مدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان گفت: در منابع بهجامانده از ایران باستان، جشنی به نام «جشن میانه زمستان» به چشم نمیخورد و در هیچیک از کتابهای دوره اسلامی نیز به چنین جشنی اشاره نشده است.
برخی از پانزدهم بهمنماه با عنوان جشن فراموش شدۀ میانه زمستان یاد کردهاند؛ جشنی که در چهلوپنجمین روز زمستان به علت شکسته شدن غول سرما و دوباره زنده شدن و آغاز نفس کشیدن زمین برگزار میشود. اما وجود این جشن تا چه اندازه درست است؟
«صدرالدین طاهری» اسطورهشناس و مدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان، بابیان اینکه در منابع بهجامانده از ایران باستان، جشنی به نام جشن میانه زمستان به چشم نمیخورد و در هیچیک از کتابهای دوره اسلامی هم به چنین جشنی اشاره نشده است، در اینباره گفت:
باوجود اینکه در چند سال گذشته وبسایتهای اینترنتی گوناگون از وجود این مناسبت صحبت کردهاند، اما در منابع معتبر اثری از این جشن دیده نمیشود. نه در متون اوستایی و پهلوی و نه در کتابهای دوران اسلامی مانند آثارالباقیه، غرراخبار، تاریخ طبری و شاهنامه به چنین آئینی اشاره نشده است.
طاهری با اشاره به گونههای جشنهای ایرانی و ماهیت آنها افزود:
دو مجموعه جشن دورهای ایرانی از نیاکان ما بهجامانده است؛ گروه نخست جشنهای ماهانه همچون فروردینگان، اردیبهشتگان، خردادگان، تیرگان، امردادگان و دیگر جشنهای ماهانه است که براساس تقارن نام روز با نام ماه بنا شدهاند. گروه دوم جشنهای فصلی هستند که به آنها «گاهانبار» یا «گَهَنبار» گفته میشود.
وی تصریح کرد:
«براساس باورهای مزدیسنی، اهورامزدا جهان را در این شش «گاه» میدیوزَرِیم (پانزدهم اردیبهشتماه)، میدیوشِیم (پانزدهم تیرماه)، پَیتهشَهیم (سیام شهریورماه)، اَیاسرِم (سیام مهرماه)، میدیارِم (بیستم دیماه) و هَمَسپَتمَدُم (آخرین روز سال کبیسه) آفرید؛ بنابراین شمار و زمان جشنهای ماهانه و گاهنبارها آشکار است و نمیتوان آئینی را بر این شمار افزود یا از آن کاست».
مدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: برخی گمان میکنند «عروسی پیرشالیار» که در هفتههای اول و دوم بهمن در هورامان برگزار میشود، نشانی از وجود جشنی به نام «میانه زمستان» است، درصورتیکه این جشن را باید سنتی متعلق به دوران اسلامی و بناشده بر جشن سده (در دهم بهمنماه) دانست که از مهمترین جشنهای کهن ایرانی است و همچنان در بسیاری از شهرهای قلمرو ایران فرهنگی برگزار میشود.
این اسطورهشناس گفت: ابوریحان بیرونی، سده را جشن پیروزی فریدون بر آژیدهاک میداند و حکیم طوس، بر این باور است که سده روز کشف آتش توسط هوشنگ پیشدادی است:
«جهاندار پیش جهانآفرین
نیایش همی کرد و خواند آفرین
که او را فروغی چنین هدیه داد
همین آتش آن گاه قبله نهاد
یکی جشن کرد آن شب و باده خَورد
سده نام آن جشن فرخنده کرد»
همچنین، منابع گوناگون دلایل دیگری ازجمله رسیدن فرزندان کیومرث یا «مشی و مشیانه» به صد تن، چله زایش خورشید (چهل روز پس از شب یلدا)، رسیدن به صدمین روز زمستان (که در ایران باستان از ابتدای آبان محاسبه میشد) و ماندن صد شب و روز تا رسیدن نوروز را برای برگزاری این جشن بیان کردهاند.
منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۱۴ بهمن ۱۴۰۰
