیازمندی به شواهد کمتر میباشد.ParsaAmeri: ۱. چارچوب‌های اصلی و تشخیص (DSM-5-TR) American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders* (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
۲. روش تحقیق، طرح‌های تک‌آزمودنی (ABAB) و آزمایش در روانشناسی Kazdin, A. E. (2021). Single-Case Research Designs: Methods for Clinical and Applied Settings* (3rd ed.). Oxford University Press. Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2022). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Generalized Causal Inference*. Wadsworth Publishing.
۳. ژنتیک و بیولوژی در اختلالات روانی Nestler, E. J., Hyman, S. E., & Holtzman, D. M. (2023). Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience* (4th ed.). McGraw-Hill Education. Plomin, R., DeFries, J. C., Knopik, V. G., & Neiderhiser, J. M. (2020). Behavioral Genetics* (8th ed.). Worth Publishers.
۴. اپیدمیولوژی و داده‌های آماری اختلالات Kessler, R. C., & Üstün, T. B. (Eds.). (2021). The WHO World Mental Health Surveys: Global Perspectives on the Epidemiology of Mental Disorders*. Cambridge University Press. Whiteford, H. A., et al. (2023). "Global burden of mental disorders: An updated review of epidemiological data". The Lancet Psychiatry*, 10(4), 250-265.
۵. رویکردهای درمانی مبتنی بر شواهد (EBP) Barlow, D. H. (Ed.). (2021). Clinical Handbook of Psychological Disorders: A Step-by-Step Treatment Manual* (6th ed.). Guilford Press. Cuijpers, P., et al. (2022). "Evidence-based treatments for mental disorders: A review of meta-analytic evidence". Psychological Medicine*, 52(15), 3780-3795.
۶. روانشناسی بالینی ،

اصول و نکات کاربردی | مریم میرزمانی | آموزشگاه علمی فرادرس