بلوغ رفتاری؛ نمرۀ پنهانِ معلمی

گاهی زندگی شبیه برگه امتحانی نیست که با یک اشتباه، فقط یک نمره کم شود و بتوان از کنارش عبور کرد. در بعضی مسیرها، یک لغزش کوچک همه‌چیز را از نو تعریف می‌کند؛ اعتماد را می‌برد، آرامش را مخدوش می‌کند و حرمت یک جمع را زیر سؤال می‌برد. در این مسیرها، خطا نوزده شدن از بیست نیست؛ صفر شدن است.

محیط‌های آموزشی از جمله همین مسیرهای حساس‌اند؛ فضاهایی که مأموریت‌شان نه با ابزار و فرایندها، بلکه با روح انسان‌ها گره خورده است. هر کلمه، هر واکنش و هر رفتار، اثری فراتر از همان لحظه دارد و می‌تواند تا مدت‌ها در ذهن و دل دیگران باقی بماند. به همین دلیل است که در این محیط‌ها، روابط انسانی پررنگ‌تر از هر قانون و آیین‌نامه‌ای معنا پیدا می‌کند.

هرجا رابطه هست، تعارض هم هست. اختلاف نظر، سوءتفاهم، خستگی و فشار کاری بخش طبیعی زندگی سازمانی‌اند و انکار آن‌ها نه ممکن است و نه مفید. آنچه اهمیت دارد، نبودِ تعارض نیست، بلکه شیوه مواجهه با آن است. تفاوت انسان حرفه‌ای با دیگران، دقیقاً در همین‌جا آشکار می‌شود.

در چنین سازمان‌هایی، تأکید بر سلامت عاطفی و روانی افراد از سر سخت‌گیری یا مداخله در امور شخصی نیست؛ این تأکید برای صیانت از فضای سالمی است که قرار است بستر رشد، یادگیری و امنیت روانی باشد. کسی که در محیط آموزشی فعالیت می‌کند، علاوه بر دانش تخصصی و مهارت حرفه‌ای، باید به سطحی از بلوغ رسیده باشد که بتواند هیجان‌های خود را مدیریت کند و خواسته‌ها یا مشکلاتش را با آرامش و منطق بیان کند.

از یک معلم یا کارمند فرهیخته انتظار می‌رود که حتی در دل دلخوری‌ها، حرمت‌ها را نگه دارد و حتی زمانی که حق با اوست، زبانش به عصبانیت آلوده نشود. واکنش‌های تند و رفتارهای پرخاشگرانه، هرچقدر هم از فشار و خستگی ناشی شده باشند، نه مسئله‌ای را حل می‌کنند و نه حقی را بازمی‌گردانند؛ تنها جو سازمانی را مسموم می‌کنند و روابط انسانی را زیر سایه می‌برند.

محیط آموزشی با بخشنامه و آیین‌نامه زنده نمی‌ماند؛ با احترام، عقلانیت و رفتارهای بالغ دوام می‌آورد. این فضا زمانی سالم می‌ماند که اعضای آن، پیش از هر چیز، خود را مسئول آرامش جمع بدانند و بدانند که هر رفتار آن‌ها می‌تواند الگویی برای دیگران باشد.

معلمی پیش از آنکه انتقال دانش باشد، نمایش بلوغ انسانی است. گاهی یک جمله محترمانه می‌تواند بیش از ساعت‌ها گفت‌وگو مسئله‌ای را حل کند و گاهی یک عصبانیت کوتاه، سال‌ها اعتماد را از میان ببرد. در حرفه‌ای که با جان و دل انسان‌ها سروکار دارد، بلوغ رفتاری نه یک توصیه اخلاقی ساده، بلکه یکی از الزامات جدی و غیرقابل چشم‌پوشی است؛ نمره‌ای پنهان که همیشه در حال نوشته شدن است.

از مجموعه «درس‌هایی برای خودمان» علی قائم منتظری
نقل تمام و یا بخشی از این نوشته به شرط آنکه امانتِ واژه و منبع اثر (www.AliMontazery.ir) پاس داشته شود، بلامانع و مزیدِ امتنان نگارنده (علی قائم منتظری) خواهد بود.

Telegram.me/AliGhaemMontazery